[{"id":223,"word":"au`c","wordUni":"ਉੱਚ","definition":"sM. उच्च. iv- au`cw. blMd[ 2. sRys2 au`qm. \"iqn kau pdvI au`c BeI.\" (svYXy mÚ 4. ky) 3. sMgÎw- irAwsq bhwvlpur dI qsIl Aihmdpur iv`c sqluj dy d`KxI iknwry ie`k ngr hY. ieh bhwvlpur qoN 38 mIl¹ d`Kx pUrv hY. ies dw pihlw nWau dyvgVH sI eIsvI bwrHvIN sdI dy AMq rwjw dyv isMG sY`Xd jlwlu`dIn bu^wrI qoN hwr Kwky mwrvwV ƒ B`j igAw sI.² sY`Xd ny dyvgVH ƒ lu`tky rwjy dI pu`qRI \"suMdrprI\" nwl SwdI kIqI Aqy ngr dw nWau au`c r`iKAw. muslmwn ies ƒ \"au`c SrI&\" AwKdy hn. ieh Anyk pIrW dI irhwieS dw pRis`D AsQwn hY. hux ieh pwso- pwsI iqMn bsqIAW iv`c Awbwd hY.","definitionUni":"ਸੰ. उच्च. ਵਿ- ਉੱਚਾ. ਬਲੰਦ। ੨. ਸ੍ਰੇਸ੍ਠ2 ਉੱਤਮ. \"ਤਿਨ ਕਉ ਪਦਵੀ ਉੱਚ ਭਈ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਿਆਸਤ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਦੀ ਤਸੀਲ ਅਹਿਮਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਦੱਖਣੀ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਨਗਰ ਹੈ. ਇਹ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਤੋਂ ੩੮ ਮੀਲ¹ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਨਾਂਉ ਦੇਵਗੜ੍ਹ ਸੀ ਈਸਵੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਰਾਜਾ ਦੇਵ ਸਿੰਘ ਸੈੱਯਦ ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਬੁਖ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਹਾਰ ਖਾਕੇ ਮਾਰਵਾੜ ਨੂੰ ਭੱਜ ਗਿਆ ਸੀ.² ਸੈੱਯਦ ਨੇ ਦੇਵਗੜ੍ਹ ਨੂੰ ਲੁੱਟਕੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਪੁੱਤ੍ਰੀ \"ਸੁੰਦਰਪਰੀ\" ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਂਉ ਉੱਚ ਰੱਖਿਆ. ਮੁਸਲਮਾਨ ਇਸ ਨੂੰ \"ਉੱਚ ਸ਼ਰੀਫ਼\" ਆਖਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਅਨੇਕ ਪੀਰਾਂ ਦੀ ਰਿਹਾਇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਹੁਣ ਇਹ ਪਾਸੋ- ਪਾਸੀ ਤਿੰਨ ਬਸਤੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਹੈ."},{"id":425,"word":"auqpwiq","wordUni":"ਉਤਪਾਤਿ","definition":"sM. उत्पत्ति्- auqp`iq. sMgÎw- pYdwXS. jnm. \"bRhmibMdu qy sB auqpwqI.\" (gau kbIr) 2. sM. उत्पातिन. iv- aupdRv (&swd) krn vwlw. bycYnI PYlwaux vwlw.","definitionUni":"ਸੰ. उत्पत्ति्- ਉਤਪੱਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੈਦਾਯਸ਼. ਜਨਮ. \"ਬ੍ਰਹਮਬਿੰਦੁ ਤੇ ਸਭ ਉਤਪਾਤੀ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੨. ਸੰ. उत्पातिन. ਵਿ- ਉਪਦ੍ਰਵ (ਫ਼ਸਾਦ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਬੇਚੈਨੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ."},{"id":426,"word":"auqpwqI","wordUni":"ਉਤਪਾਤੀ","definition":"sM. उत्पत्ति्- auqp`iq. sMgÎw- pYdwXS. jnm. \"bRhmibMdu qy sB auqpwqI.\" (gau kbIr) 2. sM. उत्पातिन. iv- aupdRv (&swd) krn vwlw. bycYnI PYlwaux vwlw.","definitionUni":"ਸੰ. उत्पत्ति्- ਉਤਪੱਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੈਦਾਯਸ਼. ਜਨਮ. \"ਬ੍ਰਹਮਬਿੰਦੁ ਤੇ ਸਭ ਉਤਪਾਤੀ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੨. ਸੰ. उत्पातिन. ਵਿ- ਉਪਦ੍ਰਵ (ਫ਼ਸਾਦ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਬੇਚੈਨੀ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲਾ."},{"id":527,"word":"audwgr","wordUni":"ਉਦਾਗਰ","definition":"sM. उद्रार. sMgÎw- fkwr. aUrDvwq. mydy qoN au`pr ƒ auTI hoeI pOx. swDwrx fkwr duKdweI nhIN, pr kP ip`q Awidk ivkwrW qoN jy mydy dI SkqI Gt jwvy Aqy jTrwgin mMd pY jwvy, qd fkwr bhuq Awaux lgdy hn Aqy rog rUp ho jWdy hn. ienHW dy dUr krn leI pwck dvweIAW dw vrqxw Aqy Kwx pIx dw sMjm r`Kxw cwhIey[#2. vmn. fwkI. Crd[ 3. suK[ 4. du`K[ 5. aubwl. auPwn.","definitionUni":"ਸੰ. उद्रार. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਡਕਾਰ. ਊਰਧਵਾਤ. ਮੇਦੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨੂੰ ਉਠੀ ਹੋਈ ਪੌਣ. ਸਾਧਾਰਣ ਡਕਾਰ ਦੁਖਦਾਈ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਕਫ ਪਿੱਤ ਆਦਿਕ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਜੇ ਮੇਦੇ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਘਟ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਜਠਰਾਗਨਿ ਮੰਦ ਪੈ ਜਾਵੇ, ਤਦ ਡਕਾਰ ਬਹੁਤ ਆਉਣ ਲਗਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਰੋਗ ਰੂਪ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪਾਚਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਵਰਤਣਾ ਅਤੇ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਸੰਜਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਏ।#੨. ਵਮਨ. ਡਾਕੀ. ਛਰਦ। ੩. ਸੁਖ। ੪. ਦੁੱਖ। ੫. ਉਬਾਲ. ਉਫਾਨ."},{"id":566,"word":"audvwh","wordUni":"ਉਦਵਾਹ","definition":"sM. उद्बाह. sMgÎw- lYjwx dI ikRXw[#2. dulhnI ƒ aus dy bwp dy Gr qoN lYjwxw. ivAwh. SwdI. AwnMd. inkwh.","definitionUni":"ਸੰ. उद्बाह. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲੈਜਾਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ।#੨. ਦੁਲਹਨੀ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਬਾਪ ਦੇ ਘਰ ਤੋਂ ਲੈਜਾਣਾ. ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ. ਆਨੰਦ. ਨਿਕਾਹ."},{"id":572,"word":"audwsI","wordUni":"ਉਦਾਸੀ","definition":"sM. उदासीनता. audwsInqw. sMgÎw- auprwmqw. ivrkœqw[#2. inrwsqw. \"aus dy mUMh au`pr audwsI CweI hoeI hY.\" (loko) 3. audwsIn. iv- auprwm. ivrkq. \"gurubcnI bwhir Gir eyko nwnk BieAw audwsI.\" (mwrU mÚ 1) 4. sMgÎw- is`K kOm dw ie`k AMg, ieh pMQ bwbw sRI cMd jI qoN c`ilAw hY, jo SRI gurU nwnk dyv dy vfy supuqR sn. bwbw guruid`qw jI ienHW dy pihly cyly bxy. A¤gy ienHW dy cwr syvk-#(a) bwlU hsnw. (A) Almsq. (e) PUlSwh Aqy (s) goNdw AQvw goieMd jI krxI vwly swDu hoey, ijnHW dy nWau cwr DUeyN audwsIAW dy pRis`D hn.¹#ienHW cwr DUieAW (DUixAW) nwl CI bKiSSW imlwky dsnwmI audwsI swDu khy jWdy hn. CI bKiSSW ieh hn-#(a) suQrySwhI- b^iSS gurU hirrwie swihb.#(A) sMgqswihbIey- b^iSS gurU hirrwie swihb Aqy gurU goibMd isMG swihb.#(e) jIqm`lIey- b^iSS gurU goibMd isMG swihb.#(s) bKqm`lIey- b^iSS gurU goibMd isMG jI#(h) Bgq BgvwnIey- b^iSS gurU hirrwie swihb.#(k) mIhWSwhIey- b^iSS gurU qyg bhwdur swihb.#audwsIAW dw ilbws mMjITI colw, gl kwlI sylHI, h`Q qUMbw Aqy isr au`cI topI hY. pihlW ies mq dy swDU kyS dwVI nhIN munwauNdy sn, pr hux bhuq jtwDwrI, muMifq, BsmDwrI nWgy, Aqy gyrUrMgy vsqR pihrdy dyKIdy hn. DrmgRMQ sB dw sRI gurU gRMQswihb hY. dyKo, AKwVw Aqy mwqRw.","definitionUni":"ਸੰ. उदासीनता. ਉਦਾਸੀਨਤਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਪਰਾਮਤਾ. ਵਿਰਕ੍ਤਤਾ।#੨. ਨਿਰਾਸਤਾ. \"ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਉਦਾਸੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ.\" (ਲੋਕੋ) ੩. ਉਦਾਸੀਨ. ਵਿ- ਉਪਰਾਮ. ਵਿਰਕਤ. \"ਗੁਰੁਬਚਨੀ ਬਾਹਰਿ ਘਰਿ ਏਕੋ ਨਾਨਕ ਭਇਆ ਉਦਾਸੀ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ, ਇਹ ਪੰਥ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਵਡੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਸਨ. ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ. ਅੱਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸੇਵਕ-#(ੳ) ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ. (ਅ) ਅਲਮਸਤ. (ੲ) ਫੂਲਸ਼ਾਹ ਅਤੇ (ਸ) ਗੋਂਦਾ ਅਥਵਾ ਗੋਇੰਦ ਜੀ ਕਰਣੀ ਵਾਲੇ ਸਾਧੁ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਉ ਚਾਰ ਧੂਏਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ.¹#ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਧੂਇਆਂ (ਧੂਣਿਆਂ) ਨਾਲ ਛੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਮਿਲਾਕੇ ਦਸਨਾਮੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਛੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਸੁਥਰੇਸ਼ਾਹੀ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ.#(ਅ) ਸੰਗਤਸਾਹਿਬੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ.#(ੲ) ਜੀਤਮੱਲੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ.#(ਸ) ਬਖਤਮੱਲੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ#(ਹ) ਭਗਤ ਭਗਵਾਨੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ.#(ਕ) ਮੀਹਾਂਸ਼ਾਹੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ.#ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਮੰਜੀਠੀ ਚੋਲਾ, ਗਲ ਕਾਲੀ ਸੇਲ੍ਹੀ, ਹੱਥ ਤੂੰਬਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਚੀ ਟੋਪੀ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮਤ ਦੇ ਸਾਧੂ ਕੇਸ਼ ਦਾੜੀ ਨਹੀਂ ਮੁਨਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ, ਭਸਮਧਾਰੀ ਨਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਗੇਰੂਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਦੇ ਦੇਖੀਦੇ ਹਨ. ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ ਸਭ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਖਾੜਾ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾ."},{"id":573,"word":"audwsIn","wordUni":"ਉਦਾਸੀਨ","definition":"sM. उदासीनता. audwsInqw. sMgÎw- auprwmqw. ivrkœqw[#2. inrwsqw. \"aus dy mUMh au`pr audwsI CweI hoeI hY.\" (loko) 3. audwsIn. iv- auprwm. ivrkq. \"gurubcnI bwhir Gir eyko nwnk BieAw audwsI.\" (mwrU mÚ 1) 4. sMgÎw- is`K kOm dw ie`k AMg, ieh pMQ bwbw sRI cMd jI qoN c`ilAw hY, jo SRI gurU nwnk dyv dy vfy supuqR sn. bwbw guruid`qw jI ienHW dy pihly cyly bxy. A¤gy ienHW dy cwr syvk-#(a) bwlU hsnw. (A) Almsq. (e) PUlSwh Aqy (s) goNdw AQvw goieMd jI krxI vwly swDu hoey, ijnHW dy nWau cwr DUeyN audwsIAW dy pRis`D hn.¹#ienHW cwr DUieAW (DUixAW) nwl CI bKiSSW imlwky dsnwmI audwsI swDu khy jWdy hn. CI bKiSSW ieh hn-#(a) suQrySwhI- b^iSS gurU hirrwie swihb.#(A) sMgqswihbIey- b^iSS gurU hirrwie swihb Aqy gurU goibMd isMG swihb.#(e) jIqm`lIey- b^iSS gurU goibMd isMG swihb.#(s) bKqm`lIey- b^iSS gurU goibMd isMG jI#(h) Bgq BgvwnIey- b^iSS gurU hirrwie swihb.#(k) mIhWSwhIey- b^iSS gurU qyg bhwdur swihb.#audwsIAW dw ilbws mMjITI colw, gl kwlI sylHI, h`Q qUMbw Aqy isr au`cI topI hY. pihlW ies mq dy swDU kyS dwVI nhIN munwauNdy sn, pr hux bhuq jtwDwrI, muMifq, BsmDwrI nWgy, Aqy gyrUrMgy vsqR pihrdy dyKIdy hn. DrmgRMQ sB dw sRI gurU gRMQswihb hY. dyKo, AKwVw Aqy mwqRw.","definitionUni":"ਸੰ. उदासीनता. ਉਦਾਸੀਨਤਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਪਰਾਮਤਾ. ਵਿਰਕ੍ਤਤਾ।#੨. ਨਿਰਾਸਤਾ. \"ਉਸ ਦੇ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਉਦਾਸੀ ਛਾਈ ਹੋਈ ਹੈ.\" (ਲੋਕੋ) ੩. ਉਦਾਸੀਨ. ਵਿ- ਉਪਰਾਮ. ਵਿਰਕਤ. \"ਗੁਰੁਬਚਨੀ ਬਾਹਰਿ ਘਰਿ ਏਕੋ ਨਾਨਕ ਭਇਆ ਉਦਾਸੀ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ, ਇਹ ਪੰਥ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਵਡੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਸਨ. ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਚੇਲੇ ਬਣੇ. ਅੱਗੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਾਰ ਸੇਵਕ-#(ੳ) ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ. (ਅ) ਅਲਮਸਤ. (ੲ) ਫੂਲਸ਼ਾਹ ਅਤੇ (ਸ) ਗੋਂਦਾ ਅਥਵਾ ਗੋਇੰਦ ਜੀ ਕਰਣੀ ਵਾਲੇ ਸਾਧੁ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਉ ਚਾਰ ਧੂਏਂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ.¹#ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਾਰ ਧੂਇਆਂ (ਧੂਣਿਆਂ) ਨਾਲ ਛੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਮਿਲਾਕੇ ਦਸਨਾਮੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਛੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਸੁਥਰੇਸ਼ਾਹੀ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ.#(ਅ) ਸੰਗਤਸਾਹਿਬੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ.#(ੲ) ਜੀਤਮੱਲੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ.#(ਸ) ਬਖਤਮੱਲੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ#(ਹ) ਭਗਤ ਭਗਵਾਨੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ.#(ਕ) ਮੀਹਾਂਸ਼ਾਹੀਏ- ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ.#ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਲਿਬਾਸ ਮੰਜੀਠੀ ਚੋਲਾ, ਗਲ ਕਾਲੀ ਸੇਲ੍ਹੀ, ਹੱਥ ਤੂੰਬਾ ਅਤੇ ਸਿਰ ਉੱਚੀ ਟੋਪੀ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਮਤ ਦੇ ਸਾਧੂ ਕੇਸ਼ ਦਾੜੀ ਨਹੀਂ ਮੁਨਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਜਟਾਧਾਰੀ, ਮੁੰਡਿਤ, ਭਸਮਧਾਰੀ ਨਾਂਗੇ, ਅਤੇ ਗੇਰੂਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਦੇ ਦੇਖੀਦੇ ਹਨ. ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ ਸਭ ਦਾ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਖਾੜਾ ਅਤੇ ਮਾਤ੍ਰਾ."},{"id":676,"word":"aunmIilq","wordUni":"ਉਨਮੀਲਿਤ","definition":"ie`k ArQwlMkwr. ijs QW qu`l (smwn) pdwrQW iv`c koeI ^ws gux Byd jxwvy, ieh \"aunmIilq\" AlMkwr dw rUp hY. \"aunmIilq swidRSÎ qy hyqu Byd kCu mwn.\" (kwvÎ pRBwkr)#audwhrx-#gihxy jÎoN jrpoS dy nih soien swKY,¹#Dauly id`sn Cwh du`D swdhu gux gwKY,#iqau swDu AswDu pr`KIAn krqUq suBwKY. (Bwgu)#2. iv- KoilHAw hoieAw[ 3. iKiVAw hoieAw. pRPu`ilq.","definitionUni":"ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੁੱਲ (ਸਮਾਨ) ਪਦਾਰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਗੁਣ ਭੇਦ ਜਣਾਵੇ, ਇਹ \"ਉਨਮੀਲਿਤ\" ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ. \"ਉਨਮੀਲਿਤ ਸਾਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਤੇ ਹੇਤੁ ਭੇਦ ਕਛੁ ਮਾਨ.\" (ਕਾਵ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਕਰ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਗਹਿਣੇ ਜ੍ਯੋਂ ਜਰਪੋਸ਼ ਦੇ ਨਹਿ ਸੋਇਨ ਸਾਖੈ,¹#ਧਉਲੇ ਦਿੱਸਨ ਛਾਹ ਦੁੱਧ ਸਾਦਹੁ ਗੁਣ ਗਾਖੈ,#ਤਿਉ ਸਾਧੁ ਅਸਾਧੁ ਪਰੱਖੀਅਨ ਕਰਤੂਤ ਸੁਭਾਖੈ. (ਭਾਗੁ)#੨. ਵਿ- ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ। ੩. ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ."},{"id":683,"word":"aunw","wordUni":"ਉਨਾ","definition":"srv- ivBkiq sihq aus dw bhu vcn. aunHW. \"aunw iB Awvih EhI swdu.\" (vwr Awsw)","definitionUni":"ਸਰਵ- ਵਿਭਕ੍‌ਤਿ ਸਹਿਤ ਉਸ ਦਾ ਬਹੁ ਵਚਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ. \"ਉਨਾ ਭਿ ਆਵਹਿ ਓਹੀ ਸਾਦੁ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ)"},{"id":748,"word":"aupjIvn","wordUni":"ਉਪਜੀਵਨ","definition":"sM. sMgÎw- guzwrw. rozI. inrvwh dw swDn. aupjIivkw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਜ਼ਾਰਾ. ਰੋਜ਼ੀ. ਨਿਰਵਾਹ ਦਾ ਸਾਧਨ. ਉਪਜੀਵਿਕਾ."},{"id":749,"word":"aupjIivkw","wordUni":"ਉਪਜੀਵਿਕਾ","definition":"sM. sMgÎw- rozI. jIvn dw guzwrw 2. izMdgI ivqwauNx dw swDn.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੋਜ਼ੀ. ਜੀਵਨ ਦਾ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ੨. ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿਤਾਉਂਣ ਦਾ ਸਾਧਨ."},{"id":774,"word":"aupdRvI","wordUni":"ਉਪਦ੍ਰਵੀ","definition":"sM. उपद्रविन. iv- &swdI. auqpwqI. \"Dujw Pwt bsqRM su Dwry aupdRI.\" (pwrswv. )","definitionUni":"ਸੰ. उपद्रविन. ਵਿ- ਫ਼ਸਾਦੀ. ਉਤਪਾਤੀ. \"ਧੁਜਾ ਫਾਟ ਬਸਤ੍ਰੰ ਸੁ ਧਾਰੇ ਉਪਦ੍ਰੀ.\" (ਪਾਰਸਾਵ. )"},{"id":775,"word":"aupdRI","wordUni":"ਉਪਦ੍ਰੀ","definition":"sM. उपद्रविन. iv- &swdI. auqpwqI. \"Dujw Pwt bsqRM su Dwry aupdRI.\" (pwrswv. )","definitionUni":"ਸੰ. उपद्रविन. ਵਿ- ਫ਼ਸਾਦੀ. ਉਤਪਾਤੀ. \"ਧੁਜਾ ਫਾਟ ਬਸਤ੍ਰੰ ਸੁ ਧਾਰੇ ਉਪਦ੍ਰੀ.\" (ਪਾਰਸਾਵ. )"},{"id":802,"word":"aupmw","wordUni":"ਉਪਮਾ","definition":"sM. aup- mw. sMgÎw- smwn (qu`l) imxn Aqy qolx dI ikRXw. smwnqw. idRsW;q imswl. \"kaun aupmw dyau kvn bfweI?\" (swr CMq mÚ 5) 2. ie`k Sbdw- lMkwr. ijs aukiq iv`c aupmwn aupmyX dy iBMn hox pur BI. aunHW dy swDwrx Drm dI smqw kIqI jwvy, , auh aupmw AlMkwr hY.#kirXo jihN aupmyX ko br aupmwn smwn,#pun swDwrn Drm Dr soaU aupmw jwn.#(AlMkwr swgr suDw)#ies AlMkwr dy gÎwn leI cwr SbdW dw ArQ (jo aupmw dy AMgrUp hn) pihlW cMgI qrHW smJ lYxw cwhIey, ArQwq aupmwn, aupmyX, Drm Aqy vwck.#\"aupmwn\" auh hY ijs dI qu`lqw iksy ƒ dyeIey, jYsy cMdRmw dI smqw muK ƒ id`qI jWdI hY.#\"aupmyX\" auh hY ijsƒ qu`lqw dyeIey. jYsy mu`K ƒ cMdRmw smwn klipAw jWdw hY.#\"Drm\" AQvw \"swDwrx Drm\" auh hY jo aupmwn Aqy aupmyX iv`c smwn gux rihMdw hY, jYsy cMdRmw Aqy muK ivc pRkwS AQvw SoBw.#\"vwck\" auh hY, jo aupmwn aupmyX dy swDwrx Drm ƒ qu`l boDn krdw hY. jYsw, qYsw, ijauN, iqauN, sm, so, sw, XQw, qQw lO Awidk Sbd vwck sdwauNdy hn. au`pr d¤sy cwry AMg ijs aupmw iv`c pwey jwx, auh \"pUrxopmw\" AlMkwr hY.#audwhrx- locn Aml kmldl jYsy. (nwpR)#nyqR aupmyX hn, kml dI pMKVI aupmwn hY, inrmlqw dohW dw swDwrx Drm hY Aqy jYsy Sbd vwck hY.#(A) jy aupmw dy cwr AMgW iv¤coN ie`k AQvw do lop hox, qd \"lupqopmw\" sMgÎw huMdI hY, Aqy jo AMg lop hovy aus dy nwauN krky lupqopmw dw nwauN hoieAw krdw hY. jy Drm boDk Sbd nw hovy qd \"Drmlupqw\", aupmwn lop hox krky \"aupmwnlupqw\", aupmyX dy lop hox qoN \"aupmyXlupqw\" Aqy vwck Sbd lop hovy qW \"vwcklupqw\" AKwauNdI hY.#(e) jy ie`k aupmyX dy bhuq aupmwn hox, qd \"mwlopmw\" AlMkwr huMdw hY.#audwhrx-#CIr kYsI CIrwviD CwC kYsI CqRwnyr#Cpwkr kYsI Cib kwilMdI ky kUl ky,#hMsnI sI sIhwrUm, hIrw sI husYnwbwd#gMgw kI sI Dwr clI swqoN isMDu rUlky,#pwrw sI plwaUgF, rUpw kYsI rwmpur#Sorw sI surMgwbwd nIky rhI JUlky,#cMpw sI cMdyrIkot, cWdnI sI cWdwgV#kIrqI iqhwrI rhI mwlqI sI PUlky.#(Akwl)#(s) aupmyX ƒ aupmwn Aqy aupmwn ƒ aupmyX XQwkRm vrxn krIey, qd \"rsnopmw\" AlMkwr huMdw hY. audwhrx-#kYsI riv rsim Gtw pY hY tihl isMG?#jYsI nIlminn kI AwvlI phwr hY,#kYsI nIlminn kI AwvlI sbj sYl?#jYsI ibRjkuMjn my jmunw kI Dwr hY,#kYsI ibRjkuMjn myN jmunw kI Dwr dyKI?#jYsI bIjurI kI Swn pwnp Apwr hY,#kYsI bIjurI kI Swn pwnp Apwr dyKI?#jYsI SRI goibMd isMG qyrI qlvwr hY.#(AlMkwr swgr suDw)#(h) iksy ie`k vsqu dy gux dI bhuiqAW iv`c sMBwvnw (Atkl) krnI, \"auqpRykopmw\" AlMkwr hY.#audwhrx-#qwl kUp Ply dRm myG jlpUirq my#mwno guru nwnk kI nMmRqw bsq hY. ***#isqw klwkMd mDu imSrI AO AMimRq ny#mwno guruigrw my qy mDurweI lInI hY.#3. ausqiq. qwrI&. \"ibn aupmw jgdIs kI ibnsY n AMiDAwrw.\" (gau mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਉਪ- ਮਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਮਾਨ (ਤੁੱਲ) ਮਿਣਨ ਅਤੇ ਤੋਲਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਸਮਾਨਤਾ. ਦ੍ਰਿਸਾਂ;ਤ ਮਿਸਾਲ. \"ਕਉਨ ਉਪਮਾ ਦੇਉ ਕਵਨ ਬਡਾਈ?\" (ਸਾਰ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੨. ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਾ- ਲੰਕਾਰ. ਜਿਸ ਉਕਤਿ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾਨ ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਭਿੰਨ ਹੋਣ ਪੁਰ ਭੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, , ਉਹ ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਕਰਿਯੋ ਜਹਿਂ ਉਪਮੇਯ ਕੋ ਬਰ ਉਪਮਾਨ ਸਮਾਨ,#ਪੁਨ ਸਾਧਾਰਨ ਧਰਮ ਧਰ ਸੋਊ ਉਪਮਾ ਜਾਨ.#(ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਗਰ ਸੁਧਾ)#ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਲਈ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ (ਜੋ ਉਪਮਾ ਦੇ ਅੰਗਰੂਪ ਹਨ) ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਅਰਥਾਤ ਉਪਮਾਨ, ਉਪਮੇਯ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਾਚਕ.#\"ਉਪਮਾਨ\" ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁੱਲਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਈਏ, ਜੈਸੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸਮਤਾ ਮੁਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#\"ਉਪਮੇਯ\" ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁੱਲਤਾ ਦੇਈਏ. ਜੈਸੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਮਾਨ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#\"ਧਰਮ\" ਅਥਵਾ \"ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ\" ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਮੇਯ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਗੁਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਮੁਖ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਥਵਾ ਸ਼ੋਭਾ.#\"ਵਾਚਕ\" ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਮਾਨ ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੁੱਲ ਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਜੈਸਾ, ਤੈਸਾ, ਜਿਉਂ, ਤਿਉਂ, ਸਮ, ਸੋ, ਸਾ, ਯਥਾ, ਤਥਾ ਲੌ ਆਦਿਕ ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਕ ਸਦਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਚਾਰੇ ਅੰਗ ਜਿਸ ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ, ਉਹ \"ਪੂਰਣੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ- ਲੋਚਨ ਅਮਲ ਕਮਲਦਲ ਜੈਸੇ. (ਨਾਪ੍ਰ)#ਨੇਤ੍ਰ ਉਪਮੇਯ ਹਨ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਉਪਮਾਨ ਹੈ, ਨਿਰਮਲਤਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਕ ਹੈ.#(ਅ) ਜੇ ਉਪਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਥਵਾ ਦੋ ਲੋਪ ਹੋਣ, ਤਦ \"ਲੁਪਤੋਪਮਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਗ ਲੋਪ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਉਂ ਕਰਕੇ ਲੁਪਤੋਪਮਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਜੇ ਧਰਮ ਬੋਧਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ \"ਧਰਮਲੁਪਤਾ\", ਉਪਮਾਨ ਲੋਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ \"ਉਪਮਾਨਲੁਪਤਾ\", ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਲੋਪ ਹੋਣ ਤੋਂ \"ਉਪਮੇਯਲੁਪਤਾ\" ਅਤੇ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ ਲੋਪ ਹੋਵੇ ਤਾਂ \"ਵਾਚਕਲੁਪਤਾ\" ਅਖਾਉਂਦੀ ਹੈ.#(ੲ) ਜੇ ਇੱਕ ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉਪਮਾਨ ਹੋਣ, ਤਦ \"ਮਾਲੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਛੀਰ ਕੈਸੀ ਛੀਰਾਵਧਿ ਛਾਛ ਕੈਸੀ ਛਤ੍ਰਾਨੇਰ#ਛਪਾਕਰ ਕੈਸੀ ਛਬਿ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕੇ ਕੂਲ ਕੇ,#ਹੰਸਨੀ ਸੀ ਸੀਹਾਰੂਮ, ਹੀਰਾ ਸੀ ਹੁਸੈਨਾਬਾਦ#ਗੰਗਾ ਕੀ ਸੀ ਧਾਰ ਚਲੀ ਸਾਤੋਂ ਸਿੰਧੁ ਰੂਲਕੇ,#ਪਾਰਾ ਸੀ ਪਲਾਊਗਢ, ਰੂਪਾ ਕੈਸੀ ਰਾਮਪੁਰ#ਸ਼ੋਰਾ ਸੀ ਸੁਰੰਗਾਬਾਦ ਨੀਕੇ ਰਹੀ ਝੂਲਕੇ,#ਚੰਪਾ ਸੀ ਚੰਦੇਰੀਕੋਟ, ਚਾਂਦਨੀ ਸੀ ਚਾਂਦਾਗੜ#ਕੀਰਤੀ ਤਿਹਾਰੀ ਰਹੀ ਮਾਲਤੀ ਸੀ ਫੂਲਕੇ.#(ਅਕਾਲ)#(ਸ) ਉਪਮੇਯ ਨੂੰ ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਨੂੰ ਉਪਮੇਯ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ, ਤਦ \"ਰਸਨੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਉਦਾਹਰਣ-#ਕੈਸੀ ਰਵਿ ਰਸਮਿ ਘਟਾ ਪੈ ਹੈ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ?#ਜੈਸੀ ਨੀਲਮਨਿਨ ਕੀ ਆਵਲੀ ਪਹਾਰ ਹੈ,#ਕੈਸੀ ਨੀਲਮਨਿਨ ਕੀ ਆਵਲੀ ਸਬਜ ਸੈਲ?#ਜੈਸੀ ਬ੍ਰਿਜਕੁੰਜਨ ਮੇ ਜਮੁਨਾ ਕੀ ਧਾਰ ਹੈ,#ਕੈਸੀ ਬ੍ਰਿਜਕੁੰਜਨ ਮੇਂ ਜਮੁਨਾ ਕੀ ਧਾਰ ਦੇਖੀ?#ਜੈਸੀ ਬੀਜੁਰੀ ਕੀ ਸ਼ਾਨ ਪਾਨਪ ਅਪਾਰ ਹੈ,#ਕੈਸੀ ਬੀਜੁਰੀ ਕੀ ਸ਼ਾਨ ਪਾਨਪ ਅਪਾਰ ਦੇਖੀ?#ਜੈਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ.#(ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਗਰ ਸੁਧਾ)#(ਹ) ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਸਤੁ ਦੇ ਗੁਣ ਦੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਨਾ (ਅਟਕਲ) ਕਰਨੀ, \"ਉਤਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਤਾਲ ਕੂਪ ਫਲੇ ਦ੍ਰਮ ਮੇਘ ਜਲਪੂਰਿਤ ਮੇ#ਮਾਨੋ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਕੀ ਨੰਮ੍ਰਤਾ ਬਸਤ ਹੈ. ***#ਸਿਤਾ ਕਲਾਕੰਦ ਮਧੁ ਮਿਸ਼ਰੀ ਔ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੇ#ਮਾਨੋ ਗੁਰੁਗਿਰਾ ਮੇ ਤੇ ਮਧੁਰਾਈ ਲੀਨੀ ਹੈ.#੩. ਉਸਤਤਿ. ਤਾਰੀਫ਼. \"ਬਿਨ ਉਪਮਾ ਜਗਦੀਸ ਕੀ ਬਿਨਸੈ ਨ ਅੰਧਿਆਰਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੧)"},{"id":803,"word":"aupmW","wordUni":"ਉਪਮਾਂ","definition":"sM. aup- mw. sMgÎw- smwn (qu`l) imxn Aqy qolx dI ikRXw. smwnqw. idRsW;q imswl. \"kaun aupmw dyau kvn bfweI?\" (swr CMq mÚ 5) 2. ie`k Sbdw- lMkwr. ijs aukiq iv`c aupmwn aupmyX dy iBMn hox pur BI. aunHW dy swDwrx Drm dI smqw kIqI jwvy, , auh aupmw AlMkwr hY.#kirXo jihN aupmyX ko br aupmwn smwn,#pun swDwrn Drm Dr soaU aupmw jwn.#(AlMkwr swgr suDw)#ies AlMkwr dy gÎwn leI cwr SbdW dw ArQ (jo aupmw dy AMgrUp hn) pihlW cMgI qrHW smJ lYxw cwhIey, ArQwq aupmwn, aupmyX, Drm Aqy vwck.#\"aupmwn\" auh hY ijs dI qu`lqw iksy ƒ dyeIey, jYsy cMdRmw dI smqw muK ƒ id`qI jWdI hY.#\"aupmyX\" auh hY ijsƒ qu`lqw dyeIey. jYsy mu`K ƒ cMdRmw smwn klipAw jWdw hY.#\"Drm\" AQvw \"swDwrx Drm\" auh hY jo aupmwn Aqy aupmyX iv`c smwn gux rihMdw hY, jYsy cMdRmw Aqy muK ivc pRkwS AQvw SoBw.#\"vwck\" auh hY, jo aupmwn aupmyX dy swDwrx Drm ƒ qu`l boDn krdw hY. jYsw, qYsw, ijauN, iqauN, sm, so, sw, XQw, qQw lO Awidk Sbd vwck sdwauNdy hn. au`pr d¤sy cwry AMg ijs aupmw iv`c pwey jwx, auh \"pUrxopmw\" AlMkwr hY.#audwhrx- locn Aml kmldl jYsy. (nwpR)#nyqR aupmyX hn, kml dI pMKVI aupmwn hY, inrmlqw dohW dw swDwrx Drm hY Aqy jYsy Sbd vwck hY.#(A) jy aupmw dy cwr AMgW iv¤coN ie`k AQvw do lop hox, qd \"lupqopmw\" sMgÎw huMdI hY, Aqy jo AMg lop hovy aus dy nwauN krky lupqopmw dw nwauN hoieAw krdw hY. jy Drm boDk Sbd nw hovy qd \"Drmlupqw\", aupmwn lop hox krky \"aupmwnlupqw\", aupmyX dy lop hox qoN \"aupmyXlupqw\" Aqy vwck Sbd lop hovy qW \"vwcklupqw\" AKwauNdI hY.#(e) jy ie`k aupmyX dy bhuq aupmwn hox, qd \"mwlopmw\" AlMkwr huMdw hY.#audwhrx-#CIr kYsI CIrwviD CwC kYsI CqRwnyr#Cpwkr kYsI Cib kwilMdI ky kUl ky,#hMsnI sI sIhwrUm, hIrw sI husYnwbwd#gMgw kI sI Dwr clI swqoN isMDu rUlky,#pwrw sI plwaUgF, rUpw kYsI rwmpur#Sorw sI surMgwbwd nIky rhI JUlky,#cMpw sI cMdyrIkot, cWdnI sI cWdwgV#kIrqI iqhwrI rhI mwlqI sI PUlky.#(Akwl)#(s) aupmyX ƒ aupmwn Aqy aupmwn ƒ aupmyX XQwkRm vrxn krIey, qd \"rsnopmw\" AlMkwr huMdw hY. audwhrx-#kYsI riv rsim Gtw pY hY tihl isMG?#jYsI nIlminn kI AwvlI phwr hY,#kYsI nIlminn kI AwvlI sbj sYl?#jYsI ibRjkuMjn my jmunw kI Dwr hY,#kYsI ibRjkuMjn myN jmunw kI Dwr dyKI?#jYsI bIjurI kI Swn pwnp Apwr hY,#kYsI bIjurI kI Swn pwnp Apwr dyKI?#jYsI SRI goibMd isMG qyrI qlvwr hY.#(AlMkwr swgr suDw)#(h) iksy ie`k vsqu dy gux dI bhuiqAW iv`c sMBwvnw (Atkl) krnI, \"auqpRykopmw\" AlMkwr hY.#audwhrx-#qwl kUp Ply dRm myG jlpUirq my#mwno guru nwnk kI nMmRqw bsq hY. ***#isqw klwkMd mDu imSrI AO AMimRq ny#mwno guruigrw my qy mDurweI lInI hY.#3. ausqiq. qwrI&. \"ibn aupmw jgdIs kI ibnsY n AMiDAwrw.\" (gau mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਉਪ- ਮਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਮਾਨ (ਤੁੱਲ) ਮਿਣਨ ਅਤੇ ਤੋਲਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਸਮਾਨਤਾ. ਦ੍ਰਿਸਾਂ;ਤ ਮਿਸਾਲ. \"ਕਉਨ ਉਪਮਾ ਦੇਉ ਕਵਨ ਬਡਾਈ?\" (ਸਾਰ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੨. ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਾ- ਲੰਕਾਰ. ਜਿਸ ਉਕਤਿ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾਨ ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਭਿੰਨ ਹੋਣ ਪੁਰ ਭੀ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, , ਉਹ ਉਪਮਾ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਕਰਿਯੋ ਜਹਿਂ ਉਪਮੇਯ ਕੋ ਬਰ ਉਪਮਾਨ ਸਮਾਨ,#ਪੁਨ ਸਾਧਾਰਨ ਧਰਮ ਧਰ ਸੋਊ ਉਪਮਾ ਜਾਨ.#(ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਗਰ ਸੁਧਾ)#ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਲਈ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ (ਜੋ ਉਪਮਾ ਦੇ ਅੰਗਰੂਪ ਹਨ) ਪਹਿਲਾਂ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਅਰਥਾਤ ਉਪਮਾਨ, ਉਪਮੇਯ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਾਚਕ.#\"ਉਪਮਾਨ\" ਉਹ ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ ਤੁੱਲਤਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਦੇਈਏ, ਜੈਸੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਸਮਤਾ ਮੁਖ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#\"ਉਪਮੇਯ\" ਉਹ ਹੈ ਜਿਸਨੂੰ ਤੁੱਲਤਾ ਦੇਈਏ. ਜੈਸੇ ਮੁੱਖ ਨੂੰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਸਮਾਨ ਕਲਪਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#\"ਧਰਮ\" ਅਥਵਾ \"ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ\" ਉਹ ਹੈ ਜੋ ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਮੇਯ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ ਗੁਣ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਅਤੇ ਮੁਖ ਵਿਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਥਵਾ ਸ਼ੋਭਾ.#\"ਵਾਚਕ\" ਉਹ ਹੈ, ਜੋ ਉਪਮਾਨ ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ ਨੂੰ ਤੁੱਲ ਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਜੈਸਾ, ਤੈਸਾ, ਜਿਉਂ, ਤਿਉਂ, ਸਮ, ਸੋ, ਸਾ, ਯਥਾ, ਤਥਾ ਲੌ ਆਦਿਕ ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਕ ਸਦਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਚਾਰੇ ਅੰਗ ਜਿਸ ਉਪਮਾ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਣ, ਉਹ \"ਪੂਰਣੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ- ਲੋਚਨ ਅਮਲ ਕਮਲਦਲ ਜੈਸੇ. (ਨਾਪ੍ਰ)#ਨੇਤ੍ਰ ਉਪਮੇਯ ਹਨ, ਕਮਲ ਦੀ ਪੰਖੜੀ ਉਪਮਾਨ ਹੈ, ਨਿਰਮਲਤਾ ਦੋਹਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ ਹੈ ਅਤੇ ਜੈਸੇ ਸ਼ਬਦ ਵਾਚਕ ਹੈ.#(ਅ) ਜੇ ਉਪਮਾ ਦੇ ਚਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਅਥਵਾ ਦੋ ਲੋਪ ਹੋਣ, ਤਦ \"ਲੁਪਤੋਪਮਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਗ ਲੋਪ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਨਾਉਂ ਕਰਕੇ ਲੁਪਤੋਪਮਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਜੇ ਧਰਮ ਬੋਧਕ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਹੋਵੇ ਤਦ \"ਧਰਮਲੁਪਤਾ\", ਉਪਮਾਨ ਲੋਪ ਹੋਣ ਕਰਕੇ \"ਉਪਮਾਨਲੁਪਤਾ\", ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਲੋਪ ਹੋਣ ਤੋਂ \"ਉਪਮੇਯਲੁਪਤਾ\" ਅਤੇ ਵਾਚਕ ਸ਼ਬਦ ਲੋਪ ਹੋਵੇ ਤਾਂ \"ਵਾਚਕਲੁਪਤਾ\" ਅਖਾਉਂਦੀ ਹੈ.#(ੲ) ਜੇ ਇੱਕ ਉਪਮੇਯ ਦੇ ਬਹੁਤ ਉਪਮਾਨ ਹੋਣ, ਤਦ \"ਮਾਲੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਛੀਰ ਕੈਸੀ ਛੀਰਾਵਧਿ ਛਾਛ ਕੈਸੀ ਛਤ੍ਰਾਨੇਰ#ਛਪਾਕਰ ਕੈਸੀ ਛਬਿ ਕਾਲਿੰਦੀ ਕੇ ਕੂਲ ਕੇ,#ਹੰਸਨੀ ਸੀ ਸੀਹਾਰੂਮ, ਹੀਰਾ ਸੀ ਹੁਸੈਨਾਬਾਦ#ਗੰਗਾ ਕੀ ਸੀ ਧਾਰ ਚਲੀ ਸਾਤੋਂ ਸਿੰਧੁ ਰੂਲਕੇ,#ਪਾਰਾ ਸੀ ਪਲਾਊਗਢ, ਰੂਪਾ ਕੈਸੀ ਰਾਮਪੁਰ#ਸ਼ੋਰਾ ਸੀ ਸੁਰੰਗਾਬਾਦ ਨੀਕੇ ਰਹੀ ਝੂਲਕੇ,#ਚੰਪਾ ਸੀ ਚੰਦੇਰੀਕੋਟ, ਚਾਂਦਨੀ ਸੀ ਚਾਂਦਾਗੜ#ਕੀਰਤੀ ਤਿਹਾਰੀ ਰਹੀ ਮਾਲਤੀ ਸੀ ਫੂਲਕੇ.#(ਅਕਾਲ)#(ਸ) ਉਪਮੇਯ ਨੂੰ ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਨੂੰ ਉਪਮੇਯ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਵਰਣਨ ਕਰੀਏ, ਤਦ \"ਰਸਨੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਉਦਾਹਰਣ-#ਕੈਸੀ ਰਵਿ ਰਸਮਿ ਘਟਾ ਪੈ ਹੈ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ?#ਜੈਸੀ ਨੀਲਮਨਿਨ ਕੀ ਆਵਲੀ ਪਹਾਰ ਹੈ,#ਕੈਸੀ ਨੀਲਮਨਿਨ ਕੀ ਆਵਲੀ ਸਬਜ ਸੈਲ?#ਜੈਸੀ ਬ੍ਰਿਜਕੁੰਜਨ ਮੇ ਜਮੁਨਾ ਕੀ ਧਾਰ ਹੈ,#ਕੈਸੀ ਬ੍ਰਿਜਕੁੰਜਨ ਮੇਂ ਜਮੁਨਾ ਕੀ ਧਾਰ ਦੇਖੀ?#ਜੈਸੀ ਬੀਜੁਰੀ ਕੀ ਸ਼ਾਨ ਪਾਨਪ ਅਪਾਰ ਹੈ,#ਕੈਸੀ ਬੀਜੁਰੀ ਕੀ ਸ਼ਾਨ ਪਾਨਪ ਅਪਾਰ ਦੇਖੀ?#ਜੈਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇਰੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈ.#(ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਗਰ ਸੁਧਾ)#(ਹ) ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਵਸਤੁ ਦੇ ਗੁਣ ਦੀ ਬਹੁਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸੰਭਾਵਨਾ (ਅਟਕਲ) ਕਰਨੀ, \"ਉਤਪ੍ਰੇਕ੍ਸ਼ੋਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਤਾਲ ਕੂਪ ਫਲੇ ਦ੍ਰਮ ਮੇਘ ਜਲਪੂਰਿਤ ਮੇ#ਮਾਨੋ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਕੀ ਨੰਮ੍ਰਤਾ ਬਸਤ ਹੈ. ***#ਸਿਤਾ ਕਲਾਕੰਦ ਮਧੁ ਮਿਸ਼ਰੀ ਔ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੇ#ਮਾਨੋ ਗੁਰੁਗਿਰਾ ਮੇ ਤੇ ਮਧੁਰਾਈ ਲੀਨੀ ਹੈ.#੩. ਉਸਤਤਿ. ਤਾਰੀਫ਼. \"ਬਿਨ ਉਪਮਾ ਜਗਦੀਸ ਕੀ ਬਿਨਸੈ ਨ ਅੰਧਿਆਰਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੧)"},{"id":845,"word":"aupvwh","wordUni":"ਉਪਵਾਹ","definition":"ivAwh. SwdI. dyKo, audvwh. \"kIno aupvwh AiBrwm XON jY rwm.\" (nwpR)","definitionUni":"ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ. ਦੇਖੋ, ਉਦਵਾਹ. \"ਕੀਨੋ ਉਪਵਾਹ ਅਭਿਰਾਮ ਯੌਂ ਜੈ ਰਾਮ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":850,"word":"aupwau","wordUni":"ਉਪਾਉ","definition":"sM. उपाय- aupwX. sMgXw- jqn. swDn. \"kCU aupwau mukiq kw kr ry.\" (gau mÚ 9)#2. Xuikœ. qdbIr[ 3. pws Awaux dI ikRXw[#4. ielwj. rog dUrn krn dw Xqn.","definitionUni":"ਸੰ. उपाय- ਉਪਾਯ. ਸੰਗਯਾ- ਜਤਨ. ਸਾਧਨ. \"ਕਛੂ ਉਪਾਉ ਮੁਕਤਿ ਕਾ ਕਰ ਰੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੯)#੨. ਯੁਕ੍ਤਿ. ਤਦਬੀਰ। ੩. ਪਾਸ ਆਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ।#੪. ਇਲਾਜ. ਰੋਗ ਦੂਰਨ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ."},{"id":1034,"word":"aurDqp","wordUni":"ਉਰਧਤਪ","definition":"sM. augR qp. BwrI qpsw[ 2. KVw hoky kIqw qp[ 3. bwhW KVIAW krky kIqw qp. \"kwieAw swDY aurDqp krY ivchu haumY n jwie.\" (sRI mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਉਗ੍ਰ ਤਪ. ਭਾਰੀ ਤਪਸਾ। ੨. ਖੜਾ ਹੋਕੇ ਕੀਤਾ ਤਪ। ੩. ਬਾਹਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਤਪ. \"ਕਾਇਆ ਸਾਧੈ ਉਰਧਤਪ ਕਰੈ ਵਿਚਹੁ ਹਉਮੈ ਨ ਜਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩)"},{"id":1035,"word":"aurDqwp","wordUni":"ਉਰਧਤਾਪ","definition":"sM. augR qp. BwrI qpsw[ 2. KVw hoky kIqw qp[ 3. bwhW KVIAW krky kIqw qp. \"kwieAw swDY aurDqp krY ivchu haumY n jwie.\" (sRI mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਉਗ੍ਰ ਤਪ. ਭਾਰੀ ਤਪਸਾ। ੨. ਖੜਾ ਹੋਕੇ ਕੀਤਾ ਤਪ। ੩. ਬਾਹਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕਰਕੇ ਕੀਤਾ ਤਪ. \"ਕਾਇਆ ਸਾਧੈ ਉਰਧਤਪ ਕਰੈ ਵਿਚਹੁ ਹਉਮੈ ਨ ਜਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩)"},{"id":1051,"word":"aurvwrpwr ky dwnI","wordUni":"ਉਰਵਾਰਪਾਰ ਕੇ ਦਾਨੀ","definition":"lok prlok dy gÎwqw swDujn[ 2. Bwv- icqRgupq. \"aurvwrpwr ky dwnIAw! ilKlyhu Awlpqwlu[ moih jmfMfu n lgeI.\" (gau rvdws)","definitionUni":"ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਦੇ ਗ੍ਯਾਤਾ ਸਾਧੁਜਨ। ੨. ਭਾਵ- ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ. \"ਉਰਵਾਰਪਾਰ ਕੇ ਦਾਨੀਆ! ਲਿਖਲੇਹੁ ਆਲਪਤਾਲੁ। ਮੋਹਿ ਜਮਡੰਡੁ ਨ ਲਗਈ.\" (ਗਉ ਰਵਦਾਸ)"},{"id":1072,"word":"auls","wordUni":"ਉਲਸ","definition":"qur. [اُلُش] auluS. sMgÎw- SIq pRswd. bicAw hoieAw Bojn. au`iCs†2 \"auls ipAwlY KrI KumwrI.\" (Bwgu) siqgurU ny ijs pwqR qoN jl CikAw hY aus sIq pRswd (vwly pwqR) iv`c is`K ƒ AwnMd dI lihr BwsdI hY.","definitionUni":"ਤੁਰ. [اُلُش] ਉਲੁਸ਼. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ੀਤ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ. ਉੱਛਿਸ੍ਟ2 \"ਉਲਸ ਪਿਆਲੈ ਖਰੀ ਖੁਮਾਰੀ.\" (ਭਾਗੁ) ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਜਿਸ ਪਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਜਲ ਛਕਿਆ ਹੈ ਉਸ ਸੀਤ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਵਾਲੇ ਪਾਤ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਭਾਸਦੀ ਹੈ."},{"id":1101,"word":"aulws","wordUni":"ਉਲਾਸ","definition":"sM. उल्लास- au`lws. sMgÎw- pRkwS. cmqkwr[ 2. aumMg. cwau. \"Kwq pIq vrqY And aulws.\" (suKmnI) 3. hOslw. auqswh. \"rx dyiK sUry iciq aulws.\" (bsM mÚ 5) \"hMsw syqI icq aulwsih kukV dI EfwrI.\" (gau vwr 2. mÚ 5) 4. suK. AwnMd[ 5. gRMQ dw prv. kWf. ADÎwX[ 6. ie`k ArQwlMkwr. ie`k dy gux AQvw dos2 qoN dUsry iv`c gux AQvw dos2 dw hoxw idKwieAw jwvy, ieh \"au`lws\" dw rUp hY. \"eykih ky gux dos2 qYN AOrY ko gux dos2[ vrxq XON au`lws hYN jo pMifq miq kos2\" (lilq llwm) ies AlMkwr dy cwr Byd hnÚ-#(a) gux qoN gux dw hoxw,#audwhrx-#guxI guxI imil lwhw pwvis,#gurumuiK nwm vfweI. (BYr mÚ 1)#gMgw jmnw godwvrI srsuqI,#qy krih audmu DUir swDU kI qWeI,#iklivK mYlu Bry pry hmrY ivic,#hmrI mYlu swDU kI DUir gvweI.#(mlw mÚ 4)#(A) dos2 qoN gux.#audwhrx-#sPl ibrC Pl dyq jÎoN pKwn mwry#isr krvq sih hoq pwr pwr hY,#swgr sy kwF muK PoirXq sIp ko jÎoN#dyq mukqwhl AvgÎw n ivcwr hY,#jYsy Knvwrw Kwin Knq hnq Gn#mwnk Amol hIrw praupkwr hY,#aUK myN ipXUK jÎoN pRgws hoq kolU pcy#Avgun kIey gun swDun ky dÍwr hY.#(Bwguk)#(e) gux qoN dos2#audwhrx-#Dnu jobnu duie vYrI hoey, ijnHI rKy rMgu lwie.#(Awsw AÚ mÚ 1)#sdn ivBUiq Apr ky dyKI[#pIrw pwvih irdy ivsyKI.#(nwpR)#CmI purK ky kwj audwrw,#ns†2 hoq ijim AgnI pwrw,#iqs ko skl krih AprwDw,#fr ko Cor dyq hYN bwDw.#(gupRsU)#(s) dos2 qoN dos2#audwhrx-#kusMgiq bhih sdw duKu pwvih duKoduKu kmwieAw.#(mwrU solhy mÚ 3)#pr duK ipKkr hoq hYN duKI sMq mn mWih.#(AlMkwr swgr suDw)#7. dyKo, kls.","definitionUni":"ਸੰ. उल्लास- ਉੱਲਾਸ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼. ਚਮਤਕਾਰ। ੨. ਉਮੰਗ. ਚਾਉ. \"ਖਾਤ ਪੀਤ ਵਰਤੈ ਅਨਦ ਉਲਾਸ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਹੌਸਲਾ. ਉਤਸਾਹ. \"ਰਣ ਦੇਖਿ ਸੂਰੇ ਚਿਤਿ ਉਲਾਸ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਹੰਸਾ ਸੇਤੀ ਚਿਤ ਉਲਾਸਹਿ ਕੁਕੜ ਦੀ ਓਡਾਰੀ.\" (ਗਉ ਵਾਰ ੨. ਮਃ ੫) ੪. ਸੁਖ. ਆਨੰਦ। ੫. ਗ੍ਰੰਥ ਦਾ ਪਰਵ. ਕਾਂਡ. ਅਧ੍ਯਾਯ। ੬. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਇੱਕ ਦੇ ਗੁਣ ਅਥਵਾ ਦੋਸ2 ਤੋਂ ਦੂਸਰੇ ਵਿੱਚ ਗੁਣ ਅਥਵਾ ਦੋਸ2 ਦਾ ਹੋਣਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਇਹ \"ਉੱਲਾਸ\" ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ. \"ਏਕਹਿ ਕੇ ਗੁਣ ਦੋਸ2 ਤੈਂ ਔਰੈ ਕੋ ਗੁਣ ਦੋਸ2। ਵਰਣਤ ਯੌਂ ਉੱਲਾਸ ਹੈਂ ਜੋ ਪੰਡਿਤ ਮਤਿ ਕੋਸ2\" (ਲਲਿਤ ਲਲਾਮ) ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਹਨਃ-#(ੳ) ਗੁਣ ਤੋਂ ਗੁਣ ਦਾ ਹੋਣਾ,#ਉਦਾਹਰਣ-#ਗੁਣੀ ਗੁਣੀ ਮਿਲਿ ਲਾਹਾ ਪਾਵਸਿ,#ਗੁਰੁਮੁਖਿ ਨਾਮ ਵਡਾਈ. (ਭੈਰ ਮਃ ੧)#ਗੰਗਾ ਜਮਨਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਸਰਸੁਤੀ,#ਤੇ ਕਰਹਿ ਉਦਮੁ ਧੂਰਿ ਸਾਧੂ ਕੀ ਤਾਂਈ,#ਕਿਲਵਿਖ ਮੈਲੁ ਭਰੇ ਪਰੇ ਹਮਰੈ ਵਿਚਿ,#ਹਮਰੀ ਮੈਲੁ ਸਾਧੂ ਕੀ ਧੂਰਿ ਗਵਾਈ.#(ਮਲਾ ਮਃ ੪)#(ਅ) ਦੋਸ2 ਤੋਂ ਗੁਣ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸਫਲ ਬਿਰਛ ਫਲ ਦੇਤ ਜ੍ਯੋਂ ਪਖਾਨ ਮਾਰੇ#ਸਿਰ ਕਰਵਤ ਸਹਿ ਹੋਤ ਪਾਰ ਪਾਰ ਹੈ,#ਸਾਗਰ ਸੇ ਕਾਢ ਮੁਖ ਫੋਰਿਯਤ ਸੀਪ ਕੋ ਜ੍ਯੋਂ#ਦੇਤ ਮੁਕਤਾਹਲ ਅਵਗ੍ਯਾ ਨ ਵਿਚਾਰ ਹੈ,#ਜੈਸੇ ਖਨਵਾਰਾ ਖਾਨਿ ਖਨਤ ਹਨਤ ਘਨ#ਮਾਨਕ ਅਮੋਲ ਹੀਰਾ ਪਰਉਪਕਾਰ ਹੈ,#ਊਖ ਮੇਂ ਪਿਯੂਖ ਜ੍ਯੋਂ ਪ੍ਰਗਾਸ ਹੋਤ ਕੋਲੂ ਪਚੇ#ਅਵਗੁਨ ਕੀਏ ਗੁਨ ਸਾਧੁਨ ਕੇ ਦ੍ਵਾਰ ਹੈ.#(ਭਾਗੁਕ)#(ੲ) ਗੁਣ ਤੋਂ ਦੋਸ2#ਉਦਾਹਰਣ-#ਧਨੁ ਜੋਬਨੁ ਦੁਇ ਵੈਰੀ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹੀ ਰਖੇ ਰੰਗੁ ਲਾਇ.#(ਆਸਾ ਅਃ ਮਃ ੧)#ਸਦਨ ਵਿਭੂਤਿ ਅਪਰ ਕੇ ਦੇਖੀ।#ਪੀਰਾ ਪਾਵਹਿ ਰਿਦੇ ਵਿਸੇਖੀ.#(ਨਾਪ੍ਰ)#ਛਮੀ ਪੁਰਖ ਕੇ ਕਾਜ ਉਦਾਰਾ,#ਨਸ੍ਟ2 ਹੋਤ ਜਿਮਿ ਅਗਨੀ ਪਾਰਾ,#ਤਿਸ ਕੋ ਸਕਲ ਕਰਹਿ ਅਪਰਾਧਾ,#ਡਰ ਕੋ ਛੋਰ ਦੇਤ ਹੈਂ ਬਾਧਾ.#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#(ਸ) ਦੋਸ2 ਤੋਂ ਦੋਸ2#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕੁਸੰਗਤਿ ਬਹਹਿ ਸਦਾ ਦੁਖੁ ਪਾਵਹਿ ਦੁਖੋਦੁਖੁ ਕਮਾਇਆ.#(ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩)#ਪਰ ਦੁਖ ਪਿਖਕਰ ਹੋਤ ਹੈਂ ਦੁਖੀ ਸੰਤ ਮਨ ਮਾਂਹਿ.#(ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਗਰ ਸੁਧਾ)#੭. ਦੇਖੋ, ਕਲਸ."},{"id":1148,"word":"auls","wordUni":"ਉਲਸ","definition":"qur. [اُلُش] aulS. sMgÎw- SIq pRswd. bicAw hoieAw Bojn. au`iCs†2 \"auls ipAwlY KrI KumwrI.\" (Bwgu) siqgurU ny ijs pwqR qoN jl CikAw hY aus sIq pRswd (vwly pwqR) iv`c is`K ƒ AwnMd dI lihr BwsdI hY.","definitionUni":"ਤੁਰ. [اُلُش] ਉਲਸ਼. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ੀਤ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ. ਉੱਛਿਸ੍ਟ2 \"ਉਲਸ ਪਿਆਲੈ ਖਰੀ ਖੁਮਾਰੀ.\" (ਭਾਗੁ) ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਜਿਸ ਪਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਜਲ ਛਕਿਆ ਹੈ ਉਸ ਸੀਤ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਵਾਲੇ ਪਾਤ੍ਰ) ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੀ ਲਹਿਰ ਭਾਸਦੀ ਹੈ."},{"id":1235,"word":"aUDm","wordUni":"ਊਧਮ","definition":"sMgÎw- aupdRv. i&swd[ 2. fMf rOlw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਪਦ੍ਰਵ. ਫ਼ਿਸਾਦ। ੨. ਡੰਡ ਰੌਲਾ."},{"id":1293,"word":"E","wordUni":"ਓ","definition":"sM. ओम्. ies Sbd dw mUl Av (श्रव्) Dwqu hY, ijs dw ArQ hY rKÎw (rkw) krnw, bcwauxw, iqRpq hoxw, PYlnw Awid[ 'EAM' Sbd sB dI rKÎw krn vwly krqwr dw boDk hY. \"EAM swD siqgur nmskwrM.\" (bwvn) \"EAM ipRX pRIiq cIiq.\" (swr mÚ 5) ies dy prXWX Sbd- \"pRxv\" Aqy \"audgIQ\" BI hn.#EAMkwr Sbd dw ArQ hY- EAM Duin (EAM dw au`cwrx)#\"ipRQm kwl jb krw pswrw[ EAMkwr qy isRis† aupwrw.\" (ivicqR)#keI QweIN \"EAMkwr\" Sbd krqwr dw boDk BI dyKIdw hY. \"EAMkwr eyko riv rihAw.\" (kwn mÚ 4) \"EAMkwr Akwr kir pvx pwxI bYsMqr swjy.\" (Bwgu)#sMsikRq dy ivdvwnW ny a A m iqMn A`KrW ƒ bRhmw ivsnU iSv mMnky EAM ƒ iqMn dyv rUp klipAw hY, pr gurumq iv`c EAM dy mu`F eykw AMg ilKky is`D kIqw hY ik krqwr ie`k hY. \"eykw eykMkwr iliK vyKwilAw[ aUVw EAMkwr pwis bhwilAw.\" (Bwgu)#2. m`D Bwrq dy ijly nImwV iv`c nrmdw ndI dy mWDwqw twpU (dÍIp) iv`c aus nwauN dw ie`k v`fw pRis`D ihMdU mMidr hY, siqgurU nwnk dyv jI ny iesy QW 'd`KxI EAMkwr' au`cwrx kIqw hY[¹ 3. vÎ- hW[ 4. sqÎ. XQwrQ. TIk.","definitionUni":"ਸੰ. ओम्. ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੂਲ ਅਵ (श्रव्) ਧਾਤੁ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਖ੍ਯਾ (ਰਕ੍ਸ਼ਾ) ਕਰਨਾ, ਬਚਾਉਣਾ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣਾ, ਫੈਲਨਾ ਆਦਿ। 'ਓਅੰ' ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਬੋਧਕ ਹੈ. \"ਓਅੰ ਸਾਧ ਸਤਿਗੁਰ ਨਮਸਕਾਰੰ.\" (ਬਾਵਨ) \"ਓਅੰ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰੀਤਿ ਚੀਤਿ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਇਸ ਦੇ ਪਰ੍‍ਯਾਂਯ ਸ਼ਬਦ- \"ਪ੍ਰਣਵ\" ਅਤੇ \"ਉਦਗੀਥ\" ਭੀ ਹਨ.#ਓਅੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਓਅੰ ਧੁਨਿ (ਓਅੰ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ)#\"ਪ੍ਰਿਥਮ ਕਾਲ ਜਬ ਕਰਾ ਪਸਾਰਾ। ਓਅੰਕਾਰ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਉਪਾਰਾ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ)#ਕਈ ਥਾਈਂ \"ਓਅੰਕਾਰ\" ਸ਼ਬਦ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਬੋਧਕ ਭੀ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. \"ਓਅੰਕਾਰ ਏਕੋ ਰਵਿ ਰਹਿਆ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੪) \"ਓਅੰਕਾਰ ਅਕਾਰ ਕਰਿ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰ ਸਾਜੇ.\" (ਭਾਗੁ)#ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ੳ ਅ ਮ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸਨੂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨਕੇ ਓਅੰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਰੂਪ ਕਲਪਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਓਅੰ ਦੇ ਮੁੱਢ ਏਕਾ ਅੰਗ ਲਿਖਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾਰ ਇੱਕ ਹੈ. \"ਏਕਾ ਏਕੰਕਾਰ ਲਿਖਿ ਵੇਖਾਲਿਆ। ਊੜਾ ਓਅੰਕਾਰ ਪਾਸਿ ਬਹਾਲਿਆ.\" (ਭਾਗੁ)#੨. ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਲੇ ਨੀਮਾੜ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮਾਂਧਾਤਾ ਟਾਪੂ (ਦ੍ਵੀਪ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਦੱਖਣੀ ਓਅੰਕਾਰ' ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।¹ ੩. ਵ੍ਯ- ਹਾਂ। ੪. ਸਤ੍ਯ. ਯਥਾਰਥ. ਠੀਕ."},{"id":1294,"word":"EAM","wordUni":"ਓਅੰ","definition":"sM. ओम्. ies Sbd dw mUl Av (श्रव्) Dwqu hY, ijs dw ArQ hY rKÎw (rkw) krnw, bcwauxw, iqRpq hoxw, PYlnw Awid[ 'EAM' Sbd sB dI rKÎw krn vwly krqwr dw boDk hY. \"EAM swD siqgur nmskwrM.\" (bwvn) \"EAM ipRX pRIiq cIiq.\" (swr mÚ 5) ies dy prXWX Sbd- \"pRxv\" Aqy \"audgIQ\" BI hn.#EAMkwr Sbd dw ArQ hY- EAM Duin (EAM dw au`cwrx)#\"ipRQm kwl jb krw pswrw[ EAMkwr qy isRis† aupwrw.\" (ivicqR)#keI QweIN \"EAMkwr\" Sbd krqwr dw boDk BI dyKIdw hY. \"EAMkwr eyko riv rihAw.\" (kwn mÚ 4) \"EAMkwr Akwr kir pvx pwxI bYsMqr swjy.\" (Bwgu)#sMsikRq dy ivdvwnW ny a A m iqMn A`KrW ƒ bRhmw ivsnU iSv mMnky EAM ƒ iqMn dyv rUp klipAw hY, pr gurumq iv`c EAM dy mu`F eykw AMg ilKky is`D kIqw hY ik krqwr ie`k hY. \"eykw eykMkwr iliK vyKwilAw[ aUVw EAMkwr pwis bhwilAw.\" (Bwgu)#2. m`D Bwrq dy ijly nImwV iv`c nrmdw ndI dy mWDwqw twpU (dÍIp) iv`c aus nwauN dw ie`k v`fw pRis`D ihMdU mMidr hY, siqgurU nwnk dyv jI ny iesy QW 'd`KxI EAMkwr' au`cwrx kIqw hY[¹ 3. vÎ- hW[ 4. sqÎ. XQwrQ. TIk.","definitionUni":"ਸੰ. ओम्. ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੂਲ ਅਵ (श्रव्) ਧਾਤੁ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਖ੍ਯਾ (ਰਕ੍ਸ਼ਾ) ਕਰਨਾ, ਬਚਾਉਣਾ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣਾ, ਫੈਲਨਾ ਆਦਿ। 'ਓਅੰ' ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਬੋਧਕ ਹੈ. \"ਓਅੰ ਸਾਧ ਸਤਿਗੁਰ ਨਮਸਕਾਰੰ.\" (ਬਾਵਨ) \"ਓਅੰ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰੀਤਿ ਚੀਤਿ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਇਸ ਦੇ ਪਰ੍‍ਯਾਂਯ ਸ਼ਬਦ- \"ਪ੍ਰਣਵ\" ਅਤੇ \"ਉਦਗੀਥ\" ਭੀ ਹਨ.#ਓਅੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਓਅੰ ਧੁਨਿ (ਓਅੰ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ)#\"ਪ੍ਰਿਥਮ ਕਾਲ ਜਬ ਕਰਾ ਪਸਾਰਾ। ਓਅੰਕਾਰ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਉਪਾਰਾ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ)#ਕਈ ਥਾਈਂ \"ਓਅੰਕਾਰ\" ਸ਼ਬਦ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਬੋਧਕ ਭੀ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. \"ਓਅੰਕਾਰ ਏਕੋ ਰਵਿ ਰਹਿਆ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੪) \"ਓਅੰਕਾਰ ਅਕਾਰ ਕਰਿ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰ ਸਾਜੇ.\" (ਭਾਗੁ)#ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ੳ ਅ ਮ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸਨੂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨਕੇ ਓਅੰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਰੂਪ ਕਲਪਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਓਅੰ ਦੇ ਮੁੱਢ ਏਕਾ ਅੰਗ ਲਿਖਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾਰ ਇੱਕ ਹੈ. \"ਏਕਾ ਏਕੰਕਾਰ ਲਿਖਿ ਵੇਖਾਲਿਆ। ਊੜਾ ਓਅੰਕਾਰ ਪਾਸਿ ਬਹਾਲਿਆ.\" (ਭਾਗੁ)#੨. ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਲੇ ਨੀਮਾੜ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮਾਂਧਾਤਾ ਟਾਪੂ (ਦ੍ਵੀਪ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਦੱਖਣੀ ਓਅੰਕਾਰ' ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।¹ ੩. ਵ੍ਯ- ਹਾਂ। ੪. ਸਤ੍ਯ. ਯਥਾਰਥ. ਠੀਕ."},{"id":1295,"word":"EAMkwr","wordUni":"ਓਅੰਕਾਰ","definition":"sM. ओम्. ies Sbd dw mUl Av (श्रव्) Dwqu hY, ijs dw ArQ hY rKÎw (rkw) krnw, bcwauxw, iqRpq hoxw, PYlnw Awid[ 'EAM' Sbd sB dI rKÎw krn vwly krqwr dw boDk hY. \"EAM swD siqgur nmskwrM.\" (bwvn) \"EAM ipRX pRIiq cIiq.\" (swr mÚ 5) ies dy prXWX Sbd- \"pRxv\" Aqy \"audgIQ\" BI hn.#EAMkwr Sbd dw ArQ hY- EAM Duin (EAM dw au`cwrx)#\"ipRQm kwl jb krw pswrw[ EAMkwr qy isRis† aupwrw.\" (ivicqR)#keI QweIN \"EAMkwr\" Sbd krqwr dw boDk BI dyKIdw hY. \"EAMkwr eyko riv rihAw.\" (kwn mÚ 4) \"EAMkwr Akwr kir pvx pwxI bYsMqr swjy.\" (Bwgu)#sMsikRq dy ivdvwnW ny a A m iqMn A`KrW ƒ bRhmw ivsnU iSv mMnky EAM ƒ iqMn dyv rUp klipAw hY, pr gurumq iv`c EAM dy mu`F eykw AMg ilKky is`D kIqw hY ik krqwr ie`k hY. \"eykw eykMkwr iliK vyKwilAw[ aUVw EAMkwr pwis bhwilAw.\" (Bwgu)#2. m`D Bwrq dy ijly nImwV iv`c nrmdw ndI dy mWDwqw twpU (dÍIp) iv`c aus nwauN dw ie`k v`fw pRis`D ihMdU mMidr hY, siqgurU nwnk dyv jI ny iesy QW 'd`KxI EAMkwr' au`cwrx kIqw hY[¹ 3. vÎ- hW[ 4. sqÎ. XQwrQ. TIk.","definitionUni":"ਸੰ. ओम्. ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਮੂਲ ਅਵ (श्रव्) ਧਾਤੁ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਰਖ੍ਯਾ (ਰਕ੍ਸ਼ਾ) ਕਰਨਾ, ਬਚਾਉਣਾ, ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਣਾ, ਫੈਲਨਾ ਆਦਿ। 'ਓਅੰ' ਸ਼ਬਦ ਸਭ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਬੋਧਕ ਹੈ. \"ਓਅੰ ਸਾਧ ਸਤਿਗੁਰ ਨਮਸਕਾਰੰ.\" (ਬਾਵਨ) \"ਓਅੰ ਪ੍ਰਿਯ ਪ੍ਰੀਤਿ ਚੀਤਿ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਇਸ ਦੇ ਪਰ੍‍ਯਾਂਯ ਸ਼ਬਦ- \"ਪ੍ਰਣਵ\" ਅਤੇ \"ਉਦਗੀਥ\" ਭੀ ਹਨ.#ਓਅੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ- ਓਅੰ ਧੁਨਿ (ਓਅੰ ਦਾ ਉੱਚਾਰਣ)#\"ਪ੍ਰਿਥਮ ਕਾਲ ਜਬ ਕਰਾ ਪਸਾਰਾ। ਓਅੰਕਾਰ ਤੇ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਉਪਾਰਾ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ)#ਕਈ ਥਾਈਂ \"ਓਅੰਕਾਰ\" ਸ਼ਬਦ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਬੋਧਕ ਭੀ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. \"ਓਅੰਕਾਰ ਏਕੋ ਰਵਿ ਰਹਿਆ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੪) \"ਓਅੰਕਾਰ ਅਕਾਰ ਕਰਿ ਪਵਣ ਪਾਣੀ ਬੈਸੰਤਰ ਸਾਜੇ.\" (ਭਾਗੁ)#ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ੳ ਅ ਮ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਵਿਸਨੂ ਸ਼ਿਵ ਮੰਨਕੇ ਓਅੰ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦੇਵ ਰੂਪ ਕਲਪਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਓਅੰ ਦੇ ਮੁੱਢ ਏਕਾ ਅੰਗ ਲਿਖਕੇ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਤਾਰ ਇੱਕ ਹੈ. \"ਏਕਾ ਏਕੰਕਾਰ ਲਿਖਿ ਵੇਖਾਲਿਆ। ਊੜਾ ਓਅੰਕਾਰ ਪਾਸਿ ਬਹਾਲਿਆ.\" (ਭਾਗੁ)#੨. ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਜਿਲੇ ਨੀਮਾੜ ਵਿੱਚ ਨਰਮਦਾ ਨਦੀ ਦੇ ਮਾਂਧਾਤਾ ਟਾਪੂ (ਦ੍ਵੀਪ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਿੰਦੂ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਥਾਂ 'ਦੱਖਣੀ ਓਅੰਕਾਰ' ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ।¹ ੩. ਵ੍ਯ- ਹਾਂ। ੪. ਸਤ੍ਯ. ਯਥਾਰਥ. ਠੀਕ."},{"id":1395,"word":"Epwau","wordUni":"ਓਪਾਉ","definition":"sMgÎw- swDn. jqn. dyKo, aupwX. \"aupwvw isir aupwau hY.\" (vwr iblw mÚ 3) 2. dyKo, aupwauxw. \"eyk inmK Epwie smwvY.\" (swr mÚ 5) auqpMn krky lY krdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਨ. ਜਤਨ. ਦੇਖੋ, ਉਪਾਯ. \"ਉਪਾਵਾ ਸਿਰਿ ਉਪਾਉ ਹੈ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੨. ਦੇਖੋ, ਉਪਾਉਣਾ. \"ਏਕ ਨਿਮਖ ਓਪਾਇ ਸਮਾਵੈ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਲੈ ਕਰਦਾ ਹੈ."},{"id":1396,"word":"Epwie","wordUni":"ਓਪਾਇ","definition":"sMgÎw- swDn. jqn. dyKo, aupwX. \"aupwvw isir aupwau hY.\" (vwr iblw mÚ 3) 2. dyKo, aupwauxw. \"eyk inmK Epwie smwvY.\" (swr mÚ 5) auqpMn krky lY krdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਨ. ਜਤਨ. ਦੇਖੋ, ਉਪਾਯ. \"ਉਪਾਵਾ ਸਿਰਿ ਉਪਾਉ ਹੈ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੨. ਦੇਖੋ, ਉਪਾਉਣਾ. \"ਏਕ ਨਿਮਖ ਓਪਾਇ ਸਮਾਵੈ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਲੈ ਕਰਦਾ ਹੈ."},{"id":1397,"word":"Epwv","wordUni":"ਓਪਾਵ","definition":"sMgÎw- swDn. jqn. dyKo, aupwX. \"aupwvw isir aupwau hY.\" (vwr iblw mÚ 3) 2. dyKo, aupwauxw. \"eyk inmK Epwie smwvY.\" (swr mÚ 5) auqpMn krky lY krdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਨ. ਜਤਨ. ਦੇਖੋ, ਉਪਾਯ. \"ਉਪਾਵਾ ਸਿਰਿ ਉਪਾਉ ਹੈ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੨. ਦੇਖੋ, ਉਪਾਉਣਾ. \"ਏਕ ਨਿਮਖ ਓਪਾਇ ਸਮਾਵੈ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਉਤਪੰਨ ਕਰਕੇ ਲੈ ਕਰਦਾ ਹੈ."},{"id":1403,"word":"EmI","wordUni":"ਓਮੀ","definition":"Aæ. [اُمّی] au`mI. iv- au`m (mwqw) qoN jyhw pYdw hoieAw hY, Eho jyhw. Bwv- ijs ny koeI isKÎw nhIN pweI. AnpVH. inr`Kr. \"piVAw hovY gunhgwru qw EmI swDu n mwrIAY[ x x x piVAw AqY mIAw vIcwru AgY vIcwrIAY.\" (vwr Awsw)","definitionUni":"ਅ਼. [اُمّی] ਉੱਮੀ. ਵਿ- ਉੱਮ (ਮਾਤਾ) ਤੋਂ ਜੇਹਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਓਹੋ ਜੇਹਾ. ਭਾਵ- ਜਿਸ ਨੇ ਕੋਈ ਸਿਖ੍ਯਾ ਨਹੀਂ ਪਾਈ. ਅਨਪੜ੍ਹ. ਨਿਰੱਖਰ. \"ਪੜਿਆ ਹੋਵੈ ਗੁਨਹਗਾਰੁ ਤਾ ਓਮੀ ਸਾਧੁ ਨ ਮਾਰੀਐ। x x x ਪੜਿਆ ਅਤੈ ਮੀਆ ਵੀਚਾਰੁ ਅਗੈ ਵੀਚਾਰੀਐ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ)"},{"id":1414,"word":"Elg","wordUni":"ਓਲਗ","definition":"mrw. aulg. sMgÎw- jUT. SIqpRswd.","definitionUni":"ਮਰਾ. ਉਲਗ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੂਠ. ਸ਼ੀਤਪ੍ਰਸਾਦ."},{"id":1511,"word":"Aauil","wordUni":"ਅਉਲਿ","definition":"Aæ. [اولیِیا] ieh bhu vcn hY vlI dw. AærbI iv`c vlI dw ArQ hY sÍwmI. mwilk. pqI. Brqw. shwiek. imqR. swDu. Drm dw AwgU. \"Avil Aauil dInu kir imTw.\" (vwr mwJ mÚ 1) \"syK mswiek AaulIey.\" (vwr gUj 2, mÚ 5)","definitionUni":"ਅ਼. [اولیِیا] ਇਹ ਬਹੁ ਵਚਨ ਹੈ ਵਲੀ ਦਾ. ਅ਼ਰਬੀ ਵਿੱਚ ਵਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ੍ਵਾਮੀ. ਮਾਲਿਕ. ਪਤੀ. ਭਰਤਾ. ਸਹਾਇਕ. ਮਿਤ੍ਰ. ਸਾਧੁ. ਧਰਮ ਦਾ ਆਗੂ. \"ਅਵਲਿ ਅਉਲਿ ਦੀਨੁ ਕਰਿ ਮਿਠਾ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) \"ਸੇਖ ਮਸਾਇਕ ਅਉਲੀਏ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨, ਮਃ ੫)"},{"id":1512,"word":"AaulIAw","wordUni":"ਅਉਲੀਆ","definition":"Aæ. [اولیِیا] ieh bhu vcn hY vlI dw. AærbI iv`c vlI dw ArQ hY sÍwmI. mwilk. pqI. Brqw. shwiek. imqR. swDu. Drm dw AwgU. \"Avil Aauil dInu kir imTw.\" (vwr mwJ mÚ 1) \"syK mswiek AaulIey.\" (vwr gUj 2, mÚ 5)","definitionUni":"ਅ਼. [اولیِیا] ਇਹ ਬਹੁ ਵਚਨ ਹੈ ਵਲੀ ਦਾ. ਅ਼ਰਬੀ ਵਿੱਚ ਵਲੀ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸ੍ਵਾਮੀ. ਮਾਲਿਕ. ਪਤੀ. ਭਰਤਾ. ਸਹਾਇਕ. ਮਿਤ੍ਰ. ਸਾਧੁ. ਧਰਮ ਦਾ ਆਗੂ. \"ਅਵਲਿ ਅਉਲਿ ਦੀਨੁ ਕਰਿ ਮਿਠਾ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) \"ਸੇਖ ਮਸਾਇਕ ਅਉਲੀਏ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨, ਮਃ ੫)"},{"id":1536,"word":"ASkÎ","wordUni":"ਅਸ਼ਕ੍ਯ","definition":"sM. iv- Sikq qoN bwhr. AswDÎ.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸ਼ਕਿਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ. ਅਸਾਧ੍ਯ."},{"id":1537,"word":"ASkÎ","wordUni":"ਅਸ਼ਕ੍ਯ","definition":"sM. iv- Sikq qoN bwhr. AswDÎ.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸ਼ਕਿਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ. ਅਸਾਧ੍ਯ."},{"id":1551,"word":"Ast is`iD","wordUni":"ਅਸਟ ਸਿੱਧਿ","definition":"A`T SkqIAW. Xogwid swDnw dÍwrw pRwpq hoeIAW A`T krwmwqW.#1. Aixmw- bhuq Cotw ho jwxw[#2. mihmw- v`fw ho jwxw[#3. girmw- BwrI ho jwxw[#4. liGmw- hOlw ho jwxw[#5. pRwipq- mnvWiCq vsqu hwisl kr lYxI[#6. pRwkwmÎ- sB dy mn dI jwx lYxI[#7. eIiSqw- AwpxI ie`Cw Anuswr sB ƒ pRyrnw[#8. viSqw- sB ƒ kwbU kr lYxw.#\"Ast isiD nv iniD eyh[ krim prwpiq ijs nwm dyh.\" (bsM mÚ 5)","definitionUni":"ਅੱਠ ਸ਼ਕਤੀਆਂ. ਯੋਗਾਦਿ ਸਾਧਨਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈਆਂ ਅੱਠ ਕਰਾਮਾਤਾਂ.#੧. ਅਣਿਮਾ- ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋ ਜਾਣਾ।#੨. ਮਹਿਮਾ- ਵੱਡਾ ਹੋ ਜਾਣਾ।#੩. ਗਰਿਮਾ- ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਣਾ।#੪. ਲਘਿਮਾ- ਹੌਲਾ ਹੋ ਜਾਣਾ।#੫. ਪ੍ਰਾਪਿਤ- ਮਨਵਾਂਛਿਤ ਵਸਤੁ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਲੈਣੀ।#੬. ਪ੍ਰਾਕਾਮ੍ਯ- ਸਭ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਜਾਣ ਲੈਣੀ।#੭. ਈਸ਼ਿਤਾ- ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਨਾ।#੮. ਵਸ਼ਿਤਾ- ਸਭ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਕਰ ਲੈਣਾ.#\"ਅਸਟ ਸਿਧਿ ਨਵ ਨਿਧਿ ਏਹ। ਕਰਮਿ ਪਰਾਪਤਿ ਜਿਸ ਨਾਮ ਦੇਹ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫)"},{"id":1568,"word":"AstwieD","wordUni":"ਅਸਟਾਇਧ","definition":"As†- AwXuD. Xu`D dy A`T swDn rUp SsqR. \"AstwieD cmkY.\" (Akwl) durgw dy A`T h`QW iv`c PVy hoey A`T SsqR. \"GMtw gdw iqRsUl Ais sMK srwsn bwn, ckR bkR kr my ilXy jnu gRIKm irqu Bwn.\" (cMfI 1) GMtw Aqy sMK ies leI AwXuD hn ik ieh Xu`D iv`c shwiek hn. dyKo, AwXuD.","definitionUni":"ਅਸ੍ਟ- ਆਯੁਧ. ਯੁੱਧ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਧਨ ਰੂਪ ਸ਼ਸਤ੍ਰ. \"ਅਸਟਾਇਧ ਚਮਕੈ.\" (ਅਕਾਲ) ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਅੱਠ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਫੜੇ ਹੋਏ ਅੱਠ ਸ਼ਸਤ੍ਰ. \"ਘੰਟਾ ਗਦਾ ਤ੍ਰਿਸੂਲ ਅਸਿ ਸੰਖ ਸਰਾਸਨ ਬਾਨ, ਚਕ੍ਰ ਬਕ੍ਰ ਕਰ ਮੇ ਲਿਯੇ ਜਨੁ ਗ੍ਰੀਖਮ ਰਿਤੁ ਭਾਨ.\" (ਚੰਡੀ ੧) ਘੰਟਾ ਅਤੇ ਸੰਖ ਇਸ ਲਈ ਆਯੁਧ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਕ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਆਯੁਧ."},{"id":1577,"word":"AsT","wordUni":"ਅਸਠ","definition":"A- ST. iv- Cl rihq. inskpt. swdw. \"Eie Kry AsTy.\" (Bwgu)#2. dyKo, Ast.","definitionUni":"ਅ- ਸ਼ਠ. ਵਿ- ਛਲ ਰਹਿਤ. ਨਿਸਕਪਟ. ਸਾਦਾ. \"ਓਇ ਖਰੇ ਅਸਠੇ.\" (ਭਾਗੁ)#੨. ਦੇਖੋ, ਅਸਟ."},{"id":1628,"word":"AsQMB","wordUni":"ਅਸਥੰਭ","definition":"dyKo, AsqMB. \"AsQMBM sbd swDu sÍjnh.\" (shs mÚ 5) \"nwiB kml AsQMB n hoqo, qW pvnu kvnu Gir sihqw?\" (isDgosit)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਸਤੰਭ. \"ਅਸਥੰਭੰ ਸਬਦ ਸਾਧੁ ਸ੍ਵਜਨਹ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) \"ਨਾਭਿ ਕਮਲ ਅਸਥੰਭ ਨ ਹੋਤੋ, ਤਾਂ ਪਵਨੁ ਕਵਨੁ ਘਰਿ ਸਹਿਤਾ?\" (ਸਿਧਗੋਸਟਿ)"},{"id":1664,"word":"AsBÎ","wordUni":"ਅਸਭ੍ਯ","definition":"sM. iv- jo sBw iv`c bYTxw Aqy bolxw nhIN jwxdw. gਁvwr. byAkl. swdw loh. vhSI. jWglI. au`jf.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ. ਗਁਵਾਰ. ਬੇਅਕਲ. ਸਾਦਾ ਲੋਹ. ਵਹਸ਼ੀ. ਜਾਂਗਲੀ. ਉੱਜਡ."},{"id":1665,"word":"AsBÎ","wordUni":"ਅਸਭ੍ਯ","definition":"sM. iv- jo sBw iv`c bYTxw Aqy bolxw nhIN jwxdw. gਁvwr. byAkl. swdw loh. vhSI. jWglI. au`jf.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਜੋ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ ਅਤੇ ਬੋਲਣਾ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ. ਗਁਵਾਰ. ਬੇਅਕਲ. ਸਾਦਾ ਲੋਹ. ਵਹਸ਼ੀ. ਜਾਂਗਲੀ. ਉੱਜਡ."},{"id":1667,"word":"AsmJ","wordUni":"ਅਸਮਝ","definition":"iv- smJ qoN ibnw. mUrK. auj`f[#2. boD (gÎwn) rihq. \"mnu AsmJ swDu sMig pqIAwnw.\" (rwm mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਸਮਝ ਤੋਂ ਬਿਨਾ. ਮੂਰਖ. ਉਜੱਡ।#੨. ਬੋਧ (ਗ੍ਯਾਨ) ਰਹਿਤ. \"ਮਨੁ ਅਸਮਝ ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਪਤੀਆਨਾ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫)"},{"id":1690,"word":"AsrIq","wordUni":"ਅਸਰੀਤ","definition":"AjyhI rIiq. AYsI rsm. 2. sM. अशितृ- ASqR. iv- KwaU. Kwx vwlw. pyt- dwsIAw[ 3. AwSRq lwgI[ 4. ie`k ^ws lwgI, jo jwiq dw bRhwmx hovy Aqy SwdI ZmI dy mOky pur rsoeI dw kMm kry. AsRqweI \"hoie AsrIq puroihqw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਅਜੇਹੀ ਰੀਤਿ. ਐਸੀ ਰਸਮ. ੨. ਸੰ. अशितृ- ਅਸ਼ਤ੍ਰ. ਵਿ- ਖਾਊ. ਖਾਣ ਵਾਲਾ. ਪੇਟ- ਦਾਸੀਆ। ੩. ਆਸ਼੍ਰਤ ਲਾਗੀ। ੪. ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਲਾਗੀ, ਜੋ ਜਾਤਿ ਦਾ ਬ੍ਰਹਾਮਣ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਗ਼ਮੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਪੁਰ ਰਸੋਈ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰੇ. ਅਸ੍ਰਤਾਈ \"ਹੋਇ ਅਸਰੀਤ ਪੁਰੋਹਿਤਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":1693,"word":"Aslm","wordUni":"ਅਸਲਮ","definition":"Aæ. [اسلم] iv- bhuq swdw[ 2. bhuq nyk[ 3. bhuq slwmq.","definitionUni":"ਅ਼. [اسلم] ਵਿ- ਬਹੁਤ ਸਾਦਾ। ੨. ਬਹੁਤ ਨੇਕ। ੩. ਬਹੁਤ ਸਲਾਮਤ."},{"id":1714,"word":"AswD","wordUni":"ਅਸਾਧ","definition":"sM. AswDÎ. iv- ijs dw is`D krnw AOKw hY. kiTnqw nwl hox vwlw[ 2. Ajyhw rog, jo dUr nw ho sky. ijs dw ielwj nw ho sky. \"AswD rog aupijE qn BIqir trq n kwhU twirE.\" (mwrU mÚ 5) 3. dyKy, AswDu.","definitionUni":"ਸੰ. ਅਸਾਧ੍ਯ. ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੈ. ਕਠਿਨਤਾ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਅਜੇਹਾ ਰੋਗ, ਜੋ ਦੂਰ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ. ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ. \"ਅਸਾਧ ਰੋਗ ਉਪਜਿਓ ਤਨ ਭੀਤਰਿ ਟਰਤ ਨ ਕਾਹੂ ਟਾਰਿਓ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) ੩. ਦੇਖੇ, ਅਸਾਧੁ."},{"id":1715,"word":"AswDwrx","wordUni":"ਅਸਾਧਾਰਣ","definition":"iv- jo swDwrx (mwmUlI) nhIN. AswmwnÎ[ 2. Bwv- ivSys. ^ws.","definitionUni":"ਵਿ- ਜੋ ਸਾਧਾਰਣ (ਮਾਮੂਲੀ) ਨਹੀਂ. ਅਸਾਮਾਨ੍ਯ। ੨. ਭਾਵ- ਵਿਸ਼ੇਸ. ਖ਼ਾਸ."},{"id":1716,"word":"AswiD","wordUni":"ਅਸਾਧਿ","definition":"AswDÎ. dyKo, AswD.","definitionUni":"ਅਸਾਧ੍ਯ. ਦੇਖੋ, ਅਸਾਧ."},{"id":1717,"word":"AswDu","wordUni":"ਅਸਾਧੁ","definition":"sM. iv- jo swDu (Blw) nhIN, burw. lu`cw. Kotw. dus†.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਜੋ ਸਾਧੁ (ਭਲਾ) ਨਹੀਂ, ਬੁਰਾ. ਲੁੱਚਾ. ਖੋਟਾ. ਦੁਸ੍ਟ."},{"id":1718,"word":"AswDÎ","wordUni":"ਅਸਾਧ੍ਯ","definition":"dyKo, AswD.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਸਾਧ."},{"id":1719,"word":"AswDÎ","wordUni":"ਅਸਾਧ੍ਯ","definition":"dyKo, AswD.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਸਾਧ."},{"id":1842,"word":"AsMBv","wordUni":"ਅਸੰਭਵ","definition":"sM. iv- jo sMBv nw hovy. nwmumikn[ 2. sMgÎw- krqwr, jo jnm rihq hY. jo pYdw nhIN hoieAw[ 3. purwxW Anuswr ivsnu[ 4. kwvÎ Anuswr ie`k ArQwlMkwr. Axbx bwq dw hoxw. ArQwq- nwmumikn dw bx jwxw, ijs aukiq iv`c is`D krIey, ieh \"AsMBv\" AlMkwr hY. \"AnhUby kI bwq kCu pRgt BeI sI jwn.\" (iSvrwj BUsx)#audwhrx-#mskM BgnMiq sYlM krdmM qrMiq ppIlkh,#swgrM lGMiq ipMgM qm pRgws AMDkh,#swD sMgyx ismrMq goibMd srx#nwnk hir hir hry. (shs mÚ 5)#Awid iqmrlMg qy Anyk pwqSwh Bey#kyqI kul bIqgeI Aml clwiekY,#dyS qy ivdyS cwroN c`k sB invYN AwX#khUM nw mvwsI Bt idXy ivclwXkY,#Angn syn koS dIrG durg BwrI#rwj ko smwj kOn skY su ignwXkY,#SRI guibMd isMG ey srUp pMQ ^wlsw kY#kOn jwnY dyNgy bwdSwhq KpwXkY.#(gupRsU)#pyt bjwvq CuDw duK SRI siqguru smuhwX,#ko jwnq Qo PUl ko dySnpiq hnAYjwX.#5. l`Cx (lkx) dw ie`k dos dyKo, AsMgiq 2.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਜੋ ਸੰਭਵ ਨਾ ਹੋਵੇ. ਨਾਮੁਮਕਿਨ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਰਤਾਰ, ਜੋ ਜਨਮ ਰਹਿਤ ਹੈ. ਜੋ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ੩. ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸਨੁ। ੪. ਕਾਵ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਅਣਬਣ ਬਾਤ ਦਾ ਹੋਣਾ. ਅਰਥਾਤ- ਨਾਮੁਮਕਿਨ ਦਾ ਬਣ ਜਾਣਾ, ਜਿਸ ਉਕਤਿ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧ ਕਰੀਏ, ਇਹ \"ਅਸੰਭਵ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ. \"ਅਨਹੂਬੇ ਕੀ ਬਾਤ ਕਛੁ ਪ੍ਰਗਟ ਭਈ ਸੀ ਜਾਨ.\" (ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਭੂਸਣ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਮਸਕੰ ਭਗਨੰਤਿ ਸੈਲੰ ਕਰਦਮੰ ਤਰੰਤਿ ਪਪੀਲਕਹ,#ਸਾਗਰੰ ਲਘੰਤਿ ਪਿੰਗੰ ਤਮ ਪ੍ਰਗਾਸ ਅੰਧਕਹ,#ਸਾਧ ਸੰਗੇਣ ਸਿਮਰੰਤ ਗੋਬਿੰਦ ਸਰਣ#ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰੇ. (ਸਹਸ ਮਃ ੫)#ਆਦਿ ਤਿਮਰਲੰਗ ਤੇ ਅਨੇਕ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਭਏ#ਕੇਤੀ ਕੁਲ ਬੀਤਗਈ ਅਮਲ ਚਲਾਇਕੈ,#ਦੇਸ਼ ਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਚਾਰੋਂ ਚੱਕ ਸਭ ਨਿਵੈਂ ਆਯ#ਕਹੂੰ ਨਾ ਮਵਾਸੀ ਭਟ ਦਿਯੇ ਵਿਚਲਾਯਕੈ,#ਅਨਗਨ ਸੇਨ ਕੋਸ਼ ਦੀਰਘ ਦੁਰਗ ਭਾਰੀ#ਰਾਜ ਕੋ ਸਮਾਜ ਕੌਨ ਸਕੈ ਸੁ ਗਿਨਾਯਕੈ,#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਏ ਸਰੂਪ ਪੰਥ ਖ਼ਾਲਸਾ ਕੈ#ਕੌਨ ਜਾਨੈ ਦੇਂਗੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਤ ਖਪਾਯਕੈ.#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਪੇਟ ਬਜਾਵਤ ਛੁਧਾ ਦੁਖ ਸ਼੍ਰੀ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਮੁਹਾਯ,#ਕੋ ਜਾਨਤ ਥੋ ਫੂਲ ਕੋ ਦੇਸ਼ਨਪਤਿ ਹਨਐਜਾਯ.#੫. ਲੱਛਣ (ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਣ) ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸ ਦੇਖੋ, ਅਸੰਗਤਿ ੨."},{"id":2084,"word":"Ahy","wordUni":"ਅਹੇ","definition":"Aisœ. hY[ 2. vÎ- sMboDn. \"Ahy AnMqw.\" (sRI rivdws) 3. hey (ivnwS) dI QW BI ie`k QW Ahy Sbd AwieAw hY, XQw- \"ismrq nwm koit jqn Bey[ swDu sMg imil hirgux gwey, jmdUqn ko qRws Ahy.\" (iblw mÚ 5) 4. A (nw) hy (hY). nhIN hY.","definitionUni":"ਅਸ੍ਤਿ. ਹੈ। ੨. ਵ੍ਯ- ਸੰਬੋਧਨ. \"ਅਹੇ ਅਨੰਤਾ.\" (ਸ੍ਰੀ ਰਵਿਦਾਸ) ੩. ਹਏ (ਵਿਨਾਸ਼) ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਇੱਕ ਥਾਂ ਅਹੇ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਸਿਮਰਤ ਨਾਮ ਕੋਟਿ ਜਤਨ ਭਏ। ਸਾਧੁ ਸੰਗ ਮਿਲਿ ਹਰਿਗੁਣ ਗਾਏ, ਜਮਦੂਤਨ ਕੋ ਤ੍ਰਾਸ ਅਹੇ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੪. ਅ (ਨਾ) ਹੇ (ਹੈ). ਨਹੀਂ ਹੈ."},{"id":2146,"word":"Akbr","wordUni":"ਅਕਬਰ","definition":"Aæ. [اکبر] iv- ikbr (bzurgI) vwlw. bhuq vfw. mhW pRDwn[ 2. sMgÎw- krqwr. AkwlpurK[ 3. bwdSwh humwXUM dw puqR, jo 15. AkqUbr sn 1542 (sMmq 1599) ƒ Amrkot (isMD) iv`c aus vyly hmIdw bwƒ dy audr qoN jnimAw, jd ies dw ipqw SyrSwh qoN hwr Kwky Bwrq qoN ivdw ho irhw sI.¹#qyrW vrHy nO mhIny dI aumr iv`c Akbr id`lI dy q^q qy bYTw. bYrwm ^W (^wn^wnW), jo humwXUM dw mu`KmMqRI Aqy sYnwpiq sI, aus dI ingrwnI iv`c rwj kwj cMgI qrHW cldw irhw. sMmq 1617 iv`c Akbr ny pUrI hukUmq Awpxy h`Q leI Ar muZl rwj ƒ BwrI qr`kI id`qI. sMmq 1618 iv`c Akbr ny AMbr² dy rwjw ibhwrI m`l dI puqRI nwl SwdI krky rwjpUqW nwl sMbMD joiVAw. ies ip¤CoN joDpur dI kMnÎw nwl BI ivAwh kIqw. ibhwrI m`l dw bytw Bgvwn dws Aqy ausdw puqR mwn isMG Akbr dy pRis`D jrnYl (Generals) Aqy shwiek sn. ieh bwdSwh ihMdUAW ƒ au¤cy AiDkwr dyx iv`c sMkoc nhIN krdw sI, iesy kwrx tofr m`l bIrbl Awidk ies dy mu`KmMqRIAW iv¤coN sn.#myvwrpiq rwxw audXisMG jo AMbr dy rwjw qoN ies leI iGRxw krdw sI ik ausny muslmwn ƒ puqRI id`qI hY, suBwivk hI Akbr dw vYrI smiJAw igAw. Akbr ny rwxy ƒ szw dyx vwsqy sMmq 1624 iv`c cqOVgVH au¤qy cVHweI kIqI. audXisMG qW Gwiel hoky B`j igAw, pr bydnor dw reIs jYml Aqy kYlvwrw dw srdwr p¤qo (P`qw), ies bhwdurI nwl lVy ik aunHW dI vIrqw dw pRsMg suxky romWc ho jWdw hY.#eyh dovoN myvwr dy 16. vfy rweISW iv¤coN sn. AMq ƒ jYml Akbr dI golI nwl ShId hoieAw, ies dw ijkr aus ny Awp Aqy jhWgIr ny BI iliKAw hY. ijs bMdUk nwl Akbr ny jYml ƒ mwirAw aus dw nwauN \"sMgrwm³\" r`iKAw. jYml dy mrx pur ikly AMdr jOhr⁴ dI rsm hoeI, ijs nwl 9. rwxIAW, 5. rwjpuqRIAW, 2. rwjkumwr Aqy rwjpUqW dIAW bhuq piqvRqw iesqRIAW AgnI iv`c Bsm hoeIAW. 11. cyq sMmq 1624 dw ieh swkw myvwr iv`c Gr Gr mnwieAw, Ar ShId hoey XoiDAW ƒ Amr r`Kx vwlw js kvIAW Aqy FwfIAW dÍwrw gwieAw jWdw hY.#'jOhr' hox ip¤CoN p¤qo Aqy hzwrW rwjpUq kysrI bwgy pihnky iklw C`f mYdwn iv`c Aw fty Aqy Akbr dI sYnw nwl muTByV krky ShId hoey. ies jMg iv`c moey rwjpUqW dy jnyaU qolx pur 74] swFy cuh`qr mwn (ArQwq 398 syr k¤cy) hoey. iesy Gtnw dw sUck mhwjnI ic`TIAW au¤qy 74] AMg iliKAw jWdw hY. ijs dw Bwv hY ik jo bygwnI ic`TI KolHy aus ƒ cqOV dI hqÎwl¤gy. ieh Awx isrP ic`TIAW au¤qy hI nhIN, sgoN rwjpUqwny dI irAwsqI ilKqW Aqy dwnpqRW iv`c BI \"cqOV mwirAw rw pwp\"- ilKI jWdI hY, ArQwq jo ies dwn ƒ bMd kry aus ƒ mhW pwp l¤gy. dyKo, krnl jy. twf (Col. James Tod) dI rwjsQwn.#PRWs dy vYdÎ brnIAr (Bernier) ny 1. julweI sn 1663 ƒ jo ic`TI ilKI hY, aus qoN jwpdw hY ik id`lI ikly dy drvwzy A¤gy jo do hwQIsvwr bu`q hn, auh jYml Aqy p¤qo dy hn, ijnHW dI bhwdurI ny Akbr dw mn BI Xwdgwr kwXm krn leI pRyirAw.⁵#Akbr ny ihMdUAW qoN jyjIAw (ijzIXh) Aqy qIrQXwqRw dw tYks lYxw vrj id`qw sI Ar ihMdUAW leI \"Drmpur\" Aqy muslmwnW leI \"^Yrpur\" AwSRm bxvwey, ij¤Qy aunHW ƒ ivSRwm Aqy Kwn pwn imldw sI.#Akbr ny \"ivdÎnÎwX\"⁶ hukmn rok id`qw sI Aqy AwpxI ie`Cw ibnw koeI iesqRI jbrn sqI BI nhIN kIqI jWdI sI.#ieh bwdSwh pRjw qoN pYdwvwr dw qIjw ih`sw lYNdw sI Aqy reIs jo aus dI syvw leI hwijr rihMdy sn aunHW dw AiDkwr \"mnsbdwr\" sI, ijnHW dy ADIn 500 qoN 10000 qIk sYnw hoieAw krdI sI. mwl dy Awlw APsr tofr m`l dIvwn dy ADIn rsd, vsqR, sugMiD, Dwqu Aqy rqn Awid swmwn KrIdx vwly krmcwrI \"kroVy\" (क्रयिक) sn. prginAW dy hwikm, jo dIvwnI POjdwrI AKiqAwr rKdy sn \"POjdwr\" khwauNdy sn.⁷ SihrW iv`c koqvwl Aqy kwjI JgVy inbyVdy sn.#Akbr dI sBw iv`c hr mzhb dw AwdmI Awpxy mq dy inXm ibnw SMkw pRgt kr skdw sI Aqy bwdSwh ƒ BI guxcrcw suxn dw BwrI SOk sI. Swh Akbr ihMdI dw BI au`qm kvI sI. bIrbl dw mrxw suxky jo aus ny sorTw ricAw hY aus qoN aus dI cmqkwrI rcnw dw cMgI qrHW igAwn huMdw hY, XQw-#\"dIn jwn suK dIn, eyk n dIno dush duK,#so Ab hm ko dIn, kCU n rwKÎo bIrbl.\"⁸#Akbr SRI gurU Amrdyv jI dy drbwr iv`c hwijr hoky sqgurW dy AwSIrbwd dw pwqR bixAw sI. BweI sMqoK isMG jI ilKdy hn:-#qb Akbr id`lI qy Awvw,#sirqw auqr isvr inj pwvw,#Dr pRqIiq drSn ko cwhÎo,#au`qm lIn aupwXn AwhÎo. (gupRsU)#bwdSwh hox qoN Cu`t Akbr Awpxy qweIN Dwrimk ^lI&w BI mMndw sI Aqy aus ny \"dIn ielwhI\" nwauN dw iPrkæw Bwrq dy DrmW ƒ ie`k krn leI kwiem kIqw sI, jo prspr imlx smyN \"A`lwhU Akbr\" AwKdw sI.#Awgry ƒ ies ny rOxk dyky nwauN 'Akbrwbwd' r`iKAw Aqy au¤Qy lwl iklw Aqy hor iemwrqW bxvweIAW. Awgry pws \"Pqypur sIkrI\" dI suMdr iemwrq pRgt krdI hY ik Akbr ƒ ivdySI Aqy BwrqI vwsœüivdÎw (architecture) ie`k kr dyx dw ikqnw pRym sI.#ies bwdSwh dI slqnq ik¤QoN qIk PYlI hoeI sI, ies ƒ aus dy 18. sUby (1 Alwhwbwd, 2. Awgrw, 3. AvD, 4. Ajmyr, 5. gujrwq, 6ibhwr, 7. bMgwl, 8. id`lI, 9. kwbul, 10. lhOr, 11. mulqwn, 12. mwlvw, 13. bYrwr, 14. KwndyS, 15. Ahmdngr, 16 ibdr, 17. hYdrwbwd Aqy 18. ibjwpur) swP dsdy hn ik auh Bwrq dw ckRvrqI mhwrwjwiDrwj (ShnSwh) sI.#rwmwiex dy pRis`D kiv qulsI dws jI iesy dy smyN hoey hn Aqy Bwrq dw rqn, rwg ivdÎw dw pUrw pMifq Aqy mnohr gvYXw qwnsYn Akbr dy drbwr dw BUsx sI.#16 AkqUbr sn 1605 (sMmq 1663) iv`c Akbr ies ibnsnhwr sMswr qoN ivdw hoieAw. Awgry pws iskMdry iv`c ies pRqwpI bwdSwh dI suMdr kæbr bxI hoeI hY.","definitionUni":"ਅ਼. [اکبر] ਵਿ- ਕਿਬਰ (ਬਜ਼ੁਰਗੀ) ਵਾਲਾ. ਬਹੁਤ ਵਡਾ. ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਧਾਨ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਰਤਾਰ. ਅਕਾਲਪੁਰਖ। ੩. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ੧੫. ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੫੪੨ (ਸੰਮਤ ੧੫੯੯) ਨੂੰ ਅਮਰਕੋਟ (ਸਿੰਧ) ਵਿੱਚ ਉਸ ਵੇਲੇ ਹਮੀਦਾ ਬਾਨੂੰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜਦ ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਹਾਰ ਖਾਕੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ.¹#ਤੇਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਨੌ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਬੈਰਾਮ ਖ਼ਾਂ (ਖ਼ਾਨਖ਼ਾਨਾਂ), ਜੋ ਹੁਮਾਯੂੰ ਦਾ ਮੁੱਖਮੰਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਸੈਨਾਪਤਿ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕਾਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ. ਸੰਮਤ ੧੬੧੭ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਨੇ ਪੂਰੀ ਹੁਕੂਮਤ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਈ ਅਰ ਮੁਗ਼ਲ ਰਾਜ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ. ਸੰਮਤ ੧੬੧੮ ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਨੇ ਅੰਬਰ² ਦੇ ਰਾਜਾ ਬਿਹਾਰੀ ਮੱਲ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਕੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਜੋੜਿਆ. ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋਧਪੁਰ ਦੀ ਕੰਨ੍ਯਾ ਨਾਲ ਭੀ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ. ਬਿਹਾਰੀ ਮੱਲ ਦਾ ਬੇਟਾ ਭਗਵਾਨ ਦਾਸ ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਅਕਬਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਰਨੈਲ (Generals) ਅਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸਨ. ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਸੰਕੋਚ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਬੀਰਬਲ ਆਦਿਕ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖਮੰਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ.#ਮੇਵਾਰਪਤਿ ਰਾਣਾ ਉਦਯਸਿੰਘ ਜੋ ਅੰਬਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਇਸ ਲਈ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨੂੰ ਪੁਤ੍ਰੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਅਕਬਰ ਦਾ ਵੈਰੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ. ਅਕਬਰ ਨੇ ਰਾਣੇ ਨੂੰ ਸਜ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਸੰਮਤ ੧੬੨੪ ਵਿੱਚ ਚਤੌੜਗੜ੍ਹ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਾਈ ਕੀਤੀ. ਉਦਯਸਿੰਘ ਤਾਂ ਘਾਇਲ ਹੋਕੇ ਭੱਜ ਗਿਆ, ਪਰ ਬੇਦਨੋਰ ਦਾ ਰਈਸ ਜੈਮਲ ਅਤੇ ਕੈਲਵਾਰਾ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਪੱਤੋ (ਫੱਤਾ), ਇਸ ਬਹਾਦੁਰੀ ਨਾਲ ਲੜੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਸੁਣਕੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਏਹ ਦੋਵੋਂ ਮੇਵਾਰ ਦੇ ੧੬. ਵਡੇ ਰਾਈਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਜੈਮਲ ਅਕਬਰ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਉਸ ਨੇ ਆਪ ਅਤੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਜਿਸ ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ ਅਕਬਰ ਨੇ ਜੈਮਲ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਸੰਗਰਾਮ³\" ਰੱਖਿਆ. ਜੈਮਲ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ ਜੌਹਰ⁴ ਦੀ ਰਸਮ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ੯. ਰਾਣੀਆਂ, ੫. ਰਾਜਪੁਤ੍ਰੀਆਂ, ੨. ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਗਨੀ ਵਿੱਚ ਭਸਮ ਹੋਈਆਂ. ੧੧. ਚੇਤ ਸੰਮਤ ੧੬੨੪ ਦਾ ਇਹ ਸਾਕਾ ਮੇਵਾਰ ਵਿੱਚ ਘਰ ਘਰ ਮਨਾਇਆ, ਅਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਯੋਧਿਆਂ ਨੂੰ ਅਮਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਜਸ ਕਵੀਆਂ ਅਤੇ ਢਾਡੀਆਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#'ਜੌਹਰ' ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਪੱਤੋ ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਰਾਜਪੂਤ ਕੇਸਰੀ ਬਾਗੇ ਪਹਿਨਕੇ ਕਿਲਾ ਛੱਡ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਡਟੇ ਅਤੇ ਅਕਬਰ ਦੀ ਸੈਨਾ ਨਾਲ ਮੁਠਭੇੜ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮੋਏ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੇ ਜਨੇਊ ਤੋਲਣ ਪੁਰ ੭੪॥ ਸਾਢੇ ਚੁਹੱਤਰ ਮਾਨ (ਅਰਥਾਤ ੩੯੮ ਸੇਰ ਕੱਚੇ) ਹੋਏ. ਇਸੇ ਘਟਨਾ ਦਾ ਸੂਚਕ ਮਹਾਜਨੀ ਚਿੱਠੀਆਂ ਉੱਤੇ ੭੪॥ ਅੰਗ ਲਿਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਬੇਗਾਨੀ ਚਿੱਠੀ ਖੋਲ੍ਹੇ ਉਸ ਨੂੰ ਚਤੌੜ ਦੀ ਹਤ੍ਯਾਲੱਗੇ. ਇਹ ਆਣ ਸਿਰਫ ਚਿੱਠੀਆਂ ਉੱਤੇ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੀ ਰਿਆਸਤੀ ਲਿਖਤਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਪਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ \"ਚਤੌੜ ਮਾਰਿਆ ਰਾ ਪਾਪ\"- ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਜੋ ਇਸ ਦਾਨ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਪਾਪ ਲੱਗੇ. ਦੇਖੋ, ਕਰਨਲ ਜੇ. ਟਾਡ (Col. James Tod) ਦੀ ਰਾਜਸਥਾਨ.#ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੇ ਵੈਦ੍ਯ ਬਰਨੀਅਰ (Bernier) ਨੇ ੧. ਜੁਲਾਈ ਸਨ ੧੬੬੩ ਨੂੰ ਜੋ ਚਿੱਠੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਕਿਲੇ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅੱਗੇ ਜੋ ਦੋ ਹਾਥੀਸਵਾਰ ਬੁੱਤ ਹਨ, ਉਹ ਜੈਮਲ ਅਤੇ ਪੱਤੋ ਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਹਾਦੁਰੀ ਨੇ ਅਕਬਰ ਦਾ ਮਨ ਭੀ ਯਾਦਗਾਰ ਕਾਯਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ.⁵#ਅਕਬਰ ਨੇ ਹਿੰਦੂਆਂ ਤੋਂ ਜੇਜੀਆ (ਜਿਜ਼ੀਯਹ) ਅਤੇ ਤੀਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਟੈਕਸ ਲੈਣਾ ਵਰਜ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਲਈ \"ਧਰਮਪੁਰ\" ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਲਈ \"ਖ਼ੈਰਪੁਰ\" ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਵਾਏ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਖਾਨ ਪਾਨ ਮਿਲਦਾ ਸੀ.#ਅਕਬਰ ਨੇ \"ਵਿਦ੍ਯਨ੍ਯਾਯ\"⁶ ਹੁਕਮਨ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਬਰਨ ਸਤੀ ਭੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ.#ਇਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਪ੍ਰਜਾ ਤੋਂ ਪੈਦਾਵਾਰ ਦਾ ਤੀਜਾ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਈਸ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਹਾਜਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ \"ਮਨਸਬਦਾਰ\" ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ੫੦੦ ਤੋਂ ੧੦੦੦੦ ਤੀਕ ਸੈਨਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਸੀ. ਮਾਲ ਦੇ ਆਲਾ ਅਫਸਰ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਸਦ, ਵਸਤ੍ਰ, ਸੁਗੰਧਿ, ਧਾਤੁ ਅਤੇ ਰਤਨ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਕਰਮਚਾਰੀ \"ਕਰੋੜੇ\" (क्रयिक) ਸਨ. ਪਰਗਨਿਆਂ ਦੇ ਹਾਕਿਮ, ਜੋ ਦੀਵਾਨੀ ਫੌਜਦਾਰੀ ਅਖਤਿਆਰ ਰਖਦੇ ਸਨ \"ਫੌਜਦਾਰ\" ਕਹਾਉਂਦੇ ਸਨ.⁷ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਤਵਾਲ ਅਤੇ ਕਾਜੀ ਝਗੜੇ ਨਿਬੇੜਦੇ ਸਨ.#ਅਕਬਰ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਹਰ ਮਜ਼ਹਬ ਦਾ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਮਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਬਿਨਾ ਸ਼ੰਕਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਭੀ ਗੁਣਚਰਚਾ ਸੁਣਨ ਦਾ ਭਾਰੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ. ਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਭੀ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਸੀ. ਬੀਰਬਲ ਦਾ ਮਰਣਾ ਸੁਣਕੇ ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਸੋਰਠਾ ਰਚਿਆ ਹੈ ਉਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਯਥਾ-#\"ਦੀਨ ਜਾਨ ਸੁਖ ਦੀਨ, ਏਕ ਨ ਦੀਨੋ ਦੁਸਹ ਦੁਖ,#ਸੋ ਅਬ ਹਮ ਕੋ ਦੀਨ, ਕਛੂ ਨ ਰਾਖ੍ਯੋ ਬੀਰਬਲ.\"⁸#ਅਕਬਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜਿਰ ਹੋਕੇ ਸਤਗੁਰਾਂ ਦੇ ਆਸ਼ੀਰਬਾਦ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਿਆ ਸੀ. ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-#ਤਬ ਅਕਬਰ ਦਿੱਲੀ ਤੇ ਆਵਾ,#ਸਰਿਤਾ ਉਤਰ ਸਿਵਰ ਨਿਜ ਪਾਵਾ,#ਧਰ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋ ਚਾਹ੍ਯੋ,#ਉੱਤਮ ਲੀਨ ਉਪਾਯਨ ਆਹ੍ਯੋ. (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੋਣ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਅਕਬਰ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਧਾਰਮਿਕ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਭੀ ਮੰਨਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ \"ਦੀਨ ਇਲਾਹੀ\" ਨਾਉਂ ਦਾ ਫਿਰਕ਼ਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਨ ਲਈ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਜੋ ਪਰਸਪਰ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ \"ਅੱਲਾਹੂ ਅਕਬਰ\" ਆਖਦਾ ਸੀ.#ਆਗਰੇ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਰੌਣਕ ਦੇਕੇ ਨਾਉਂ 'ਅਕਬਰਾਬਾਦ' ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਲਾਲ ਕਿਲਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ. ਆਗਰੇ ਪਾਸ \"ਫਤੇਪੁਰ ਸੀਕਰੀ\" ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਵਾਸ੍ਤੁਵਿਦ੍ਯਾ (architecture) ਇੱਕ ਕਰ ਦੇਣ ਦਾ ਕਿਤਨਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ.#ਇਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਲਤਨਤ ਕਿੱਥੋਂ ਤੀਕ ਫੈਲੀ ਹੋਈ ਸੀ, ਇਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ੧੮. ਸੂਬੇ (੧ ਅਲਾਹਾਬਾਦ, ੨. ਆਗਰਾ, ੩. ਅਵਧ, ੪. ਅਜਮੇਰ, ੫. ਗੁਜਰਾਤ, ੬ਬਿਹਾਰ, ੭. ਬੰਗਾਲ, ੮. ਦਿੱਲੀ, ੯. ਕਾਬੁਲ, ੧੦. ਲਹੌਰ, ੧੧. ਮੁਲਤਾਨ, ੧੨. ਮਾਲਵਾ, ੧੩. ਬੈਰਾਰ, ੧੪. ਖਾਨਦੇਸ਼, ੧੫. ਅਹਮਦਨਗਰ, ੧੬ ਬਿਦਰ, ੧੭. ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਅਤੇ ੧੮. ਬਿਜਾਪੁਰ) ਸਾਫ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਭਾਰਤ ਦਾ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਮਹਾਰਾਜਾਧਿਰਾਜ (ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ) ਸੀ.#ਰਾਮਾਇਣ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿ ਤੁਲਸੀ ਦਾਸ ਜੀ ਇਸੇ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਏ ਹਨ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦਾ ਰਤਨ, ਰਾਗ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਮਨੋਹਰ ਗਵੈਯਾ ਤਾਨਸੈਨ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਭੂਸਣ ਸੀ.#੧੬ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੬੦੫ (ਸੰਮਤ ੧੬੬੩) ਵਿੱਚ ਅਕਬਰ ਇਸ ਬਿਨਸਨਹਾਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਹੋਇਆ. ਆਗਰੇ ਪਾਸ ਸਿਕੰਦਰੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਕ਼ਬਰ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ."},{"id":2341,"word":"AKwVw","wordUni":"ਅਖਾੜਾ","definition":"sM. अक्षार- Akwr. sMgÎw- rMgBUim. Eh QW ij¤Qy ntwk dy qmwSy Kyfy jwx. Theatre. \"sB qyrw Kyl AKwVw jIau.\" (mwJ mÚ 5) 2. m`lXu`D dI BUmI[ 3. rxBUim. \"eyhu AKwVw hir pRIqm scy kw ijin Awpxy joir sB Awix invwey.\" (vwr gau 1, mÚ 4)#\"ibKm AKwVw mY guru imil jIqw.\" (Awsw CMq mÚ 5) 4. swDUAW dw fyrw[ 5. sMqW dI mMflI. audwsI Aqy inrmly swDUAW dy inXmW iv`c Awey hoey Drm pRcwrk jQy \"AKwVw\" nwauN qoN pRis`D hn, ijnHW dI sMKyp kQw ieh hY:-#(a) audwsIn mq dy BUKx mhwqmw pRIqm dws jI ny ie`k vwr mn iv`c ivcwr kIqw ik gurumq dy swDUAW ƒ qIrQW dy myilAW qy rihx Aqy Bojn dI BwrI qklIP huMdI hY, ies leI koeI Ajyhw pRbMD krnw cwhIey, ijs qoN ieh kmI pUrI ho jwvy. pRmwqmw ny Su`D sMklp pUrx krn leI njwm hYdrwbwd dy vzIr cMdU lwl dy cwcy nwnkcMd dw mn pRyirAw, ijs ny s`q l`K rupXw pRIqmdws jI dI Bytw kIqw. sMq jI ny ieh rupXw pRXwg iv`c ilAwky audwsI sMqW A¤gy r`Kky AwiKAw ik swƒ BI sMnÎwsI vYrwgI swDW dy AKwiVAW dI qrHW Awpxw judw AKwVw bxwauxw loVIey, ijs qoN qIrQW auqy swfy BweI suqMqR rihky inrvwh krn Aqy dysW iv`c gurumq dw pRcwr hovy.#inrvwx pRIqmdws jI dI isKÎw Anuswr sMmq 18. 36 iv`c pMcwieqI AKwVy dI rcnw hoeI. SRI gurU gRMQ swihb sB qoN pRDwn Aqy aunHW dI qwby cwr mhMq- gMgw rwm, kUtsQ bRhm, ArUp bRhm Aqy Atl bRhm Qwpy. Aqy qMbU, cWdnI, drIAW, glIcy, GoVy, aUT, g¤fy, lMgr dy brqn, vwjy Awsy CqR Awid sB swmwn bxwieAw, Aqy Ajyhy au`qm inXm bMnHy ik ieMqjwm iv`c kdI ivGn nw pvy. ies AKwVy dw sdr mukwm pRXwg hY, pr knKl, kwSI Awid AsQwnW iv`c BI ies dIAW bhuq iemwrqW hn.#(A) sMmq 1896 iv`c iksy g¤loN pMcwieqI AKwVy nwl sMgq swihb (BweI PyrU) dI sMpRdwX dy swDU sMqoK dws, hir nwrwXx dws, sUr dws jI Awid dw ivgwV ho igAw. ies kwrx aunHW ny imlky \"sRI guru nXw AKwVw audwsIn\" bxwieAw, ijs ƒ lok 'audwsIAW dw Cotw AKwVw' AwKdy hn. ies dw sdr mukwm knKl hY Aqy hor swry qIrQW qy suMdr mkwn hn. pRbMD pMcwXqI AKwVy vW| hI bhuq cMgw hY.¹#(e) audwsIAW vW| inrmly sMqW ny jd Awpxy mq dy sMqW dw qIrQW qy dUjy swDUAW qoN Apmwn if`Tw, qW ienHW dy mn iv`c BI Awpxw judw AKwVw bxwaux dw iKAwl AwieAw. BweI qoqw isMG jI, rwm isMG jI, mqwb isMG jI Awidk gurumuK sMqW dI pRyrxw krky sMmq 1918 iv`c mhwrwjw nryNdR isMG jI pitAwlwpqI, mhwrwjw BrpUr isMG jI nwBwpiq Aqy mhwrwjw srUp isMG jI jINd (sMgrUr) piq ny inrmly sMqW dw AKwVw kwiem kIqw, ijs dw pRis`D nwauN \"DrmDujw\" hY. ies dy pihly SRI mhMq BweI mqwb isMG jI Qwpy gey. pitAwly ny 80000) nkd Aqy 4000) dI swlwnw jwgIr, nwBy ny 16000) nkd Aqy 575) dI swlwnw jwgIr, jINd ny 20000) nkd Aqy 1300) dI swlwnw jwgIr id`qI, Aqy iqMnW irAwsqW v¤loN ieh sWJw dsqUrulAml iliKAw igAw:-#dsqUrulAml#iqMnW irAwsqW² vloN#vwsqy AKwVw inrmlw pMQ gurU#goibMd isMG jI³#1. ie`k SRI mhMq iqMnW irAwsqW dI slwh nwl Aqy cwr mhMq hor, jo pMj k`ikAW (ArQwq k`C, ikRpwn, kys, kMGy, kVy) dI rihq vwly hox, SrI mhMq dI slwh nwl Qwpy jwxgy.#2. jo lWgrI AKwVy iv`c pRswd iqAwr krn vwly hox, auh BI iesy rihq vwly hoxgy.#3. do kwrbwrI, do BMfwrI, ijnHW dy spurd lMgr dI swmgRI hovygI, Aqy ie`k gRMQI qy ie`k gÎwnI (ArQ krn vwlw) muk`rr hoxgy, ieh CI AwdmI BI rihq vwly hox Aqy ie`k jW do cobdwr mukrr kIqy jwx.#4. jo SrI mhMq hux hY, ies leI rihq dI pwbMdI jrUrI nhIN, pr jo SRI mhMq A¤gy leI QwipAw jwaUgw auh lwiek, ivrkq Aqy rihq vwlw hovygw.#5. jd SRI mhMq iksI irAwsqgwh iv`c Awvy jW reIs ƒ AKwVy iv`c jwx dw smW imly, qW aus vyly SRI gurU gRMQ swihb Aqy SRI mhMq ƒ Bytw Arpn kIqI jwvygI. hor iksy mhMq ƒ judI judI pUjw nhIN id`qI jwvygI.#6. jo AwmdnI ies iksm dI hovygI, BwvyN iksy QW qoN Awvy, aus dw jmw Krc AKwVy iv`c huMdw rhygw. jy koeI mhMq bwhr qoN kuJ ilAwvy qW auh BI AKwVy iv`c jmw krwvy. Awpxy pws kuJ nw r¤Ky.#7. jy SRI mhMq Drm ArQ iksy swDU bRwhmx jW Apwhj ƒ loeI jW nkd rupieAw qIrQXwqRw leI, jW koeI vsqR dyxw cwhy qW dy skdw hY, pr kwgjW iv`c pUrw vyrvw iliKAw jwieAw kry.#8. jy iksy QW DrmDujw AKwVw gurU goibMd isMG jI BMfwrw krnw cwhy qW SRI mhMq dI slwh Aqy pRvwngI nwl kry. SRI mhMq dI mnjUrI qoN bgYr Krc krn dw AiDkwr nhIN. Blw jy kdIN koeI AYsw smW hovy ik Kws iksy kMm leI kuJ Krc krnw pvy Aqy aus smyN CyqI SRI mhMq dI mnjUrI nhIN Aw skdI, qd aus kMm ƒ AwrMB kr dyx, pr aus dI ie`qlwh SRI mhMq ƒ dy dyx.#9. jy koeI AYsI loV hovy ik nvW mhMq Qwpxw hY qW aus pwsoN pihlW SRI gurU gRMQ swihb dI ksm leI jwvy ik mYN rihq iv`c cMgI qrHW rhWgw Aqy jo AwmdnI iksy qrHW dI BI hovygI, auh AKwVy iv`c jmW krw idAw krWgw.#10 SrI mhMq Aqy dUjy mhMqW leI zrUrI hoaUgw ik jy koeI is`K jwgIrdwr jW srdwr AKwVy leI BMfwrw krnw cwhy qW jYsI aus dI SR`Dw hovy vYsy krygw. mhMqW ƒ cwhIdw hY ik aus iv`c iksI qrHW dw qkrwr nw krn. aus dI ie`jq dw KXwl r`Kx.#11 iesI qrW jy koeI is`K ies iPrky dw fyrydwr AKwVy leI BMfwrw kry, qW aus leI BI au`prlI dPw (nMbr 10) Anuswr Aml kIqw jwvy. hW, jy kr ieh g`l pweI jwvy ik auh gujwry vwlw hY Aqy jwx bu`Jky kmjorI jwhr krdw hY, qW ijs irAwsq nwl auh sMbMD r`Kdw hovy, aus irAwsq pws qjvIj krky aus dw rupXw jbq krky AKwVy iv`c jmw krw id`qw krn.#12 s&r iv`c AKwVy ƒ jy koeI gurdÍwrw Aw jwvy qW drSn kIqy ibnw nw lMGy, drSn krky jwvy, Aqy AKwVy v¤loN jYsw gurdÍwrw hovy vYsw m`Qw tyikAw jwvy.#13 bYTx dy kwiedy ies qrIky nwl r`Kxy cwhIey. ivckwr svwrw SRI gurU gRMQ swihb jI dw, aus dy s¤jy pwsy SRI mhMq Aqy aus qoN bwd dUjy mhMq Aqy Pyr hor swDU is`K, K¤by pwsy gÎwnI is`K ArQ krny vwly, aus qoN bwd hor is`K swDU. ienHW qoN bgYr BwvYN hor koeI swDU ivdÍwn mhwqmw hovy pr drbwr dy vyly Awpxy QweIN bYTy, mhMqW qoN pihlW nhIN bTwieAw jwvygw. ies iv`c auhdy dw KXwl r`iKAw jwvygw ivdÎw dw nhIN. jy kr dUjy pMQ dw mhMq Aw jwvy qW gÎwnI is`K dy K¤by pwsy QW id`qI jwvy. jykr s¤jy pwsy bYTx leI QW id`qI jwvy qW mhMqW dy bwd id`qI jwvy[#14 ijhVy koeI Kws mkwn SRI mhMq dy rihx dy hox aunHW iv`c SRI mhMq qoN ibnw hor swDU nw rhy, hW jo do cwr swDU tihl syvw vwly hox auh byS`k rihx. iesy qrHW ij¤Qy SRI gurU gRMQ swihb dw svwrw hovy aus mkwn iv`c BI koeI sOxw nw pwvy, ikauNik byAdbI huMdI hY.#15 koeI is`K swDU jW gRhsQI AwdmI m`Qw tykx Awvy qW aus ƒ mnwhI nw hovy. jYsw AiDkwrI hovy vYsI aus ƒ bYTx leI QW id`qI jwvy.#16 SRI mhMq Aqy dUjy cwr mhMqW leI jrUrI hY ik iksI irAwsq iv`c iksI Aihlkwr dy mkwn pur nw jwx, jy koeI loV pvy qW kwrbwrI, BMfwrI, cobdwr, jW fyrydwr mhMq ƒ Byj dyx, pr jy koeI pRswd Ckwvy qW iblw S`k jwx.#17 AKwVy dy is`KW leI jrUrI hovygw ik jd koeI mhMq iksI is`K Awidk ƒ kMm leI Byjy qW auh koeI hIlw bhwnw nw kry, jy krngy qW jurmwny dy BwgI hoxgy, jo AKwVy dw mhMq qjvIj krygw[#18 jy koeI swDU is`K ibhMgm (ivrkq) hoky fyry iv`c rihxw cwhy qd aus pwsoN gurU gRMQ swihb ƒ h`Q ies mqlb leI lgvwieAw jwaUgw ik mYN Awpxy pws kuJ nhIN riKAw sB kuJ gurudÍwry cVHw id`qw hY. sMgq iv`c kwiem rhWgw, Pyr dwKl kr ilAw jwvy. jykr ies qrHW dw pRx nw dyvy, qW aus ƒ dwKl nw krn.#19 mhMqW ƒ cwhIdw hY ik rihq vwly is`KW dy h¤QoN pRswd Ckx. aunHW pwsoN hI krwaux Aqy pRswd fol dy jl dw lMgr iv`c hoieAw kry.#20 ieh rok nhIN ik iksy dUjy is`K swDUAW ƒ Bojn nw id`qw jwvy, pRswd sB ƒ dyxw cwhIey, pr ieh iKAwl rhy ik rihq vwilAW dI pMgq qoN judy ho jwieAw krn. aunHW dI pMgq judI hovy.#21 iesqRI ƒ AKwVy iv`c kdIN nw vVn id`qw jwey, Aqy nSy Srwb Awidk leI BI rok hY, mgr APIm Aqy BMg dI rok nhIN.#22 jo koeI rihq nw r`Kx vwlw iksI kOm dw pRymI pRswd krwauxw cwhy, qW nwh nhIN krnI, su`kw sIDw lY ky Awpxy lWgrIAW pwsoN iqAwr krw lYxw.#23 ijhVI rkm pihlW qoN hI AslI pySgI AKwVy dy spurd kIqI geI hY aus dI AwmdnI sUd Aqy nPw qjwrq qoN kwrvweI lMgr qy mur`mq hovy Asl rkm nw Krc kIqI jwvy.#24 Kjwny dw pRbMD ies qrHW rhygw, jo hr iqMny mhMq hr iqMny srkwrW iv`c hn aunHW dy spurd rhygw. auh mhMq AwpxI AwpxI koiSS nwl aus rupXy dI Awmdn sUd Aqy iqjwrq vDwaux Aqy AKwVy sdr iv`c Kbr dyx, Aqy dPw nMbr 23 Anuswr Krc krn, swl Br iv`c ie`k vwr AKwVy dy Kwqy ƒ dyK ilAw krn, Aqy auh SRI mhMq ƒ mulwhjw krwidAw krn.#25 SRI mhMq Awpxy jIauNdy jI jy kr iksy ƒ AwpxI QW A¤gy leI krnw cwhy, qW iqMnW irAwsqW dy AKwiVAW dI slwh nwl AwpxI ijMdgI iv`c mu`krr kr skygw.#26 jy sRI mhMq ny Awpxy jIauNdy Awp iksI ƒ SRI mhMq Qwp id`qw hY Aqy aus ny Awpxy smyN iv`c cMgw kMm nhIN kIqw, qW iqMny srkwrW ieqPwk nwl aus ƒ brKwsq kr dyxgIAW.#27 jy koeI mhMq ies rihq dy ault Aml krygw qW iqMnW srkwrW ƒ AKiqAwr hY ik AwpxI slwh nwl ausƒ mhMqI qoN htw dyx.#28 hr pMj mhMqW pwsoN pihlW iekrwrnwmy ley jwx, ik AsIN ies dsqUrulAml dy ault Aml nhIN krWgy.#jo iqMny srkwrW iliKAw krn aunHW dI nkl dsqUrul Aml vjoN gurumuKI iv`c Awpxy pws r`Kx, Aqy jo dsqUruAml dI nklW mhMqW ƒ id`qIAW jwx, aunHW qy muhrW lwky hr iqMnW drbwrW ƒ dyx, jo imslW iv`c r`KIAW rihx.#29 AKwVy dy is`KW leI zrUrI hovygw ik ie`k bsqr isMgrPI r`Kx bwkI sPyd, irvwj Anuswr ieh kyvl inSwn hY. gRhsq dw iqAwg Aqy drvySI dw Aml.#30 qUMbI jW ic`pI dI QW gfvw jW lohy Dwqu dw kmMfl r`Kx, ikauNik qUMbw Aqy ic`pI ASu`D hn. im`tI nwl swP Su`D nhIN kIqy jw skdy.","definitionUni":"ਸੰ. अक्षार- ਅਕ੍ਸ਼ਾਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੰਗਭੂਮਿ. ਓਹ ਥਾਂ ਜਿੱਥੇ ਨਟਾਕ ਦੇ ਤਮਾਸ਼ੇ ਖੇਡੇ ਜਾਣ. Theatre. \"ਸਭ ਤੇਰਾ ਖੇਲ ਅਖਾੜਾ ਜੀਉ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) ੨. ਮੱਲਯੁੱਧ ਦੀ ਭੂਮੀ। ੩. ਰਣਭੂਮਿ. \"ਏਹੁ ਅਖਾੜਾ ਹਰਿ ਪ੍ਰੀਤਮ ਸਚੇ ਕਾ ਜਿਨਿ ਆਪਣੇ ਜੋਰਿ ਸਭ ਆਣਿ ਨਿਵਾਏ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧, ਮਃ ੪)#\"ਬਿਖਮ ਅਖਾੜਾ ਮੈ ਗੁਰੁ ਮਿਲਿ ਜੀਤਾ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੪. ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਡੇਰਾ। ੫. ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ. ਉਦਾਸੀ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹੋਏ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਜਥੇ \"ਅਖਾੜਾ\" ਨਾਉਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਇਹ ਹੈ:-#(ੳ) ਉਦਾਸੀਨ ਮਤ ਦੇ ਭੂਖਣ ਮਹਾਤਮਾ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰੁਮਤ ਦੇ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਮੇਲਿਆਂ ਤੇ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਦੀ ਭਾਰੀ ਤਕਲੀਫ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕੋਈ ਅਜੇਹਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਕਮੀ ਪੂਰੀ ਹੋ ਜਾਵੇ. ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੰਕਲਪ ਪੂਰਣ ਕਰਨ ਲਈ ਨਜਾਮ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਚੰਦੂ ਲਾਲ ਦੇ ਚਾਚੇ ਨਾਨਕਚੰਦ ਦਾ ਮਨ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਸੱਤ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ. ਸੰਤ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਰੁਪਯਾ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਕੇ ਉਦਾਸੀ ਸੰਤਾਂ ਅੱਗੇ ਰੱਖਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਪਣਾ ਜੁਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾਉਣਾ ਲੋੜੀਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਤੀਰਥਾਂ ਉਤੇ ਸਾਡੇ ਭਾਈ ਸੁਤੰਤ੍ਰ ਰਹਿਕੇ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੋਵੇ.#ਨਿਰਵਾਣ ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਮਤ ੧੮. ੩੬ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸਭ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਬੇ ਚਾਰ ਮਹੰਤ- ਗੰਗਾ ਰਾਮ, ਕੂਟਸ੍‍ਥ ਬ੍ਰਹਮ, ਅਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਅਟਲ ਬ੍ਰਹਮ ਥਾਪੇ. ਅਤੇ ਤੰਬੂ, ਚਾਂਦਨੀ, ਦਰੀਆਂ, ਗਲੀਚੇ, ਘੋੜੇ, ਊਠ, ਗੱਡੇ, ਲੰਗਰ ਦੇ ਬਰਤਨ, ਵਾਜੇ ਆਸੇ ਛਤ੍ਰ ਆਦਿ ਸਭ ਸਾਮਾਨ ਬਣਾਇਆ, ਅਤੇ ਅਜੇਹੇ ਉੱਤਮ ਨਿਯਮ ਬੰਨ੍ਹੇ ਕਿ ਇੰਤਜਾਮ ਵਿੱਚ ਕਦੀ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਵੇ. ਇਸ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੈ, ਪਰ ਕਨਖਲ, ਕਾਸ਼ੀ ਆਦਿ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹਨ.#(ਅ) ਸੰਮਤ ੧੮੯੬ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਗੱਲੋਂ ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਖਾੜੇ ਨਾਲ ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬ (ਭਾਈ ਫੇਰੂ) ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ ਸੰਤੋਖ ਦਾਸ, ਹਰਿ ਨਾਰਾਯਣ ਦਾਸ, ਸੂਰ ਦਾਸ ਜੀ ਆਦਿ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਿਲਕੇ \"ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਨਯਾ ਅਖਾੜਾ ਉਦਾਸੀਨ\" ਬਣਾਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ 'ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਅਖਾੜਾ' ਆਖਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਦਾ ਸਦਰ ਮੁਕਾਮ ਕਨਖਲ ਹੈ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਾਰੇ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਸੁੰਦਰ ਮਕਾਨ ਹਨ. ਪ੍ਰਬੰਧ ਪੰਚਾਯਤੀ ਅਖਾੜੇ ਵਾਂਙ ਹੀ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਹੈ.¹#(ੲ) ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਾਂਙ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਨੇ ਜਦ ਆਪਣੇ ਮਤ ਦੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਦੂਜੇ ਸਾਧੂਆਂ ਤੋਂ ਅਪਮਾਨ ਡਿੱਠਾ, ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਆਪਣਾ ਜੁਦਾ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਖਿਆਲ ਆਇਆ. ਭਾਈ ਤੋਤਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਦਿਕ ਗੁਰੁਮੁਖ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਰਕੇ ਸੰਮਤ ੧੯੧੮ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਟਿਆਲਾਪਤੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਭਾਪਤਿ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੀਂਦ (ਸੰਗਰੂਰ) ਪਤਿ ਨੇ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਉਂ \"ਧਰਮਧੁਜਾ\" ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਭਾਈ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਥਾਪੇ ਗਏ. ਪਟਿਆਲੇ ਨੇ ੮੦੦੦੦) ਨਕਦ ਅਤੇ ੪੦੦੦) ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ, ਨਾਭੇ ਨੇ ੧੬੦੦੦) ਨਕਦ ਅਤੇ ੫੭੫) ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ, ਜੀਂਦ ਨੇ ੨੦੦੦੦) ਨਕਦ ਅਤੇ ੧੩੦੦) ਦੀ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਇਹ ਸਾਂਝਾ ਦਸਤੂਰੁਲਅਮਲ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ:-#ਦਸਤੂਰੁਲਅਮਲ#ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ² ਵਲੋਂ#ਵਾਸਤੇ ਅਖਾੜਾ ਨਿਰਮਲਾ ਪੰਥ ਗੁਰੂ#ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ³#੧. ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਅਤੇ ਚਾਰ ਮਹੰਤ ਹੋਰ, ਜੋ ਪੰਜ ਕੱਕਿਆਂ (ਅਰਥਾਤ ਕੱਛ, ਕ੍ਰਿਪਾਨ, ਕੇਸ, ਕੰਘੇ, ਕੜੇ) ਦੀ ਰਹਿਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਸ਼ਰੀ ਮਹੰਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਥਾਪੇ ਜਾਣਗੇ.#੨. ਜੋ ਲਾਂਗਰੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ, ਉਹ ਭੀ ਇਸੇ ਰਹਿਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣਗੇ.#੩. ਦੋ ਕਾਰਬਾਰੀ, ਦੋ ਭੰਡਾਰੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੇ ਇੱਕ ਗ੍ਯਾਨੀ (ਅਰਥ ਕਰਨ ਵਾਲਾ) ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਣਗੇ, ਇਹ ਛੀ ਆਦਮੀ ਭੀ ਰਹਿਤ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਚੋਬਦਾਰ ਮੁਕਰਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ.#੪. ਜੋ ਸ਼ਰੀ ਮਹੰਤ ਹੁਣ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਰਹਿਤ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਅੱਗੇ ਲਈ ਥਾਪਿਆ ਜਾਊਗਾ ਉਹ ਲਾਇਕ, ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਰਹਿਤ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇਗਾ.#੫. ਜਦ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਕਿਸੀ ਰਿਆਸਤਗਾਹ ਵਿੱਚ ਆਵੇ ਜਾਂ ਰਈਸ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਭੇਟਾ ਅਰਪਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ. ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਜੁਦੀ ਜੁਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ.#੬. ਜੋ ਆਮਦਨੀ ਇਸ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਭਾਵੇਂ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਆਵੇ, ਉਸ ਦਾ ਜਮਾ ਖਰਚ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇਗਾ. ਜੇ ਕੋਈ ਮਹੰਤ ਬਾਹਰ ਤੋਂ ਕੁਝ ਲਿਆਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਭੀ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜਮਾ ਕਰਾਵੇ. ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਨਾ ਰੱਖੇ.#੭. ਜੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਧਰਮ ਅਰਥ ਕਿਸੇ ਸਾਧੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਜਾਂ ਅਪਾਹਜ ਨੂੰ ਲੋਈ ਜਾਂ ਨਕਦ ਰੁਪਇਆ ਤੀਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਲਈ, ਜਾਂ ਕੋਈ ਵਸਤ੍ਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਗਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਵੇਰਵਾ ਲਿਖਿਆ ਜਾਇਆ ਕਰੇ.#੮. ਜੇ ਕਿਸੇ ਥਾਂ ਧਰਮਧੁਜਾ ਅਖਾੜਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਤੇ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਨਾਲ ਕਰੇ. ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਖਰਚ ਕਰਨ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ. ਭਲਾ ਜੇ ਕਦੀਂ ਕੋਈ ਐਸਾ ਸਮਾਂ ਹੋਵੇ ਕਿ ਖਾਸ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਕੁਝ ਖਰਚ ਕਰਨਾ ਪਵੇ ਅਤੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੇਤੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਨਹੀਂ ਆ ਸਕਦੀ, ਤਦ ਉਸ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕਰ ਦੇਣ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਇੱਤਲਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇਣ.#੯. ਜੇ ਕੋਈ ਐਸੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ ਕਿ ਨਵਾਂ ਮਹੰਤ ਥਾਪਣਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਸਮ ਲਈ ਜਾਵੇ ਕਿ ਮੈਂ ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹਾਂਗਾ ਅਤੇ ਜੋ ਆਮਦਨੀ ਕਿਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭੀ ਹੋਵੇਗੀ, ਉਹ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜਮਾਂ ਕਰਾ ਦਿਆ ਕਰਾਂਗਾ.#੧੦ ਸ਼ਰੀ ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਮਹੰਤਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਊਗਾ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਜਾਂ ਸਰਦਾਰ ਅਖਾੜੇ ਲਈ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ ਤਾਂ ਜੈਸੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਹੋਵੇ ਵੈਸੇ ਕਰੇਗਾ. ਮਹੰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਕਰਾਰ ਨਾ ਕਰਨ. ਉਸ ਦੀ ਇੱਜਤ ਦਾ ਖਯਾਲ ਰੱਖਣ.#੧੧ ਇਸੀ ਤਰਾਂ ਜੇ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਇਸ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਡੇਰੇਦਾਰ ਅਖਾੜੇ ਲਈ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਲਈ ਭੀ ਉੱਪਰਲੀ ਦਫਾ (ਨੰਬਰ ੧੦) ਅਨੁਸਾਰ ਅਮਲ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ. ਹਾਂ, ਜੇ ਕਰ ਇਹ ਗੱਲ ਪਾਈ ਜਾਵੇ ਕਿ ਉਹ ਗੁਜਾਰੇ ਵਾਲਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਾਣ ਬੁੱਝਕੇ ਕਮਜੋਰੀ ਜਾਹਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਿਸ ਰਿਆਸਤ ਨਾਲ ਉਹ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਦਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਰਿਆਸਤ ਪਾਸ ਤਜਵੀਜ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਰੁਪਯਾ ਜਬਤ ਕਰਕੇ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਜਮਾ ਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਕਰਨ.#੧੨ ਸਫ਼ਰ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜੇ ਨੂੰ ਜੇ ਕੋਈ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਨਾ ਲੰਘੇ, ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਅਖਾੜੇ ਵੱਲੋਂ ਜੈਸਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੋਵੇ ਵੈਸਾ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ ਜਾਵੇ.#੧੩ ਬੈਠਣ ਦੇ ਕਾਇਦੇ ਇਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਰੱਖਣੇ ਚਾਹੀਏ. ਵਿਚਕਾਰ ਸਵਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ, ਉਸ ਦੇ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਦੂਜੇ ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਫੇਰ ਹੋਰ ਸਾਧੂ ਸਿੱਖ, ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਗ੍ਯਾਨੀ ਸਿੱਖ ਅਰਥ ਕਰਨੇ ਵਾਲੇ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਦ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਸਾਧੂ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਗੈਰ ਭਾਵੈਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਾਧੂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਹੋਵੇ ਪਰ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਥਾਈਂ ਬੈਠੇ, ਮਹੰਤਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਨਹੀਂ ਬਠਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਉਹਦੇ ਦਾ ਖਯਾਲ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਨਹੀਂ. ਜੇ ਕਰ ਦੂਜੇ ਪੰਥ ਦਾ ਮਹੰਤ ਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਗ੍ਯਾਨੀ ਸਿੱਖ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ. ਜੇਕਰ ਸੱਜੇ ਪਾਸੇ ਬੈਠਣ ਲਈ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਦੇ ਬਾਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।#੧੪ ਜਿਹੜੇ ਕੋਈ ਖਾਸ ਮਕਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਾਧੂ ਨਾ ਰਹੇ, ਹਾਂ ਜੋ ਦੋ ਚਾਰ ਸਾਧੂ ਟਹਿਲ ਸੇਵਾ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਉਹ ਬੇਸ਼ੱਕ ਰਹਿਣ. ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਵਾਰਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਭੀ ਕੋਈ ਸੌਣਾ ਨਾ ਪਾਵੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਬੇਅਦਬੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#੧੫ ਕੋਈ ਸਿੱਖ ਸਾਧੂ ਜਾਂ ਗ੍ਰਹਸਥੀ ਆਦਮੀ ਮੱਥਾ ਟੇਕਣ ਆਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਾਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ. ਜੈਸਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇ ਵੈਸੀ ਉਸ ਨੂੰ ਬੈਠਣ ਲਈ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ.#੧੬ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਚਾਰ ਮਹੰਤਾਂ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਕਿਸੀ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਕਿਸੀ ਅਹਿਲਕਾਰ ਦੇ ਮਕਾਨ ਪੁਰ ਨਾ ਜਾਣ, ਜੇ ਕੋਈ ਲੋੜ ਪਵੇ ਤਾਂ ਕਾਰਬਾਰੀ, ਭੰਡਾਰੀ, ਚੋਬਦਾਰ, ਜਾਂ ਡੇਰੇਦਾਰ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦੇਣ, ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਵੇ ਤਾਂ ਬਿਲਾ ਸ਼ੱਕ ਜਾਣ.#੧੭ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਜਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਜਦ ਕੋਈ ਮਹੰਤ ਕਿਸੀ ਸਿੱਖ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਕੰਮ ਲਈ ਭੇਜੇ ਤਾਂ ਉਹ ਕੋਈ ਹੀਲਾ ਬਹਾਨਾ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੇ ਕਰਨਗੇ ਤਾਂ ਜੁਰਮਾਨੇ ਦੇ ਭਾਗੀ ਹੋਣਗੇ, ਜੋ ਅਖਾੜੇ ਦਾ ਮਹੰਤ ਤਜਵੀਜ ਕਰੇਗਾ।#੧੮ ਜੇ ਕੋਈ ਸਾਧੂ ਸਿੱਖ ਬਿਹੰਗਮ (ਵਿਰਕਤ) ਹੋਕੇ ਡੇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੇ ਤਦ ਉਸ ਪਾਸੋਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਹੱਥ ਇਸ ਮਤਲਬ ਲਈ ਲਗਵਾਇਆ ਜਾਊਗਾ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਰਖਿਆ ਸਭ ਕੁਝ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਰਹਾਂਗਾ, ਫੇਰ ਦਾਖਲ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ. ਜੇਕਰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਣ ਨਾ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਦਾਖਲ ਨਾ ਕਰਨ.#੧੯ ਮਹੰਤਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਹਿਤ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਣ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸੋਂ ਹੀ ਕਰਾਉਣ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਡੋਲ ਦੇ ਜਲ ਦਾ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਕਰੇ.#੨੦ ਇਹ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਸਿੱਖ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਨਾ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਭ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਪਰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਰਹੇ ਕਿ ਰਹਿਤ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਤੋਂ ਜੁਦੇ ਹੋ ਜਾਇਆ ਕਰਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪੰਗਤ ਜੁਦੀ ਹੋਵੇ.#੨੧ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਅਖਾੜੇ ਵਿੱਚ ਕਦੀਂ ਨਾ ਵੜਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਏ, ਅਤੇ ਨਸ਼ੇ ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿਕ ਲਈ ਭੀ ਰੋਕ ਹੈ, ਮਗਰ ਅਫੀਮ ਅਤੇ ਭੰਗ ਦੀ ਰੋਕ ਨਹੀਂ.#੨੨ ਜੋ ਕੋਈ ਰਹਿਤ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਕਿਸੀ ਕੌਮ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਨਾਹ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ, ਸੁੱਕਾ ਸੀਧਾ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੇ ਲਾਂਗਰੀਆਂ ਪਾਸੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਾ ਲੈਣਾ.#੨੩ ਜਿਹੜੀ ਰਕਮ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸਲੀ ਪੇਸ਼ਗੀ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ ਉਸ ਦੀ ਆਮਦਨੀ ਸੂਦ ਅਤੇ ਨਫਾ ਤਜਾਰਤ ਤੋਂ ਕਾਰਵਾਈ ਲੰਗਰ ਤੇ ਮੁਰੱਮਤ ਹੋਵੇ ਅਸਲ ਰਕਮ ਨਾ ਖਰਚ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ.#੨੪ ਖਜਾਨੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰਹੇਗਾ, ਜੋ ਹਰ ਤਿੰਨੇ ਮਹੰਤ ਹਰ ਤਿੰਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਰਹੇਗਾ. ਉਹ ਮਹੰਤ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਉਸ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਸੂਦ ਅਤੇ ਤਿਜਾਰਤ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਅਖਾੜੇ ਸਦਰ ਵਿੱਚ ਖਬਰ ਦੇਣ, ਅਤੇ ਦਫਾ ਨੰਬਰ ੨੩ ਅਨੁਸਾਰ ਖਰਚ ਕਰਨ, ਸਾਲ ਭਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਖਾਤੇ ਨੂੰ ਦੇਖ ਲਿਆ ਕਰਨ, ਅਤੇ ਉਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਮੁਲਾਹਜਾ ਕਰਾਦਿਆ ਕਰਨ.#੨੫ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਆਪਣੇ ਜੀਉਂਦੇ ਜੀ ਜੇ ਕਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਅੱਗੇ ਲਈ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਰਰ ਕਰ ਸਕੇਗਾ.#੨੬ ਜੇ ਸ੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਉਂਦੇ ਆਪ ਕਿਸੀ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹੰਤ ਥਾਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਤਾਂ ਤਿੰਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਤਫਾਕ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਬਰਖਾਸਤ ਕਰ ਦੇਣਗੀਆਂ.#੨੭ ਜੇ ਕੋਈ ਮਹੰਤ ਇਸ ਰਹਿਤ ਦੇ ਉਲਟ ਅਮਲ ਕਰੇਗਾ ਤਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖਤਿਆਰ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਮਹੰਤੀ ਤੋਂ ਹਟਾ ਦੇਣ.#੨੮ ਹਰ ਪੰਜ ਮਹੰਤਾਂ ਪਾਸੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਕਰਾਰਨਾਮੇ ਲਏ ਜਾਣ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਸ ਦਸਤੂਰੁਲਅਮਲ ਦੇ ਉਲਟ ਅਮਲ ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੇ.#ਜੋ ਤਿੰਨੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਕਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਕਲ ਦਸਤੂਰੁਲ ਅਮਲ ਵਜੋਂ ਗੁਰੁਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰੱਖਣ, ਅਤੇ ਜੋ ਦਸਤੂਰੁਅਮਲ ਦੀ ਨਕਲਾਂ ਮਹੰਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮੁਹਰਾਂ ਲਾਕੇ ਹਰ ਤਿੰਨਾਂ ਦਰਬਾਰਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣ, ਜੋ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀਆਂ ਰਹਿਣ.#੨੯ ਅਖਾੜੇ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਇੱਕ ਬਸਤਰ ਸਿੰਗਰਫੀ ਰੱਖਣ ਬਾਕੀ ਸਫੇਦ, ਰਿਵਾਜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਕੇਵਲ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹੈ. ਗ੍ਰਹਸਤ ਦਾ ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਦਾ ਅਮਲ.#੩੦ ਤੂੰਬੀ ਜਾਂ ਚਿੱਪੀ ਦੀ ਥਾਂ ਗਡਵਾ ਜਾਂ ਲੋਹੇ ਧਾਤੁ ਦਾ ਕਮੰਡਲ ਰੱਖਣ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰਬਾ ਅਤੇ ਚਿੱਪੀ ਅਸ਼ੁੱਧ ਹਨ. ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਸਾਫ ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ."},{"id":2417,"word":"Agd","wordUni":"ਅਗਦ","definition":"sM. iv- gd (rog) ibnw. Arog. \"kwl ikRpw kr Bey Agd sB.\" (sloh) 2. sMgÎw- dvweI. AOKD, jo Arog krdI hY. gd (rog) imtwaux vwlI vsqu[#3. Aæ. [عقد] Aækæd.¹ pRiqgÎw. iekærwr[ 4. ivAwh. SwdI. inkwh. \"Agdu pVY sYqwn vy lwlo.\" (iqlM mÚ 1) kwjI dI QW SYqwn (kwm) inkwh pVHdw hY. dyKo, SYqwn.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਗਦ (ਰੋਗ) ਬਿਨਾ. ਅਰੋਗ. \"ਕਾਲ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਭਏ ਅਗਦ ਸਭ.\" (ਸਲੋਹ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਵਾਈ. ਔਖਧ, ਜੋ ਅਰੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਗਦ (ਰੋਗ) ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੁ।#੩. ਅ਼. [عقد] ਅ਼ਕ਼ਦ.¹ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ. ਇਕ਼ਰਾਰ। ੪. ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ. ਨਿਕਾਹ. \"ਅਗਦੁ ਪੜੈ ਸੈਤਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) ਕਾਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ (ਕਾਮ) ਨਿਕਾਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸ਼ੈਤਾਨ."},{"id":2418,"word":"Agdu","wordUni":"ਅਗਦੁ","definition":"sM. iv- gd (rog) ibnw. Arog. \"kwl ikRpw kr Bey Agd sB.\" (sloh) 2. sMgÎw- dvweI. AOKD, jo Arog krdI hY. gd (rog) imtwaux vwlI vsqu[#3. Aæ. [عقد] Aækæd.¹ pRiqgÎw. iekærwr[ 4. ivAwh. SwdI. inkwh. \"Agdu pVY sYqwn vy lwlo.\" (iqlM mÚ 1) kwjI dI QW SYqwn (kwm) inkwh pVHdw hY. dyKo, SYqwn.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਗਦ (ਰੋਗ) ਬਿਨਾ. ਅਰੋਗ. \"ਕਾਲ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰ ਭਏ ਅਗਦ ਸਭ.\" (ਸਲੋਹ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਵਾਈ. ਔਖਧ, ਜੋ ਅਰੋਗ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਗਦ (ਰੋਗ) ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੁ।#੩. ਅ਼. [عقد] ਅ਼ਕ਼ਦ.¹ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ. ਇਕ਼ਰਾਰ। ੪. ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ. ਨਿਕਾਹ. \"ਅਗਦੁ ਪੜੈ ਸੈਤਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) ਕਾਜੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸ਼ੈਤਾਨ (ਕਾਮ) ਨਿਕਾਹ ਪੜ੍ਹਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸ਼ੈਤਾਨ."},{"id":2676,"word":"AcuqgoqRI","wordUni":"ਅਚੁਤਗੋਤ੍ਰੀ","definition":"iv- AcÎüq (krqwr) dI vMS dw[ 2. swDU (sMq), jo Awpxy qWeI iksy jwiq goq dw AiBmwnI nw mMnky kyvl Akwl dI sMqwn mMndw hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਅਚ੍ਯੁਤ (ਕਰਤਾਰ) ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ। ੨. ਸਾਧੂ (ਸੰਤ), ਜੋ ਆਪਣੇ ਤਾਂਈ ਕਿਸੇ ਜਾਤਿ ਗੋਤ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨੀ ਨਾ ਮੰਨਕੇ ਕੇਵਲ ਅਕਾਲ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ."},{"id":2677,"word":"Acuqqnh","wordUni":"ਅਚੁਤਤਨਹ","definition":"iv- AcÎüq dw puqR (qnX). krqwr dw bytw. swDu. sMq. \"Bgvwn ismrx nwnk lbDÎM Acuqqnh\" (shs mÚ 5) 2. AcÎüq rUp. AivnwSI rUp.","definitionUni":"ਵਿ- ਅਚ੍ਯੁਤ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ (ਤਨਯ). ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਬੇਟਾ. ਸਾਧੁ. ਸੰਤ. \"ਭਗਵਾਨ ਸਿਮਰਣ ਨਾਨਕ ਲਬਧ੍ਯੰ ਅਚੁਤਤਨਹ\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ੨. ਅਚ੍ਯੁਤ ਰੂਪ. ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਰੂਪ."},{"id":2752,"word":"ACR pCR","wordUni":"ਅਛ੍ਰ ਪਛ੍ਰ","definition":"अक्षर प्रच्छ- Akr pR`C. A`KrW dI ijgÎwsw (jwxn dI ie`Cw) vÎwkrx sMbMDI pRSn. \"ACR ky pCR ky is`D swDy.\" (Akwl) 2. sMpRdweI gÎwnI ies dw ArQ ieh lok Aqy prlok krdy hn. AqR prqR. eyQy EQy.","definitionUni":"अक्षर प्रच्छ- ਅਕ੍ਸ਼੍‍ਰ ਪ੍ਰੱਛ. ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਜਿਗ੍ਯਾਸਾ (ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ) ਵ੍ਯਾਕਰਣ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ. \"ਅਛ੍ਰ ਕੇ ਪਛ੍ਰ ਕੇ ਸਿੱਧ ਸਾਧੇ.\" (ਅਕਾਲ) ੨. ਸੰਪ੍ਰਦਾਈ ਗ੍ਯਾਨੀ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਲੋਕ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਅਤ੍ਰ ਪਰਤ੍ਰ. ਏਥੇ ਓਥੇ."},{"id":2803,"word":"Ajr","wordUni":"ਅਜਰ","definition":"iv- jo vsqu jrI nw jwvy. jo brdwSq nw ho sky. jo shwrI nw jwvy. \"swDU kY sMig Ajr shY.\" (suKmnI) 2. sM. jrw (ivR`D AvsQw) rihq. nvW. juAwn[ 3. Aæ. [اجر] sMgXw- pRqiæbdlw. Pl[ 4. dyKo, Aijr 2[ 5. jo kdy jrw (buFwpy) ƒ pRwpq nhIN huMdy- ic`q dy sMklp. \"Ajr ghu jwirlY Amr ghu mwirlY.\" (mwrU mÚ 1)","definitionUni":"ਵਿ- ਜੋ ਵਸਤੁ ਜਰੀ ਨਾ ਜਾਵੇ. ਜੋ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਾ ਹੋ ਸਕੇ. ਜੋ ਸਹਾਰੀ ਨਾ ਜਾਵੇ. \"ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਅਜਰ ਸਹੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਸੰ. ਜਰਾ (ਵ੍ਰਿੱਧ ਅਵਸਥਾ) ਰਹਿਤ. ਨਵਾਂ. ਜੁਆਨ। ੩. ਅ਼. [اجر] ਸੰਗਯਾ- ਪ੍ਰਤ਼ਿਬਦਲਾ. ਫਲ। ੪. ਦੇਖੋ, ਅਜਿਰ ੨। ੫. ਜੋ ਕਦੇ ਜਰਾ (ਬੁਢਾਪੇ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ- ਚਿੱਤ ਦੇ ਸੰਕਲਪ. \"ਅਜਰ ਗਹੁ ਜਾਰਿਲੈ ਅਮਰ ਗਹੁ ਮਾਰਿਲੈ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)"},{"id":2832,"word":"Ajwq pMQI","wordUni":"ਅਜਾਤ ਪੰਥੀ","definition":"Bgq Bgvwn dI sMpRdwX dy audwsIAW iv¤coN ie`k surjn dws swDU hoieAw hY, ijs dI g`dI dw QW Ajnyvwl (ijlw gu`jrWvwlw) iv`c hY. ieh ByK Aqy jwiq dy bMDnW qoN Awpxy qweIN Awjwd pRgt krdw sI, ijs kwrx ies dy cyilAW dw nwauN Ajwq pMQI hoieAw. surjn dws dw ricAw gRMQ \"Ajwq swgr\" hY.","definitionUni":"ਭਗਤ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਸੁਰਜਨ ਦਾਸ ਸਾਧੂ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਥਾਂ ਅਜਨੇਵਾਲ (ਜਿਲਾ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ) ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਹ ਭੇਖ ਅਤੇ ਜਾਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਆਜਾਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੇ ਚੇਲਿਆਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਅਜਾਤ ਪੰਥੀ ਹੋਇਆ. ਸੁਰਜਨ ਦਾਸ ਦਾ ਰਚਿਆ ਗ੍ਰੰਥ \"ਅਜਾਤ ਸਾਗਰ\" ਹੈ."},{"id":2871,"word":"AjIq isMG","wordUni":"ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ","definition":"dSmyS jI dy vfy supuqR bwbw AjIq isMG jI, ijnHW dw jnm mwqw suMdrI jI dy audr qoN 23 mwG, sMmq 1743 ƒ hoieAw, Aqy cmkOr dy DrmXu`D iv`c vfI vIrqw nwl 8. poh sMmq 1761 ƒ ShId hoey[#2. ie`k suinAwry dw puqR, ijs ƒ mwqw suMdrI jI ny SRI AjIq isMG jyhI Skl dw vyKky puqR bxwieAw. dSmyS jI ny jo SsqR mwqw swihb kOr jI ƒ bKSy sn, aunHW ƒ AjIq isMG ny ie`k vyr Awpxy AMg sjwieAw Aqy kysW dI byAdbI kr leI. ies qoN mwqw suMdrI jI ny iqAwg id`qw. iek bynvy PkIr dy mwrn dw AprwD ies dy isr lw ky bwdSwh &`ru^isXr ny AjIq isMG ƒ sMmq 1775 iv`c kæql krvw id`qw. ies dw dyhrw sbzI mMfI kol id`lI hY. aus jgw AjIqI sMgq dw joV myl huMdw hY. hTI isMG.#3. bMdeI is`KW dI klpnw Anuswr bwby bMdy dw puqR, jo sMmq 1777 ivc pYdw hoieAw[#4. rwjw jsvMq isMG joDpurIey dw puqR, ijs dw jnm sMmq 1736 Aqy dyhWq 1781, iv`c hoieAw. ies dI bytI nwl id`lI dy bwdSwh &rru^isXr ny SwdI kIqI sI[#5. rwjw swihb isMG pitAwlwpiq dw rwxI AwnMdkOr dy pytoN puqR, ijs dw jnm BwdoN bdI 6. sMmq 1866 (1 Agsq sn 1809) ƒ hoieAw. ieh mhwrwjw krm isMG jI dw Cotw BweI sI[ 6. sMDwvwlIAw AjIq isMG, ijs ny mhwrwjw Syr isMG lwhOrpiq ƒ bMdUk nwl mwrky Awpxy pRwx BI id¤qy. dyKo, Syr isMG[ 7. dyKo, swihb isMG 4. Aqy vydI vMS.","definitionUni":"ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੇ ਵਡੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ੨੩ ਮਾਘ, ਸੰਮਤ ੧੭੪੩ ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਅਤੇ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ।#੨. ਇੱਕ ਸੁਨਿਆਰੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੇਹੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਵੇਖਕੇ ਪੁਤ੍ਰ ਬਣਾਇਆ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ੇ ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇੱਕ ਵੇਰ ਆਪਣੇ ਅੰਗ ਸਜਾਇਆ ਅਤੇ ਕੇਸਾਂ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਕਰ ਲਈ. ਇਸ ਤੋਂ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ. ਇਕ ਬੇਨਵੇ ਫਕੀਰ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਅਪਰਾਧ ਇਸ ਦੇ ਸਿਰ ਲਾ ਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ੱਰੁਖ਼ਸਿਯਰ ਨੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੰਮਤ ੧੭੭੫ ਵਿੱਚ ਕ਼ਤਲ ਕਰਵਾ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਰਾ ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਕੋਲ ਦਿੱਲੀ ਹੈ. ਉਸ ਜਗਾ ਅਜੀਤੀ ਸੰਗਤ ਦਾ ਜੋੜ ਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਹਠੀ ਸਿੰਘ.#੩. ਬੰਦਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਲਪਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਬਾਬੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਸੰਮਤ ੧੭੭੭ ਵਿਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ।#੪. ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੋਧਪੁਰੀਏ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੭੩੬ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ੧੭੮੧, ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ਰਰੁਖ਼ਸਿਯਰ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ।#੫. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦਾ ਰਾਣੀ ਆਨੰਦਕੌਰ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਦੋਂ ਬਦੀ ੬. ਸੰਮਤ ੧੮੬੬ (੧ ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੮੦੯) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਸੀ। ੬. ਸੰਧਾਵਾਲੀਆ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਲਾਹੌਰਪਤਿ ਨੂੰ ਬੰਦੂਕ ਨਾਲ ਮਾਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਭੀ ਦਿੱਤੇ. ਦੇਖੋ, ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ। ੭. ਦੇਖੋ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ੪. ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਵੰਸ਼."},{"id":2937,"word":"Atl","wordUni":"ਅਟਲ","definition":"iv- Acl. iesiQq. jo tly nw. \"Atl bcn swDUjnw.\" (iblw mÚ 5) 2. sM. अट्टाल- A`twl. burj. durg. \"BY inrBau hir Atl.\" (svYXy mÚ 3. ky) BY qoN inrBY hir dw iklw hY[ 3. dyKo, Atl rwie jI.","definitionUni":"ਵਿ- ਅਚਲ. ਇਸਥਿਤ. ਜੋ ਟਲੇ ਨਾ. \"ਅਟਲ ਬਚਨ ਸਾਧੂਜਨਾ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰ. अट्टाल- ਅੱਟਾਲ. ਬੁਰਜ. ਦੁਰਗ. \"ਭੈ ਨਿਰਭਉ ਹਰਿ ਅਟਲ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ਭੈ ਤੋਂ ਨਿਰਭੈ ਹਰਿ ਦਾ ਕਿਲਾ ਹੈ। ੩. ਦੇਖੋ, ਅਟਲ ਰਾਇ ਜੀ."},{"id":2942,"word":"AtlwDw","wordUni":"ਅਟਲਾਧਾ","definition":"iv- Atlqw vwlw. nw clwiemwn hox vwlw. \"iek swDubcn AtlwDw.\" (swr mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਅਟਲਤਾ ਵਾਲਾ. ਨਾ ਚਲਾਇਮਾਨ ਹੋਣ ਵਾਲਾ. \"ਇਕ ਸਾਧੁਬਚਨ ਅਟਲਾਧਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫)"},{"id":2966,"word":"AT ATwrih bwrih bIs","wordUni":"ਅਠ ਅਠਾਰਹਿ ਬਾਰਹਿ ਬੀਸ","definition":"(rqnmwlw) A`T vsu dyvqw, ATwrW vrx, bwrW rwsW, iqMnW dyviqAW dIAW bIsIAW¹[ 2. A`T AMg Xog dy, ATwrW is`DIAW, Bwgvq iv`c ilKy bwrW gux (Dn dI pRwpqI, kulInqw, suMdrqw, qp, pMifqweI, inrivkwrqw, kWiq, pRqwp, au`dm, bl, Xog, sUKm bu`iD), Xog rhsÎ iv`c ilKy inrvwx dy vIh swDn (sqÎ, corI qoN glwin, bRhmcrj, qÎwg, AihMsw, SOc, sMqoK, qp, ivdÎw dw ABÎws, purKwrQ, ismrx, siqsMg, dwn, aupkwr, nMmRqw, ic`q dI pRsMnqw, Xog swDn, SR`Dw, Bgiq, AwqmgÎwn).","definitionUni":"(ਰਤਨਮਾਲਾ) ਅੱਠ ਵਸੁ ਦੇਵਤਾ, ਅਠਾਰਾਂ ਵਰਣ, ਬਾਰਾਂ ਰਾਸਾਂ, ਤਿੰਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੀਸੀਆਂ¹। ੨. ਅੱਠ ਅੰਗ ਯੋਗ ਦੇ, ਅਠਾਰਾਂ ਸਿੱਧੀਆਂ, ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਬਾਰਾਂ ਗੁਣ (ਧਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਕੁਲੀਨਤਾ, ਸੁੰਦਰਤਾ, ਤਪ, ਪੰਡਿਤਾਈ, ਨਿਰਵਿਕਾਰਤਾ, ਕਾਂਤਿ, ਪ੍ਰਤਾਪ, ਉੱਦਮ, ਬਲ, ਯੋਗ, ਸੂਖਮ ਬੁੱਧਿ), ਯੋਗ ਰਹਸ੍ਯ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਨਿਰਵਾਣ ਦੇ ਵੀਹ ਸਾਧਨ (ਸਤ੍ਯ, ਚੋਰੀ ਤੋਂ ਗਲਾਨਿ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ, ਤ੍ਯਾਗ, ਅਹਿੰਸਾ, ਸ਼ੌਚ, ਸੰਤੋਖ, ਤਪ, ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ, ਪੁਰਖਾਰਥ, ਸਿਮਰਣ, ਸਤਿਸੰਗ, ਦਾਨ, ਉਪਕਾਰ, ਨੰਮ੍ਰਤਾ, ਚਿੱਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਯੋਗ ਸਾਧਨ, ਸ਼੍ਰੱਧਾ, ਭਗਤਿ, ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ)."},{"id":2969,"word":"ATsiT qIrQ","wordUni":"ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ","definition":"dyKo, ATsiT[ 2. AimRqsr jI dy iknwry duKBMjnI Aqy bVw swihb dy pws iek Kws AsQwn, ij¤Qy SRI gurU Arjn dyv ny rwmklI rwg iv`c \"ATsiT qIrQ jh swDu pg Drih.\" Sbd aucirAw sI. ies QW SRI gurU nwnk dyv, gurU AMgd jI, gurU Amrdws jI Aqy gurU rwmdws jI ny BI crx pwey hn. ie¤Qy mhwrwjw rxjIq isMG swihb dw bxvwieAw hoieAw CotI sunihrI CqrI vwlw mMidr hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਠਸਠਿ। ੨. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੁਖਭੰਜਨੀ ਅਤੇ ਬੜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪਾਸ ਇਕ ਖਾਸ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ \"ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਜਹ ਸਾਧੁ ਪਗ ਧਰਹਿ.\" ਸ਼ਬਦ ਉਚਰਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ, ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਣਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਛੋਟੀ ਸੁਨਹਿਰੀ ਛਤਰੀ ਵਾਲਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ."},{"id":3015,"word":"Afn Swh","wordUni":"ਅਡਨ ਸ਼ਾਹ","definition":"ijlw gu`jrWvwlw dy sodrw ipMf dw vsnIk, DMmn goq dw KqRI Gn`Xw (GneIAw) rwm gurU qyg bhwdur jI dw is`K hoieAw. ieh lMgr leI jl Fox dI syvw kIqw krdw sI. dsvyN pwqSwh vyly ies ny AwnMdpur dy jMgW iv`c jKmI is`KW Aqy muslmwnW ƒ smBwv nwl jl ipAwky Aqy mrhm p`tI krky siqgurU dI pRsMnqw pRwpq kIqI. klgIDr ny Gn`Xwrwm ƒ Awpxw dsqI rumwl bKSky mhMq QwipAw. ies dI g`dI qy shj rwm, rwxw rwm, lCmn rwm, nwrwXx rwm, swihb rwm, BdR rwm, sMqoK rwm, Afn Swh Aqy syvwrwm Awid mhMq hoey. Afn Swh Aqy syvwrwm mhW pRqwpI Aqy krnI vwly hoey hn, ies leI Gn`Xw rwm dI sMpRdwX dw nwauN \"AfnSwhI\" Aqy \"syvw pMQI\" pRis`D hoigAw hY. syvwpMQIAW dw mShUr fyrw Ql (isMD swgr doAwb) iv`c hY.#Afn SwhI is`K swDu Drmikrq krky inrvwh krdy hn. purwxy ilKwrI Afn SwhIAW dI bxweI isAwhI (rOSnweI) vriqAw krdy sn, Aqy ies dw nwauN hI \"Afn SwhI isAwhI\" pRis`D sI.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਸੋਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ, ਧੰਮਨ ਗੋਤ ਦਾ ਖਤ੍ਰੀ ਘਨੱਯਾ (ਘਨਈਆ) ਰਾਮ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਲੰਗਰ ਲਈ ਜਲ ਢੋਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਜਲ ਪਿਆਕੇ ਅਤੇ ਮਰਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਘਨੱਯਾਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਸਤੀ ਰੁਮਾਲ ਬਖਸ਼ਕੇ ਮਹੰਤ ਥਾਪਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸਹਜ ਰਾਮ, ਰਾਣਾ ਰਾਮ, ਲਛਮਨ ਰਾਮ, ਨਾਰਾਯਣ ਰਾਮ, ਸਾਹਿਬ ਰਾਮ, ਭਦ੍ਰ ਰਾਮ, ਸੰਤੋਖ ਰਾਮ, ਅਡਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੇਵਾਰਾਮ ਆਦਿ ਮਹੰਤ ਹੋਏ. ਅਡਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੇਵਾਰਾਮ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਘਨੱਯਾ ਰਾਮ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਅਡਨਸ਼ਾਹੀ\" ਅਤੇ \"ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਸੇਵਾਪੰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੇਰਾ ਥਲ (ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੋਆਬ) ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਅਡਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਖ ਸਾਧੁ ਧਰਮਕਿਰਤ ਕਰਕੇ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪੁਰਾਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਡਨ ਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਸਿਆਹੀ (ਰੌਸ਼ਨਾਈ) ਵਰਤਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੀ \"ਅਡਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸਿਆਹੀ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ."},{"id":3016,"word":"Afn SwhI","wordUni":"ਅਡਨ ਸ਼ਾਹੀ","definition":"ijlw gu`jrWvwlw dy sodrw ipMf dw vsnIk, DMmn goq dw KqRI Gn`Xw (GneIAw) rwm gurU qyg bhwdur jI dw is`K hoieAw. ieh lMgr leI jl Fox dI syvw kIqw krdw sI. dsvyN pwqSwh vyly ies ny AwnMdpur dy jMgW iv`c jKmI is`KW Aqy muslmwnW ƒ smBwv nwl jl ipAwky Aqy mrhm p`tI krky siqgurU dI pRsMnqw pRwpq kIqI. klgIDr ny Gn`Xwrwm ƒ Awpxw dsqI rumwl bKSky mhMq QwipAw. ies dI g`dI qy shj rwm, rwxw rwm, lCmn rwm, nwrwXx rwm, swihb rwm, BdR rwm, sMqoK rwm, Afn Swh Aqy syvwrwm Awid mhMq hoey. Afn Swh Aqy syvwrwm mhW pRqwpI Aqy krnI vwly hoey hn, ies leI Gn`Xw rwm dI sMpRdwX dw nwauN \"AfnSwhI\" Aqy \"syvw pMQI\" pRis`D hoigAw hY. syvwpMQIAW dw mShUr fyrw Ql (isMD swgr doAwb) iv`c hY.#Afn SwhI is`K swDu Drmikrq krky inrvwh krdy hn. purwxy ilKwrI Afn SwhIAW dI bxweI isAwhI (rOSnweI) vriqAw krdy sn, Aqy ies dw nwauN hI \"Afn SwhI isAwhI\" pRis`D sI.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ ਦੇ ਸੋਦਰਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ, ਧੰਮਨ ਗੋਤ ਦਾ ਖਤ੍ਰੀ ਘਨੱਯਾ (ਘਨਈਆ) ਰਾਮ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਲੰਗਰ ਲਈ ਜਲ ਢੋਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਜਖਮੀ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਮਭਾਵ ਨਾਲ ਜਲ ਪਿਆਕੇ ਅਤੇ ਮਰਹਮ ਪੱਟੀ ਕਰਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਘਨੱਯਾਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦਸਤੀ ਰੁਮਾਲ ਬਖਸ਼ਕੇ ਮਹੰਤ ਥਾਪਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਸਹਜ ਰਾਮ, ਰਾਣਾ ਰਾਮ, ਲਛਮਨ ਰਾਮ, ਨਾਰਾਯਣ ਰਾਮ, ਸਾਹਿਬ ਰਾਮ, ਭਦ੍ਰ ਰਾਮ, ਸੰਤੋਖ ਰਾਮ, ਅਡਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੇਵਾਰਾਮ ਆਦਿ ਮਹੰਤ ਹੋਏ. ਅਡਨ ਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਸੇਵਾਰਾਮ ਮਹਾਂ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਘਨੱਯਾ ਰਾਮ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਅਡਨਸ਼ਾਹੀ\" ਅਤੇ \"ਸੇਵਾ ਪੰਥੀ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਸੇਵਾਪੰਥੀਆਂ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੇਰਾ ਥਲ (ਸਿੰਧ ਸਾਗਰ ਦੋਆਬ) ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਅਡਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸਿੱਖ ਸਾਧੁ ਧਰਮਕਿਰਤ ਕਰਕੇ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪੁਰਾਣੇ ਲਿਖਾਰੀ ਅਡਨ ਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੀ ਬਣਾਈ ਸਿਆਹੀ (ਰੌਸ਼ਨਾਈ) ਵਰਤਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੀ \"ਅਡਨ ਸ਼ਾਹੀ ਸਿਆਹੀ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ."},{"id":3076,"word":"AxIrwie","wordUni":"ਅਣੀਰਾਇ","definition":"sMgÎw- AnIk (POj) dw rwjw. sYnwpiq. isphswlwr[ 2. SRI gurU hirgoibMd jI dy supuqR, jo mwqw dwmodrI (sUrX pRkwS Anuswr mwqw nwnkI) jI dy audr qoN 26 mwG sMmq 1675 ƒ AMimRqsr jnmy, ienHW ny SwdI nhIN krvweI. sdw AwqmwnMd iv`c lIn rihMdy sn. Awp dw dyhWq kIrqpur hoieAw hY, aus QW dyhrw ivdÎmwn hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਨੀਕ (ਫੌਜ) ਦਾ ਰਾਜਾ. ਸੈਨਾਪਤਿ. ਸਿਪਹਸਾਲਾਰ। ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਮਾਤਾ ਦਾਮੋਦਰੀ (ਸੂਰਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਤਾ ਨਾਨਕੀ) ਜੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ੨੬ ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੬੭੫ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਨਮੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਈ. ਸਦਾ ਆਤਮਾਨੰਦ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ. ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਕੀਰਤਪੁਰ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਦੇਹਰਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ."},{"id":3149,"word":"Aiqrog","wordUni":"ਅਤਿਰੋਗ","definition":"sMgÎw- AgÎwn[ 2KeI[ 3. kus koVH[ 4. iv- AswDÎ rog. lwielwj bImwrI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਗ੍ਯਾਨ। ੨ਖਈ। ੩. ਕੁਸ੍ਠ ਕੋੜ੍ਹ। ੪. ਵਿ- ਅਸਾਧ੍ਯ ਰੋਗ. ਲਾਇਲਾਜ ਬੀਮਾਰੀ."},{"id":3169,"word":"AqulÎXoigqw","wordUni":"ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ","definition":"ie`k ArQwlMkwr, ijs dw l`Cx hY- \"qulÎXoigqw jhW n hoeI[ jwn AqulÎXoigqw soeI.\" (jsvMq jso BUsx). ijs iv`c aupmwn aupmyX Awid dy DrmW dI smwn XogÎqw nw hovy, so \"AqulÎXoigqw\" AlMkwr hY. ieh qulÎXoigqw qoN ivru`D hY.#audwhrx-#Qwky nYn sRvn suin Qwky, QwkI suMdir kwieAw,#jrw hwk dI sB miq QwkI, eyk n Qwkis mwieAw (sUhI kbIr)#igir bsuDw jl pvn jwiego#ieik swDbcn AtlwDw,#AMf ibnwsI jyr ibnwsI#auqBuj syq ibnwDw,#cwir ibnwsI Ktih ibnwsI#iek swDbcn inhclwDw,#idsitmwn hY sgl ibnwsI,#iek swDbcn AwgwDw.#(swr mÚ 5)#mYlw bRhmw mYlw ieMdu,#riv mYlw mYlw hY cMdu,#mYlw mlqw iehu sMswr,#iek hir inrml jwkw AMq n pwr.#(BYr kbIr)","definitionUni":"ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ- \"ਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ ਜਹਾਂ ਨ ਹੋਈ। ਜਾਨ ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ ਸੋਈ.\" (ਜਸਵੰਤ ਜਸੋ ਭੂਸਣ). ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾਨ ਉਪਮੇਯ ਆਦਿ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੋ \"ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ. ਇਹ ਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਥਾਕੇ ਨੈਨ ਸ੍ਰਵਨ ਸੁਨਿ ਥਾਕੇ, ਥਾਕੀ ਸੁੰਦਰਿ ਕਾਇਆ,#ਜਰਾ ਹਾਕ ਦੀ ਸਭ ਮਤਿ ਥਾਕੀ, ਏਕ ਨ ਥਾਕਸਿ ਮਾਇਆ (ਸੂਹੀ ਕਬੀਰ)#ਗਿਰਿ ਬਸੁਧਾ ਜਲ ਪਵਨ ਜਾਇਗੋ#ਇਕਿ ਸਾਧਬਚਨ ਅਟਲਾਧਾ,#ਅੰਡ ਬਿਨਾਸੀ ਜੇਰ ਬਿਨਾਸੀ#ਉਤਭੁਜ ਸੇਤ ਬਿਨਾਧਾ,#ਚਾਰਿ ਬਿਨਾਸੀ ਖਟਹਿ ਬਿਨਾਸੀ#ਇਕ ਸਾਧਬਚਨ ਨਿਹਚਲਾਧਾ,#ਦਿਸਟਿਮਾਨ ਹੈ ਸਗਲ ਬਿਨਾਸੀ,#ਇਕ ਸਾਧਬਚਨ ਆਗਾਧਾ.#(ਸਾਰ ਮਃ ੫)#ਮੈਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੈਲਾ ਇੰਦੁ,#ਰਵਿ ਮੈਲਾ ਮੈਲਾ ਹੈ ਚੰਦੁ,#ਮੈਲਾ ਮਲਤਾ ਇਹੁ ਸੰਸਾਰ,#ਇਕ ਹਰਿ ਨਿਰਮਲ ਜਾਕਾ ਅੰਤ ਨ ਪਾਰ.#(ਭੈਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":3170,"word":"AqulÎXoigqw","wordUni":"ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ","definition":"ie`k ArQwlMkwr, ijs dw l`Cx hY- \"qulÎXoigqw jhW n hoeI[ jwn AqulÎXoigqw soeI.\" (jsvMq jso BUsx). ijs iv`c aupmwn aupmyX Awid dy DrmW dI smwn XogÎqw nw hovy, so \"AqulÎXoigqw\" AlMkwr hY. ieh qulÎXoigqw qoN ivru`D hY.#audwhrx-#Qwky nYn sRvn suin Qwky, QwkI suMdir kwieAw,#jrw hwk dI sB miq QwkI, eyk n Qwkis mwieAw (sUhI kbIr)#igir bsuDw jl pvn jwiego#ieik swDbcn AtlwDw,#AMf ibnwsI jyr ibnwsI#auqBuj syq ibnwDw,#cwir ibnwsI Ktih ibnwsI#iek swDbcn inhclwDw,#idsitmwn hY sgl ibnwsI,#iek swDbcn AwgwDw.#(swr mÚ 5)#mYlw bRhmw mYlw ieMdu,#riv mYlw mYlw hY cMdu,#mYlw mlqw iehu sMswr,#iek hir inrml jwkw AMq n pwr.#(BYr kbIr)","definitionUni":"ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ- \"ਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ ਜਹਾਂ ਨ ਹੋਈ। ਜਾਨ ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ ਸੋਈ.\" (ਜਸਵੰਤ ਜਸੋ ਭੂਸਣ). ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਪਮਾਨ ਉਪਮੇਯ ਆਦਿ ਦੇ ਧਰਮਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸੋ \"ਅਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ. ਇਹ ਤੁਲ੍ਯਯੋਗਿਤਾ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਥਾਕੇ ਨੈਨ ਸ੍ਰਵਨ ਸੁਨਿ ਥਾਕੇ, ਥਾਕੀ ਸੁੰਦਰਿ ਕਾਇਆ,#ਜਰਾ ਹਾਕ ਦੀ ਸਭ ਮਤਿ ਥਾਕੀ, ਏਕ ਨ ਥਾਕਸਿ ਮਾਇਆ (ਸੂਹੀ ਕਬੀਰ)#ਗਿਰਿ ਬਸੁਧਾ ਜਲ ਪਵਨ ਜਾਇਗੋ#ਇਕਿ ਸਾਧਬਚਨ ਅਟਲਾਧਾ,#ਅੰਡ ਬਿਨਾਸੀ ਜੇਰ ਬਿਨਾਸੀ#ਉਤਭੁਜ ਸੇਤ ਬਿਨਾਧਾ,#ਚਾਰਿ ਬਿਨਾਸੀ ਖਟਹਿ ਬਿਨਾਸੀ#ਇਕ ਸਾਧਬਚਨ ਨਿਹਚਲਾਧਾ,#ਦਿਸਟਿਮਾਨ ਹੈ ਸਗਲ ਬਿਨਾਸੀ,#ਇਕ ਸਾਧਬਚਨ ਆਗਾਧਾ.#(ਸਾਰ ਮਃ ੫)#ਮੈਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾ ਮੈਲਾ ਇੰਦੁ,#ਰਵਿ ਮੈਲਾ ਮੈਲਾ ਹੈ ਚੰਦੁ,#ਮੈਲਾ ਮਲਤਾ ਇਹੁ ਸੰਸਾਰ,#ਇਕ ਹਰਿ ਨਿਰਮਲ ਜਾਕਾ ਅੰਤ ਨ ਪਾਰ.#(ਭੈਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":3230,"word":"AQon","wordUni":"ਅਥੋਨ","definition":"ikR. iv- qdnMqr. ies ip¤CoN. \"AQon pursw dmrw.\" (Dnw nwmdyv) ies ip¤CoN purus ƒ dm swDn krnw XogÎ hY. dyKo, dm.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਤਦਨੰਤਰ. ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ. \"ਅਥੋਨ ਪੁਰਸਾ ਦਮਰਾ.\" (ਧਨਾ ਨਾਮਦੇਵ) ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਦਮ ਸਾਧਨ ਕਰਨਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਦਮ."},{"id":3382,"word":"ADwrI","wordUni":"ਅਧਾਰੀ","definition":"sM. आधारिन- AwDwrI. iv- Awsrw r`Kx vwlw[ 2. sMgÎw- JolI. QYlI[ 3. bYrwgn T ies Awkwr dI itkitkI, ijs au`pr bwhW r`Kky swDU bYTdy hn[ 4. iZjw. \"sBnW dyie ADwrI.\" (tofI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. आधारिन- ਆਧਾਰੀ. ਵਿ- ਆਸਰਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝੋਲੀ. ਥੈਲੀ। ੩. ਬੈਰਾਗਨ T ਇਸ ਆਕਾਰ ਦੀ ਟਿਕਟਿਕੀ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਬਾਹਾਂ ਰੱਖਕੇ ਸਾਧੂ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ੪. ਗ਼ਿਜਾ. \"ਸਭਨਾਂ ਦੇਇ ਅਧਾਰੀ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫)"},{"id":3388,"word":"AiDAwqm krm","wordUni":"ਅਧਿਆਤਮ ਕਰਮ","definition":"sM. आध्यात्मिक कर्म- AwDÎwqimk krm. sMgÎw- AwqmgÎwn sMbMDI krm. 2. bRhmivcwr dy swDn. \"AiDAwqm krm kry qw swcw.\" (gau AÚ mÚ 1) 3. Awpxy suBwau¹ (mrzI) dy krm. mnmMny kMm. \"AiDAwqm krm jy kry nwmu n kbhI pwie.\" (sRI mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. आध्यात्मिक कर्म- ਆਧ੍ਯਾਤਮਿਕ ਕਰ੍‍ਮ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਸੰਬੰਧੀ ਕਰਮ. ੨. ਬ੍ਰਹਮਵਿਚਾਰ ਦੇ ਸਾਧਨ. \"ਅਧਿਆਤਮ ਕਰਮ ਕਰੇ ਤਾ ਸਾਚਾ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੧) ੩. ਆਪਣੇ ਸੁਭਾਉ¹ (ਮਰਜ਼ੀ) ਦੇ ਕਰਮ. ਮਨਮੰਨੇ ਕੰਮ. \"ਅਧਿਆਤਮ ਕਰਮ ਜੇ ਕਰੇ ਨਾਮੁ ਨ ਕਬਹੀ ਪਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩)"},{"id":3487,"word":"AnswDu","wordUni":"ਅਨਸਾਧੁ","definition":"AswDu. burw AwdmI. dyKo, Dop 2.","definitionUni":"ਅਸਾਧੁ. ਬੁਰਾ ਆਦਮੀ. ਦੇਖੋ, ਧੋਪ ੨."},{"id":3620,"word":"Anrs","wordUni":"ਅਨਰਸ","definition":"iv- AnÎ- rs. hor suAwd. \"Anrs cUkY hirrs mMin vswey.\" (mwJ AÚ mÚ 3) 2. iP`kw rs. bysuAwd. \"hor Anrs sB bIsry.\" (AnMdu) 3. rs dw qÎwgI. \"dyhrsW v¤loN Anrs hoey hYNn.\" (BgqwvlI) 4. sMgÎw- ivroD. kurs. Axbx. nwcwkI[ 5. kwvÎ Anuswr ie`k dos ijs dw rUp ieh hY ik ivroDI rsW ƒ imlwky ilKxw.#kvIAW ny Anrs dy pMj Byd Qwpy hn-#pRqÎnIk, nIrs, ivrs, duhswDn Aqy pwqRwdus† XQw- \"pRqÎnIk nIrs ivrs kySv duhsMDwn[ pwqRwdus† kib`q bhu krihN n sukiv bKwn.\" (riskipRXw)#(a) iSMgwr Aqy vIr, kruxw Aqy rOdR rs dw imlwky ilKxw \"pRqÎnIk\" hY.#(A) kpt sihq pRymBwv ƒ pRgt krnw \"nIrs\" hY.#(e) Sok iv`c Bog dw vrxn \"ivrs\" hY.#(s) imqRBwv nwl SqRüBwv dw imlwp \"duhswDn\" hY.#(h) pRkrx ivru`D vrxn \"pwqRwdus†\" hY[ 6. keI kvIAW ny SWq rs ƒ Anrs iliKAw hY. aunHW dy mn iv`c SWq rs kwvÎ dw rs ivgwV idMdw hY, ies leI auh kwvÎ dy A`T hI rs mMndy hn[ 7. sM. Anurs. ie`k rs dy nwl dUjw rs imlwky bxwieAw hoieAw rs. dyKo, Awnrs.","definitionUni":"ਵਿ- ਅਨ੍ਯ- ਰਸ. ਹੋਰ ਸੁਆਦ. \"ਅਨਰਸ ਚੂਕੈ ਹਰਿਰਸ ਮੰਨਿ ਵਸਾਏ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ੨. ਫਿੱਕਾ ਰਸ. ਬੇਸੁਆਦ. \"ਹੋਰ ਅਨਰਸ ਸਭ ਬੀਸਰੇ.\" (ਅਨੰਦੁ) ੩. ਰਸ ਦਾ ਤ੍ਯਾਗੀ. \"ਦੇਹਰਸਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨਰਸ ਹੋਏ ਹੈਂਨ.\" (ਭਗਤਾਵਲੀ) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਰੋਧ. ਕੁਰਸ. ਅਣਬਣ. ਨਾਚਾਕੀ। ੫. ਕਾਵ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਦੋਸ ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਵਿਰੋਧੀ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਲਿਖਣਾ.#ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਅਨਰਸ ਦੇ ਪੰਜ ਭੇਦ ਥਾਪੇ ਹਨ-#ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕ, ਨੀਰਸ, ਵਿਰਸ, ਦੁਹਸਾਧਨ ਅਤੇ ਪਾਤ੍ਰਾਦੁਸ੍ਟ ਯਥਾ- \"ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕ ਨੀਰਸ ਵਿਰਸ ਕੇਸ਼ਵ ਦੁਹਸੰਧਾਨ। ਪਾਤ੍ਰਾਦੁਸ੍ਟ ਕਬਿੱਤ ਬਹੁ ਕਰਹਿਂ ਨ ਸੁਕਵਿ ਬਖਾਨ.\" (ਰਸਿਕਪ੍ਰਿਯਾ)#(ੳ) ਸ਼ਿੰਗਾਰ ਅਤੇ ਵੀਰ, ਕਰੁਣਾ ਅਤੇ ਰੌਦ੍ਰ ਰਸ ਦਾ ਮਿਲਾਕੇ ਲਿਖਣਾ \"ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕ\" ਹੈ.#(ਅ) ਕਪਟ ਸਹਿਤ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨਾ \"ਨੀਰਸ\" ਹੈ.#(ੲ) ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਭੋਗ ਦਾ ਵਰਣਨ \"ਵਿਰਸ\" ਹੈ.#(ਸ) ਮਿਤ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਸ਼ਤ੍ਰੁਭਾਵ ਦਾ ਮਿਲਾਪ \"ਦੁਹਸਾਧਨ\" ਹੈ.#(ਹ) ਪ੍ਰਕਰਣ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਣਨ \"ਪਾਤ੍ਰਾਦੁਸ੍ਟ\" ਹੈ। ੬. ਕਈ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਨੂੰ ਅਨਰਸ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਂਤ ਰਸ ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਰਸ ਵਿਗਾੜ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਅੱਠ ਹੀ ਰਸ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ੭. ਸੰ. ਅਨੁਰਸ. ਇੱਕ ਰਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੂਜਾ ਰਸ ਮਿਲਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਰਸ. ਦੇਖੋ, ਆਨਰਸ."},{"id":3793,"word":"Anugux","wordUni":"ਅਨੁਗੁਣ","definition":"ie`k ArQwlMkwr. sMgiq dy Asr nwl, sMgiq krn vwly dw pihlw gux hor vD jwvy, Aijhw vrxn \"Anugux\" AlMkwr hY.#audwhrx-#swDo! ieh mn gihE n jweI,#cMcl iqRsnw sMg bsq hY,#Xwqy iQr nw rhweI. (gau mÚ 9)#bilhwrI guru Awpxy idauhwVI sdvwr,#ijin mwxs qy dyvqy kIey krq n lwgI vwr.#(vwr Awsw)#mwns jnm Amol hY, hoie Amol swDusMg pwey.#(Bwgu)","definitionUni":"ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਸੰਗਤਿ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ, ਸੰਗਤਿ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਗੁਣ ਹੋਰ ਵਧ ਜਾਵੇ, ਅਜਿਹਾ ਵਰਣਨ \"ਅਨੁਗੁਣ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸਾਧੋ! ਇਹ ਮਨ ਗਹਿਓ ਨ ਜਾਈ,#ਚੰਚਲ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਸੰਗ ਬਸਤ ਹੈ,#ਯਾਤੇ ਥਿਰ ਨਾ ਰਹਾਈ. (ਗਉ ਮਃ ੯)#ਬਲਿਹਾਰੀ ਗੁਰੁ ਆਪਣੇ ਦਿਉਹਾੜੀ ਸਦਵਾਰ,#ਜਿਨਿ ਮਾਣਸ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਕੀਏ ਕਰਤ ਨ ਲਾਗੀ ਵਾਰ.#(ਵਾਰ ਆਸਾ)#ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਅਮੋਲ ਹੈ, ਹੋਇ ਅਮੋਲ ਸਾਧੁਸੰਗ ਪਾਏ.#(ਭਾਗੁ)"},{"id":3794,"word":"AnugÎw","wordUni":"ਅਨੁਗ੍ਯਾ","definition":"sM. अनुज्ञा. sMgÎw- AwgÎw. hukm[ 2. ie`k ArQwlMkwr. ijs g`l ƒ lok burI mMnx, aus iv`c AwpxI rucI Anuswr koeI gux mMn lYxw, Aijhw vrxn \"AnugÎw\" AlMkwr hY.#audwhrx-#BlI suhwvI CwprI jwmih gun gwey, xxx#Andu grIbI swD sMig ijqu pRBu icq Awey. xx#pIsnu pIis EiF kwmrI suK mnu sMqoKwey, xxx#ngn iPrq rMig eyk kY Ehu soBw pwey.#(sUhI mÚ 5)#jyqk kwnn ky duK hYN#sB sy suK kY qn pY Anumwno. (rwmwv)#BweI l¤Dy khÎo suno pRymI myry gurBweI!#kl hm rwmdwspurI ivKy jwvyNgy,#kwlw muK krkY svwr hoie gDy pr,#s`qw blvMf ko gunwh bKSwvyNgy.","definitionUni":"ਸੰ. अनुज्ञा. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਗ੍ਯਾ. ਹੁਕਮ। ੨. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੋਕ ਬੁਰੀ ਮੰਨਣ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਗੁਣ ਮੰਨ ਲੈਣਾ, ਅਜਿਹਾ ਵਰਣਨ \"ਅਨੁਗ੍ਯਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਭਲੀ ਸੁਹਾਵੀ ਛਾਪਰੀ ਜਾਮਹਿ ਗੁਨ ਗਾਏ, xxx#ਅਨਦੁ ਗਰੀਬੀ ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰਭੁ ਚਿਤ ਆਏ. xx#ਪੀਸਨੁ ਪੀਸਿ ਓਢਿ ਕਾਮਰੀ ਸੁਖ ਮਨੁ ਸੰਤੋਖਾਏ, xxx#ਨਗਨ ਫਿਰਤ ਰੰਗਿ ਏਕ ਕੈ ਓਹੁ ਸੋਭਾ ਪਾਏ.#(ਸੂਹੀ ਮਃ ੫)#ਜੇਤਕ ਕਾਨਨ ਕੇ ਦੁਖ ਹੈਂ#ਸਭ ਸੇ ਸੁਖ ਕੈ ਤਨ ਪੈ ਅਨੁਮਾਨੋ. (ਰਾਮਾਵ)#ਭਾਈ ਲੱਧੇ ਕਹ੍ਯੋ ਸੁਨੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰਭਾਈ!#ਕਲ ਹਮ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰੀ ਵਿਖੇ ਜਾਵੇਂਗੇ,#ਕਾਲਾ ਮੁਖ ਕਰਕੈ ਸਵਾਰ ਹੋਇ ਗਧੇ ਪਰ,#ਸੱਤਾ ਬਲਵੰਡ ਕੋ ਗੁਨਾਹ ਬਖਸ਼ਾਵੇਂਗੇ."},{"id":3795,"word":"AnuigAw","wordUni":"ਅਨੁਗਿਆ","definition":"sM. अनुज्ञा. sMgÎw- AwgÎw. hukm[ 2. ie`k ArQwlMkwr. ijs g`l ƒ lok burI mMnx, aus iv`c AwpxI rucI Anuswr koeI gux mMn lYxw, Aijhw vrxn \"AnugÎw\" AlMkwr hY.#audwhrx-#BlI suhwvI CwprI jwmih gun gwey, xxx#Andu grIbI swD sMig ijqu pRBu icq Awey. xx#pIsnu pIis EiF kwmrI suK mnu sMqoKwey, xxx#ngn iPrq rMig eyk kY Ehu soBw pwey.#(sUhI mÚ 5)#jyqk kwnn ky duK hYN#sB sy suK kY qn pY Anumwno. (rwmwv)#BweI l¤Dy khÎo suno pRymI myry gurBweI!#kl hm rwmdwspurI ivKy jwvyNgy,#kwlw muK krkY svwr hoie gDy pr,#s`qw blvMf ko gunwh bKSwvyNgy.","definitionUni":"ਸੰ. अनुज्ञा. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਗ੍ਯਾ. ਹੁਕਮ। ੨. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਜਿਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਲੋਕ ਬੁਰੀ ਮੰਨਣ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੁਚੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੋਈ ਗੁਣ ਮੰਨ ਲੈਣਾ, ਅਜਿਹਾ ਵਰਣਨ \"ਅਨੁਗ੍ਯਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਭਲੀ ਸੁਹਾਵੀ ਛਾਪਰੀ ਜਾਮਹਿ ਗੁਨ ਗਾਏ, xxx#ਅਨਦੁ ਗਰੀਬੀ ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਜਿਤੁ ਪ੍ਰਭੁ ਚਿਤ ਆਏ. xx#ਪੀਸਨੁ ਪੀਸਿ ਓਢਿ ਕਾਮਰੀ ਸੁਖ ਮਨੁ ਸੰਤੋਖਾਏ, xxx#ਨਗਨ ਫਿਰਤ ਰੰਗਿ ਏਕ ਕੈ ਓਹੁ ਸੋਭਾ ਪਾਏ.#(ਸੂਹੀ ਮਃ ੫)#ਜੇਤਕ ਕਾਨਨ ਕੇ ਦੁਖ ਹੈਂ#ਸਭ ਸੇ ਸੁਖ ਕੈ ਤਨ ਪੈ ਅਨੁਮਾਨੋ. (ਰਾਮਾਵ)#ਭਾਈ ਲੱਧੇ ਕਹ੍ਯੋ ਸੁਨੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਮੇਰੇ ਗੁਰਭਾਈ!#ਕਲ ਹਮ ਰਾਮਦਾਸਪੁਰੀ ਵਿਖੇ ਜਾਵੇਂਗੇ,#ਕਾਲਾ ਮੁਖ ਕਰਕੈ ਸਵਾਰ ਹੋਇ ਗਧੇ ਪਰ,#ਸੱਤਾ ਬਲਵੰਡ ਕੋ ਗੁਨਾਹ ਬਖਸ਼ਾਵੇਂਗੇ."},{"id":3840,"word":"AnUFw","wordUni":"ਅਨੂਢਾ","definition":"sM. sMgÎw- jo aUFw (ivAwhI hoeI) nhIN. kuAwrI iesqRI. ijs dI SwdI nhIN hoeI.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੋ ਊਢਾ (ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ) ਨਹੀਂ. ਕੁਆਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ. ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ."},{"id":3883,"word":"AnMqqukw","wordUni":"ਅਨੰਤਤੁਕਾ","definition":"ijs dI quk dw AMq nw imly. ArQwq iBMnqukWq vwlw CMd. Blank verse. ieh CMd dI koeI ^ws jwiq nhIN, ikMqU iksy BI CMd dw qukWq ie`k AQvw bhuqy crxW dw Awpo- iv`cIN nw imly, qW \"AnMqqukw\" sMgÎw ho jWdI hY, ijvyN rwmwvqwr iv`c \"svYXw\" Aqy \"BujMg pRXwq\" AnMqqukw dyKIdw hY.#audwhrx-#ros BrÎo qj hoS inswcr#sRI rGurwj ko Gwie pRhwry,#joS vfo kr koSilSM#ADbIcih qy sr kwt auqwry,#Pyr bfo kr ros idvwrdn#Dwiepry kip pMj sMGwry,#p`its lohhQI prsM gV lY#jਁbuvy jmdwVH clwvYN.#ikqo kwl bIqÎo Bey rwmrwjM,#sbY SqRü jIqy mhW ju`DmwlI,#iPrÎo ckR cwroN idSw m`D rwmM,#BXo nwm qWqy mhW ckRvrqI.#2. dyKo, isrKMfI[ 3. sMsikRq Bwsw dy CMd dyKIey, qd bhuq AnMq quky hn, ikauNik AMqÎwnupRws ivrly dw hI imldw hY. dyKo, hyT ilKy BujMg pRXwq Aqy qotk.#कृता येन सेवा गुरोर्मोद हेतु[ स्ततश्र्वैव लब्धं निजानन्द रूपम्[#ददौ शिष्य संघाय नामोपदेशं[ नमामि प्रसन्नं गुरूं रामदासम्]#अमरं गुरुदेव महं सततं[ प्रणामामि निरंतर मेकरसम्[#गुरु पाद सरोज विशेष रर्तिं[ हरि देव कृपायतनं विमलम्]#(guru nwnk sqoqR rqnwkwr)#4. SRI gurU gRMQ swihb iv`c BI iBMnqukWq dy Sbd dyKy jWdy hn, ijnHW dw \"AMqÎwnupRws\" nhIN imldw, XQw:-#rUVo mnu hirrMgo loVY,#gwlI hirnIhu n hoie,#hau FUFydI drsn kwrix,#bIQI bIQI pyKW,#gurimil Brmu gvwieAw hy,#ieh buiD pweI mY swDU kMnhu,#lyKu iliKE Duir mwQY,#ieh ibiD nwnk hir nYx Aloie.#(tofI mÚ 5)#5. dyKo, cauboly dw rUp 2.","definitionUni":"ਜਿਸ ਦੀ ਤੁਕ ਦਾ ਅੰਤ ਨਾ ਮਿਲੇ. ਅਰਥਾਤ ਭਿੰਨਤੁਕਾਂਤ ਵਾਲਾ ਛੰਦ. Blank verse. ਇਹ ਛੰਦ ਦੀ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਜਾਤਿ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਤੂ ਕਿਸੇ ਭੀ ਛੰਦ ਦਾ ਤੁਕਾਂਤ ਇੱਕ ਅਥਵਾ ਬਹੁਤੇ ਚਰਣਾਂ ਦਾ ਆਪੋ- ਵਿੱਚੀਂ ਨਾ ਮਿਲੇ, ਤਾਂ \"ਅਨੰਤਤੁਕਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ \"ਸਵੈਯਾ\" ਅਤੇ \"ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ\" ਅਨੰਤਤੁਕਾ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਰੋਸ ਭਰ੍ਯੋ ਤਜ ਹੋਸ਼ ਨਿਸਾਚਰ#ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਰਾਜ ਕੋ ਘਾਇ ਪ੍ਰਹਾਰੇ,#ਜੋਸ਼ ਵਡੋ ਕਰ ਕੋਸ਼ਲਿਸ਼ੰ#ਅਧਬੀਚਹਿ ਤੇ ਸਰ ਕਾਟ ਉਤਾਰੇ,#ਫੇਰ ਬਡੋ ਕਰ ਰੋਸ ਦਿਵਾਰ੍‍ਦਨ#ਧਾਇਪਰੇ ਕਪਿ ਪੰਜ ਸੰਘਾਰੇ,#ਪੱਟਿਸ ਲੋਹਹਥੀ ਪਰਸੰ ਗੜ ਲੈ#ਜਁਬੁਵੇ ਜਮਦਾੜ੍ਹ ਚਲਾਵੈਂ.#ਕਿਤੋ ਕਾਲ ਬੀਤ੍ਯੋ ਭਏ ਰਾਮਰਾਜੰ,#ਸਬੈ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਜੀਤੇ ਮਹਾਂ ਜੁੱਧਮਾਲੀ,#ਫਿਰ੍ਯੋ ਚਕ੍ਰ ਚਾਰੋਂ ਦਿਸ਼ਾ ਮੱਧ ਰਾਮੰ,#ਭਯੋ ਨਾਮ ਤਾਂਤੇ ਮਹਾਂ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ.#੨. ਦੇਖੋ, ਸਿਰਖੰਡੀ। ੩. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸਾ ਦੇ ਛੰਦ ਦੇਖੀਏ, ਤਦ ਬਹੁਤ ਅਨੰਤ ਤੁਕੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਅੰਤ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਾਸ ਵਿਰਲੇ ਦਾ ਹੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਭੁਜੰਗ ਪ੍ਰਯਾਤ ਅਤੇ ਤੋਟਕ.#कृता येन सेवा गुरोर्मोद हेतु। स्ततश्र्वैव लब्धं निजानन्द रूपम्।#ददौ शिष्य संघाय नामोपदेशं। नमामि प्रसन्नं गुरूं रामदासम्॥#अमरं गुरुदेव महं सततं। प्रणामामि निरंतर मेकरसम्।#गुरु पाद सरोज विशेष रर्तिं। हरि देव कृपायतनं विमलम्॥#(ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਸਤੋਤ੍ਰ ਰਤਨਾਕਾਰ)#੪. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਭਿੰਨਤੁਕਾਂਤ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ \"ਅੰਤ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਾਸ\" ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਯਥਾ:-#ਰੂੜੋ ਮਨੁ ਹਰਿਰੰਗੋ ਲੋੜੈ,#ਗਾਲੀ ਹਰਿਨੀਹੁ ਨ ਹੋਇ,#ਹਉ ਢੂਢੇਦੀ ਦਰਸਨ ਕਾਰਣਿ,#ਬੀਥੀ ਬੀਥੀ ਪੇਖਾਂ,#ਗੁਰਮਿਲਿ ਭਰਮੁ ਗਵਾਇਆ ਹੇ,#ਇਹ ਬੁਧਿ ਪਾਈ ਮੈ ਸਾਧੂ ਕੰਨਹੁ,#ਲੇਖੁ ਲਿਖਿਓ ਧੁਰਿ ਮਾਥੈ,#ਇਹ ਬਿਧਿ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਨੈਣ ਅਲੋਇ.#(ਟੋਡੀ ਮਃ ੫)#੫. ਦੇਖੋ, ਚਉਬੋਲੇ ਦਾ ਰੂਪ ੨."},{"id":3888,"word":"AnMd","wordUni":"ਅਨੰਦ","definition":"sM. आनन्द- AwnMd. sMgÎw- ^uSI. pRsMnqw. \"imitAw sog mhw AnMd QIAw.\" (Awsw mÚ 5) 2. rwg rwmklI iv`c ie`k ^ws bwxI, jo qIjy siqgurU jI ny mohrI jI dy puqR dy jnm smyN sMmq 1611 iv`c au`cwrx kIqI, Aqy poqy dw nwauN 'AnMd' r`iKAw 3. gur Amr dyv jI dw poqw. ieh mhwqmw vfw krxI vwlw hoieAw hY. gurU hrgoibMd swihb ny AnMd jI ƒ pwlkI Byjky kIrqpur sdvwieAw sI. auh pwlkI hux goieMdvwl mOjUd hY[ 4. is`K Drm Anuswr ivAwh (SwdI) dw nwauN BI AnMd bwxI krky hI hY. \"ibnw AnMd ibAwh ky Burwqy pr kI joie xxx myrw is`K n soie.\" (rqnmwl) AnMd bwxI hor mMgl kwrjW iv`c BI pVHI jWdI hY, jYsy- gurU hirgoibMd jI dy jnm smyN pwT hoieAw. \"guru bwxI sKI AnMd gwvY.\" (Awsw mÚ 5) dyKo, AwnMd 4[ 5. sM. अनन्द. iv- nMd (^uSI) ibnw. pRsMnqw rihq.","definitionUni":"ਸੰ. आनन्द- ਆਨੰਦ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖ਼ੁਸ਼ੀ. ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ. \"ਮਿਟਿਆ ਸੋਗ ਮਹਾ ਅਨੰਦ ਥੀਆ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੨. ਰਾਗ ਰਾਮਕਲੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਬਾਣੀ, ਜੋ ਤੀਜੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਮੋਹਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਸੰਮਤ ੧੬੧੧ ਵਿੱਚ ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਪੋਤੇ ਦਾ ਨਾਉਂ 'ਅਨੰਦ' ਰੱਖਿਆ ੩. ਗੁਰ ਅਮਰ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪੋਤਾ. ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਡਾ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਨੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਪਾਲਕੀ ਭੇਜਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਸਦਵਾਇਆ ਸੀ. ਉਹ ਪਾਲਕੀ ਹੁਣ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ੪. ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ (ਸ਼ਾਦੀ) ਦਾ ਨਾਉਂ ਭੀ ਅਨੰਦ ਬਾਣੀ ਕਰਕੇ ਹੀ ਹੈ. \"ਬਿਨਾ ਅਨੰਦ ਬਿਆਹ ਕੇ ਭੁਰਾਤੇ ਪਰ ਕੀ ਜੋਇ xxx ਮੇਰਾ ਸਿੱਖ ਨ ਸੋਇ.\" (ਰਤਨਮਾਲ) ਅਨੰਦ ਬਾਣੀ ਹੋਰ ਮੰਗਲ ਕਾਰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੈਸੇ- ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਪਾਠ ਹੋਇਆ. \"ਗੁਰੁ ਬਾਣੀ ਸਖੀ ਅਨੰਦ ਗਾਵੈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਆਨੰਦ ੪। ੫. ਸੰ. अनन्द. ਵਿ- ਨੰਦ (ਖ਼ੁਸ਼ੀ) ਬਿਨਾ. ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਰਹਿਤ."},{"id":4063,"word":"Apwnbwie","wordUni":"ਅਪਾਨਬਾਇ","definition":"sM. ApwnvwXu. mlwSX (mYl Dwrx vwlI AMqVI), AMfkoS (Poqy), mswnw, ilMg Awid AsQwnW iv`c rihx vwlI pOx, ies pOx dy bl nwl pySwb dw inklnw, gudw qoN mYl dw Kwirj hoxw, vwaukw Awauxw Aqy grB qoN b¤cy dw bwhr Awauxw Awidk krm huMdy hn. jd ip`q kP Awidk dy ivgwV nwl ApwnvwXu ivgV jWdI hY, qW ieh Awpxy kwrj TIk nhIN kr skdI Aqy ml mUqR KulHky nhIN AwauNdy. SrIr jVH jyhw ho jWdw hY. kmr iv`c pIV huMdI hY. pQrI bvwsIr Awid rog pYdw ho jWdy hn. Apwn vwXu ƒ TIk r`Kx leI pYdl clnw, GoVy dI svwrI krnI, hlkI iZzw KwxI, AMqVI swP r`KxI, au`qm swDn hn. Aqy ic`tI iqRvI dw cUrn cwr qoly, KMB cwr qoly, mGW dw cUrn do qoly, ienHW ƒ imlwky CI mwSy in`q Sihd iv`c imlwky c`tx qoN Apwn vwXu dy doS dUr ho jWdy hn. \"pRwxbwie Awpwnbwie Bn.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਪਾਨਵਾਯੁ. ਮਲਾਸ਼ਯ (ਮੈਲ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ ਅੰਤੜੀ), ਅੰਡਕੋਸ਼ (ਫੋਤੇ), ਮਸਾਨਾ, ਲਿੰਗ ਆਦਿ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਪੌਣ, ਇਸ ਪੌਣ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦਾ ਨਿਕਲਨਾ, ਗੁਦਾ ਤੋਂ ਮੈਲ ਦਾ ਖਾਰਿਜ ਹੋਣਾ, ਵਾਉਕਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਾਹਰ ਆਉਣਾ ਆਦਿਕ ਕਰਮ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਜਦ ਪਿੱਤ ਕਫ ਆਦਿਕ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨਾਲ ਅਪਾਨਵਾਯੁ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੇ ਕਾਰਜ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੀ ਅਤੇ ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਖੁਲ੍ਹਕੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ. ਸ਼ਰੀਰ ਜੜ੍ਹ ਜੇਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਮਰ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਪਥਰੀ ਬਵਾਸੀਰ ਆਦਿ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਅਪਾਨ ਵਾਯੁ ਨੂੰ ਠੀਕ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੈਦਲ ਚਲਨਾ, ਘੋੜੇ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਕਰਨੀ, ਹਲਕੀ ਗ਼ਿਜ਼ਾ ਖਾਣੀ, ਅੰਤੜੀ ਸਾਫ ਰੱਖਣੀ, ਉੱਤਮ ਸਾਧਨ ਹਨ. ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਤ੍ਰਿਵੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਖੰਭ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਮਘਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਨਿੱਤ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣ ਤੋਂ ਅਪਾਨ ਵਾਯੁ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. \"ਪ੍ਰਾਣਬਾਇ ਆਪਾਨਬਾਇ ਭਨ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":4079,"word":"Aipau","wordUni":"ਅਪਿਉ","definition":"sMgÎw- AimRq. jo swDwrx lokW qoN ApyX (nw pIx XogÎ) hY. ijs ƒ Avwm nhIN pI skdy. \"Aipau hirrs pIiqAw.\" (vf GoVIAW mÚ 4) 2. Bwv- hirnwm rs. \"AipE pIE gq QIE Brmw.\" (jYq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਮ੍ਰਿਤ. ਜੋ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਪੇਯ (ਨਾ ਪੀਣ ਯੋਗ੍ਯ) ਹੈ. ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਵਾਮ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦੇ. \"ਅਪਿਉ ਹਰਿਰਸ ਪੀਤਿਆ.\" (ਵਡ ਘੋੜੀਆਂ ਮਃ ੪) ੨. ਭਾਵ- ਹਰਿਨਾਮ ਰਸ. \"ਅਪਿਓ ਪੀਓ ਗਤ ਥੀਓ ਭਰਮਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫)"},{"id":4080,"word":"AipE","wordUni":"ਅਪਿਓ","definition":"sMgÎw- AimRq. jo swDwrx lokW qoN ApyX (nw pIx XogÎ) hY. ijs ƒ Avwm nhIN pI skdy. \"Aipau hirrs pIiqAw.\" (vf GoVIAW mÚ 4) 2. Bwv- hirnwm rs. \"AipE pIE gq QIE Brmw.\" (jYq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਮ੍ਰਿਤ. ਜੋ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਅਪੇਯ (ਨਾ ਪੀਣ ਯੋਗ੍ਯ) ਹੈ. ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਵਾਮ ਨਹੀਂ ਪੀ ਸਕਦੇ. \"ਅਪਿਉ ਹਰਿਰਸ ਪੀਤਿਆ.\" (ਵਡ ਘੋੜੀਆਂ ਮਃ ੪) ੨. ਭਾਵ- ਹਰਿਨਾਮ ਰਸ. \"ਅਪਿਓ ਪੀਓ ਗਤ ਥੀਓ ਭਰਮਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫)"},{"id":4081,"word":"AipAwau","wordUni":"ਅਪਿਆਉ","definition":"sM. ApÎwX. sMgÎw- nrm igjw. hlkw Bojn. \"muK AipAwau bYT kau dYn.\" (suKmnI) 2. Bojn. iZjw. \"dyq sgl AipAwau.\" (swr mÚ 1) \"kwg swDusBw rhÎo inrwhwr mukqwhl AipAwv kY.\" (Bwgu k)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਪ੍ਯਾਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਰਮ ਗਿਜਾ. ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ. \"ਮੁਖ ਅਪਿਆਉ ਬੈਠ ਕਉ ਦੈਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਭੋਜਨ. ਗ਼ਿਜਾ. \"ਦੇਤ ਸਗਲ ਅਪਿਆਉ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੧) \"ਕਾਗ ਸਾਧੁਸਭਾ ਰਹ੍ਯੋ ਨਿਰਾਹਾਰ ਮੁਕਤਾਹਲ ਅਪਿਆਵ ਕੈ.\" (ਭਾਗੁ ਕ)"},{"id":4082,"word":"AipAwv","wordUni":"ਅਪਿਆਵ","definition":"sM. ApÎwX. sMgÎw- nrm igjw. hlkw Bojn. \"muK AipAwau bYT kau dYn.\" (suKmnI) 2. Bojn. iZjw. \"dyq sgl AipAwau.\" (swr mÚ 1) \"kwg swDusBw rhÎo inrwhwr mukqwhl AipAwv kY.\" (Bwgu k)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਪ੍ਯਾਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਰਮ ਗਿਜਾ. ਹਲਕਾ ਭੋਜਨ. \"ਮੁਖ ਅਪਿਆਉ ਬੈਠ ਕਉ ਦੈਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਭੋਜਨ. ਗ਼ਿਜਾ. \"ਦੇਤ ਸਗਲ ਅਪਿਆਉ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੧) \"ਕਾਗ ਸਾਧੁਸਭਾ ਰਹ੍ਯੋ ਨਿਰਾਹਾਰ ਮੁਕਤਾਹਲ ਅਪਿਆਵ ਕੈ.\" (ਭਾਗੁ ਕ)"},{"id":4136,"word":"ApRwD","wordUni":"ਅਪ੍ਰਾਧ","definition":"dyKo. AprwD. \"koit ApRwD swD sMig imtY.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਦੇਖੋ. ਅਪਰਾਧ. \"ਕੋਟਿ ਅਪ੍ਰਾਧ ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਮਿਟੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":4144,"word":"A&SWdn","wordUni":"ਅਫ਼ਸ਼ਾਂਦਨ","definition":"&w. [افشاندن] ikR- bKyrnw PYlwauxw. iKlwrnw[ 2. iCVknw. qROkxw.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [افشاندن] ਕ੍ਰਿ- ਬਖੇਰਨਾ ਫੈਲਾਉਣਾ. ਖਿਲਾਰਨਾ। ੨. ਛਿੜਕਨਾ. ਤ੍ਰੌਕਣਾ."},{"id":4178,"word":"APlwqU","wordUni":"ਅਫਲਾਤੂ","definition":"Aæ. [افلاطوُن] XU plwton. AM. Plato. p`Cm dy pRwcIn i&lws&rW iv¤coN ie`k v`fI au`cI pdvI dw mhwqmw. ies dw jnm XUnwn dI rwjDwnI AYiQnz (Athens) iv`c eIsvI sn dy AwrMB qoN pihlW 428 iv`c hoieAw. ies dw ipqw AYirstn (Ariston) Aqy mwqw ipRkonI sI. APlwqUn dw AslI nwauN AYirs†oklIz (Aristocles) sI, pr ies dI CwqI Aqy msqk dI ivSwlqw qoN ies dw nwauN plwton (cOVw) pY igAw. pRwcIn ieiqhwskwr EilMpUfors ilKdw hY ik du`D cuMGdy APlwqUn ƒ ies dy mwqw ipqw ny jd phwVI dyviqAW qoN vr pRwpqI leI hImYts prbq qy r`iKAw, qW Shd dI m`KIAW ny ies dy hoTW ƒ Shd lw id`qw, ijs qoN ies dw ivSysx AYiQnzÍI 'mDukr' hoieAw, Ar kvIAW ny ies dw Bwv k`iFAw ik ies dy muK qoN Shd QIN BI AiDk im`TI bwxI dw pRvwh clygw.#APlwqUn CotI aumr iv`c hI CMdivdÎw dw pMifq ho igAw sI. ie`k idn iksy BIVI glI ivcoN lMGidAW ies ƒ mhwirKI sukrwq iml ipAw, ijs dw drSn ies ny pihlW kdy nhIN kIqw sI. sukrwq ny AwpxI sotI nwl APlwqUn dw rsqw rokky pu`iCAw ik icrMjIv! mYƒ nykI dy mdrsy dw pqw d`s! sukrwq dy ieh Sbd suxky APlwqUn ivsmwd iv`c ho igAw, Ar ikhw ik mhwrwj! mYƒ ies dw gÎwn nhIN. qW sukrwq ny ies v`l ieSwrw krky Awpxy swQIAW ƒ ikhw ik- eyho hMs hY jo rwq supny iv`c myrI CwqI qy bYTky auf igAw sI! ies smyN APlwqUn dI aumr vIh virHAW dI sI. ies dy ic`q qy qqÍgÎwnI sukrwq dw Ajyhw Asr hoieAw ik aus dI sMgiq iv`c rihky AvsQw ivqwauxI klÎwx dw swDn smiJAw, Ar sukrwq dy dyhWq qIk aus dI syvw krky isKÎw pRwpq kIqI.#sukrwq dy mrn ip¤CoN kuJ icr APlwqUn dySWqrW iv`c iPrdw irhw, Ar bI. sI. 388 dy lg pg jgq ivKÎwq AYkYifmI bwg iv`c iesiQq hoigAw, ij¤Qy inrMqr 40 virHAW qk Awp sUKm ivcwrW dw icMqn, Aqy Awpxy sqsMgIAW ƒ qqÍivdÎw dw dwn krdw irhw. ies dy cyly Aqy SRoqy purK iesqrIAW dovyN sn, Ar aunHW dI scweI ieqnI aujwgr ho geI sI ik jy auh Adwlq iv`c gvwhI leI s¤dy jWdy, qW aunHW qoN ksm nhIN auTvweI jWdI sI.#APlwqUn ny bhuq au`qm gRMQ ilKy hn, Ar ivdÍwnW dw sOBwgÎ hY ik auh smyN dI hyrw PyrI dw iSkwr nhIN hoey. ienHW gRMQW dw Su`D Aqy srl Anuvwd (aulQw) qkrIbn XUrp dIAW sB bolIAW iv`c hoigAw hY. hux XUrp Aqy AmrIkw dy ivdÍwn hI nhI, blik Bwrq dy BI vfy qoN vfy ivcwrSIl pRym qy sqkwr nwl AwKdy hn ik jy vydvÎws irKI qu`l koeI mhwqmw XUrp iv`c pRgitAw hY, qW auh kyvl APlwqUn sI. ies qqÍgÎwnI ƒ ivdÎw Aqy gÎwn dI mUriq kihxw AqÎüikœ nhIN, iesy leI AYmrsn ilKdw hY ik A&lwqUn i&ls&w hY Aqy i&ls&w A&lwqUn hY.#APlwqUn dy bhuq is`DWq gurumq AnukUl hn, ie¤QoN q`k ik kySW dy sMbMD iv`c BI dSmyS dI mrXwdw dI AnukUlqw hY. (dyKo, aus dw gRMQ Timaeus Aqy aus dy buq). ies ivsy qy is`K Koj BweI Drm AnMq isMG jI ny 300 qoN au`pr siPAW dw, \"APlwqUn qy siqgurU\" (Plato and the True Enlightener of the Soul) nwmy pusqk AMgRyzI iv`c, mUl XUnwnI gRMQ ivcwrky ricAw hY, jo lMfn qoN sn 1912 iv`c (Ludac and Co. , dÍwrw) pRkwiSq hoieAw sI.#APlwqUn bI. sI. 348 iv`c Awpxy jnm idn, jd ik auh kuJ s`jnW ƒ Bojn Ckw irhw sI Ar TIk 81 virHAW dw ho cu`kw sI, kwlvs ho igAw. keI ilKdy hn ik auh srIr iqAwgx vyly ilKx iv`c msrUP sI.#APlwqUn dI dwnweI Aqy ivdÍ`qw dw is`kw lokW dy ic`q qy Aijhw bYTw hY ik jd iksy XogÎ AwdmI dI ausqiq krdy hn, qd aus ƒ APlwqUn dI aupmW idMdy hn[#2. ^w. ilhw& ly&. rjweI. gu`dV.","definitionUni":"ਅ਼. [افلاطوُن] ਯੂ ਪਲਾਟੋਨ. ਅੰ. Plato. ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮਾ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਥਿਨਜ਼ (Athens) ਵਿੱਚ ਈਸਵੀ ਸਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੪੨੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਐਰਿਸਟਨ (Ariston) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ੋਨੀ ਸੀ. ਅਫਲਾਤੂਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਉਂ ਐਰਿਸ੍ਟੋਕਲੀਜ਼ (Aristocles) ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪਲਾਟੋਨ (ਚੌੜਾ) ਪੈ ਗਿਆ. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਓਲਿੰਪੂਡੋਰਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਦ ਪਹਾੜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੀਮੈਟਸ ਪਰਬਤ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸਣ ਐਥਿਨਜ਼੍ਵੀ 'ਮਧੁਕਰ' ਹੋਇਆ, ਅਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸ਼ਹਦ ਥੀਂ ਭੀ ਅਧਿਕ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲੇਗਾ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੰਦਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ. ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਭੀੜੀ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਖੀ ਸੁਕਰਾਤ ਮਿਲ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਚਿਰੰਜੀਵ! ਮੈਨੂੰ ਨੇਕੀ ਦੇ ਮਦਰਸੇ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸ! ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ. ਤਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ- ਏਹੋ ਹੰਸ ਹੈ ਜੋ ਰਾਤ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਬੈਠਕੇ ਉਡ ਗਿਆ ਸੀ! ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਤਾਉਣੀ ਕਲ੍ਯਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝਿਆ, ਅਰ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੀਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸਿਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ.#ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਰ ਬੀ. ਸੀ. ੩੮੮ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਜਗਤ ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਐਕੈਡਿਮੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸਥਿਤ ਹੋਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਰੰਤਰ ੪੦ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ ਆਪ ਸੂਖਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਤਤ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੇ ਪੁਰਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਸਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਇਤਨੀ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸਮ ਨਹੀਂ ਉਠਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਅਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਰਲ ਅਨੁਵਾਦ (ਉਲਥਾ) ਤਕਰੀਬਨ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਹੁਣ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੀ ਵਡੇ ਤੋਂ ਵਡੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਰਿਖੀ ਤੁੱਲ ਕੋਈ ਮਹਾਤਮਾ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਅਫਲਾਤੂਨ ਸੀ. ਇਸ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਕਹਿਣਾ ਅਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਐਮਰਸਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਫ਼ਿਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਸਫ਼ਾ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਹੈ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾਂਤ ਗੁਰੁਮਤ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ. (ਦੇਖੋ, ਉਸ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ Timaeus ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁਤ). ਇਸ ਵਿਸੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਖੋਜ ਭਾਈ ਧਰਮ ਅਨੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ੩੦੦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਫਿਆਂ ਦਾ, \"ਅਫਲਾਤੂਨ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ\" (Plato and the True Enlightener of the Soul) ਨਾਮੇ ਪੁਸਤਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਯੂਨਾਨੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਾਰਕੇ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਸਨ ੧੯੧੨ ਵਿੱਚ (Ludac and Co. , ਦ੍ਵਾਰਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਬੀ. ਸੀ. ੩੪੮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਸੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਰ ਠੀਕ ੮੧ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕਾਲਵਸ ਹੋ ਗਿਆ. ਕਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਵੇਲੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵੱਤਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਯੋਗ੍ਯ ਆਦਮੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਉਪਮਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।#੨. ਖ਼ਾ. ਲਿਹਾਫ਼ ਲੇਫ਼. ਰਜਾਈ. ਗੁੱਦੜ."},{"id":4179,"word":"APlwqUM","wordUni":"ਅਫਲਾਤੂੰ","definition":"Aæ. [افلاطوُن] XU plwton. AM. Plato. p`Cm dy pRwcIn i&lws&rW iv¤coN ie`k v`fI au`cI pdvI dw mhwqmw. ies dw jnm XUnwn dI rwjDwnI AYiQnz (Athens) iv`c eIsvI sn dy AwrMB qoN pihlW 428 iv`c hoieAw. ies dw ipqw AYirstn (Ariston) Aqy mwqw ipRkonI sI. APlwqUn dw AslI nwauN AYirs†oklIz (Aristocles) sI, pr ies dI CwqI Aqy msqk dI ivSwlqw qoN ies dw nwauN plwton (cOVw) pY igAw. pRwcIn ieiqhwskwr EilMpUfors ilKdw hY ik du`D cuMGdy APlwqUn ƒ ies dy mwqw ipqw ny jd phwVI dyviqAW qoN vr pRwpqI leI hImYts prbq qy r`iKAw, qW Shd dI m`KIAW ny ies dy hoTW ƒ Shd lw id`qw, ijs qoN ies dw ivSysx AYiQnzÍI 'mDukr' hoieAw, Ar kvIAW ny ies dw Bwv k`iFAw ik ies dy muK qoN Shd QIN BI AiDk im`TI bwxI dw pRvwh clygw.#APlwqUn CotI aumr iv`c hI CMdivdÎw dw pMifq ho igAw sI. ie`k idn iksy BIVI glI ivcoN lMGidAW ies ƒ mhwirKI sukrwq iml ipAw, ijs dw drSn ies ny pihlW kdy nhIN kIqw sI. sukrwq ny AwpxI sotI nwl APlwqUn dw rsqw rokky pu`iCAw ik icrMjIv! mYƒ nykI dy mdrsy dw pqw d`s! sukrwq dy ieh Sbd suxky APlwqUn ivsmwd iv`c ho igAw, Ar ikhw ik mhwrwj! mYƒ ies dw gÎwn nhIN. qW sukrwq ny ies v`l ieSwrw krky Awpxy swQIAW ƒ ikhw ik- eyho hMs hY jo rwq supny iv`c myrI CwqI qy bYTky auf igAw sI! ies smyN APlwqUn dI aumr vIh virHAW dI sI. ies dy ic`q qy qqÍgÎwnI sukrwq dw Ajyhw Asr hoieAw ik aus dI sMgiq iv`c rihky AvsQw ivqwauxI klÎwx dw swDn smiJAw, Ar sukrwq dy dyhWq qIk aus dI syvw krky isKÎw pRwpq kIqI.#sukrwq dy mrn ip¤CoN kuJ icr APlwqUn dySWqrW iv`c iPrdw irhw, Ar bI. sI. 388 dy lg pg jgq ivKÎwq AYkYifmI bwg iv`c iesiQq hoigAw, ij¤Qy inrMqr 40 virHAW qk Awp sUKm ivcwrW dw icMqn, Aqy Awpxy sqsMgIAW ƒ qqÍivdÎw dw dwn krdw irhw. ies dy cyly Aqy SRoqy purK iesqrIAW dovyN sn, Ar aunHW dI scweI ieqnI aujwgr ho geI sI ik jy auh Adwlq iv`c gvwhI leI s¤dy jWdy, qW aunHW qoN ksm nhIN auTvweI jWdI sI.#APlwqUn ny bhuq au`qm gRMQ ilKy hn, Ar ivdÍwnW dw sOBwgÎ hY ik auh smyN dI hyrw PyrI dw iSkwr nhIN hoey. ienHW gRMQW dw Su`D Aqy srl Anuvwd (aulQw) qkrIbn XUrp dIAW sB bolIAW iv`c hoigAw hY. hux XUrp Aqy AmrIkw dy ivdÍwn hI nhI, blik Bwrq dy BI vfy qoN vfy ivcwrSIl pRym qy sqkwr nwl AwKdy hn ik jy vydvÎws irKI qu`l koeI mhwqmw XUrp iv`c pRgitAw hY, qW auh kyvl APlwqUn sI. ies qqÍgÎwnI ƒ ivdÎw Aqy gÎwn dI mUriq kihxw AqÎüikœ nhIN, iesy leI AYmrsn ilKdw hY ik A&lwqUn i&ls&w hY Aqy i&ls&w A&lwqUn hY.#APlwqUn dy bhuq is`DWq gurumq AnukUl hn, ie¤QoN q`k ik kySW dy sMbMD iv`c BI dSmyS dI mrXwdw dI AnukUlqw hY. (dyKo, aus dw gRMQ Timaeus Aqy aus dy buq). ies ivsy qy is`K Koj BweI Drm AnMq isMG jI ny 300 qoN au`pr siPAW dw, \"APlwqUn qy siqgurU\" (Plato and the True Enlightener of the Soul) nwmy pusqk AMgRyzI iv`c, mUl XUnwnI gRMQ ivcwrky ricAw hY, jo lMfn qoN sn 1912 iv`c (Ludac and Co. , dÍwrw) pRkwiSq hoieAw sI.#APlwqUn bI. sI. 348 iv`c Awpxy jnm idn, jd ik auh kuJ s`jnW ƒ Bojn Ckw irhw sI Ar TIk 81 virHAW dw ho cu`kw sI, kwlvs ho igAw. keI ilKdy hn ik auh srIr iqAwgx vyly ilKx iv`c msrUP sI.#APlwqUn dI dwnweI Aqy ivdÍ`qw dw is`kw lokW dy ic`q qy Aijhw bYTw hY ik jd iksy XogÎ AwdmI dI ausqiq krdy hn, qd aus ƒ APlwqUn dI aupmW idMdy hn[#2. ^w. ilhw& ly&. rjweI. gu`dV.","definitionUni":"ਅ਼. [افلاطوُن] ਯੂ ਪਲਾਟੋਨ. ਅੰ. Plato. ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮਾ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਥਿਨਜ਼ (Athens) ਵਿੱਚ ਈਸਵੀ ਸਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੪੨੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਐਰਿਸਟਨ (Ariston) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ੋਨੀ ਸੀ. ਅਫਲਾਤੂਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਉਂ ਐਰਿਸ੍ਟੋਕਲੀਜ਼ (Aristocles) ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪਲਾਟੋਨ (ਚੌੜਾ) ਪੈ ਗਿਆ. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਓਲਿੰਪੂਡੋਰਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਦ ਪਹਾੜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੀਮੈਟਸ ਪਰਬਤ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸਣ ਐਥਿਨਜ਼੍ਵੀ 'ਮਧੁਕਰ' ਹੋਇਆ, ਅਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸ਼ਹਦ ਥੀਂ ਭੀ ਅਧਿਕ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲੇਗਾ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੰਦਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ. ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਭੀੜੀ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਖੀ ਸੁਕਰਾਤ ਮਿਲ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਚਿਰੰਜੀਵ! ਮੈਨੂੰ ਨੇਕੀ ਦੇ ਮਦਰਸੇ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸ! ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ. ਤਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ- ਏਹੋ ਹੰਸ ਹੈ ਜੋ ਰਾਤ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਬੈਠਕੇ ਉਡ ਗਿਆ ਸੀ! ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਤਾਉਣੀ ਕਲ੍ਯਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝਿਆ, ਅਰ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੀਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸਿਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ.#ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਰ ਬੀ. ਸੀ. ੩੮੮ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਜਗਤ ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਐਕੈਡਿਮੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸਥਿਤ ਹੋਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਰੰਤਰ ੪੦ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ ਆਪ ਸੂਖਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਤਤ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੇ ਪੁਰਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਸਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਇਤਨੀ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸਮ ਨਹੀਂ ਉਠਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਅਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਰਲ ਅਨੁਵਾਦ (ਉਲਥਾ) ਤਕਰੀਬਨ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਹੁਣ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੀ ਵਡੇ ਤੋਂ ਵਡੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਰਿਖੀ ਤੁੱਲ ਕੋਈ ਮਹਾਤਮਾ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਅਫਲਾਤੂਨ ਸੀ. ਇਸ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਕਹਿਣਾ ਅਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਐਮਰਸਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਫ਼ਿਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਸਫ਼ਾ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਹੈ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾਂਤ ਗੁਰੁਮਤ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ. (ਦੇਖੋ, ਉਸ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ Timaeus ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁਤ). ਇਸ ਵਿਸੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਖੋਜ ਭਾਈ ਧਰਮ ਅਨੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ੩੦੦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਫਿਆਂ ਦਾ, \"ਅਫਲਾਤੂਨ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ\" (Plato and the True Enlightener of the Soul) ਨਾਮੇ ਪੁਸਤਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਯੂਨਾਨੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਾਰਕੇ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਸਨ ੧੯੧੨ ਵਿੱਚ (Ludac and Co. , ਦ੍ਵਾਰਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਬੀ. ਸੀ. ੩੪੮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਸੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਰ ਠੀਕ ੮੧ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕਾਲਵਸ ਹੋ ਗਿਆ. ਕਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਵੇਲੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵੱਤਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਯੋਗ੍ਯ ਆਦਮੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਉਪਮਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।#੨. ਖ਼ਾ. ਲਿਹਾਫ਼ ਲੇਫ਼. ਰਜਾਈ. ਗੁੱਦੜ."},{"id":4180,"word":"APlwqUn","wordUni":"ਅਫਲਾਤੂਨ","definition":"Aæ. [افلاطوُن] XU plwton. AM. Plato. p`Cm dy pRwcIn i&lws&rW iv¤coN ie`k v`fI au`cI pdvI dw mhwqmw. ies dw jnm XUnwn dI rwjDwnI AYiQnz (Athens) iv`c eIsvI sn dy AwrMB qoN pihlW 428 iv`c hoieAw. ies dw ipqw AYirstn (Ariston) Aqy mwqw ipRkonI sI. APlwqUn dw AslI nwauN AYirs†oklIz (Aristocles) sI, pr ies dI CwqI Aqy msqk dI ivSwlqw qoN ies dw nwauN plwton (cOVw) pY igAw. pRwcIn ieiqhwskwr EilMpUfors ilKdw hY ik du`D cuMGdy APlwqUn ƒ ies dy mwqw ipqw ny jd phwVI dyviqAW qoN vr pRwpqI leI hImYts prbq qy r`iKAw, qW Shd dI m`KIAW ny ies dy hoTW ƒ Shd lw id`qw, ijs qoN ies dw ivSysx AYiQnzÍI 'mDukr' hoieAw, Ar kvIAW ny ies dw Bwv k`iFAw ik ies dy muK qoN Shd QIN BI AiDk im`TI bwxI dw pRvwh clygw.#APlwqUn CotI aumr iv`c hI CMdivdÎw dw pMifq ho igAw sI. ie`k idn iksy BIVI glI ivcoN lMGidAW ies ƒ mhwirKI sukrwq iml ipAw, ijs dw drSn ies ny pihlW kdy nhIN kIqw sI. sukrwq ny AwpxI sotI nwl APlwqUn dw rsqw rokky pu`iCAw ik icrMjIv! mYƒ nykI dy mdrsy dw pqw d`s! sukrwq dy ieh Sbd suxky APlwqUn ivsmwd iv`c ho igAw, Ar ikhw ik mhwrwj! mYƒ ies dw gÎwn nhIN. qW sukrwq ny ies v`l ieSwrw krky Awpxy swQIAW ƒ ikhw ik- eyho hMs hY jo rwq supny iv`c myrI CwqI qy bYTky auf igAw sI! ies smyN APlwqUn dI aumr vIh virHAW dI sI. ies dy ic`q qy qqÍgÎwnI sukrwq dw Ajyhw Asr hoieAw ik aus dI sMgiq iv`c rihky AvsQw ivqwauxI klÎwx dw swDn smiJAw, Ar sukrwq dy dyhWq qIk aus dI syvw krky isKÎw pRwpq kIqI.#sukrwq dy mrn ip¤CoN kuJ icr APlwqUn dySWqrW iv`c iPrdw irhw, Ar bI. sI. 388 dy lg pg jgq ivKÎwq AYkYifmI bwg iv`c iesiQq hoigAw, ij¤Qy inrMqr 40 virHAW qk Awp sUKm ivcwrW dw icMqn, Aqy Awpxy sqsMgIAW ƒ qqÍivdÎw dw dwn krdw irhw. ies dy cyly Aqy SRoqy purK iesqrIAW dovyN sn, Ar aunHW dI scweI ieqnI aujwgr ho geI sI ik jy auh Adwlq iv`c gvwhI leI s¤dy jWdy, qW aunHW qoN ksm nhIN auTvweI jWdI sI.#APlwqUn ny bhuq au`qm gRMQ ilKy hn, Ar ivdÍwnW dw sOBwgÎ hY ik auh smyN dI hyrw PyrI dw iSkwr nhIN hoey. ienHW gRMQW dw Su`D Aqy srl Anuvwd (aulQw) qkrIbn XUrp dIAW sB bolIAW iv`c hoigAw hY. hux XUrp Aqy AmrIkw dy ivdÍwn hI nhI, blik Bwrq dy BI vfy qoN vfy ivcwrSIl pRym qy sqkwr nwl AwKdy hn ik jy vydvÎws irKI qu`l koeI mhwqmw XUrp iv`c pRgitAw hY, qW auh kyvl APlwqUn sI. ies qqÍgÎwnI ƒ ivdÎw Aqy gÎwn dI mUriq kihxw AqÎüikœ nhIN, iesy leI AYmrsn ilKdw hY ik A&lwqUn i&ls&w hY Aqy i&ls&w A&lwqUn hY.#APlwqUn dy bhuq is`DWq gurumq AnukUl hn, ie¤QoN q`k ik kySW dy sMbMD iv`c BI dSmyS dI mrXwdw dI AnukUlqw hY. (dyKo, aus dw gRMQ Timaeus Aqy aus dy buq). ies ivsy qy is`K Koj BweI Drm AnMq isMG jI ny 300 qoN au`pr siPAW dw, \"APlwqUn qy siqgurU\" (Plato and the True Enlightener of the Soul) nwmy pusqk AMgRyzI iv`c, mUl XUnwnI gRMQ ivcwrky ricAw hY, jo lMfn qoN sn 1912 iv`c (Ludac and Co. , dÍwrw) pRkwiSq hoieAw sI.#APlwqUn bI. sI. 348 iv`c Awpxy jnm idn, jd ik auh kuJ s`jnW ƒ Bojn Ckw irhw sI Ar TIk 81 virHAW dw ho cu`kw sI, kwlvs ho igAw. keI ilKdy hn ik auh srIr iqAwgx vyly ilKx iv`c msrUP sI.#APlwqUn dI dwnweI Aqy ivdÍ`qw dw is`kw lokW dy ic`q qy Aijhw bYTw hY ik jd iksy XogÎ AwdmI dI ausqiq krdy hn, qd aus ƒ APlwqUn dI aupmW idMdy hn[#2. ^w. ilhw& ly&. rjweI. gu`dV.","definitionUni":"ਅ਼. [افلاطوُن] ਯੂ ਪਲਾਟੋਨ. ਅੰ. Plato. ਪੱਛਮ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਉੱਚੀ ਪਦਵੀ ਦਾ ਮਹਾਤਮਾ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਥਿਨਜ਼ (Athens) ਵਿੱਚ ਈਸਵੀ ਸਨ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ੪੨੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਐਰਿਸਟਨ (Ariston) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ੋਨੀ ਸੀ. ਅਫਲਾਤੂਨ ਦਾ ਅਸਲੀ ਨਾਉਂ ਐਰਿਸ੍ਟੋਕਲੀਜ਼ (Aristocles) ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਛਾਤੀ ਅਤੇ ਮਸਤਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪਲਾਟੋਨ (ਚੌੜਾ) ਪੈ ਗਿਆ. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਓਲਿੰਪੂਡੋਰਸ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਦੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਜਦ ਪਹਾੜੀ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਵਰ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਲਈ ਹੀਮੈਟਸ ਪਰਬਤ ਤੇ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਸ਼ਹਦ ਦੀ ਮੱਖੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਹਦ ਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸਣ ਐਥਿਨਜ਼੍ਵੀ 'ਮਧੁਕਰ' ਹੋਇਆ, ਅਰ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਕੱਢਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ ਸ਼ਹਦ ਥੀਂ ਭੀ ਅਧਿਕ ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰਵਾਹ ਚਲੇਗਾ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਛੰਦਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ. ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਭੀੜੀ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ ਲੰਘਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਹਾਰਿਖੀ ਸੁਕਰਾਤ ਮਿਲ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੋਟੀ ਨਾਲ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦਾ ਰਸਤਾ ਰੋਕਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਚਿਰੰਜੀਵ! ਮੈਨੂੰ ਨੇਕੀ ਦੇ ਮਦਰਸੇ ਦਾ ਪਤਾ ਦੱਸ! ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਕੇ ਅਫਲਾਤੂਨ ਵਿਸਮਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ! ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ. ਤਾਂ ਸੁਕਰਾਤ ਨੇ ਇਸ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ- ਏਹੋ ਹੰਸ ਹੈ ਜੋ ਰਾਤ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਮੇਰੀ ਛਾਤੀ ਤੇ ਬੈਠਕੇ ਉਡ ਗਿਆ ਸੀ! ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਉਮਰ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਸੁਕਰਾਤ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਅਵਸਥਾ ਵਿਤਾਉਣੀ ਕਲ੍ਯਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਸਮਝਿਆ, ਅਰ ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਤੀਕ ਉਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਕੇ ਸਿਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ.#ਸੁਕਰਾਤ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕੁਝ ਚਿਰ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਅਰ ਬੀ. ਸੀ. ੩੮੮ ਦੇ ਲਗ ਪਗ ਜਗਤ ਵਿਖ੍ਯਾਤ ਐਕੈਡਿਮੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸਥਿਤ ਹੋਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਿਰੰਤਰ ੪੦ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤਕ ਆਪ ਸੂਖਮ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਚਿੰਤਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਸਤਸੰਗੀਆਂ ਨੂੰ ਤਤ੍ਵਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਦਾਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੋਤੇ ਪੁਰਖ ਇਸਤਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਸਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਇਤਨੀ ਉਜਾਗਰ ਹੋ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਵਾਹੀ ਲਈ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਕਸਮ ਨਹੀਂ ਉਠਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਅਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਸੌਭਾਗ੍ਯ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੇਰਾ ਫੇਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਅਤੇ ਸਰਲ ਅਨੁਵਾਦ (ਉਲਥਾ) ਤਕਰੀਬਨ ਯੂਰਪ ਦੀਆਂ ਸਭ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਹੁਣ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹੀ ਨਹੀ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਭੀ ਵਡੇ ਤੋਂ ਵਡੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਪ੍ਰੇਮ ਤੇ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਜੇ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਰਿਖੀ ਤੁੱਲ ਕੋਈ ਮਹਾਤਮਾ ਯੂਰਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਕੇਵਲ ਅਫਲਾਤੂਨ ਸੀ. ਇਸ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਨੂੰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਕਹਿਣਾ ਅਤ੍ਯੁਕ੍ਤਿ ਨਹੀਂ, ਇਸੇ ਲਈ ਐਮਰਸਨ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਫ਼ਿਲਸਫ਼ਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਿਲਸਫ਼ਾ ਅਫ਼ਲਾਤੂਨ ਹੈ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧਾਂਤ ਗੁਰੁਮਤ ਅਨੁਕੂਲ ਹਨ, ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਕੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਦੀ ਅਨੁਕੂਲਤਾ ਹੈ. (ਦੇਖੋ, ਉਸ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ Timaeus ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਬੁਤ). ਇਸ ਵਿਸੇ ਤੇ ਸਿੱਖ ਖੋਜ ਭਾਈ ਧਰਮ ਅਨੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ੩੦੦ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਸਫਿਆਂ ਦਾ, \"ਅਫਲਾਤੂਨ ਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ\" (Plato and the True Enlightener of the Soul) ਨਾਮੇ ਪੁਸਤਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਵਿੱਚ, ਮੂਲ ਯੂਨਾਨੀ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿਚਾਰਕੇ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਲੰਡਨ ਤੋਂ ਸਨ ੧੯੧੨ ਵਿੱਚ (Ludac and Co. , ਦ੍ਵਾਰਾ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੋਇਆ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਬੀ. ਸੀ. ੩੪੮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਨਮ ਦਿਨ, ਜਦ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਸੱਜਨਾਂ ਨੂੰ ਭੋਜਨ ਛਕਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਰ ਠੀਕ ੮੧ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਕਾਲਵਸ ਹੋ ਗਿਆ. ਕਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਉਹ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਣ ਵੇਲੇ ਲਿਖਣ ਵਿੱਚ ਮਸਰੂਫ ਸੀ.#ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਦਾਨਾਈ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵੱਤਾ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਚਿੱਤ ਤੇ ਅਜਿਹਾ ਬੈਠਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕਿਸੇ ਯੋਗ੍ਯ ਆਦਮੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਉਸ ਨੂੰ ਅਫਲਾਤੂਨ ਦੀ ਉਪਮਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।#੨. ਖ਼ਾ. ਲਿਹਾਫ਼ ਲੇਫ਼. ਰਜਾਈ. ਗੁੱਦੜ."},{"id":4212,"word":"Abgq","wordUni":"ਅਬਗਤ","definition":"sM. Apgiq. sMgÎw- durgiq. burI hwlq. igrwau dI dSw. \"swDU ibnu AYsy Abgiq jwvY.\" (gONf kbIr) 2. sM. Aivgq. iv- jo nwS nhIN hoieAw. AivnwSI[ 3. sM. AvÎkœ. iv- ijs dI vÎikœ (dyh) nw hovy. \"Awid purK Abgq AibnwsI.\" (Akwl) 4. dyKo, Avgq.","definitionUni":"ਸੰ. ਅਪਗਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੁਰਗਤਿ. ਬੁਰੀ ਹਾਲਤ. ਗਿਰਾਉ ਦੀ ਦਸ਼ਾ. \"ਸਾਧੂ ਬਿਨੁ ਐਸੇ ਅਬਗਤਿ ਜਾਵੈ.\" (ਗੌਂਡ ਕਬੀਰ) ੨. ਸੰ. ਅਵਿਗਤ. ਵਿ- ਜੋ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ. ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ। ੩. ਸੰ. ਅਵ੍ਯਕ੍ਤ. ਵਿ- ਜਿਸ ਦੀ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ (ਦੇਹ) ਨਾ ਹੋਵੇ. \"ਆਦਿ ਪੁਰਖ ਅਬਗਤ ਅਬਿਨਾਸੀ.\" (ਅਕਾਲ) ੪. ਦੇਖੋ, ਅਵਗਤ."},{"id":4230,"word":"Abdul rhIm ^wn","wordUni":"ਅਬਦੁਲ ਰਹੀਮ ਖ਼ਾਨ","definition":"[عبدالرحیم خان] ies dw pRis`D nwauN ^wn ^wnwn hY. ieh Akbr dy Aihlkwr bYrwm ^wn dw puqR sI. ies dw jnm sn 1556 iv`c lhOr hoieAw. tofr m`l dy mrx pur sn 1589 iv`c ieh Akbr dw mu`K mMqRI bixAw. ies dI puqRI jwnI bygm Swhzwdw dwinAwl ƒ ivAwhI sI. Akbr dy mrx pur ies ny 21. vrHy jhWgIr dI AihlkwrI kIqI. ies dw dyhWq sn 1627 iv`choieAw. kbr SyK inzwmu`dIn dI drgwh pws id`lI ivdÎmwn hY. ieh Anyk jubwnW dw pMifq Aqy kvI sI Ar Cwp \"rihmn\" qQw \"rhIm\" sI. ies dy ihMdI dohry bhuq mnohr hn.#kih rhIm Xw pyt soN kÎoN n BXo qU pIT,#BUKy mwn ibgwr hYN. Bry ibgwrYN dIT.#swDu srwhY swDuqw XqI Xoisqw jwn,#rihmn swcy sUr kI vYrI krY bKwn.#kih rhIm giq dIp kI kul kupUq kI soie,#bwry auijAwro krY bfo AਁDyro hoie.#PrjI Swh n hÍY skY giq tyFI qwsIr,#rihmn sIDI cwl qy pÎwdo hoq vzIr.#krq inpuneI gux ibnw rihmn inpun hjUr,#mwno tyrq ivtp cF ieh pRkwr hm kUr.#KIrw muK Dr kwitXy milXy nmk lgwie,#krvy muK ko cwihXy rihmn XhI sjwie.#2. Ahmd Swh AbdwlI dw bKSI, ijs ƒ#duAwby iv`c ^wlswdl ny kql krky ihMdUAW#dIAW bhUAW bytIAW CufweIAW.","definitionUni":"[عبدالرحیم خان] ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਉਂ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਬੈਰਾਮ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੫੫੬ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਹੋਇਆ. ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਸਨ ੧੫੮੯ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਬਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰੀ ਬਣਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਜਾਨੀ ਬੇਗਮ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਦਾਨਿਆਲ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਸੀ. ਅਕਬਰ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਇਸ ਨੇ ੨੧. ਵਰ੍ਹੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਅਹਿਲਕਾਰੀ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੬੨੭ ਵਿੱਚਹੋਇਆ. ਕਬਰ ਸ਼ੇਖ ਨਿਜ਼ਾਮੁੱਦੀਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਪਾਸ ਦਿੱਲੀ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਅਨੇਕ ਜੁਬਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ ਅਰ ਛਾਪ \"ਰਹਿਮਨ\" ਤਥਾ \"ਰਹੀਮ\" ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋਹਰੇ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹਨ.#ਕਹਿ ਰਹੀਮ ਯਾ ਪੇਟ ਸੋਂ ਕ੍ਯੋਂ ਨ ਭਯੋ ਤੂ ਪੀਠ,#ਭੂਖੇ ਮਾਨ ਬਿਗਾਰ ਹੈਂ. ਭਰੇ ਬਿਗਾਰੈਂ ਦੀਠ.#ਸਾਧੁ ਸਰਾਹੈ ਸਾਧੁਤਾ ਯਤੀ ਯੋਸਿਤਾ ਜਾਨ,#ਰਹਿਮਨ ਸਾਚੇ ਸੂਰ ਕੀ ਵੈਰੀ ਕਰੈ ਬਖਾਨ.#ਕਹਿ ਰਹੀਮ ਗਤਿ ਦੀਪ ਕੀ ਕੁਲ ਕੁਪੂਤ ਕੀ ਸੋਇ,#ਬਾਰੇ ਉਜਿਆਰੋ ਕਰੈ ਬਡੋ ਅਁਧੇਰੋ ਹੋਇ.#ਫਰਜੀ ਸ਼ਾਹ ਨ ਹ੍ਵੈ ਸਕੈ ਗਤਿ ਟੇਢੀ ਤਾਸੀਰ,#ਰਹਿਮਨ ਸੀਧੀ ਚਾਲ ਤੇ ਪ੍ਯਾਦੋ ਹੋਤ ਵਜ਼ੀਰ.#ਕਰਤ ਨਿਪੁਨਈ ਗੁਣ ਬਿਨਾ ਰਹਿਮਨ ਨਿਪੁਨ ਹਜੂਰ,#ਮਾਨੋ ਟੇਰਤ ਵਿਟਪ ਚਢ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਮ ਕੂਰ.#ਖੀਰਾ ਮੁਖ ਧਰ ਕਾਟਿਯੇ ਮਲਿਯੇ ਨਮਕ ਲਗਾਇ,#ਕਰਵੇ ਮੁਖ ਕੋ ਚਾਹਿਯੇ ਰਹਿਮਨ ਯਹੀ ਸਜਾਇ.#੨. ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਬਖਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ#ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ#ਦੀਆਂ ਬਹੂਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਛੁਡਾਈਆਂ."},{"id":4231,"word":"Aæbdul rhæIm ^wn","wordUni":"ਅ਼ਬਦੁਲ ਰਹ਼ੀਮ ਖ਼ਾਨ","definition":"[عبدالرحیم خان] ies dw pRis`D nwauN ^wn ^wnwn hY. ieh Akbr dy Aihlkwr bYrwm ^wn dw puqR sI. ies dw jnm sn 1556 iv`c lhOr hoieAw. tofr m`l dy mrx pur sn 1589 iv`c ieh Akbr dw mu`K mMqRI bixAw. ies dI puqRI jwnI bygm Swhzwdw dwinAwl ƒ ivAwhI sI. Akbr dy mrx pur ies ny 21. vrHy jhWgIr dI AihlkwrI kIqI. ies dw dyhWq sn 1627 iv`choieAw. kbr SyK inzwmu`dIn dI drgwh pws id`lI ivdÎmwn hY. ieh Anyk jubwnW dw pMifq Aqy kvI sI Ar Cwp \"rihmn\" qQw \"rhIm\" sI. ies dy ihMdI dohry bhuq mnohr hn.#kih rhIm Xw pyt soN kÎoN n BXo qU pIT,#BUKy mwn ibgwr hYN. Bry ibgwrYN dIT.#swDu srwhY swDuqw XqI Xoisqw jwn,#rihmn swcy sUr kI vYrI krY bKwn.#kih rhIm giq dIp kI kul kupUq kI soie,#bwry auijAwro krY bfo AਁDyro hoie.#PrjI Swh n hÍY skY giq tyFI qwsIr,#rihmn sIDI cwl qy pÎwdo hoq vzIr.#krq inpuneI gux ibnw rihmn inpun hjUr,#mwno tyrq ivtp cF ieh pRkwr hm kUr.#KIrw muK Dr kwitXy milXy nmk lgwie,#krvy muK ko cwihXy rihmn XhI sjwie.#2. Ahmd Swh AbdwlI dw bKSI, ijs ƒ#duAwby iv`c ^wlswdl ny kql krky ihMdUAW#dIAW bhUAW bytIAW CufweIAW.","definitionUni":"[عبدالرحیم خان] ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਉਂ ਖ਼ਾਨ ਖ਼ਾਨਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਬੈਰਾਮ ਖ਼ਾਨ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੫੫੬ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਹੋਇਆ. ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਸਨ ੧੫੮੯ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਕਬਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤ੍ਰੀ ਬਣਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਜਾਨੀ ਬੇਗਮ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਦਾਨਿਆਲ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਸੀ. ਅਕਬਰ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਇਸ ਨੇ ੨੧. ਵਰ੍ਹੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦੀ ਅਹਿਲਕਾਰੀ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੬੨੭ ਵਿੱਚਹੋਇਆ. ਕਬਰ ਸ਼ੇਖ ਨਿਜ਼ਾਮੁੱਦੀਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਪਾਸ ਦਿੱਲੀ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ. ਇਹ ਅਨੇਕ ਜੁਬਾਨਾਂ ਦਾ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਕਵੀ ਸੀ ਅਰ ਛਾਪ \"ਰਹਿਮਨ\" ਤਥਾ \"ਰਹੀਮ\" ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਹਿੰਦੀ ਦੋਹਰੇ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹਨ.#ਕਹਿ ਰਹੀਮ ਯਾ ਪੇਟ ਸੋਂ ਕ੍ਯੋਂ ਨ ਭਯੋ ਤੂ ਪੀਠ,#ਭੂਖੇ ਮਾਨ ਬਿਗਾਰ ਹੈਂ. ਭਰੇ ਬਿਗਾਰੈਂ ਦੀਠ.#ਸਾਧੁ ਸਰਾਹੈ ਸਾਧੁਤਾ ਯਤੀ ਯੋਸਿਤਾ ਜਾਨ,#ਰਹਿਮਨ ਸਾਚੇ ਸੂਰ ਕੀ ਵੈਰੀ ਕਰੈ ਬਖਾਨ.#ਕਹਿ ਰਹੀਮ ਗਤਿ ਦੀਪ ਕੀ ਕੁਲ ਕੁਪੂਤ ਕੀ ਸੋਇ,#ਬਾਰੇ ਉਜਿਆਰੋ ਕਰੈ ਬਡੋ ਅਁਧੇਰੋ ਹੋਇ.#ਫਰਜੀ ਸ਼ਾਹ ਨ ਹ੍ਵੈ ਸਕੈ ਗਤਿ ਟੇਢੀ ਤਾਸੀਰ,#ਰਹਿਮਨ ਸੀਧੀ ਚਾਲ ਤੇ ਪ੍ਯਾਦੋ ਹੋਤ ਵਜ਼ੀਰ.#ਕਰਤ ਨਿਪੁਨਈ ਗੁਣ ਬਿਨਾ ਰਹਿਮਨ ਨਿਪੁਨ ਹਜੂਰ,#ਮਾਨੋ ਟੇਰਤ ਵਿਟਪ ਚਢ ਇਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਹਮ ਕੂਰ.#ਖੀਰਾ ਮੁਖ ਧਰ ਕਾਟਿਯੇ ਮਲਿਯੇ ਨਮਕ ਲਗਾਇ,#ਕਰਵੇ ਮੁਖ ਕੋ ਚਾਹਿਯੇ ਰਹਿਮਨ ਯਹੀ ਸਜਾਇ.#੨. ਅਹਮਦ ਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਬਖਸ਼ੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ#ਦੁਆਬੇ ਵਿੱਚ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਹਿੰਦੂਆਂ#ਦੀਆਂ ਬਹੂਆਂ ਬੇਟੀਆਂ ਛੁਡਾਈਆਂ."},{"id":4334,"word":"ABg","wordUni":"ਅਭਗ","definition":"sM. ABg˜. iv- jo Bgn nw hovy. AKMf. \"iqs dIbwx ABg.\" (vwr Awsw) \"ABg sBw sMg hY swDw.\" (Awsw mÚ 5) 2. sM. अभग. bdnsIb. mMdBwgI. BwghIn.","definitionUni":"ਸੰ. ਅਭਗ੍ਨ. ਵਿ- ਜੋ ਭਗਨ ਨਾ ਹੋਵੇ. ਅਖੰਡ. \"ਤਿਸ ਦੀਬਾਣ ਅਭਗ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) \"ਅਭਗ ਸਭਾ ਸੰਗ ਹੈ ਸਾਧਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰ. अभग. ਬਦਨਸੀਬ. ਮੰਦਭਾਗੀ. ਭਾਗਹੀਨ."},{"id":4374,"word":"AiB","wordUni":"ਅਭਿ","definition":"aup. ieh SbdW dy mu`F l`gky snmuK, burw, mMd, au`pr, pws, dUr, cuPyry, cMgI qrHW, ibnw, ie`Cw, ruic, Awid ArQ pRgt krdw hY[ 2. gurbwxI iv`c \"ABÎMqr\" dw sMKyp BI AiB Sbd AwieAw hY ijs dw ArQ hY AMdr, AMqhkrx. \"pRIqm pRIiq bnI AiB AYsI.\" (mlw AÚ mÚ 1)#\"sbid AiB swDwrey.\" (Awsw CMq mÚ 1)#\"ibn AiB sbd n mWjIAY.\" (sRI AÚ mÚ 1)#sbd ibnw AiB (AMqhkrx) Su`D nhIN huMdw.","definitionUni":"ਉਪ. ਇਹ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਮੁੱਢ ਲੱਗਕੇ ਸਨਮੁਖ, ਬੁਰਾ, ਮੰਦ, ਉੱਪਰ, ਪਾਸ, ਦੂਰ, ਚੁਫੇਰੇ, ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਬਿਨਾ, ਇੱਛਾ, ਰੁਚਿ, ਆਦਿ ਅਰਥ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ। ੨. ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ \"ਅਭ੍ਯੰਤਰ\" ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਭੀ ਅਭਿ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅੰਦਰ, ਅੰਤਹਕਰਣ. \"ਪ੍ਰੀਤਮ ਪ੍ਰੀਤਿ ਬਨੀ ਅਭਿ ਐਸੀ.\" (ਮਲਾ ਅਃ ਮਃ ੧)#\"ਸਬਦਿ ਅਭਿ ਸਾਧਾਰਏ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੧)#\"ਬਿਨ ਅਭਿ ਸਬਦ ਨ ਮਾਂਜੀਐ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੧)#ਸਬਦ ਬਿਨਾ ਅਭਿ (ਅੰਤਹਕਰਣ) ਸ਼ੁੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ."},{"id":4379,"word":"AiBAwsI","wordUni":"ਅਭਿਆਸੀ","definition":"sM. अभ्यासिन- ABÎwsI. iv- mSk krn vwlw. swDnw krn vwlw.","definitionUni":"ਸੰ. अभ्यासिन- ਅਭ੍ਯਾਸੀ. ਵਿ- ਮਸ਼ਕ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ."},{"id":4380,"word":"AiBAwgq","wordUni":"ਅਭਿਆਗਤ","definition":"sM. ABÎwgq. sMgÎw- AiBAwgq. swmHxy (sMmuK) AwieAw hoieAw[ 2. prwhuxw. myhmwn[ 3. iBKÎw mMgx vwlw swDU. \"AiBAwgq eyih n AwKIAin ij prGir Bojn kryin.\" (vwr rwm 1. mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਭ੍ਯਾਗਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਭਿਆਗਤ. ਸਾਮ੍ਹਣੇ (ਸੰਮੁਖ) ਆਇਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਪਰਾਹੁਣਾ. ਮੇਹਮਾਨ। ੩. ਭਿਖ੍ਯਾ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ. \"ਅਭਿਆਗਤ ਏਹਿ ਨ ਆਖੀਅਨਿ ਜਿ ਪਰਘਰਿ ਭੋਜਨ ਕਰੇਨਿ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੧. ਮਃ ੩)"},{"id":4384,"word":"AiBswr","wordUni":"ਅਭਿਸਾਰ","definition":"sMgÎw- Xu`D. jMg[ 2. swDn[ 3. Xqn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯੁੱਧ. ਜੰਗ। ੨. ਸਾਧਨ। ੩. ਯਤਨ."},{"id":4432,"word":"ABIr","wordUni":"ਅਭੀਰ","definition":"sM. sMgÎw- Awpxy swmHxy pSUAW ƒ pRyrx vwlw. AhIr. gvwlw. gopwl[ 2. ie`k mwiqRk CMd, ijs dw nwauN AhIr BI hY. l`Cx cwr crx, pRiq crx 11. mwqRw, AMq jgx. .#audwhrx-#Aiq swDU Aiq rwj,#krn lgy durkwj,#pwp ihRdy mih Twn,#krq Drm kr hwin. (klkI)#3. iv- ABIru. jo BIru (kwXr) nhIN. infr. byKO&. \"ieh gwFoeI ABIr hnAY.\" (nwpR)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਪਣੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਾ. ਅਹੀਰ. ਗਵਾਲਾ. ਗੋਪਾਲ। ੨. ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਅਹੀਰ ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੧੧. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਜਗਣ. .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਅਤਿ ਸਾਧੂ ਅਤਿ ਰਾਜ,#ਕਰਨ ਲਗੇ ਦੁਰਕਾਜ,#ਪਾਪ ਹ੍ਰਿਦੇ ਮਹਿ ਠਾਨ,#ਕਰਤ ਧਰਮ ਕਰ ਹਾਨਿ. (ਕਲਕੀ)#੩. ਵਿ- ਅਭੀਰੁ. ਜੋ ਭੀਰੁ (ਕਾਯਰ) ਨਹੀਂ. ਨਿਡਰ. ਬੇਖੌਫ਼. \"ਇਹ ਗਾਢੋਈ ਅਭੀਰ ਹਨਐ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":4500,"word":"Amr is`DU","wordUni":"ਅਮਰ ਸਿੱਧੂ","definition":"ijlw lhOr, Qwxw muzMg iv`c ie`k ipMf dw nwauN hY, ijs qoN pUrv v`l ie`k PrlWg dy krIb SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI gurUmWgt qoN c`lky ie¤Qy Awey hn.#pihlW ies QW swDwrx gurdÍwrw sI, hux BweI mohx isMG jI AkwlI dy au`dm nwl lhOr invwsI rwie bhwdur sr gMgw rwm jI ny gurudÍwry qy KUh dI syvw sMmq 1979 iv`c krweI hY. 17. knwl zmIn gurudÍwry dy nwauN iesy ipMf iv`c hY.#ieh gurdÍwrw rylvy stySn \"kot lKpq\" qoN pUrv krIb fyF mIl hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ, ਥਾਣਾ ਮੁਜ਼ੰਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੁਰੂਮਾਂਗਟ ਤੋਂ ਚੱਲਕੇ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ.#ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਥਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੀ, ਹੁਣ ਭਾਈ ਮੋਹਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਕਾਲੀ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਲਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਰਾਇ ਬਹਾਦੁਰ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਤੇ ਖੂਹ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸੰਮਤ ੧੯੭੯ ਵਿੱਚ ਕਰਾਈ ਹੈ. ੧੭. ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਨਾਉਂ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਕੋਟ ਲਖਪਤ\" ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਮੀਲ ਹੈ."},{"id":4514,"word":"AmripMf","wordUni":"ਅਮਰਪਿੰਡ","definition":"iv- Amr dyh. dyvrUp. \"AmripMf Bey swDU sMig.\" (iblw AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਵਿ- ਅਮਰ ਦੇਹ. ਦੇਵਰੂਪ. \"ਅਮਰਪਿੰਡ ਭਏ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ.\" (ਬਿਲਾ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":4515,"word":"Amrpur","wordUni":"ਅਮਰਪੁਰ","definition":"sMgÎw- dyvpurI. sÍrg[ 2. qurIX (qurIAw) pd. cOQwpd. inrvwx[ 3. swDusMgiq[ 4. goieMdvwl[ 5. AimRqsr.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਵਪੁਰੀ. ਸ੍ਵਰਗ। ੨. ਤੁਰੀਯ (ਤੁਰੀਆ) ਪਦ. ਚੌਥਾਪਦ. ਨਿਰਵਾਣ। ੩. ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ। ੪. ਗੋਇੰਦਵਾਲ। ੫. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ."},{"id":4516,"word":"Amrpuir","wordUni":"ਅਮਰਪੁਰਿ","definition":"sMgÎw- dyvpurI. sÍrg[ 2. qurIX (qurIAw) pd. cOQwpd. inrvwx[ 3. swDusMgiq[ 4. goieMdvwl[ 5. AimRqsr.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਵਪੁਰੀ. ਸ੍ਵਰਗ। ੨. ਤੁਰੀਯ (ਤੁਰੀਆ) ਪਦ. ਚੌਥਾਪਦ. ਨਿਰਵਾਣ। ੩. ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ। ੪. ਗੋਇੰਦਵਾਲ। ੫. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ."},{"id":4517,"word":"AmrpurI","wordUni":"ਅਮਰਪੁਰੀ","definition":"sMgÎw- dyvpurI. sÍrg[ 2. qurIX (qurIAw) pd. cOQwpd. inrvwx[ 3. swDusMgiq[ 4. goieMdvwl[ 5. AimRqsr.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਵਪੁਰੀ. ਸ੍ਵਰਗ। ੨. ਤੁਰੀਯ (ਤੁਰੀਆ) ਪਦ. ਚੌਥਾਪਦ. ਨਿਰਵਾਣ। ੩. ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ। ੪. ਗੋਇੰਦਵਾਲ। ੫. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ."},{"id":4522,"word":"Amrlok","wordUni":"ਅਮਰਲੋਕ","definition":"sMgÎw- sÍrg. dyviqAW dw lok[ 2. swDusMg. is`K smwj.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ੍ਵਰਗ. ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ। ੨. ਸਾਧੁਸੰਗ. ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ."},{"id":4549,"word":"Amro bIbI","wordUni":"ਅਮਰੋ ਬੀਬੀ","definition":"sRI gurU AMgd swihb dI supuqRI, ijs dI SwdI gurU Amr dyv dy BqIjy nwl ipMf bwsrky hoeI. iesdy muK qoN- \"BieAw mnUru kMcnu iPir hovY jy guru imlY iqnyhw.\"- (mwrU mÚ 1) pwT suxky SrI Amr dws jI ƒ gurU AMgd sÍwmI dy imlx dw pRym jwigAw sI. bIbI jI dI smwiD bwsrky ipMf hY. dyKo, bwsrky.","definitionUni":"ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦੇਵ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਬਾਸਰਕੇ ਹੋਈ. ਇਸਦੇ ਮੁਖ ਤੋਂ- \"ਭਇਆ ਮਨੂਰੁ ਕੰਚਨੁ ਫਿਰਿ ਹੋਵੈ ਜੇ ਗੁਰੁ ਮਿਲੈ ਤਿਨੇਹਾ.\"- (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧) ਪਾਠ ਸੁਣਕੇ ਸ਼ਰੀ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਮਿਲਣ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਜਾਗਿਆ ਸੀ. ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਬਾਸਰਕੇ ਪਿੰਡ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਬਾਸਰਕੇ."},{"id":4612,"word":"AmIngVH","wordUni":"ਅਮੀਨਗੜ੍ਹ","definition":"sM. अभिमन्यु गढ़. Qnysr Aqy qrwvVI dy ivckwr ie`k Qyh au¤qy purwxw ipMf, ij¤Qy AiBmnÎü ShId hoieAw. ies QW bMdy bhwdur dy smyN Kwlswdl dw bwdSwhI POj nwl 11. m`Gr sMmq 1767 (nvMbr sn 1710) ƒ BwrI twkrw hoieAw.","definitionUni":"ਸੰ. अभिमन्यु गढ़. ਥਨੇਸਰ ਅਤੇ ਤਰਾਵੜੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਥੇਹ ਉੱਤੇ ਪੁਰਾਣਾ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਅਭਿਮਨ੍ਯੁ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਥਾਂ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦੁਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਖਾਲਸਾਦਲ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਨਾਲ ੧੧. ਮੱਘਰ ਸੰਮਤ ੧੭੬੭ (ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੭੧੦) ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਟਾਕਰਾ ਹੋਇਆ."},{"id":4661,"word":"AimRq sMskwr","wordUni":"ਅਮ੍ਰਿਤ ਸੰਸਕਾਰ","definition":"is`K Drm dw dUjw sMskwr, ijs dI rIiq ieauN hY:-#SRI gurU gRMQ swihb jI dw pRkwS krky dIvwn dy pMj cuxy hoey KVgDwrI isMG krxI dy pUry srbloh dy brqn iv`c jl Aqy pqwsy¹ imlwky XQw kRm \"vIrwsn\" lgwky KMfw Pyrdy hoey ie`k mn ho ky jpu, jwpu, svYXy, cOpeI Aqy AnMd dw pwT krn. bwxI dw Bog pwky Ardwsw soDky AimRq CkwieAw jwvy.#AimRq Ckx vwlw jo kysI iesnwn krky inrml vsqR pihny isMG ilbws iv`c ikRpwn pihny KVw hY, auh mn ƒ eykwgR krky vwhgurU dw jwp jpdw rhy.#AimRq dy ijgÎwsU ƒ vIrwsn bYTwky pMj culy AimRq dy Ckwey jwx. pMj pMj nyqRW Aqy kySW iv`c iCVky jwx, Aqy bwty iv`c bicAw hoieAw AimRq isMG AQvw isMGW ƒ Ckwky ie`k sunihrIey bxwieAw jwvy.#hryk culy nwl- \"bol vwhgurU jI kw Kwlsw bol vwhgurU jI kI Pqy\" gjweI jwvy, Aqy Ckx vwlw- \"vwhgurU jI kw Kwlsw vwhgurU jI kI Pqy\" gjwvy. jy pihlW nwauN gurU gRMQ swihb qoN nhIN r`iKAw hoieAw, qW gurU gRMQ swihb iv¤coN quk lY ky pihly A`Kr Anuswr nwauN r`iKAw jwvy.#ies ipCoN ^wlsy dI rihq dw aupdyS dyky Aqy gurumMqR dw jwp krwky Ardwsw soD ky kVwh pRswd vrqy, Aqy AimRq vwly bwty iv`c hI jhwz cVHy isMG ƒ kVwh pRswd CkwieAw jwvy. jy bhuq isMG AimRq Ckx vwly hox qW swry ie¤ky brqn iv`c pRswd Ckx, Aqy ie`k ipqw dy puqR hox krky pihlI jwiq pwiq (goq) dw i^Awl nw r`Kx.#isMGxIAW leI BI AimRq dI eyho rIiq hY. keI is`K, iesqrIAW ƒ AimRq hor qrHW Ckwauxw d`sdy hn, pr eyh kyvl mnmq hY.","definitionUni":"ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਦੂਜਾ ਸੰਸਕਾਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਰੀਤਿ ਇਉਂ ਹੈ:-#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਕੇ ਦੀਵਾਨ ਦੇ ਪੰਜ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਖੜਗਧਾਰੀ ਸਿੰਘ ਕਰਣੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸਰਬਲੋਹ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਜਲ ਅਤੇ ਪਤਾਸੇ¹ ਮਿਲਾਕੇ ਯਥਾ ਕ੍ਰਮ \"ਵੀਰਾਸਨ\" ਲਗਾਕੇ ਖੰਡਾ ਫੇਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਮਨ ਹੋ ਕੇ ਜਪੁ, ਜਾਪੁ, ਸਵੈਯੇ, ਚੌਪਈ ਅਤੇ ਅਨੰਦ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨ. ਬਾਣੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਕੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ.#ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲਾ ਜੋ ਕੇਸੀ ਇਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਸਿੰਘ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਪਹਿਨੇ ਖੜਾ ਹੈ, ਉਹ ਮਨ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਕੇ ਵਾਹਗੁਰੂ ਦਾ ਜਾਪ ਜਪਦਾ ਰਹੇ.#ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਜਿਗ੍ਯਾਸੂ ਨੂੰ ਵੀਰਾਸਨ ਬੈਠਾਕੇ ਪੰਜ ਚੁਲੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਛਕਾਏ ਜਾਣ. ਪੰਜ ਪੰਜ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਕੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੜਕੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਿੰਘ ਅਥਵਾ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਛਕਾਕੇ ਇੱਕ ਸੁਨਹਿਰੀਏ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇ.#ਹਰੇਕ ਚੁਲੇ ਨਾਲ- \"ਬੋਲ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਬੋਲ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ\" ਗਜਾਈ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਛਕਣ ਵਾਲਾ- \"ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ\" ਗਜਾਵੇ. ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਨਾਉਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚੋਂ ਤੁਕ ਲੈ ਕੇ ਪਹਿਲੇ ਅੱਖਰ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਉਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ.#ਇਸ ਪਿਛੋਂ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਰਹਿਤ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਕੇ ਅਤੇ ਗੁਰੁਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਾਕੇ ਅਰਦਾਸਾ ਸੋਧ ਕੇ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤੇ, ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵਾਲੇ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਇਆ ਜਾਵੇ. ਜੇ ਬਹੁਤ ਸਿੰਘ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਇੱਕੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਣ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪਹਿਲੀ ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ (ਗੋਤ) ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਨਾ ਰੱਖਣ.#ਸਿੰਘਣੀਆਂ ਲਈ ਭੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਏਹੋ ਰੀਤਿ ਹੈ. ਕਈ ਸਿੱਖ, ਇਸਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੋਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਕਾਉਣਾ ਦੱਸਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਏਹ ਕੇਵਲ ਮਨਮਤ ਹੈ."},{"id":4677,"word":"AimRq bUMd","wordUni":"ਅਮ੍ਰਿਤ ਬੂੰਦ","definition":"sMgÎw- sÍwiq bUMd[ 2. nwm dI vrKw. \"hir AimRq bUMd suhwvxI imil swDU pIvxhwru.\" (bwrwmwhw mwJ)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ੍ਵਾਤਿ ਬੂੰਦ। ੨. ਨਾਮ ਦੀ ਵਰਖਾ. \"ਹਰਿ ਅਮ੍ਰਿਤ ਬੂੰਦ ਸੁਹਾਵਣੀ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਪੀਵਣਹਾਰੁ.\" (ਬਾਰਾਮਾਹਾ ਮਾਝ)"},{"id":4724,"word":"ArsqU","wordUni":"ਅਰਸਤੂ","definition":"[ارسطوُ] AM. Aristotle. XU Aristoteles. pRwcIn smyN dy pRis`D i&lws&rW iv¤coN ie`k ivdÍwn, jo sn eIsvI qoN 384 vrHy pihlW XUnwn dyS dI nvIN bsqI s†wjIrw iv`c pYdw hoieAw. ies dw ipqw nIkomyks SwhI qbIb (vYd) sI. ArsqU dy mwqw ipqw ies dy Cutpn ivc hI guzr gey sn. ieh 17. virHAW dI aumr iv`c XUnwn dI rwjDwnI AYiQnz phuMicAw Aqy mhwqmw APlwqUM dw iSSÎ hoieAw. au¤Qy inrMqr vIh virHAW qIk iesy mhwirKI dy crnW iv`c rihky ivdÎw pRwpq krdw irhw. APlwqUM dy dyhWq mgroN ArsqU AYiQnz C`fky Awpxy imqR hrmIAws kol, jo AYtwrnIAs dw sÍqMqR hwikm sI, clw igAw. ie¤Qy ies dI SwdI ipQIAw nwl hoeI, jo Swh hrmIAws dI BYx sI. QoVy icr ip¤CoN hrmIAws eIrwnIAW dy mnsUibAW iv`c Ps igAw Aqy ArsqU AwpxI pqnI smyq mItIlInI clw igAw. do swl mgroN ies ƒ mkdUnIAw dy bwdSwh &YlbUs (Philippos)¹ ny bulvwieAw Aqy Awpxy puqR iskMdr dw AqwlIk muk`rr kIqw. ArsqU A`T vrHy mkdUnvI drbwr iv`c vfy snmwn nwl irhw.#jd iskMdr idgivjY dI aumMg iv`c eySIAw v`l qurigAw, qW ArsqU AYiQnz clwigAw. auQy lgwqwr 13. vrHy lIsIAm nwmy AwSRm iv`c i&lws&I dw pRcwr krdw irhw. ArsqU Awpxy cyilAW ƒ ivSys krky quridAW iPridAW isKÎw dyAw krdw sI, ies kwrx ies dI sMpRdw dw nwauN iPrqUnI (Peripatetics) pY igAw.#ies ny Anyk ivisAW qy au`qm gRMQ ilKy hn. ie`k gRMQ krqw ilKdw hY ik ArsqU dy ilKy gRMQW dI igxqI 1000 hY.² ArsqU dy aunHW gRMQW qoN ijnHW ƒ (Corpus Aristotelicum iv`c) pRmwixk mMinAw igAw hY, is`D huMdw hY ik scmuc ieh ie`k AlOikk purus hoieAw hY.","definitionUni":"[ارسطوُ] ਅੰ. Aristotle. ਯੂ Aristoteles. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਜੋ ਸਨ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ੩੮੪ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਨਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਸਤੀ ਸ੍ਟਾਜੀਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨੀਕੋਮੇਕਸ ਸ਼ਾਹੀ ਤਬੀਬ (ਵੈਦ) ਸੀ. ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਇਸ ਦੇ ਛੁਟਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ. ਇਹ ੧੭. ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਥਿਨਜ਼ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਅਫਲਾਤੂੰ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੋਇਆ. ਉੱਥੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੀਕ ਇਸੇ ਮਹਾਰਿਖੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਅਫਲਾਤੂੰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਮਗਰੋਂ ਅਰਸਤੂ ਐਥਿਨਜ਼ ਛੱਡਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹਰਮੀਆਸ ਕੋਲ, ਜੋ ਐਟਾਰਨੀਅਸ ਦਾ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰ ਹਾਕਿਮ ਸੀ, ਚਲਾ ਗਿਆ. ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪਿਥੀਆ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਹਰਮੀਆਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ. ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਹਰਮੀਆਸ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੀਟੀਲੀਨੀ ਚਲਾ ਗਿਆ. ਦੋ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਕਦੂਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ੈਲਬੂਸ (Philippos)¹ ਨੇ ਬੁਲਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਅਤਾਲੀਕ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ. ਅਰਸਤੂ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਮਕਦੂਨਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰਿਹਾ.#ਜਦ ਸਿਕੰਦਰ ਦਿਗਵਿਜੈ ਦੀ ਉਮੰਗ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਤੁਰਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਰਸਤੂ ਐਥਿਨਜ਼ ਚਲਾਗਿਆ. ਉਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ੧੩. ਵਰ੍ਹੇ ਲੀਸੀਅਮ ਨਾਮੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਅਰਸਤੂ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਫਿਰਦਿਆਂ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦੇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਫਿਰਤੂਨੀ (Peripatetics) ਪੈ ਗਿਆ.#ਇਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਿਸਿਆਂ ਤੇ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੧੦੦੦ ਹੈ.² ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (Corpus Aristotelicum ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਚਮੁਚ ਇਹ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਪੁਰੁਸ ਹੋਇਆ ਹੈ."},{"id":4725,"word":"ArsqUM","wordUni":"ਅਰਸਤੂੰ","definition":"[ارسطوُ] AM. Aristotle. XU Aristoteles. pRwcIn smyN dy pRis`D i&lws&rW iv¤coN ie`k ivdÍwn, jo sn eIsvI qoN 384 vrHy pihlW XUnwn dyS dI nvIN bsqI s†wjIrw iv`c pYdw hoieAw. ies dw ipqw nIkomyks SwhI qbIb (vYd) sI. ArsqU dy mwqw ipqw ies dy Cutpn ivc hI guzr gey sn. ieh 17. virHAW dI aumr iv`c XUnwn dI rwjDwnI AYiQnz phuMicAw Aqy mhwqmw APlwqUM dw iSSÎ hoieAw. au¤Qy inrMqr vIh virHAW qIk iesy mhwirKI dy crnW iv`c rihky ivdÎw pRwpq krdw irhw. APlwqUM dy dyhWq mgroN ArsqU AYiQnz C`fky Awpxy imqR hrmIAws kol, jo AYtwrnIAs dw sÍqMqR hwikm sI, clw igAw. ie¤Qy ies dI SwdI ipQIAw nwl hoeI, jo Swh hrmIAws dI BYx sI. QoVy icr ip¤CoN hrmIAws eIrwnIAW dy mnsUibAW iv`c Ps igAw Aqy ArsqU AwpxI pqnI smyq mItIlInI clw igAw. do swl mgroN ies ƒ mkdUnIAw dy bwdSwh &YlbUs (Philippos)¹ ny bulvwieAw Aqy Awpxy puqR iskMdr dw AqwlIk muk`rr kIqw. ArsqU A`T vrHy mkdUnvI drbwr iv`c vfy snmwn nwl irhw.#jd iskMdr idgivjY dI aumMg iv`c eySIAw v`l qurigAw, qW ArsqU AYiQnz clwigAw. auQy lgwqwr 13. vrHy lIsIAm nwmy AwSRm iv`c i&lws&I dw pRcwr krdw irhw. ArsqU Awpxy cyilAW ƒ ivSys krky quridAW iPridAW isKÎw dyAw krdw sI, ies kwrx ies dI sMpRdw dw nwauN iPrqUnI (Peripatetics) pY igAw.#ies ny Anyk ivisAW qy au`qm gRMQ ilKy hn. ie`k gRMQ krqw ilKdw hY ik ArsqU dy ilKy gRMQW dI igxqI 1000 hY.² ArsqU dy aunHW gRMQW qoN ijnHW ƒ (Corpus Aristotelicum iv`c) pRmwixk mMinAw igAw hY, is`D huMdw hY ik scmuc ieh ie`k AlOikk purus hoieAw hY.","definitionUni":"[ارسطوُ] ਅੰ. Aristotle. ਯੂ Aristoteles. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਜੋ ਸਨ ਈਸਵੀ ਤੋਂ ੩੮੪ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਯੂਨਾਨ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨਵੀਂ ਬਸਤੀ ਸ੍ਟਾਜੀਰਾ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਨੀਕੋਮੇਕਸ ਸ਼ਾਹੀ ਤਬੀਬ (ਵੈਦ) ਸੀ. ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਇਸ ਦੇ ਛੁਟਪਨ ਵਿਚ ਹੀ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ ਸਨ. ਇਹ ੧੭. ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਯੂਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਐਥਿਨਜ਼ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਅਫਲਾਤੂੰ ਦਾ ਸ਼ਿਸ਼੍ਯ ਹੋਇਆ. ਉੱਥੇ ਨਿਰੰਤਰ ਵੀਹ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਤੀਕ ਇਸੇ ਮਹਾਰਿਖੀ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਅਫਲਾਤੂੰ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਮਗਰੋਂ ਅਰਸਤੂ ਐਥਿਨਜ਼ ਛੱਡਕੇ ਆਪਣੇ ਮਿਤ੍ਰ ਹਰਮੀਆਸ ਕੋਲ, ਜੋ ਐਟਾਰਨੀਅਸ ਦਾ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰ ਹਾਕਿਮ ਸੀ, ਚਲਾ ਗਿਆ. ਇੱਥੇ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪਿਥੀਆ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਸ਼ਾਹ ਹਰਮੀਆਸ ਦੀ ਭੈਣ ਸੀ. ਥੋੜੇ ਚਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਹਰਮੀਆਸ ਈਰਾਨੀਆਂ ਦੇ ਮਨਸੂਬਿਆਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਿਆ ਅਤੇ ਅਰਸਤੂ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਸਮੇਤ ਮੀਟੀਲੀਨੀ ਚਲਾ ਗਿਆ. ਦੋ ਸਾਲ ਮਗਰੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਕਦੂਨੀਆ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਫ਼ੈਲਬੂਸ (Philippos)¹ ਨੇ ਬੁਲਵਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਿਕੰਦਰ ਦਾ ਅਤਾਲੀਕ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ. ਅਰਸਤੂ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਮਕਦੂਨਵੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰਿਹਾ.#ਜਦ ਸਿਕੰਦਰ ਦਿਗਵਿਜੈ ਦੀ ਉਮੰਗ ਵਿੱਚ ਏਸ਼ੀਆ ਵੱਲ ਤੁਰਗਿਆ, ਤਾਂ ਅਰਸਤੂ ਐਥਿਨਜ਼ ਚਲਾਗਿਆ. ਉਥੇ ਲਗਾਤਾਰ ੧੩. ਵਰ੍ਹੇ ਲੀਸੀਅਮ ਨਾਮੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਫ਼ਿਲਾਸਫ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਅਰਸਤੂ ਆਪਣੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਤੁਰਦਿਆਂ ਫਿਰਦਿਆਂ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦੇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਫਿਰਤੂਨੀ (Peripatetics) ਪੈ ਗਿਆ.#ਇਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਵਿਸਿਆਂ ਤੇ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਕਰਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੧੦੦੦ ਹੈ.² ਅਰਸਤੂ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਤੋਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ (Corpus Aristotelicum ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਮਾਣਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਚਮੁਚ ਇਹ ਇੱਕ ਅਲੌਕਿਕ ਪੁਰੁਸ ਹੋਇਆ ਹੈ."},{"id":4738,"word":"ArKyau","wordUni":"ਅਰਖੇਉ","definition":"sM. आर्षेय- AwsyX. sMgÎw- iris krm. au`qm swDU lokW dw Awcwr. \"gurmuK Aws inrws miq ArKyau hY.\" (Bwgu) AwsyX miq.","definitionUni":"ਸੰ. आर्षेय- ਆਸੇਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਿਸਿ ਕਰਮ. ਉੱਤਮ ਸਾਧੂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਆਚਾਰ. \"ਗੁਰਮੁਖ ਆਸ ਨਿਰਾਸ ਮਤਿ ਅਰਖੇਉ ਹੈ.\" (ਭਾਗੁ) ਆਸੇਯ ਮਤਿ."},{"id":4812,"word":"Ardwg","wordUni":"ਅਰਦਾਗ","definition":"sM. Aridq. iv- dilAw hoieAw. pIiVAw[ 2. Xwcn kIqw. mMigAw. \"dyau swDu sMgiq ArdwigE.\" (swr mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਰ੍‌ਦਿਤ. ਵਿ- ਦਲਿਆ ਹੋਇਆ. ਪੀੜਿਆ। ੨. ਯਾਚਨ ਕੀਤਾ. ਮੰਗਿਆ. \"ਦੇਉ ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਅਰਦਾਗਿਓ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫)"},{"id":4851,"word":"Arpx","wordUni":"ਅਰਪਣ","definition":"sM. Arpx. njr. Bytw. dwn. iksy vsqu dy pyS krn dI ikRXw. \"Arip swDu kau Apnw jIau.\" (suKmnI) \"AripAw q sIsu suQwn gur pih.\" (gau CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਰ੍‍ਪਣ. ਨਜਰ. ਭੇਟਾ. ਦਾਨ. ਕਿਸੇ ਵਸਤੁ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. \"ਅਰਪਿ ਸਾਧੁ ਕਉ ਅਪਨਾ ਜੀਉ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਅਰਪਿਆ ਤ ਸੀਸੁ ਸੁਥਾਨ ਗੁਰ ਪਹਿ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":4852,"word":"Arpn","wordUni":"ਅਰਪਨ","definition":"sM. Arpx. njr. Bytw. dwn. iksy vsqu dy pyS krn dI ikRXw. \"Arip swDu kau Apnw jIau.\" (suKmnI) \"AripAw q sIsu suQwn gur pih.\" (gau CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਰ੍‍ਪਣ. ਨਜਰ. ਭੇਟਾ. ਦਾਨ. ਕਿਸੇ ਵਸਤੁ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. \"ਅਰਪਿ ਸਾਧੁ ਕਉ ਅਪਨਾ ਜੀਉ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਅਰਪਿਆ ਤ ਸੀਸੁ ਸੁਥਾਨ ਗੁਰ ਪਹਿ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":5037,"word":"Alqw","wordUni":"ਅਲਤਾ","definition":"sM. Alkœ. sMgÎw- lwK qoN bixAw hoieAw ie`k pRkwr dw lwl rMg, jo SwdI Aqy holI dy mOky vrqIdw hY. \"Alqw gn AMbIr gulwl.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰ. ਅਲਕ੍ਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲਾਖ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਲਾਲ ਰੰਗ, ਜੋ ਸ਼ਾਦੀ ਅਤੇ ਹੋਲੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ. \"ਅਲਤਾ ਗਨ ਅੰਬੀਰ ਗੁਲਾਲ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":5071,"word":"Almsq","wordUni":"ਅਲਮਸਤ","definition":"&w. [المست] Almsœ. iv- nSy iv`c cUr. m^mUr[ 2. Bwv- byprvw. pRym dy nSy iv`c bysuD \"hirrsu pIvY Almsq mqvwrw.\" (Awsw mÚ 5) 3. sMgÎw- gurU nwnk dyv Aqy Xoigrwj bwbw SRIcMd jI dw syvk ie`k AwqmgÎwnI swDU, ijs dw nwauN kmlIAw Aqy godVIAw BI pRis`D hY. Almsq dw jnm kSmIr dy ielwky gOV bRwhmx dy Gr sMmq 1610 iv`c hoieAw. bwlU hsnw iesdw Cotw BweI sI. ieh bwbw guruid`qw jI dw cylw hoky audwsIAW dy ie`k DUMeyN dw muKIAw bixAw. SRI gurU hirgoibMd swihb ny nwnkmqy phucky Almsq dI shwieqw kIqI sI.#pun Almsq swDu ko DIr,#dykir Bly gurU br bIr. (gupRsU)#ies mhwqmw dw dyhWq nwnkmqy sMmq 1700 iv`c hoieAw hY. dyKo, audwsI.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [المست] ਅਲਮਸ੍ਤ. ਵਿ- ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਚੂਰ. ਮਖ਼ਮੂਰ। ੨. ਭਾਵ- ਬੇਪਰਵਾ. ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਬੇਸੁਧ \"ਹਰਿਰਸੁ ਪੀਵੈ ਅਲਮਸਤ ਮਤਵਾਰਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਯੋਗਿਰਾਜ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਸੇਵਕ ਇੱਕ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਕਮਲੀਆ ਅਤੇ ਗੋਦੜੀਆ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਅਲਮਸਤ ਦਾ ਜਨਮ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਗੌੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੬੧੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਬਾਲੂ ਹਸਨਾ ਇਸਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਸੀ. ਇਹ ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋਕੇ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਬਣਿਆ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਨਾਨਕਮਤੇ ਪਹੁਚਕੇ ਅਲਮਸਤ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ ਸੀ.#ਪੁਨ ਅਲਮਸਤ ਸਾਧੁ ਕੋ ਧੀਰ,#ਦੇਕਰਿ ਭਲੇ ਗੁਰੂ ਬਰ ਬੀਰ. (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾਨਕਮਤੇ ਸੰਮਤ ੧੭੦੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਉਦਾਸੀ."},{"id":5187,"word":"Alovxw","wordUni":"ਅਲੋਵਣਾ","definition":"ikR- Avloknw. Awlokn. dyKxw. q`kxw. \"nYn Alovau swDjno.\" (gau AÚ mÚ 5) \"AMqir bwhir ieku nYn Alovnw.\" (vwr gUj 4, mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਅਵਲੋਕਨਾ. ਆਲੋਕਨ. ਦੇਖਣਾ. ਤੱਕਣਾ. \"ਨੈਨ ਅਲੋਵਉ ਸਾਧਜਨੋ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਇਕੁ ਨੈਨ ਅਲੋਵਨਾ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੪, ਮਃ ੫)"},{"id":5188,"word":"Alovn","wordUni":"ਅਲੋਵਨ","definition":"ikR- Avloknw. Awlokn. dyKxw. q`kxw. \"nYn Alovau swDjno.\" (gau AÚ mÚ 5) \"AMqir bwhir ieku nYn Alovnw.\" (vwr gUj 4, mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਅਵਲੋਕਨਾ. ਆਲੋਕਨ. ਦੇਖਣਾ. ਤੱਕਣਾ. \"ਨੈਨ ਅਲੋਵਉ ਸਾਧਜਨੋ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਅੰਤਰਿ ਬਾਹਰਿ ਇਕੁ ਨੈਨ ਅਲੋਵਨਾ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੪, ਮਃ ੫)"},{"id":5313,"word":"AvDUq","wordUni":"ਅਵਧੂਤ","definition":"sM. iv- kMpn krwieAw (kMbwieAw hoieAw). JwiVAw hoieAw[ 2. nwS hoieAw[ 3. sMgÎw- auh purK, ijs ny kukrm JwV is¤ty hn. swDu[ 4. qÎwgI. sMnÎwsI. dyKo, AauDU.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਕੰਪਨ ਕਰਾਇਆ (ਕੰਬਾਇਆ ਹੋਇਆ). ਝਾੜਿਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਹ ਪੁਰਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਕਰਮ ਝਾੜ ਸਿੱਟੇ ਹਨ. ਸਾਧੁ। ੪. ਤ੍ਯਾਗੀ. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ. ਦੇਖੋ, ਅਉਧੂ."},{"id":5314,"word":"AvDUqwnI","wordUni":"ਅਵਧੂਤਾਨੀ","definition":"AvDUq. iesqRI. sMnÎws Dwrn vwlIAW iesqRIAW, jo SrIr qy suAwh mldIAW hn AQvw PkIrI ilbws iv`c rihMdIAW hn, auh AvDUqwnIAW khwauNdIAW hn. sB qoN pihlW gMgw igrI nwauN dI sMnÎwsn AvDUqwnI hoeI, ijs qoN ieh sMpRdwX c`lI. AvDUqwnI gurumMqR AvDUqwnI qoN hI lYNdI hY, ikauNik sMnÎwsI swDU iesqRI ƒ gurudIKÎw nhIN dy skdw. AvDUqwnI ƒ sMnÎwsIAW dI pMgiq iv`c bYTx dw AiDkwr nhIN hY.","definitionUni":"ਅਵਧੂਤ. ਇਸਤ੍ਰੀ. ਸੰਨ੍ਯਾਸ ਧਾਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ, ਜੋ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਸੁਆਹ ਮਲਦੀਆਂ ਹਨ ਅਥਵਾ ਫਕੀਰੀ ਲਿਬਾਸ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅਵਧੂਤਾਨੀਆਂ ਕਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੰਗਾ ਗਿਰੀ ਨਾਉਂ ਦੀ ਸੰਨ੍ਯਾਸਨ ਅਵਧੂਤਾਨੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਚੱਲੀ. ਅਵਧੂਤਾਨੀ ਗੁਰੁਮੰਤ੍ਰ ਅਵਧੂਤਾਨੀ ਤੋਂ ਹੀ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਗੁਰੁਦੀਖ੍ਯਾ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦਾ. ਅਵਧੂਤਾਨੀ ਨੂੰ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪੰਗਤਿ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ."},{"id":5338,"word":"Avr","wordUni":"ਅਵਰ","definition":"sM. iv- jo vr (SRys) nhIN. ADm. nIc[ 2. GtIAw. \"iriD isiD Avrw swd.\" (jpu) 3. smIpI. nyVy dw[ 4. sM. Apr. pihlw[ 5. ipClw[ 6. dUjw. \"JUr mrih dohwgxI ijin AvrI lgw nyhu.\" (vwr mlw mÚ 2) 7. pRiqpkI. mukwblw krn vwlw. ivroDI p`K dw.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਜੋ ਵਰ (ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ) ਨਹੀਂ. ਅਧਮ. ਨੀਚ। ੨. ਘਟੀਆ. \"ਰਿਧਿ ਸਿਧਿ ਅਵਰਾ ਸਾਦ.\" (ਜਪੁ) ੩. ਸਮੀਪੀ. ਨੇੜੇ ਦਾ। ੪. ਸੰ. ਅਪਰ. ਪਹਿਲਾ। ੫. ਪਿਛਲਾ। ੬. ਦੂਜਾ. \"ਝੂਰ ਮਰਹਿ ਦੋਹਾਗਣੀ ਜਿਨਿ ਅਵਰੀ ਲਗਾ ਨੇਹੁ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੨) ੭. ਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸ਼ੀ. ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਵਿਰੋਧੀ ਪੱਖ ਦਾ."},{"id":5479,"word":"AVokx","wordUni":"ਅੜੋਕਣ","definition":"sMgÎw- shwrw. rokx AQvw Atkwaux dw swDn Aqy vsqU.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਹਾਰਾ. ਰੋਕਣ ਅਥਵਾ ਅਟਕਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਅਤੇ ਵਸਤੂ."},{"id":5596,"word":"AMcr","wordUni":"ਅੰਚਰ","definition":"sM. अञ्चल- AMcl. sMgÎw- dwmn. lV. p`lw. \"AMcl gihAw swDu kw.\" (Awsw mÚ 5. ibrhVy) \"AMclw ghwieE jn Apny kau.\" (nt mÚ 5)2 vsqR. \"khUM cMclw AMclw ko bnwvY.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. अञ्चल- ਅੰਚਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਮਨ. ਲੜ. ਪੱਲਾ. \"ਅੰਚਲ ਗਹਿਆ ਸਾਧੁ ਕਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫. ਬਿਰਹੜੇ) \"ਅੰਚਲਾ ਗਹਾਇਓ ਜਨ ਅਪਨੇ ਕਉ.\" (ਨਟ ਮਃ ੫)੨ ਵਸਤ੍ਰ. \"ਕਹੂੰ ਚੰਚਲਾ ਅੰਚਲਾ ਕੋ ਬਨਾਵੈ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":5597,"word":"AMcrw","wordUni":"ਅੰਚਰਾ","definition":"sM. अञ्चल- AMcl. sMgÎw- dwmn. lV. p`lw. \"AMcl gihAw swDu kw.\" (Awsw mÚ 5. ibrhVy) \"AMclw ghwieE jn Apny kau.\" (nt mÚ 5)2 vsqR. \"khUM cMclw AMclw ko bnwvY.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. अञ्चल- ਅੰਚਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਮਨ. ਲੜ. ਪੱਲਾ. \"ਅੰਚਲ ਗਹਿਆ ਸਾਧੁ ਕਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫. ਬਿਰਹੜੇ) \"ਅੰਚਲਾ ਗਹਾਇਓ ਜਨ ਅਪਨੇ ਕਉ.\" (ਨਟ ਮਃ ੫)੨ ਵਸਤ੍ਰ. \"ਕਹੂੰ ਚੰਚਲਾ ਅੰਚਲਾ ਕੋ ਬਨਾਵੈ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":5598,"word":"AMcl","wordUni":"ਅੰਚਲ","definition":"sM. अञ्चल- AMcl. sMgÎw- dwmn. lV. p`lw. \"AMcl gihAw swDu kw.\" (Awsw mÚ 5. ibrhVy) \"AMclw ghwieE jn Apny kau.\" (nt mÚ 5)2 vsqR. \"khUM cMclw AMclw ko bnwvY.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. अञ्चल- ਅੰਚਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਮਨ. ਲੜ. ਪੱਲਾ. \"ਅੰਚਲ ਗਹਿਆ ਸਾਧੁ ਕਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫. ਬਿਰਹੜੇ) \"ਅੰਚਲਾ ਗਹਾਇਓ ਜਨ ਅਪਨੇ ਕਉ.\" (ਨਟ ਮਃ ੫)੨ ਵਸਤ੍ਰ. \"ਕਹੂੰ ਚੰਚਲਾ ਅੰਚਲਾ ਕੋ ਬਨਾਵੈ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":5599,"word":"AMclw","wordUni":"ਅੰਚਲਾ","definition":"sM. अञ्चल- AMcl. sMgÎw- dwmn. lV. p`lw. \"AMcl gihAw swDu kw.\" (Awsw mÚ 5. ibrhVy) \"AMclw ghwieE jn Apny kau.\" (nt mÚ 5)2 vsqR. \"khUM cMclw AMclw ko bnwvY.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. अञ्चल- ਅੰਚਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਮਨ. ਲੜ. ਪੱਲਾ. \"ਅੰਚਲ ਗਹਿਆ ਸਾਧੁ ਕਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫. ਬਿਰਹੜੇ) \"ਅੰਚਲਾ ਗਹਾਇਓ ਜਨ ਅਪਨੇ ਕਉ.\" (ਨਟ ਮਃ ੫)੨ ਵਸਤ੍ਰ. \"ਕਹੂੰ ਚੰਚਲਾ ਅੰਚਲਾ ਕੋ ਬਨਾਵੈ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":5600,"word":"AMclu","wordUni":"ਅੰਚਲੁ","definition":"sM. अञ्चल- AMcl. sMgÎw- dwmn. lV. p`lw. \"AMcl gihAw swDu kw.\" (Awsw mÚ 5. ibrhVy) \"AMclw ghwieE jn Apny kau.\" (nt mÚ 5)2 vsqR. \"khUM cMclw AMclw ko bnwvY.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. अञ्चल- ਅੰਚਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਮਨ. ਲੜ. ਪੱਲਾ. \"ਅੰਚਲ ਗਹਿਆ ਸਾਧੁ ਕਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫. ਬਿਰਹੜੇ) \"ਅੰਚਲਾ ਗਹਾਇਓ ਜਨ ਅਪਨੇ ਕਉ.\" (ਨਟ ਮਃ ੫)੨ ਵਸਤ੍ਰ. \"ਕਹੂੰ ਚੰਚਲਾ ਅੰਚਲਾ ਕੋ ਬਨਾਵੈ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":5620,"word":"AMjurI","wordUni":"ਅੰਜੁਰੀ","definition":"dyKo, AMjlI[ 2. dyvoN h`Q joVn dI ikRXw, jo pRxwm leI krIdI hY. \"kir swDU AMjulI punu vfw.\" (soihlw)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅੰਜਲੀ। ੨. ਦੇਵੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਣਾਮ ਲਈ ਕਰੀਦੀ ਹੈ. \"ਕਰਿ ਸਾਧੂ ਅੰਜੁਲੀ ਪੁਨੁ ਵਡਾ.\" (ਸੋਹਿਲਾ)"},{"id":5621,"word":"AMjulI","wordUni":"ਅੰਜੁਲੀ","definition":"dyKo, AMjlI[ 2. dyvoN h`Q joVn dI ikRXw, jo pRxwm leI krIdI hY. \"kir swDU AMjulI punu vfw.\" (soihlw)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅੰਜਲੀ। ੨. ਦੇਵੋਂ ਹੱਥ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਣਾਮ ਲਈ ਕਰੀਦੀ ਹੈ. \"ਕਰਿ ਸਾਧੂ ਅੰਜੁਲੀ ਪੁਨੁ ਵਡਾ.\" (ਸੋਹਿਲਾ)"},{"id":5908,"word":"AMimRqsr","wordUni":"ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ","definition":"dyKo, AimRqsr[ 2. sqsMg. swDu smwj. \"AMimRqsru isPqI dw Gru.\" (svw mÚ 3) 3. muikq dw srovr. \"siqguru hY AMimRqsr swcw.\" (mwJ AÚ mÚ 3) 4. AwqmgÎwn[ 5. Awqm sÍrUp. \"kwieAw AMdir AimRqsr swcw.\" (mwrU solhy mÚ 3)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ। ੨. ਸਤਸੰਗ. ਸਾਧੁ ਸਮਾਜ. \"ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੁ ਸਿਫਤੀ ਦਾ ਘਰੁ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੩) ੩. ਮੁਕਿਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ. \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਹੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਚਾ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ੪. ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ। ੫. ਆਤਮ ਸ੍ਵਰੂਪ. \"ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਚਾ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩)"},{"id":5909,"word":"AMimRqsru","wordUni":"ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੁ","definition":"dyKo, AimRqsr[ 2. sqsMg. swDu smwj. \"AMimRqsru isPqI dw Gru.\" (svw mÚ 3) 3. muikq dw srovr. \"siqguru hY AMimRqsr swcw.\" (mwJ AÚ mÚ 3) 4. AwqmgÎwn[ 5. Awqm sÍrUp. \"kwieAw AMdir AimRqsr swcw.\" (mwrU solhy mÚ 3)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ। ੨. ਸਤਸੰਗ. ਸਾਧੁ ਸਮਾਜ. \"ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੁ ਸਿਫਤੀ ਦਾ ਘਰੁ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੩) ੩. ਮੁਕਿਤ ਦਾ ਸਰੋਵਰ. \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਹੈ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਚਾ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ੪. ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ। ੫. ਆਤਮ ਸ੍ਵਰੂਪ. \"ਕਾਇਆ ਅੰਦਰਿ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਾਚਾ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩)"},{"id":5921,"word":"AMmRyq","wordUni":"ਅੰਮ੍ਰੇਤ","definition":"dyKo, AimRq[ 2. AimRq rUp[ 3. sM. अमृत्यु- AimRqÎü. iv- Amr. AivnwSI. ijs dw kdy kwl nhIN. \"pwieAw swDu sMg hir hir AMmRyq.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਮ੍ਰਿਤ। ੨. ਅਮ੍ਰਿਤ ਰੂਪ। ੩. ਸੰ. अमृत्यु- ਅਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ. ਵਿ- ਅਮਰ. ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ. ਜਿਸ ਦਾ ਕਦੇ ਕਾਲ ਨਹੀਂ. \"ਪਾਇਆ ਸਾਧੁ ਸੰਗ ਹਰਿ ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰੇਤ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":5940,"word":"ieAwlIklW","wordUni":"ਇਆਲੀਕਲਾਂ","definition":"ieh ipMf ijlw, qsIl luidAwnw iv`c hY. rylvy stySn b¤dovwl qoN vwXvI kox ie`k mIl dy krIb hY.#ies ipMf iv`c SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurudÍwrw hY. siqgurU ny mwlvy ƒ ikRqwrQ krdy ie¤Qy crx pwey hn. gurudÍwrw purwxw bixAw hoieAw hY. pujwrI audwsI swDU hY. gurudÍwry nwl 80 iv¤Gy zmIn hY, jo ies ngr v¤loN hY.","definitionUni":"ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ ਲੁਦਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੱਦੋਵਾਲ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ.#ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਕਰਦੇ ਇੱਥੇ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ. ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹੈ. ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੮੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਜੋ ਇਸ ਨਗਰ ਵੱਲੋਂ ਹੈ."},{"id":5978,"word":"iesnwn","wordUni":"ਇਸਨਾਨ","definition":"sM. स्नान- s˜wn. sMgÎw- mYl auqwrnI. swP krnw[ 2. nHwauxw. gusl. SrIr Doxw. iesnwn ƒ ivdÍwnW ny Arog dw mUl mMinAw hY Aqy sUKm ivcwr nwl vyKIey qW ies dw AMqhkrx dI pivqRqw Aqy SWqI qy BwrI Asr hY. is`KDrm iv`c iesnwn dI jo mihmw hY auh jgq pRis`D hY. pr gurU swihb ny mn dI inrmlqw ibnw, kyvl qn dw snwn prmwrQ dw shwiek nhIN d`isAw.#\"kir iesnwn ismir pRBu Apnw qn mn Bey Arogw.\" (sor mÚ 5) ivSys inrxy leI dyKo, nwm dwn iesnwn.#vrqmwn smyN ibjlI, Du`p, Bwp, ic`kV Aqy AOKDW nwl imly jl Awidk dy snwnW qoN keI AswD rogW dw ielwj kIqw jWdw hY.","definitionUni":"ਸੰ. स्नान- ਸ੍ਨਾਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੈਲ ਉਤਾਰਨੀ. ਸਾਫ ਕਰਨਾ। ੨. ਨ੍ਹਾਉਣਾ. ਗੁਸਲ. ਸ਼ਰੀਰ ਧੋਣਾ. ਇਸਨਾਨ ਨੂੰ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੇ ਅਰੋਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੰਨਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸੂਖਮ ਵਿਚਾਰ ਨਾਲ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਤੇ ਭਾਰੀ ਅਸਰ ਹੈ. ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸਨਾਨ ਦੀ ਜੋ ਮਹਿਮਾ ਹੈ ਉਹ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਪਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਨ ਦੀ ਨਿਰਮਲਤਾ ਬਿਨਾ, ਕੇਵਲ ਤਨ ਦਾ ਸਨਾਨ ਪਰਮਾਰਥ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਨਹੀਂ ਦੱਸਿਆ.#\"ਕਰਿ ਇਸਨਾਨ ਸਿਮਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨਾ ਤਨ ਮਨ ਭਏ ਅਰੋਗਾ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) ਵਿਸ਼ੇਸ ਨਿਰਣੇ ਲਈ ਦੇਖੋ, ਨਾਮ ਦਾਨ ਇਸਨਾਨ.#ਵਰਤਮਾਨ ਸਮੇਂ ਬਿਜਲੀ, ਧੁੱਪ, ਭਾਪ, ਚਿੱਕੜ ਅਤੇ ਔਖਧਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲੇ ਜਲ ਆਦਿਕ ਦੇ ਸਨਾਨਾਂ ਤੋਂ ਕਈ ਅਸਾਧ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":6275,"word":"ieiqhws guru Kwlsw","wordUni":"ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰੁ ਖਾਲਸਾ","definition":"swDU goibMd isMG jI dw ihMdI Bwsw iv`c iliKAw gurU swihbwn Aqy ^wlswpMQ dw ieiqhws, jo 72 ADÎwvW iv`c hY. ieh pihlI vwr SRI vyNktySÍr pRys bMbeI iv`c sMmq 1959 ƒ CipAw hY. BwvyN ies iv`c AYiqhwisk idRs†I nwl keI Bu`lW hn, prMqU lyKk ny au`qm Bwv Aqy XogÎqw nwl ieh gRMQ iliKAw hY.#BUimkw iv`c pRkwSk ilKdy hn- \"ijs is`K jwiq kI pRiqBw Bwrqvr ky ieiqhws my sUrX ky smwn cmk rhI hY, ijs Kwlswjwiq ky sOrX, prwkRm dySihq AOr pRwxpn sy dyS ky sÍwqMqRÎ kI rkw ko dyKkr vIr AMgryj isr Jukwqy hYN, ijs is`K jwiq ny AMgRyjI synw my au`cwsn pwkr Apny Dvl XS sy idSw ividSWE ko Dvl kr r`Kw hY, jo is`K jwiq durdWq Xvno ky cMgul sy ihMduDrm ko Cufwny ky ilXy Apnw pÎwrw rkœ bhwcukI hY, ausI is`K jwiq kw, ausI is`K jwiq ky pUjÎ gurUEN kw Xh ieiqhws hY. ieiqhws my jo bwqyN hoqI hYN sb hI ies my hYN, ies my DrmopdyS hY, SUrqw hY, prwkRm hY, sÍdySpRIiq hY, Awqmivsrjn hY AOr propkwr hY. pusœk my kÎw kÎw ivsX hY, BUimkw my au¤lyK krnw eyk ivRhq synw ko Coty sQl my Br dynw hY.\" XXX","definitionUni":"ਸਾਧੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾਪੰਥ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ, ਜੋ ੭੨ ਅਧ੍ਯਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਹ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਵੇਂਕਟੇਸ਼੍ਵਰ ਪ੍ਰੇਸ ਬੰਬਈ ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੯੫੯ ਨੂੰ ਛਪਿਆ ਹੈ. ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਤਿਹਾਸਿਕ ਦ੍ਰਿਸ੍ਟੀ ਨਾਲ ਕਈ ਭੁੱਲਾਂ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਲੇਖਕ ਨੇ ਉੱਤਮ ਭਾਵ ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਨਾਲ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਹੈ.#ਭੂਮਿਕਾ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- \"ਜਿਸ ਸਿੱਖ ਜਾਤਿ ਕੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਭਾਰਤਵਰ੍ਸ ਕੇ ਇਤਿਹਾਸ ਮੇ ਸੂਰ੍‍ਯ ਕੇ ਸਮਾਨ ਚਮਕ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਖਾਲਸਾਜਾਤਿ ਕੇ ਸੌਰ੍‍ਯ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਦੇਸ਼ਹਿਤ ਔਰ ਪ੍ਰਾਣਪਨ ਸੇ ਦੇਸ਼ ਕੇ ਸ੍ਵਾਤੰਤ੍ਰ੍ਯ ਕੀ ਰਕ੍ਸ਼ਾ ਕੋ ਦੇਖਕਰ ਵੀਰ ਅੰਗਰੇਜ ਸਿਰ ਝੁਕਾਤੇ ਹੈਂ, ਜਿਸ ਸਿੱਖ ਜਾਤਿ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਸੇਨਾ ਮੇ ਉੱਚਾਸਨ ਪਾਕਰ ਅਪਨੇ ਧਵਲ ਯਸ਼ ਸੇ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿਦਿਸ਼ਾਂਓ ਕੋ ਧਵਲ ਕਰ ਰੱਖਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਿੱਖ ਜਾਤਿ ਦੁਰ੍‍ਦਾਂਤ ਯਵਨੋ ਕੇ ਚੰਗੁਲ ਸੇ ਹਿੰਦੁਧਰਮ ਕੋ ਛੁਡਾਨੇ ਕੇ ਲਿਯੇ ਅਪਨਾ ਪ੍ਯਾਰਾ ਰਕ੍ਤ ਬਹਾਚੁਕੀ ਹੈ, ਉਸੀ ਸਿੱਖ ਜਾਤਿ ਕਾ, ਉਸੀ ਸਿੱਖ ਜਾਤਿ ਕੇ ਪੂਜ੍ਯ ਗੁਰੂਓਂ ਕਾ ਯਹ ਇਤਿਹਾਸ ਹੈ. ਇਤਿਹਾਸ ਮੇ ਜੋ ਬਾਤੇਂ ਹੋਤੀ ਹੈਂ ਸਬ ਹੀ ਇਸ ਮੇ ਹੈਂ, ਇਸ ਮੇ ਧਰਮੋਪਦੇਸ਼ ਹੈ, ਸ਼ੂਰਤਾ ਹੈ, ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਹੈ, ਸ੍ਵਦੇਸ਼ਪ੍ਰੀਤਿ ਹੈ, ਆਤਮਵਿਸਰਜਨ ਹੈ ਔਰ ਪਰੋਪਕਾਰ ਹੈ. ਪੁਸ੍ਤਕ ਮੇ ਕ੍ਯਾ ਕ੍ਯਾ ਵਿਸਯ ਹੈ, ਭੂਮਿਕਾ ਮੇ ਉੱਲੇਖ ਕਰਨਾ ਏਕ ਵ੍ਰਿਹਤ ਸੇਨਾ ਕੋ ਛੋਟੇ ਸ੍‍ਥਲ ਮੇ ਭਰ ਦੇਨਾ ਹੈ.\" XXX"},{"id":6280,"word":"ieqI","wordUni":"ਇਤੀ","definition":"sMgÎw- ieiq. smwpqI. h`d. AviD. \"swDun hyq ieqI ijn krI.\" (ivicqR) 2. iv- ies kædr. ieqnw. \"shW n ieqI duK.\" (s. PrId)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇਤਿ. ਸਮਾਪਤੀ. ਹੱਦ. ਅਵਧਿ. \"ਸਾਧੁਨ ਹੇਤ ਇਤੀ ਜਿਨ ਕਰੀ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ੨. ਵਿ- ਇਸ ਕ਼ਦਰ. ਇਤਨਾ. \"ਸਹਾਂ ਨ ਇਤੀ ਦੁਖ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ)"},{"id":6417,"word":"iebrwhIm","wordUni":"ਇਬਰਾਹੀਮ","definition":"Aæ. [ابراہیِم] hI. Abrwhm. Abraham. iv- kæOm dw bwnI. vMS dw muKIAw[ 2. sMgÎw- bweIbl Aqy kurwn Anuswr Kudw v¤loN ByijAw hoieAw ie`k pYgMbr, jo nUh dI 11. vIN pIVHI iv¤coN Awzr (qyrwh) dw puqR sI. iebrwhIm dI pihlI iesqRI \"swrwh\" sI, ijs dy AOlwd nhIN sI. Pyr iebrwhIm ny \"hwijrw\" (Hagar) nwmk golI nwl SwdI kIqI. ijs qoN \"iesmweIl\" puqR jMimAw. smw pwky swrwh dy pytoN BI ieshwk puqR jMimAw. jd swrwh dy AwpxI AOlwd hopeI. qW dohW sOkxw dw JgVw hox l`gw. swrwh dy AwKy iebrwhIm ny hwijrw ƒ iesmweIl smyq GroN k`F id`qw. dyKo. zm zm.#ieshwk dI AOlwd iesrweIl vMS hY, ijs qoN XhUdI qy eIsweI c¤ly. Aqy iesmweIl dI AOlwd. kurYS vMS hY, ijs ivcoN muhæMmd swihb pYdw hoey.#suMnq (^qnh) dI rsm iebrwhIm ny hI clweI hY. ies qoN pihlW ies dw ijkr iksy DrmgRMQ iv`c nhIN hY. XhUdI Aqy muslmwnW ny ies rsm ƒ iebrwhIm dÍwrw ^udw dw hukm AwieAw mMnky AMgIkwr kIqw hY. purwxy smyN iv`c eIsweI BI suMnq krwieAw krdy sn, blik hjrq eIæsw dI BI suMnq hoeI sI. Aqy AYbsInIAW dy eIsweI hux qoVI BI suMnq krwauNdy hn.#jd iebrwhIm ny suMnq Awp krvweI Aqy AwpxI vMS iv`c ies dw pRcwr kIqw, qd aus dI. aumr 99 vrHy dI sI. kurwn iv`c iebrwhIm ƒ ^lIlu`lw (A`lw dw imqR) iliKAw hY. iebrwhIm dI swrI aumr 175 vrHy dI sI. aus dI kbr hærUM (Hebron) i&lsœIn (Palestine) iv`c XwqRw dw AsQwn hY.#kbIr jI dI ies quk dw- \"skiq snyh kir suMniq krIAY, mY n bdaugw BweI!\"¹ ArQ krdy hoey gÎwnI, ie`k lokpRis`D kQw suxwieAw krdy hn ik swrwh ny iebrwhIm qoN pRx krwieAw sI ik auh hwijrw nwl sMg nw kry, jy krygw qd BwrI dMf dw AiDkwrI hovygw. prMqU iebrwhIm ny pRiqgÎw BMg kIqI, ijs qy swrwh ny piq dy pRym iv`c Awky vfI szw ƒ CotI iv`c bdl id`qw, ArQwq mu`CW Aqy ieMdRI dw Avrx rUp mws k`tky pRxBMg dw pRwieSicq kIqw. cwho eyh kQw bweIbl Aqy kurwn iv`c nhIN hY, prMqU ies dw bIj mOjUd hY ik swrwh dy kihx qy iebrwhIm ny hwijrw ƒ puqR smyq GroN k`F id`qw sI. Aqy suMnq dI rsm iebrwhIm qoN c`lI[#3. pYgMbr muhæMmd dw ie`k puqR jo aus dI dwsI \"myrI\" qoN jnimAw, Aqy do vrHy dw hoky hI mr igAw sI[ 4. bl^ dw bwdSwh, jo iebrwhIm ADm krky pRis`D hY. ieh rwj qÎwgky sMnÎwsI ho igAw, Aqy pUrx bRhmgÎwnI hoieAw hY[ 5. dyKo, bhmISwh.","definitionUni":"ਅ਼. [ابراہیِم] ਹੀ. ਅਬਰਾਹਮ. Abraham. ਵਿ- ਕ਼ੌਮ ਦਾ ਬਾਨੀ. ਵੰਸ਼ ਦਾ ਮੁਖੀਆ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਪੈਗੰਬਰ, ਜੋ ਨੂਹ ਦੀ ੧੧. ਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਆਜ਼ਰ (ਤੇਰਾਹ) ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ. ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ \"ਸਾਰਾਹ\" ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਫੇਰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ \"ਹਾਜਿਰਾ\" (Hagar) ਨਾਮਕ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ. ਜਿਸ ਤੋਂ \"ਇਸਮਾਈਲ\" ਪੁਤ੍ਰ ਜੰਮਿਆ. ਸਮਾ ਪਾਕੇ ਸਾਰਾਹ ਦੇ ਪੇਟੋਂ ਭੀ ਇਸਹਾਕ ਪੁਤ੍ਰ ਜੰਮਿਆ. ਜਦ ਸਾਰਾਹ ਦੇ ਆਪਣੀ ਔਲਾਦ ਹੋਪਈ. ਤਾਂ ਦੋਹਾਂ ਸੌਕਣਾ ਦਾ ਝਗੜਾ ਹੋਣ ਲੱਗਾ. ਸਾਰਾਹ ਦੇ ਆਖੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ ਹਾਜਿਰਾ ਨੂੰ ਇਸਮਾਈਲ ਸਮੇਤ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ. ਦੇਖੋ. ਜ਼ਮ ਜ਼ਮ.#ਇਸਹਾਕ ਦੀ ਔਲਾਦ ਇਸਰਾਈਲ ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਯਹੂਦੀ ਤੇ ਈਸਾਈ ਚੱਲੇ. ਅਤੇ ਇਸਮਾਈਲ ਦੀ ਔਲਾਦ. ਕੁਰੈਸ਼ ਵੰਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਪੈਦਾ ਹੋਏ.#ਸੁੰਨਤ (ਖ਼ਤਨਹ) ਦੀ ਰਸਮ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ ਹੀ ਚਲਾਈ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਿਸੇ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਯਹੂਦੀ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਇਬਰਾਹੀਮ ਦ੍ਵਾਰਾ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਹੁਕਮ ਆਇਆ ਮੰਨਕੇ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਈਸਾਈ ਭੀ ਸੁੰਨਤ ਕਰਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਹਜਰਤ ਈ਼ਸਾ ਦੀ ਭੀ ਸੁੰਨਤ ਹੋਈ ਸੀ. ਅਤੇ ਐਬਸੀਨੀਆਂ ਦੇ ਈਸਾਈ ਹੁਣ ਤੋੜੀ ਭੀ ਸੁੰਨਤ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ.#ਜਦ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ ਸੁੰਨਤ ਆਪ ਕਰਵਾਈ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਉਸ ਦੀ. ਉਮਰ ੯੯ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀ. ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੂੰ ਖ਼ਲੀਲੁੱਲਾ (ਅੱਲਾ ਦਾ ਮਿਤ੍ਰ) ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਇਬਰਾਹੀਮ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ੧੭੫ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀ. ਉਸ ਦੀ ਕਬਰ ਹ਼ਰੂੰ (Hebron) ਫ਼ਿਲਸ੍ਤੀਨ (Palestine) ਵਿੱਚ ਯਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ.#ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਇਸ ਤੁਕ ਦਾ- \"ਸਕਤਿ ਸਨੇਹ ਕਰਿ ਸੁੰਨਤਿ ਕਰੀਐ, ਮੈ ਨ ਬਦਉਗਾ ਭਾਈ!\"¹ ਅਰਥ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗ੍ਯਾਨੀ, ਇੱਕ ਲੋਕਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਥਾ ਸੁਣਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਰਾਹ ਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਣ ਕਰਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਹਾਜਿਰਾ ਨਾਲ ਸੰਗ ਨਾ ਕਰੇ, ਜੇ ਕਰੇਗਾ ਤਦ ਭਾਰੀ ਦੰਡ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਵੇਗਾ. ਪਰੰਤੂ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਭੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਸਾਰਾਹ ਨੇ ਪਤਿ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਵਡੀ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ, ਅਰਥਾਤ ਮੁੱਛਾਂ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀ ਦਾ ਅਵਰਣ ਰੂਪ ਮਾਸ ਕੱਟਕੇ ਪ੍ਰਣਭੰਗ ਦਾ ਪ੍ਰਾਇਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ. ਚਾਹੋ ਏਹ ਕਥਾ ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਦਾ ਬੀਜ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਕਿ ਸਾਰਾਹ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਨੇ ਹਾਜਿਰਾ ਨੂੰ ਪੁਤ੍ਰ ਸਮੇਤ ਘਰੋਂ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਅਤੇ ਸੁੰਨਤ ਦੀ ਰਸਮ ਇਬਰਾਹੀਮ ਤੋਂ ਚੱਲੀ।#੩. ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਤ੍ਰ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਦਾਸੀ \"ਮੇਰੀ\" ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਅਤੇ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹੋਕੇ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ ਸੀ। ੪. ਬਲਖ਼ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ, ਜੋ ਇਬਰਾਹੀਮ ਅਧਮ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਇਹ ਰਾਜ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਪੂਰਣ ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ੫. ਦੇਖੋ, ਬਹਮੀਸ਼ਾਹ."},{"id":6455,"word":"ierSwd","wordUni":"ਇਰਸ਼ਾਦ","definition":"Aæ. [ارشاد] sMgÎw- ruSd (TIk rsqy pur clxw). ierSwd TIk rsqy pur clwauxw[ 2. Bwv- hukm. AwgÎw.","definitionUni":"ਅ਼. [ارشاد] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੁਸ਼ਦ (ਠੀਕ ਰਸਤੇ ਪੁਰ ਚਲਣਾ). ਇਰਸ਼ਾਦ ਠੀਕ ਰਸਤੇ ਪੁਰ ਚਲਾਉਣਾ। ੨. ਭਾਵ- ਹੁਕਮ. ਆਗ੍ਯਾ."},{"id":6495,"word":"ielwj","wordUni":"ਇਲਾਜ","definition":"Aæ. [علاج] sMgÎw- Xqn. aupwie[ 2. rog dUr krn dw swDn[ 3. Xukiq. qdbIr.","definitionUni":"ਅ਼. [علاج] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯਤਨ. ਉਪਾਇ। ੨. ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ। ੩. ਯੁਕਤਿ. ਤਦਬੀਰ."},{"id":6496,"word":"ieælwj","wordUni":"ਇ਼ਲਾਜ","definition":"Aæ. [علاج] sMgÎw- Xqn. aupwie[ 2. rog dUr krn dw swDn[ 3. Xukiq. qdbIr.","definitionUni":"ਅ਼. [علاج] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯਤਨ. ਉਪਾਇ। ੨. ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ। ੩. ਯੁਕਤਿ. ਤਦਬੀਰ."},{"id":6501,"word":"ielwXcI dwxw","wordUni":"ਇਲਾਯਚੀ ਦਾਣਾ","definition":"sMgÎw- ielwiecI dw bIj KMf iv`c pwigAw hoieAw. AMimRqsr jI ieh imTweI gurU swihb ƒ Arpn krky lok GrIN pRswd lY jWdy hn. ies ƒ mKwxw BI AwKdy hn. dyKo, mKwxw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇਲਾਇਚੀ ਦਾ ਬੀਜ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਗਿਆ ਹੋਇਆ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਇਹ ਮਿਠਾਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਰਪਨ ਕਰਕੇ ਲੋਕ ਘਰੀਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਨੂੰ ਮਖਾਣਾ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਮਖਾਣਾ."},{"id":6598,"word":"eIiq","wordUni":"ਈਤਿ","definition":"sM. ईति. sMgÎw- KyqI nwSk ivGn. AYsw aupdRv ijs qoN KyqI dw nukswn hovy. bhuiqAW ny CI, Aqy AnykW ny s`q eIiq ilKIAW hn-#(a) bhuq mINh.#(A) mINh dw nw pYxw.#(e) cUihAW dI AiDkqw.#(s) it`f (Awhx- SlB) qoqy icVIAW Awidk jIvW dw jwdw hoxw.#(h) gVy- aupl.#(k) ZnIm dI POj dw KyqIAW iv`cdIN guzr.#(K) qylw kuMgI Awidk rog. \"spq eIiq ko BIiq n pwvw.\" (nwpR) 2. JgVw. iPswd[ 3. CUq dw rog. fwkI, plyg Awid.","definitionUni":"ਸੰ. ईति. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੇਤੀ ਨਾਸ਼ਕ ਵਿਘਨ. ਐਸਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਜਿਸ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ. ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਛੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਈਤਿ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ-#(ੳ) ਬਹੁਤ ਮੀਂਹ.#(ਅ) ਮੀਂਹ ਦਾ ਨਾ ਪੈਣਾ.#(ੲ) ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ.#(ਸ) ਟਿੱਡ (ਆਹਣ- ਸ਼ਲਭ) ਤੋਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਆਦਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਾਦਾ ਹੋਣਾ.#(ਹ) ਗੜੇ- ਉਪਲ.#(ਕ) ਗ਼ਨੀਮ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਖੇਤੀਆਂ ਵਿੱਚਦੀਂ ਗੁਜ਼ਰ.#(ਖ) ਤੇਲਾ ਕੁੰਗੀ ਆਦਿਕ ਰੋਗ. \"ਸਪਤ ਈਤਿ ਕੋ ਭੀਤਿ ਨ ਪਾਵਾ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਝਗੜਾ. ਫਿਸਾਦ। ੩. ਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ. ਡਾਕੀ, ਪਲੇਗ ਆਦਿ."},{"id":6599,"word":"eIqI","wordUni":"ਈਤੀ","definition":"sM. ईति. sMgÎw- KyqI nwSk ivGn. AYsw aupdRv ijs qoN KyqI dw nukswn hovy. bhuiqAW ny CI, Aqy AnykW ny s`q eIiq ilKIAW hn-#(a) bhuq mINh.#(A) mINh dw nw pYxw.#(e) cUihAW dI AiDkqw.#(s) it`f (Awhx- SlB) qoqy icVIAW Awidk jIvW dw jwdw hoxw.#(h) gVy- aupl.#(k) ZnIm dI POj dw KyqIAW iv`cdIN guzr.#(K) qylw kuMgI Awidk rog. \"spq eIiq ko BIiq n pwvw.\" (nwpR) 2. JgVw. iPswd[ 3. CUq dw rog. fwkI, plyg Awid.","definitionUni":"ਸੰ. ईति. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੇਤੀ ਨਾਸ਼ਕ ਵਿਘਨ. ਐਸਾ ਉਪਦ੍ਰਵ ਜਿਸ ਤੋਂ ਖੇਤੀ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ. ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਛੀ, ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਨੇ ਸੱਤ ਈਤਿ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ-#(ੳ) ਬਹੁਤ ਮੀਂਹ.#(ਅ) ਮੀਂਹ ਦਾ ਨਾ ਪੈਣਾ.#(ੲ) ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ.#(ਸ) ਟਿੱਡ (ਆਹਣ- ਸ਼ਲਭ) ਤੋਤੇ ਚਿੜੀਆਂ ਆਦਿਕ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਜਾਦਾ ਹੋਣਾ.#(ਹ) ਗੜੇ- ਉਪਲ.#(ਕ) ਗ਼ਨੀਮ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਖੇਤੀਆਂ ਵਿੱਚਦੀਂ ਗੁਜ਼ਰ.#(ਖ) ਤੇਲਾ ਕੁੰਗੀ ਆਦਿਕ ਰੋਗ. \"ਸਪਤ ਈਤਿ ਕੋ ਭੀਤਿ ਨ ਪਾਵਾ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਝਗੜਾ. ਫਿਸਾਦ। ੩. ਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ. ਡਾਕੀ, ਪਲੇਗ ਆਦਿ."},{"id":6770,"word":"eykoDrm","wordUni":"ਏਕੋਧਰਮ","definition":"sMgÎw- swDwrx Drm, auh Drm jo sB dw swmwnÎ hovy. sWJw Drm. \"eykoDrmu idRVY scu koeI[ gurmiq pUrw juig juig soeI.\" (bsM AÚ mÚ 1) 2. is`KDrm.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ, ਉਹ ਧਰਮ ਜੋ ਸਭ ਦਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਹੋਵੇ. ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ. \"ਏਕੋਧਰਮੁ ਦ੍ਰਿੜੈ ਸਚੁ ਕੋਈ। ਗੁਰਮਤਿ ਪੂਰਾ ਜੁਗਿ ਜੁਗਿ ਸੋਈ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੧) ੨. ਸਿੱਖਧਰਮ."},{"id":6909,"word":"sAd","wordUni":"ਸਅਦ","definition":"Aæ. [سعد] iv- Blw[ 2. nykb^q. suBwgI. dyKo, swdqmMd.","definitionUni":"ਅ਼. [سعد] ਵਿ- ਭਲਾ। ੨. ਨੇਕਬਖ਼ਤ. ਸੁਭਾਗੀ. ਦੇਖੋ, ਸਾਦਤਮੰਦ."},{"id":6910,"word":"sAæd","wordUni":"ਸਅ਼ਦ","definition":"Aæ. [سعد] iv- Blw[ 2. nykb^q. suBwgI. dyKo, swdqmMd.","definitionUni":"ਅ਼. [سعد] ਵਿ- ਭਲਾ। ੨. ਨੇਕਬਖ਼ਤ. ਸੁਭਾਗੀ. ਦੇਖੋ, ਸਾਦਤਮੰਦ."},{"id":6952,"word":"ssqRnwmmwlw purwx","wordUni":"ਸਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ ਪੁਰਾਣ","definition":"dsmgRMQ iv`c ies nwauN dw ie`k gRMQ hY, ijs iv`c AidRs†kUt (phylI) dI rIiq krky KVG, ktwr, brCI, ckR, vwx (qIr), pwS (PwhI) Aqy bMdUk dy nwauN ilKy hn, ijnHW dw smJxw swDwrx ivdÍvwn leI bhuq AOKw hY. ies dw mu`K kwrx ieh hY ik Ajwx ilKwrIAW dy ibgwVy hoey pdW dw mUl jwxn leI sUKm bu`iD dI loV hY.#dXwrihq lyKkW ny- sRwvI dI QW swvI, Cqj dI QW iCqj, Cydk dI QW Cwdk, isipihr dI QW ispYhr, Ssn kuMByS dI QW ssn ky Bys, AsR dI QW Asur, ivRis AiDp dI QW ibsnwDp, SUqir dI QW s`qr, Awrvlw Air dI QW Arblwr, DÍnin dI QW DnnI, sUrjj dI QW srjj, suDuin dI QW suDn, sMkRMdn dI QW skRrdn, hr QI QW hir, hir dI QW hr, XwgÎsynI dI QW Xwgmyn, bwsI dI QW bMsI, ivbuD dI QW ibibD, ibhs dI QW bhis, shs dI QW spq, qurMgin dI QW qrMgin Awid sYNkVy Sbd ibgwVky ArQ qoN AnrQ kr id`qw hY.#pwTkW dy ihq leI BwvyN ies koS AMdr A`Kr kRm Anuswr bhuq kiTn pdW dI vÎwKÎw kIqI geI hY, pr ies QW jog mlUm huMdw hY ik SsqRnwmmwlw dI kuMjI d`sky muSkl ƒ Awswn kIqw jwvy, Aqy auh inXm d¤sy jwx ijnHW Anuswr SsqRW dy nwauN klpy hn-#(a) KVg dw nwauN isRstys (isRis†- eIS) iliKAw hY. pwTk ƒ cwhIey ik ivSÍ, jgq, sMswr, dunIAW Awid ijqny nwauN isRis† dy hn aunHW nwl eIS, eyS, piq Awid pd juVn qoN KVg dy nwauN jwxy. KVg dw hor nwauN hY- ipRQIpwlk, qd BUim, vsuDw, vsuMDrw, iQrw Awid ipRiQvI dy nwauN nwl pwlk pd lgwky KVg nwauN smJy. ievyN hI qlvwr ƒ gRIvw Air d`isAw hY, qd jwxnw cwhIey ik grdn, nwr, kMT, Awid pdW nwl Air, sqRü, vYrI Awid pd lwaux qo KVg boDk nwm bxdy hn[ iesy qrW- jgmwq ssqRpiq, kvcWqk, KylWqk, Klmwrk, BUqWqk, Bvhw, KgAir, imRgAir Awid KVg dy nwmW bwbq smJ lYxw cwhIey.#keI pwTk ^ws sMkyq jwxy ibnw, Brm iv`c pY jWdy hn, jYsy- \"jgqmwq\" nwauN mwieAw Aqy BvwnI dw hY, kvcWqk bMdUk BI hY, BUqWqk iSv hY, KgAir bwz hY, imRgAir Syr hY Awid. pr inscy krxw cwhIey ik KVg dw Kws ArQ boD krn leI ienHW pdW iv`c rUFI Skiq hY. AYsy hI brCI dw nwauN Bthw, vrux dw nwauN jmunweIS, imRg dw nwauN iqRxirpu, cMdRmw dw nwauN iqimrhw, Gwh dw nwauN ndIj, ibrC dw nwauN jlj Awid cMgI qrW smJ lYxy cwhIey.#(A) ktwr dy nwm jmDr jmdwV audr Air Awid ilKy hn. pwTk ƒ jwxnw cwhIey ik jm (Xm) dy nwauN nwl dwVH Aqy pyt dy nwmW nwl Air sqRü Awid pd lgwky ktwr dy nwauN bxdy hn.#(e) brCI ƒ sYhQI, Skiq, suBtAir, sYnwirpu, kuMBAir, XstIArDMg, Bthw, kuMBhw, kuMBIirpu, lCmn Air, Gtoqkc Air Awid nwauN id¤qy hn. pwTk ƒ smJxw cwhIey ik suBt Air dI QW jy XoDw irpu hovy AQvw kuMBI Air dI QW kuMjr irpu hovy qd kyvl pdW dw hyr Pyr hY, vwsqv iv`c ArQ ie¤ko hY.#ssqRnwmmwlw dy nwmW dy gÎwn leI ieiqhws dw gÎwn hoxw BI jrUrI hY, ikauNik aus ibnw ieh nhIN jwixAw jWdw ik lCmn brCI nwl mUriCq hoieAw Aqy Gtoqkc moieAw sI, ijs kwrx sYhQI dw nwauN lCmn irpu Aqy Gtoqkc irpu hoieAw.#(s) ckR dy nwauN bxwaux vwsqy ivsnu Aqy ikRsn dy sB nwmW dy AMq ssqR AQvw AwXuD pd joiVAw hY, AQvw jo vYrI ckR nwl mwry hn aunHW dw nwSk ckR dw nwauN TihrwieAw hY, ijvyN- ivsnu ssqR, ikRsnwXuD, murmrdn, mDuhw nrkwsur irpu, ieqÎwid. jy pwTk ƒ ikRsn Aqy ivsnu dy nwmW dw pUrx gÎwn hovy, qd ckR dy nwm smJx iv`c kiTnweI nhIN#(h) qIr dy nwm jo koSW iv`c ilKy hn aunHW qoN Cu`t DnuKgRj, crmCydk, imRghw, Awidk Anyk klpy hn, pr vwx ƒ AwkwscwrI mMnky jo sB qoN AOKy nwm bxwey hn auh AxoKy FMg dy hn, XQw- \"rjnIsur DrDr\", \"cMdRDrcr\", ArQwq cMdRmw dy Dwrx vwlw AwkwS, iqs iv`c ivcrx vwlw qIr. ies islisly iv`c cMdRmw dy nwauN bhuq hI AOKy hn, jYsy- JKDrsuq, vwsv Air¹ Dr qnX, ArQwq m`CIAW dy Dwrx vwlw smuMdr aus dw puqR cMdRmw, Aqy ieMdR hY ijs dw vYrI, mYnwk prbq, aus dy Dwrx vwlw smuMdr, aus qoN aupijAw cMdRmw, ieqÎwid.#kwm dy sB nwm lY ky AMq SsqR pd joVky BI qIr dy nwm Qwpy hn, XQw-#puhpDnuKwXuD, mInkyqÍwXuD, iSvAir SsqR, Awid.#Arjun dy nwmW nwl SsqR pd lgwky BI bwx dy nwm bxwey hn, XQw- ieMdRsuq AwXuD, guVwkyS SsqR, DnMjX AsqR, Awid.#krx, SRI ikRsn Aqy rwvx dw dyhWq qIr nwl hoieAw sI, ies leI krxWqk, sUrXsuqAir, ikRsnWqk, hlDr Anuj Air Awid bwx dy nwm hn.#ikRsn jI Arjun dy rQvwhI hoey sn ies leI BIKm Air sUq Air, gMgwpuqR Air sUq Air, ieMdR qwq sUqir, XuiDsitr Anuj sUqir Awid bhuq nwauN rcy hn.#ssqRnwmmwlw iv`c keI QweIN A`gwip`Cw dyKky pdW dw ADÎwhwr² krnw pYdw hY, XQw- \"ipRQm juiDstr BwK, bMDu Sbd pun BwKIey[ jwn ihRdY my rwK, skl nwm ey bwn ky.\" (168) XuiDisr dw BweI hoieAw Arjun, pr ies qoN kuJ ArQ is`D nw hoieAw, ies leI \"sUqir\" pd bwhroN joVnw cwhIey, ArQwq Arjun dy sUq dw vYrI qIr. AYsy hI bMdUk dy nwmW iv`c pwT hY-#\"ipRQI Sbd ko Awid aucwro[#qW pwCy jw pd dY fwro[#nwm quPMg jwn ihX lIjY[#cihXY jhW qhW pd dIjY.\" (721) ies QW ipRQIj dy nwl ipRstin pd vwDU joVn qoN bMdUk nwauN bxygw, ikauNik ipRQI qoN pYdw hoieAw kwT, aus dy kuMdy vwlI quPMg.#kdy kdy AnÍX dI loV huMdI hY, jYsy- \"iqmr aucr hw Bgix bKwno.\" (1006) ArQ leI pwT hovygw iqmrhw aucr Bgix bKwno, ArQwq AMDkwr ivnwSk AwKky BYx pd kho³ Awid.#(k) pwS (PwhI) dy nwauN vruxwsqR, Xm SsqR Awid klpy hn, XQw- gMgweIsurwsqR, ikRsn b`lBw eIsurwsqR, ArQwq gMgw Aqy ikRsn dI ipAwrI Xmunw dw eISÍr vrux, aus dw SsqR pwS, Aqy AMqkwsqR, rivsuqwsqR, pRwxWqk SsqR Awid, Xm dw SsqR is`D krn leI PwsI dy nwauN Qwpy hn.#sYnw dI vYrx BI pwS dw nwauN hY, pr sYnw dy nwauN xI- nI- pRqÎX lgwky AdBuq rIiq nwl rcy hn, jYsy- bIrxI, BtnI, qnuqRwxnI, Awid. ienHW dy AMq Air AQvw AirxI joVky pwS dy nwauN hn.#PwsI dw nwauN TgAwXuD BI AwieAw hY. pwTk ƒ jwxnw cwhIey ik bwtpwr, Dnhwrk, pQGwqk, mghw, mwXwhr, ivKdwXk Awid pdW nwl ssqR pd joVn qoN pwS dy nwauN ho jWdy hn.#(K) sB qoN ip¤CoN quPMg (bMdUk) dy nwauN Awey hn, jo igxqI iv`c sB qoN v`D hn Aqy AlOikk rIiq nwl rcy hn, jYsy- jlj- kuMidnI, Drwrwt ipRsitxI, ArQwq kwT dw kuMdw Dwrx vwlI. bMdUk dw hor nwauN iliKAw hY POj dI vYrx, Ar xI- nI- pRqÎX nwl sYnw dy AnMq nwm klpy hn. jYsy- bwrin, hQnI, rQin, hXnI, Gorin, pdwqin, brmxI, ckRxI, KVgxI, pMcwnn GoKnI, AiBmwinnI, smXnI, soBnI, pRBwDrin, BwnI, myDxI, iDKxI, inRpxI, BUpxI, DnunI, kovMfnI Awid, ienHW dy AMq irpu sqRü Air AMqk Awid pd lgwky bMdUk dy nwm bxwey hn.#quPMg dw hor nwauN QwipAw hY Syr dI vYrx, ies pRsMg iv`c Syr dy nwauN ieauN ilKy hn-#\"Awid qrMgin sbd aucwro jwnkY.#jwcr kih nwiek pd bhuro TwnkY,#sqRü Sbd ko qWky AMq aucwrIAY,#ho! skl qupk ky nwm suimqR ivcwrIAY.\"#(811)#qrMignI (ndI) qoN jw (auqpMn hoieAw) Gws, aus ƒ crx vwlw imRg, aus dw nwiek Syr, aus dI sqRü (vYrx) bMdUk.#ndIAW dy nwm BI swDwrx nhIN hn. ikqy ndI ƒ iknwry Fwhux vwlI mMnky AiBmwinnI AwiKAw hY, ikqy prbqW ƒ ivdwrx vwlI d`isAw hY Aqy ikqy jmunw Awidk ndIAW dy purwxW nwl sMbMD r`Kx vwly nwauN ilKy hn, XQw- dÍwrwviqnwiek ipRXw jmunw dw, BIsm mwqw gMgw dw, sisAnujnin cMdRBwgw dw Awid.#ikqy ipRQvI qoN Gws dI auqp`qI d`sx leI bhuq pycdwr nwauN rcy hn, XQw- \"insnwieknin sUncr piq Air.\" cMdRBwgw vwlI (ArQwq cMdRBwgw ƒ Dwrx vwlI) ipRiQvI, aus dw b`cw Gws, aus dy crx vwlw imRg, aus dw piq Syr, aus dI vYrx bMdUk.#ipRiQvI ƒ kSÎp pRjwpiq dI mMnky jo nwauN bMdUk dy ilKy hn, auh sB qoN AOKy hn, XQw- \"au`csRvwies eys eysxI iesxI ArxI.\" aucYÚ sRvw GoVy dw eISÍr ieMdR, aus dw eISÍr kSÎp, aus dI mwlkIXq ipRiQvI, aus dy eISÍr rwjw dI sYnw, aus dI vYrx bMdUk.#keI QweIN cwr bwr inRp pd dyky quPMg dw nwauN bxwieAw hY. XQw-#Awid Sbd mwqMg BxIjY,#cwr bwr inRp pd ko dIjY,#ArxI qWky AMq bKwno,#sB sRI nwm qupk ky jwno. (1251)#mwqMg (AYrwvq hwQI) dw inRp (Bwv- sÍwmI) ieMdR, aus dw sÍwmI kSÎp, aus dI mwlkIXq ipRiQvI, aus dI r`Ck rwjsYnw, aus dI Gwqk bMdUk.#jy pwTk au`pr d¤sy inXmW ƒ ivcwrky ssqRnwmmwlw dw pwT krngy, qd ArQ smJx iv`c bhuq AwswnI hovygI.","definitionUni":"ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਦ੍ਰਿਸ੍ਟਕੂਟ (ਪਹੇਲੀ) ਦੀ ਰੀਤਿ ਕਰਕੇ ਖੜਘ, ਕਟਾਰ, ਬਰਛੀ, ਚਕ੍ਰ, ਵਾਣ (ਤੀਰ), ਪਾਸ਼ (ਫਾਹੀ) ਅਤੇ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਨਾਉਂ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮਝਣਾ ਸਾਧਾਰਣ ਵਿਦ੍ਵਵਾਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਔਖਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਾਣ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਬਿਗਾੜੇ ਹੋਏ ਪਦਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਜਾਣਨ ਲਈ ਸੂਖਮ ਬੁੱਧਿ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ.#ਦਯਾਰਹਿਤ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ- ਸ੍ਰਾਵੀ ਦੀ ਥਾਂ ਸਾਵੀ, ਛਤਜ ਦੀ ਥਾਂ ਛਿਤਜ, ਛੇਦਕ ਦੀ ਥਾਂ ਛਾਦਕ, ਸਿਪਿਹਿਰ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿਪੈਹਰ, ਸ਼ਸਨ ਕੁੰਭੇਸ਼ ਦੀ ਥਾਂ ਸਸਨ ਕੇ ਭੇਸ, ਅਸ੍ਰ ਦੀ ਥਾਂ ਅਸੁਰ, ਵ੍ਰਿਸ੍ਠਿ ਅਧਿਪ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿਸਨਾਧਪ, ਸ਼ੂਤਰਿ ਦੀ ਥਾਂ ਸੱਤਰ, ਆਰਵਲਾ ਅਰਿ ਦੀ ਥਾਂ ਅਰਬਲਾਰ, ਧ੍ਵਨਨਿ ਦੀ ਥਾਂ ਧਨਨੀ, ਸੂਰਜਜ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਜਜ, ਸੁਧੁਨਿ ਦੀ ਥਾਂ ਸੁਧਨ, ਸੰਕ੍ਰੰਦਨ ਦੀ ਥਾਂ ਸਕ੍ਰਰਦਨ, ਹਰ ਥੀ ਥਾਂ ਹਰਿ, ਹਰਿ ਦੀ ਥਾਂ ਹਰ, ਯਾਗ੍ਯਸੇਨੀ ਦੀ ਥਾਂ ਯਾਗਮੇਨ, ਬਾਸੀ ਦੀ ਥਾਂ ਬੰਸੀ, ਵਿਬੁਧ ਦੀ ਥਾਂ ਬਿਬਿਧ, ਬਿਹਸ ਦੀ ਥਾਂ ਬਹਸਿ, ਸਹਸ ਦੀ ਥਾਂ ਸਪਤ, ਤੁਰੰਗਨਿ ਦੀ ਥਾਂ ਤਰੰਗਨਿ ਆਦਿ ਸੈਂਕੜੇ ਸ਼ਬਦ ਬਿਗਾੜਕੇ ਅਰਥ ਤੋਂ ਅਨਰਥ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ.#ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਭਾਵੇਂ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਅੰਦਰ ਅੱਖਰ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਬਹੁਤ ਕਠਿਨ ਪਦਾਂ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਥਾਂ ਜੋਗ ਮਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ ਦੀ ਕੁੰਜੀ ਦੱਸਕੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਅਤੇ ਉਹ ਨਿਯਮ ਦੱਸੇ ਜਾਣ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਕਲਪੇ ਹਨ-#(ੳ) ਖੜਗ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ੍ਰਿਸਟੇਸ (ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ- ਈਸ਼) ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਵਿਸ਼੍ਵ, ਜਗਤ, ਸੰਸਾਰ, ਦੁਨੀਆਂ ਆਦਿ ਜਿਤਨੇ ਨਾਉਂ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਈਸ਼, ਏਸ਼, ਪਤਿ ਆਦਿ ਪਦ ਜੁੜਨ ਤੋਂ ਖੜਗ ਦੇ ਨਾਉਂ ਜਾਣੇ. ਖੜਗ ਦਾ ਹੋਰ ਨਾਉਂ ਹੈ- ਪ੍ਰਿਥੀਪਾਲਕ, ਤਦ ਭੂਮਿ, ਵਸੁਧਾ, ਵਸੁੰਧਰਾ, ਥਿਰਾ ਆਦਿ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦੇ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਪਾਲਕ ਪਦ ਲਗਾਕੇ ਖੜਗ ਨਾਉਂ ਸਮਝੇ. ਇਵੇਂ ਹੀ ਤਲਵਾਰ ਨੂੰ ਗ੍ਰੀਵਾ ਅਰਿ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਗਰਦਨ, ਨਾਰ, ਕੰਠ, ਆਦਿ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਅਰਿ, ਸਤ੍ਰੁ, ਵੈਰੀ ਆਦਿ ਪਦ ਲਾਉਣ ਤੋ ਖੜਗ ਬੋਧਕ ਨਾਮ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰਾਂ- ਜਗਮਾਤ ਸਸਤ੍ਰਪਤਿ, ਕਵਚਾਂਤਕ, ਖੇਲਾਂਤਕ, ਖਲਮਾਰਕ, ਭੂਤਾਂਤਕ, ਭਵਹਾ, ਖਗਅਰਿ, ਮ੍ਰਿਗਅਰਿ ਆਦਿ ਖੜਗ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਬਾਬਤ ਸਮਝ ਲੈਣਾ ਚਾਹੀਏ.#ਕਈ ਪਾਠਕ ਖ਼ਾਸ ਸੰਕੇਤ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ, ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੈਸੇ- \"ਜਗਤਮਾਤ\" ਨਾਉਂ ਮਾਇਆ ਅਤੇ ਭਵਾਨੀ ਦਾ ਹੈ, ਕਵਚਾਂਤਕ ਬੰਦੂਕ ਭੀ ਹੈ, ਭੂਤਾਂਤਕ ਸ਼ਿਵ ਹੈ, ਖਗਅਰਿ ਬਾਜ਼ ਹੈ, ਮ੍ਰਿਗਅਰਿ ਸ਼ੇਰ ਹੈ ਆਦਿ. ਪਰ ਨਿਸਚੇ ਕਰਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਖੜਗ ਦਾ ਖਾਸ ਅਰਥ ਬੋਧ ਕਰਨ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਢੀ ਸ਼ਕਤਿ ਹੈ. ਐਸੇ ਹੀ ਬਰਛੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਭਟਹਾ, ਵਰੁਣ ਦਾ ਨਾਉਂ ਜਮੁਨਾਈਸ਼, ਮ੍ਰਿਗ ਦਾ ਨਾਉਂ ਤ੍ਰਿਣਰਿਪੁ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਤਿਮਿਰਹਾ, ਘਾਹ ਦਾ ਨਾਉਂ ਨਦੀਜ, ਬਿਰਛ ਦਾ ਨਾਉਂ ਜਲਜ ਆਦਿ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਮਝ ਲੈਣੇ ਚਾਹੀਏ.#(ਅ) ਕਟਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਜਮਧਰ ਜਮਦਾੜ ਉਦਰ ਅਰਿ ਆਦਿ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਜਮ (ਯਮ) ਦੇ ਨਾਉਂ ਨਾਲ ਦਾੜ੍ਹ ਅਤੇ ਪੇਟ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਅਰਿ ਸਤ੍ਰੁ ਆਦਿ ਪਦ ਲਗਾਕੇ ਕਟਾਰ ਦੇ ਨਾਉਂ ਬਣਦੇ ਹਨ.#(ੲ) ਬਰਛੀ ਨੂੰ ਸੈਹਥੀ, ਸ਼ਕਤਿ, ਸੁਭਟਅਰਿ, ਸੈਨਾਰਿਪੁ, ਕੁੰਭਅਰਿ, ਯਸਟੀਅਰਧੰਗ, ਭਟਹਾ, ਕੁੰਭਹਾ, ਕੁੰਭੀਰਿਪੁ, ਲਛਮਨ ਅਰਿ, ਘਟੋਤਕਚ ਅਰਿ ਆਦਿ ਨਾਉਂ ਦਿੱਤੇ ਹਨ. ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਸੁਭਟ ਅਰਿ ਦੀ ਥਾਂ ਜੇ ਯੋਧਾ ਰਿਪੁ ਹੋਵੇ ਅਥਵਾ ਕੁੰਭੀ ਅਰਿ ਦੀ ਥਾਂ ਕੁੰਜਰ ਰਿਪੁ ਹੋਵੇ ਤਦ ਕੇਵਲ ਪਦਾਂ ਦਾ ਹੇਰ ਫੇਰ ਹੈ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਅਰਥ ਇੱਕੋ ਹੈ.#ਸਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਹੋਣਾ ਭੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਬਿਨਾ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਕਿ ਲਛਮਨ ਬਰਛੀ ਨਾਲ ਮੂਰਛਿਤ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਘਟੋਤਕਚ ਮੋਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਸੈਹਥੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲਛਮਨ ਰਿਪੁ ਅਤੇ ਘਟੋਤਕਚ ਰਿਪੁ ਹੋਇਆ.#(ਸ) ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਉਂ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਵਿਸਨੁ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਨ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਸਸਤ੍ਰ ਅਥਵਾ ਆਯੁਧ ਪਦ ਜੋੜਿਆ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਜੋ ਵੈਰੀ ਚਕ੍ਰ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ਕ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਠਹਿਰਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- ਵਿਸਨੁ ਸਸਤ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਸਨਾਯੁਧ, ਮੁਰਮਰਦਨ, ਮਧੁਹਾ ਨਰਕਾਸੁਰ ਰਿਪੁ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ. ਜੇ ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਨ ਅਤੇ ਵਿਸਨੁ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਚਕ੍ਰ ਦੇ ਨਾਮ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਕਠਿਨਾਈ ਨਹੀਂ#(ਹ) ਤੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਜੋ ਕੋਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਧਨੁਖਗ੍ਰਜ, ਚਰਮਛੇਦਕ, ਮ੍ਰਿਗਹਾ, ਆਦਿਕ ਅਨੇਕ ਕਲਪੇ ਹਨ, ਪਰ ਵਾਣ ਨੂੰ ਆਕਾਸਚਾਰੀ ਮੰਨਕੇ ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਨਾਮ ਬਣਾਏ ਹਨ ਉਹ ਅਣੋਖੇ ਢੰਗ ਦੇ ਹਨ, ਯਥਾ- \"ਰਜਨੀਸੁਰ ਧਰਧਰ\", \"ਚੰਦ੍ਰਧਰਚਰ\", ਅਰਥਾਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਆਕਾਸ਼, ਤਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਣ ਵਾਲਾ ਤੀਰ. ਇਸ ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਨਾਉਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਔਖੇ ਹਨ, ਜੈਸੇ- ਝਖਧਰਸੁਤ, ਵਾਸਵ ਅਰਿ¹ ਧਰ ਤਨਯ, ਅਰਥਾਤ ਮੱਛੀਆਂ ਦੇ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ ਉਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਵੈਰੀ, ਮੈਨਾਕ ਪਰਬਤ, ਉਸ ਦੇ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ ਸਮੁੰਦਰ, ਉਸ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਚੰਦ੍ਰਮਾ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ.#ਕਾਮ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਅੰਤ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪਦ ਜੋੜਕੇ ਭੀ ਤੀਰ ਦੇ ਨਾਮ ਥਾਪੇ ਹਨ, ਯਥਾ-#ਪੁਹਪਧਨੁਖਾਯੁਧ, ਮੀਨਕੇਤ੍ਵਾਯੁਧ, ਸ਼ਿਵਅਰਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਆਦਿ.#ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪਦ ਲਗਾਕੇ ਭੀ ਬਾਣ ਦੇ ਨਾਮ ਬਣਾਏ ਹਨ, ਯਥਾ- ਇੰਦ੍ਰਸੁਤ ਆਯੁਧ, ਗੁੜਾਕੇਸ਼ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਧਨੰਜਯ ਅਸਤ੍ਰ, ਆਦਿ.#ਕਰਣ, ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨ ਅਤੇ ਰਾਵਣ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਤੀਰ ਨਾਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਕਰਣਾਂਤਕ, ਸੂਰਯਸੁਤਅਰਿ, ਕ੍ਰਿਸਨਾਂਤਕ, ਹਲਧਰ ਅਨੁਜ ਅਰਿ ਆਦਿ ਬਾਣ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ.#ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਰਥਵਾਹੀ ਹੋਏ ਸਨ ਇਸ ਲਈ ਭੀਖਮ ਅਰਿ ਸੂਤ ਅਰਿ, ਗੰਗਾਪੁਤ੍ਰ ਅਰਿ ਸੂਤ ਅਰਿ, ਇੰਦ੍ਰ ਤਾਤ ਸੂਤਰਿ, ਯੁਧਿਸਟਿਰ ਅਨੁਜ ਸੂਤਰਿ ਆਦਿ ਬਹੁਤ ਨਾਉਂ ਰਚੇ ਹਨ.#ਸਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਈਂ ਅੱਗਾਪਿੱਛਾ ਦੇਖਕੇ ਪਦਾਂ ਦਾ ਅਧ੍ਯਾਹਾਰ² ਕਰਨਾ ਪੈਦਾ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਪ੍ਰਿਥਮ ਜੁਧਿਸਟਰ ਭਾਖ, ਬੰਧੁ ਸ਼ਬਦ ਪੁਨ ਭਾਖੀਏ। ਜਾਨ ਹ੍ਰਿਦੈ ਮੇ ਰਾਖ, ਸਕਲ ਨਾਮ ਏ ਬਾਨ ਕੇ.\" (੧੬੮) ਯੁਧਿਸ੍ਠਿਰ ਦਾ ਭਾਈ ਹੋਇਆ ਅਰਜੁਨ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕੁਝ ਅਰਥ ਸਿੱਧ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਲਈ \"ਸੂਤਰਿ\" ਪਦ ਬਾਹਰੋਂ ਜੋੜਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਅਰਥਾਤ ਅਰਜੁਨ ਦੇ ਸੂਤ ਦਾ ਵੈਰੀ ਤੀਰ. ਐਸੇ ਹੀ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਠ ਹੈ-#\"ਪ੍ਰਿਥੀ ਸ਼ਬਦ ਕੋ ਆਦਿ ਉਚਾਰੋ।#ਤਾਂ ਪਾਛੇ ਜਾ ਪਦ ਦੈ ਡਾਰੋ।#ਨਾਮ ਤੁਫੰਗ ਜਾਨ ਹਿਯ ਲੀਜੈ।#ਚਹਿਯੈ ਜਹਾਂ ਤਹਾਂ ਪਦ ਦੀਜੈ.\" (੭੨੧) ਇਸ ਥਾਂ ਪ੍ਰਿਥੀਜ ਦੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰਿਸਟਨਿ ਪਦ ਵਾਧੂ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਬੰਦੂਕ ਨਾਉਂ ਬਣੇਗਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਪ੍ਰਿਥੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਾਠ, ਉਸ ਦੇ ਕੁੰਦੇ ਵਾਲੀ ਤੁਫੰਗ.#ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਨ੍ਵਯ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੈਸੇ- \"ਤਿਮਰ ਉਚਰ ਹਾ ਭਗਣਿ ਬਖਾਨੋ.\" (੧੦੦੬) ਅਰਥ ਲਈ ਪਾਠ ਹੋਵੇਗਾ ਤਿਮਰਹਾ ਉਚਰ ਭਗਣਿ ਬਖਾਨੋ, ਅਰਥਾਤ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਆਖਕੇ ਭੈਣ ਪਦ ਕਹੋ³ ਆਦਿ.#(ਕ) ਪਾਸ਼ (ਫਾਹੀ) ਦੇ ਨਾਉਂ ਵਰੁਣਾਸਤ੍ਰ, ਯਮ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਕਲਪੇ ਹਨ, ਯਥਾ- ਗੰਗਾਈਸੁਰਾਸਤ੍ਰ, ਕ੍ਰਿਸਨ ਬੱਲਭਾ ਈਸੁਰਾਸਤ੍ਰ, ਅਰਥਾਤ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਨ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਯਮੁਨਾ ਦਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਵਰੁਣ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਪਾਸ਼, ਅਤੇ ਅੰਤਕਾਸਤ੍ਰ, ਰਵਿਸੁਤਾਸ੍‍ਤ੍ਰ, ਪ੍ਰਾਣਾਂਤਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਆਦਿ, ਯਮ ਦਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਫਾਸੀ ਦੇ ਨਾਉਂ ਥਾਪੇ ਹਨ.#ਸੈਨਾ ਦੀ ਵੈਰਣ ਭੀ ਪਾਸ਼ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੈ, ਪਰ ਸੈਨਾ ਦੇ ਨਾਉਂ ਣੀ- ਨੀ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਲਗਾਕੇ ਅਦਭੁਤ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹਨ, ਜੈਸੇ- ਬੀਰਣੀ, ਭਟਨੀ, ਤਨੁਤ੍ਰਾਣਨੀ, ਆਦਿ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਅਰਿ ਅਥਵਾ ਅਰਿਣੀ ਜੋੜਕੇ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਉਂ ਹਨ.#ਫਾਸੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਠਗਆਯੁਧ ਭੀ ਆਇਆ ਹੈ. ਪਾਠਕ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਬਾਟਪਾਰ, ਧਨਹਾਰਕ, ਪਥਘਾਤਕ, ਮਗਹਾ, ਮਾਯਾਹਰ, ਵਿਖਦਾਯਕ ਆਦਿ ਪਦਾਂ ਨਾਲ ਸਸਤ੍ਰ ਪਦ ਜੋੜਨ ਤੋਂ ਪਾਸ਼ ਦੇ ਨਾਉਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#(ਖ) ਸਭ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਤੁਫੰਗ (ਬੰਦੂਕ) ਦੇ ਨਾਉਂ ਆਏ ਹਨ, ਜੋ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਨ ਅਤੇ ਅਲੌਕਿਕ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਰਚੇ ਹਨ, ਜੈਸੇ- ਜਲਜ- ਕੁੰਦਿਨੀ, ਧਰਾਰਾਟ ਪ੍ਰਿਸਟਿਣੀ, ਅਰਥਾਤ ਕਾਠ ਦਾ ਕੁੰਦਾ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ. ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਹੋਰ ਨਾਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਫੌਜ ਦੀ ਵੈਰਣ, ਅਰ ਣੀ- ਨੀ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਯ ਨਾਲ ਸੈਨਾ ਦੇ ਅਨੰਤ ਨਾਮ ਕਲਪੇ ਹਨ. ਜੈਸੇ- ਬਾਰਨਿ, ਹਥਨੀ, ਰਥਨਿ, ਹਯਨੀ, ਘੋਰਨਿ, ਪਦਾਤਨਿ, ਬਰਮਣੀ, ਚਕ੍ਰਣੀ, ਖੜਗਣੀ, ਪੰਚਾਨਨ ਘੋਖਨੀ, ਅਭਿਮਾਨਿਨੀ, ਸਮਯਨੀ, ਸੋਭਨੀ, ਪ੍ਰਭਾਧਰਨਿ, ਭਾਨੀ, ਮੇਧਣੀ, ਧਿਖਣੀ, ਨ੍ਰਿਪਣੀ, ਭੂਪਣੀ, ਧਨੁਨੀ, ਕੋਵੰਡਨੀ ਆਦਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਰਿਪੁ ਸਤ੍ਰੁ ਅਰਿ ਅੰਤਕ ਆਦਿ ਪਦ ਲਗਾਕੇ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਨਾਮ ਬਣਾਏ ਹਨ.#ਤੁਫੰਗ ਦਾ ਹੋਰ ਨਾਉਂ ਥਾਪਿਆ ਹੈ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਵੈਰਣ, ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਨਾਉਂ ਇਉਂ ਲਿਖੇ ਹਨ-#\"ਆਦਿ ਤਰੰਗਨਿ ਸਬਦ ਉਚਾਰੋ ਜਾਨਕੈ.#ਜਾਚਰ ਕਹਿ ਨਾਇਕ ਪਦ ਬਹੁਰੋ ਠਾਨਕੈ,#ਸਤ੍ਰੁ ਸ਼ਬਦ ਕੋ ਤਾਂਕੇ ਅੰਤ ਉਚਾਰੀਐ,#ਹੋ! ਸਕਲ ਤੁਪਕ ਕੇ ਨਾਮ ਸੁਮਿਤ੍ਰ ਵਿਚਾਰੀਐ.\"#(੮੧੧)#ਤਰੰਗਿਨੀ (ਨਦੀ) ਤੋਂ ਜਾ (ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ) ਘਾਸ, ਉਸ ਨੂੰ ਚਰਣ ਵਾਲਾ ਮ੍ਰਿਗ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਇਕ ਸ਼ੇਰ, ਉਸ ਦੀ ਸਤ੍ਰੁ (ਵੈਰਣ) ਬੰਦੂਕ.#ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਭੀ ਸਾਧਾਰਣ ਨਹੀਂ ਹਨ. ਕਿਤੇ ਨਦੀ ਨੂੰ ਕਿਨਾਰੇ ਢਾਹੁਣ ਵਾਲੀ ਮੰਨਕੇ ਅਭਿਮਾਨਿਨੀ ਆਖਿਆ ਹੈ, ਕਿਤੇ ਪਰਬਤਾਂ ਨੂੰ ਵਿਦਾਰਣ ਵਾਲੀ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਜਮੁਨਾ ਆਦਿਕ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਨਾਉਂ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਯਥਾ- ਦ੍ਵਾਰਾਵਤਿਨਾਇਕ ਪ੍ਰਿਯਾ ਜਮੁਨਾ ਦਾ, ਭੀਸਮ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਦਾ, ਸਸਿਅਨੁਜਨਨਿ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਦਾ ਆਦਿ.#ਕਿਤੇ ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਤੋਂ ਘਾਸ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਦੱਸਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪੇਚਦਾਰ ਨਾਉਂ ਰਚੇ ਹਨ, ਯਥਾ- \"ਨਿਸਨਾਇਕਨਨਿ ਸੂਨਚਰ ਪਤਿ ਅਰਿ.\" ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਵਾਲੀ (ਅਰਥਾਤ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ) ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਉਸ ਦਾ ਬੱਚਾ ਘਾਸ, ਉਸ ਦੇ ਚਰਣ ਵਾਲਾ ਮ੍ਰਿਗ, ਉਸ ਦਾ ਪਤਿ ਸ਼ੇਰ, ਉਸ ਦੀ ਵੈਰਣ ਬੰਦੂਕ.#ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਨੂੰ ਕਸ਼੍ਯਪ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿ ਦੀ ਮੰਨਕੇ ਜੋ ਨਾਉਂ ਬੰਦੂਕ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖੇ ਹਨ, ਯਥਾ- \"ਉੱਚਸ੍ਰਵਾਇਸ ਏਸ ਏਸਣੀ ਇਸਣੀ ਅਰਣੀ.\" ਉਚੈਃ ਸ੍ਰਵਾ ਘੋੜੇ ਦਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਇੰਦ੍ਰ, ਉਸ ਦਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀਯਤ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਉਸ ਦੇ ਈਸ਼੍ਵਰ ਰਾਜਾ ਦੀ ਸੈਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਵੈਰਣ ਬੰਦੂਕ.#ਕਈ ਥਾਈਂ ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਪਦ ਦੇਕੇ ਤੁਫੰਗ ਦਾ ਨਾਉਂ ਬਣਾਇਆ ਹੈ. ਯਥਾ-#ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਮਾਤੰਗ ਭਣੀਜੈ,#ਚਾਰ ਬਾਰ ਨ੍ਰਿਪ ਪਦ ਕੋ ਦੀਜੈ,#ਅਰਣੀ ਤਾਂਕੇ ਅੰਤ ਬਖਾਨੋ,#ਸਭ ਸ੍ਰੀ ਨਾਮ ਤੁਪਕ ਕੇ ਜਾਨੋ. (੧੨੫੧)#ਮਾਤੰਗ (ਐਰਾਵਤ ਹਾਥੀ) ਦਾ ਨ੍ਰਿਪ (ਭਾਵ- ਸ੍ਵਾਮੀ) ਇੰਦ੍ਰ, ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕਸ਼੍ਯਪ, ਉਸ ਦੀ ਮਾਲਕੀਯਤ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਉਸ ਦੀ ਰੱਛਕ ਰਾਜਸੈਨਾ, ਉਸ ਦੀ ਘਾਤਕ ਬੰਦੂਕ.#ਜੇ ਪਾਠਕ ਉੱਪਰ ਦੱਸੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰਕੇ ਸਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਗੇ, ਤਦ ਅਰਥ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਆਸਾਨੀ ਹੋਵੇਗੀ."},{"id":7080,"word":"shjsmwiD","wordUni":"ਸਹਜਸਮਾਧਿ","definition":"sMgÎw- hT Xog dy ks† swDnw qoN ibnw sugm smwiD. \"jogIAW dI hT smwiD hY, qy is`KW dI shj smwiD hY. A¤Ty pihr kQw kIrqn iv`c gujwrdy hn, EnW dy sÍws ivrQw nhIN jWdy.\" (BgqwvlI) \"shj smwiD sdw ilv hir isau.\" (swr AÚ mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਠ ਯੋਗ ਦੇ ਕਸ੍ਟ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਸੁਗਮ ਸਮਾਧਿ. \"ਜੋਗੀਆਂ ਦੀ ਹਠ ਸਮਾਧਿ ਹੈ, ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਹਜ ਸਮਾਧਿ ਹੈ. ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਗੁਜਾਰਦੇ ਹਨ, ਓਨਾਂ ਦੇ ਸ੍ਵਾਸ ਵਿਰਥਾ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ.\" (ਭਗਤਾਵਲੀ) \"ਸਹਜ ਸਮਾਧਿ ਸਦਾ ਲਿਵ ਹਰਿ ਸਿਉ.\" (ਸਾਰ ਅਃ ਮਃ ੧)"},{"id":7092,"word":"shjjog","wordUni":"ਸਹਜਜੋਗ","definition":"sMgÎw- hTXog dy kiTn swDnw qoN inrwlw suKwlw Xog. nwm ismrx dÍwrw mn dI eykwgRqw rUp Xog. gurubwxI iv`c ies Xog dy Bgiqjog, q`qjog, bRhmjog Awid nwm Awey hn, Aqy shjjog dw srUp ieauN vrxn kIqw hY-#\"guru kw Sbdu mnY mih muMdRw, iKMQw iKmw hFwvau[ jo ikCu krY Blw kir mwnau, shj jog iniD pwvau[ bwbw! jugqw jIau jugh jug jogI prm qMq mih jogM[ AMimRqu nwmu inrMjnu pwieAw igAwn kwieAw rs BogM[ isvngrI mih Awsix bYsau klp iqAwgI bwdM[ isM|I sbdu sdw Duin sohY Aih inis pUrY nwdM[ pqu vIcwru igAwnumiq fMfw vrqmwn ibBUqM[ hir kIriq rhrwis hmwrI gurmuiK pMQu AqIqM. sglI joiq hmwrI sMimAw nwnw vrn AnykM[ khu nwnk suix BrQir jogI pwrbRhm ilv eykM.\" (Awsw mÚ 1)#\"guir mnu mwirE kir sMjogu,#Aihins rwvY Bgiqjogu,#gur sMqsBw duKu imtYrogu,#jn nwnk hirvru shjjogu.\"#(bsM mÚ 1)#\"jogu n BgvI kpVI, jogu n mYly vyis[#nwnk Gir bYiTAw jogu pweIAY siqgur kY aupdyis.\" (svw mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਠਯੋਗ ਦੇ ਕਠਿਨ ਸਾਧਨਾ ਤੋਂ ਨਿਰਾਲਾ ਸੁਖਾਲਾ ਯੋਗ. ਨਾਮ ਸਿਮਰਣ ਦ੍ਵਾਰਾ ਮਨ ਦੀ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਰੂਪ ਯੋਗ. ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਯੋਗ ਦੇ ਭਗਤਿਜੋਗ, ਤੱਤਜੋਗ, ਬ੍ਰਹਮਜੋਗ ਆਦਿ ਨਾਮ ਆਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਸਹਜਜੋਗ ਦਾ ਸਰੂਪ ਇਉਂ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ-#\"ਗੁਰੁ ਕਾ ਸ਼ਬਦੁ ਮਨੈ ਮਹਿ ਮੁੰਦ੍ਰਾ, ਖਿੰਥਾ ਖਿਮਾ ਹਢਾਵਉ। ਜੋ ਕਿਛੁ ਕਰੈ ਭਲਾ ਕਰਿ ਮਾਨਉ, ਸਹਜ ਜੋਗ ਨਿਧਿ ਪਾਵਉ। ਬਾਬਾ! ਜੁਗਤਾ ਜੀਉ ਜੁਗਹ ਜੁਗ ਜੋਗੀ ਪਰਮ ਤੰਤ ਮਹਿ ਜੋਗੰ। ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਨਾਮੁ ਨਿਰੰਜਨੁ ਪਾਇਆ ਗਿਆਨ ਕਾਇਆ ਰਸ ਭੋਗੰ। ਸਿਵਨਗਰੀ ਮਹਿ ਆਸਣਿ ਬੈਸਉ ਕਲਪ ਤਿਆਗੀ ਬਾਦੰ। ਸਿੰਙੀ ਸਬਦੁ ਸਦਾ ਧੁਨਿ ਸੋਹੈ ਅਹਿ ਨਿਸਿ ਪੂਰੈ ਨਾਦੰ। ਪਤੁ ਵੀਚਾਰੁ ਗਿਆਨੁਮਤਿ ਡੰਡਾ ਵਰਤਮਾਨ ਬਿਭੂਤੰ। ਹਰਿ ਕੀਰਤਿ ਰਹਰਾਸਿ ਹਮਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖਿ ਪੰਥੁ ਅਤੀਤੰ. ਸਗਲੀ ਜੋਤਿ ਹਮਾਰੀ ਸੰਮਿਆ ਨਾਨਾ ਵਰਨ ਅਨੇਕੰ। ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਸੁਣਿ ਭਰਥਰਿ ਜੋਗੀ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਲਿਵ ਏਕੰ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧)#\"ਗੁਰਿ ਮਨੁ ਮਾਰਿਓ ਕਰਿ ਸੰਜੋਗੁ,#ਅਹਿਨਿਸ ਰਾਵੈ ਭਗਤਿਜੋਗੁ,#ਗੁਰ ਸੰਤਸਭਾ ਦੁਖੁ ਮਿਟੈਰੋਗੁ,#ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿਵਰੁ ਸਹਜਜੋਗੁ.\"#(ਬਸੰ ਮਃ ੧)#\"ਜੋਗੁ ਨ ਭਗਵੀ ਕਪੜੀ, ਜੋਗੁ ਨ ਮੈਲੇ ਵੇਸਿ।#ਨਾਨਕ ਘਰਿ ਬੈਠਿਆ ਜੋਗੁ ਪਾਈਐ ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਉਪਦੇਸਿ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੩)"},{"id":7094,"word":"shjDuin","wordUni":"ਸਹਜਧੁਨਿ","definition":"sMgÎw- hTXog dI swDnw krky dsmdÍwr iv`c Anwhq Sbd suxn qoN iBMn, nwm dI AKMf DunI dw hr smyN hoxw. AKMf nwmicMqn. \"siqguru syvy qW shjDuin aupjY.\" (sor mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਠਯੋਗ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ ਦਸਮਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਅਨਾਹਤ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਭਿੰਨ, ਨਾਮ ਦੀ ਅਖੰਡ ਧੁਨੀ ਦਾ ਹਰ ਸਮੇਂ ਹੋਣਾ. ਅਖੰਡ ਨਾਮਚਿੰਤਨ. \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੇਵੇ ਤਾਂ ਸਹਜਧੁਨਿ ਉਪਜੈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੩)"},{"id":7109,"word":"shij","wordUni":"ਸਹਜਿ","definition":"ikR. iv- gÎwn krky[ 2. sÍwBwivk[ 3. . kudrqI qOr pur[ 4. shj (bRhm) iv`c. \"lwgY shij iDAwnu.\" (jpu) 4. suSIlqw (swdwcwr) dw. \"shij sIgwr kwmix kir AwvY.\" (sUhI AÚ mÚ 1) 5. Sny Sny. hOlI hOlI. \"shij pkY so mITw.\" (quKw bwrhmwhw) 6. DIrj Aqy SWiq nwl. \"shij shij gux rmY kbIrw.\" (gau kbIr) \"bwbIhw qUM sihj bol.\" (svw mÚ 3)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਗ੍ਯਾਨ ਕਰਕੇ। ੨. ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ। ੩. . ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ਪੁਰ। ੪. ਸਹਜ (ਬ੍ਰਹਮ) ਵਿੱਚ. \"ਲਾਗੈ ਸਹਜਿ ਧਿਆਨੁ.\" (ਜਪੁ) ੪. ਸੁਸ਼ੀਲਤਾ (ਸਾਦਾਚਾਰ) ਦਾ. \"ਸਹਜਿ ਸੀਗਾਰ ਕਾਮਣਿ ਕਰਿ ਆਵੈ.\" (ਸੂਹੀ ਅਃ ਮਃ ੧) ੫. ਸ਼ਨੇ ਸ਼ਨੇ. ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ. \"ਸਹਜਿ ਪਕੈ ਸੋ ਮੀਠਾ.\" (ਤੁਖਾ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) ੬. ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਨਾਲ. \"ਸਹਜਿ ਸਹਜਿ ਗੁਣ ਰਮੈ ਕਬੀਰਾ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਬਾਬੀਹਾ ਤੂੰ ਸਹਿਜ ਬੋਲ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੩)"},{"id":7137,"word":"shl","wordUni":"ਸਹਲ","definition":"Aæ. [سہل] iv- sugm. sOKw Awswn. \"ijXbo jg ko shl hY XhY kiTn dÍY kwm[ pRwq sਁBrbo rwj ko rwq sਁBrbo rwm.\" (cirqR 81) 2. p`Dr Aqy nrm jmIn[ 3. Abdu`lw qSqrI dw puqR ie`k mhwqmw swDU AbU muhMmd. ijs dw dyhWq sn 823 ihjrI iv`c hoieAw.","definitionUni":"ਅ਼. [سہل] ਵਿ- ਸੁਗਮ. ਸੌਖਾ ਆਸਾਨ. \"ਜਿਯਬੋ ਜਗ ਕੋ ਸਹਲ ਹੈ ਯਹੈ ਕਠਿਨ ਦ੍ਵੈ ਕਾਮ। ਪ੍ਰਾਤ ਸਁਭਰਬੋ ਰਾਜ ਕੋ ਰਾਤ ਸਁਭਰਬੋ ਰਾਮ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੮੧) ੨. ਪੱਧਰ ਅਤੇ ਨਰਮ ਜਮੀਨ। ੩. ਅਬਦੁੱਲਾ ਤਸ਼ਤਰੀ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ ਅਬੂ ਮੁਹੰਮਦ. ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੮੨੩ ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ."},{"id":7166,"word":"shwrI m`l","wordUni":"ਸਹਾਰੀ ਮੱਲ","definition":"SRI gurU rwm dws swihb dw ccyrw vfw BweI, jo lhOr rihMdw sI. iesy dy puqR dI SwdI pur gurU swihb ny sRI Arjn jI ƒ Byjky hukm id`qw sI ik ibnw bulwey nw Awauxw Aqy lhOr rihky DrmpRcwr krnw. ies AwgÎwnuswr gurU swihb dy supuqR lhOr idvwnKwny nwmy AsQwn iv`c ivrwjky keI mhIny pRcwr krdy rhy, Aqy siqgurU dy drSn leI vÎwkul ho ky \"myrw mnu locY gurdrsn qweI\" Awid pd ilKky cOQy siqgurU dI syvw iv`c ic`TIAW G`lIAW.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਵਡਾ ਭਾਈ, ਜੋ ਲਹੌਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਇਸੇ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਜਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਨਾ ਬੁਲਾਏ ਨਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਰਹਿਕੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ. ਇਸ ਆਗ੍ਯਾਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਲਹੌਰ ਦਿਵਾਨਖਾਨੇ ਨਾਮੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਕੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋ ਕੇ \"ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਲੋਚੈ ਗੁਰਦਰਸਨ ਤਾਈ\" ਆਦਿ ਪਦ ਲਿਖਕੇ ਚੌਥੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਘੱਲੀਆਂ."},{"id":7167,"word":"shwrI rwm","wordUni":"ਸਹਾਰੀ ਰਾਮ","definition":"SRI gurU rwm dws swihb dw ccyrw vfw BweI, jo lhOr rihMdw sI. iesy dy puqR dI SwdI pur gurU swihb ny sRI Arjn jI ƒ Byjky hukm id`qw sI ik ibnw bulwey nw Awauxw Aqy lhOr rihky DrmpRcwr krnw. ies AwgÎwnuswr gurU swihb dy supuqR lhOr idvwnKwny nwmy AsQwn iv`c ivrwjky keI mhIny pRcwr krdy rhy, Aqy siqgurU dy drSn leI vÎwkul ho ky \"myrw mnu locY gurdrsn qweI\" Awid pd ilKky cOQy siqgurU dI syvw iv`c ic`TIAW G`lIAW.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮ ਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚਚੇਰਾ ਵਡਾ ਭਾਈ, ਜੋ ਲਹੌਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਇਸੇ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਜੀ ਨੂੰ ਭੇਜਕੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਬਿਨਾ ਬੁਲਾਏ ਨਾ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਲਹੌਰ ਰਹਿਕੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਾ. ਇਸ ਆਗ੍ਯਾਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਲਹੌਰ ਦਿਵਾਨਖਾਨੇ ਨਾਮੇ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਕੇ ਕਈ ਮਹੀਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋ ਕੇ \"ਮੇਰਾ ਮਨੁ ਲੋਚੈ ਗੁਰਦਰਸਨ ਤਾਈ\" ਆਦਿ ਪਦ ਲਿਖਕੇ ਚੌਥੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਠੀਆਂ ਘੱਲੀਆਂ."},{"id":7204,"word":"shI","wordUni":"ਸਹੀ","definition":"pRw. shylI. sM. sKI \"shIAW ivic iPrY suhylI.\" (sRI CMq mÚ 4) \"soeI shI sMdyh invwrY.\" (gau bwvn kbIr) SSkI. shy dI mdIn[ 3. &w. [سہی] iv- is`Dw. rwsœ[ 4. Aæ. [سحیح] shIh. ikR. iv- ibnw sMsy. inScy krky. \"hY qau shI lKY jau koeI.\" (gau bwvn kbIr) 5. TIk. XQwrQ. \"suxIAY isK shI.\" (vwr rwm 1. mÚ 1) \"ijnI clxu shI jwixAw.\" (vf mÚ 3. AlwhxI) \"Bjn rwm ko shI.\" (sor mÚ 9) 6. sMgÎw- inrxw. \"imil swDh kIno shI.\" (swr mÚ 5) 7. hsœwkr. dsœ^qæ \"SRI guru qy nih shI pvweI.\" (gupRsU) 8. ihswb dI vhI. 9. dyKo, shn. \"mY qyrI kTor bwxI bhuq shI hY.\" (jsw)","definitionUni":"ਪ੍ਰਾ. ਸਹੇਲੀ. ਸੰ. ਸਖੀ \"ਸਹੀਆਂ ਵਿਚਿ ਫਿਰੈ ਸੁਹੇਲੀ.\" (ਸ੍ਰੀ ਛੰਤ ਮਃ ੪) \"ਸੋਈ ਸਹੀ ਸੰਦੇਹ ਨਿਵਾਰੈ.\" (ਗਉ ਬਾਵਨ ਕਬੀਰ) ਸ਼ਸ਼ਕੀ. ਸਹੇ ਦੀ ਮਦੀਨ। ੩. ਫ਼ਾ. [سہی] ਵਿ- ਸਿੱਧਾ. ਰਾਸ੍ਤ। ੪. ਅ਼. [سحیح] ਸਹੀਹ. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਬਿਨਾ ਸੰਸੇ. ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਕੇ. \"ਹੈ ਤਉ ਸਹੀ ਲਖੈ ਜਉ ਕੋਈ.\" (ਗਉ ਬਾਵਨ ਕਬੀਰ) ੫. ਠੀਕ. ਯਥਾਰਥ. \"ਸੁਣੀਐ ਸਿਖ ਸਹੀ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੧. ਮਃ ੧) \"ਜਿਨੀ ਚਲਣੁ ਸਹੀ ਜਾਣਿਆ.\" (ਵਡ ਮਃ ੩. ਅਲਾਹਣੀ) \"ਭਜਨ ਰਾਮ ਕੋ ਸਹੀ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੯) ੬. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਰਣਾ. \"ਮਿਲਿ ਸਾਧਹ ਕੀਨੋ ਸਹੀ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੭. ਹਸ੍ਤਾਕ੍ਸ਼੍‍ਰ. ਦਸ੍ਤਖ਼ਤ਼ \"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਤੇ ਨਹਿ ਸਹੀ ਪਵਾਈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੮. ਹਿਸਾਬ ਦੀ ਵਹੀ. ੯. ਦੇਖੋ, ਸਹਨ. \"ਮੈ ਤੇਰੀ ਕਠੋਰ ਬਾਣੀ ਬਹੁਤ ਸਹੀ ਹੈ.\" (ਜਸਾ)"},{"id":7211,"word":"shu sohwgx","wordUni":"ਸਹੁ ਸੋਹਾਗਣ","definition":"ie`k pwKMfI PkIr, jo rwq ƒ iesqRI dw vys Dwrky AwKdw sI ik myry pws pqI hoky prmySÍr syjw qy AwauNdw hY. \"dUj cWdnI rwq ko shu AwvY muJ pws.\" (nwpR) siqgurU nwnk dyv dy aupdyS nwl ieh pwKMf iqAwgky s`cw swDu bixAw.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪਾਖੰਡੀ ਫਕੀਰ, ਜੋ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਵੇਸ ਧਾਰਕੇ ਆਖਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਪਤੀ ਹੋਕੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਸੇਜਾ ਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. \"ਦੂਜ ਚਾਂਦਨੀ ਰਾਤ ਕੋ ਸਹੁ ਆਵੈ ਮੁਝ ਪਾਸ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਪਾਖੰਡ ਤਿਆਗਕੇ ਸੱਚਾ ਸਾਧੁ ਬਣਿਆ."},{"id":7365,"word":"s`Kr","wordUni":"ਸੱਖਰ","definition":"sMgÎw- isMDu dy iknwry iSkwrpur pws ie`k ngr, ijs QW sRI gurU nwnk dyv jI dw pRis`D AsQwn \"swDbylw\"¹ hY. dyKo, bnKMfI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਿੰਧੁ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਰਪੁਰ ਪਾਸ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਥਾਨ \"ਸਾਧਬੇਲਾ\"¹ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਬਨਖੰਡੀ."},{"id":7425,"word":"scn","wordUni":"ਸਚਨ","definition":"sM. shwieqw krnw[ 2. imhrbwnI krnw[ 3. sM. sMcXn. jmw krnw. \"swDu miq nMmRqw scn kau.\" (Bwgu k) 4. icxnw. auswrnw. \"nv KMf sicE.\" (Akwl)","definitionUni":"ਸੰ. ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨਾ। ੨. ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਕਰਨਾ। ੩. ਸੰ. ਸੰਚਯਨ. ਜਮਾ ਕਰਨਾ. \"ਸਾਧੁ ਮਤਿ ਨੰਮ੍ਰਤਾ ਸਚਨ ਕਉ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ੪. ਚਿਣਨਾ. ਉਸਾਰਨਾ. \"ਨਵ ਖੰਡ ਸਚਿਓ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":7480,"word":"sjn","wordUni":"ਸਜਨ","definition":"dyKo, sjx Aqy s`jn. \"sMq sjn suiK mwxih rlIAw.\" (sUhI CMq mÚ 5) 2. vYdÎ. qbIb. \"nwnk rog gvwie imil siqguru swDU sjnw.\" (vwr gau 1. mÚ 4) dyKo, AM. Surgeon.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਜਣ ਅਤੇ ਸੱਜਨ. \"ਸੰਤ ਸਜਨ ਸੁਖਿ ਮਾਣਹਿ ਰਲੀਆ.\" (ਸੂਹੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੨. ਵੈਦ੍ਯ. ਤਬੀਬ. \"ਨਾਨਕ ਰੋਗ ਗਵਾਇ ਮਿਲਿ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸਾਧੂ ਸਜਨਾ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ਦੇਖੋ, ਅੰ. Surgeon."},{"id":7491,"word":"sjwdw","wordUni":"ਸਜਾਦਾ","definition":"iv- swdw. ibnw Twt[ 2. sMgÎw- BweI mrdwny dw puqR, jo ipqw dy dyhWq ip¤CoN siqgurU nwnk dyv dy drbwr kIrqn krdw irhw[ 3. &w. [شاہزادہ] Swhzwdw. rwjkumwr. bwdSwh dw puqR[ 4. Aæ. [سجادہ] s`jwdw. mus`lw. nmwz pVHn dI ctweI.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਾਦਾ. ਬਿਨਾ ਠਾਟ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਪਿੱਛੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ੩. ਫ਼ਾ. [شاہزادہ] ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ. ਰਾਜਕੁਮਾਰ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ। ੪. ਅ਼. [سجادہ] ਸੱਜਾਦਾ. ਮੁਸੱਲਾ. ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਚਟਾਈ."},{"id":7538,"word":"siT","wordUni":"ਸਠਿ","definition":"sM. sis†. iv- s`T. 60. \"ATsiT qIrQ jih swDu pg Drih.\" (rwm mÚ 5) dyKo, AM. Sixty.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਸ੍ਟਿ. ਵਿ- ਸੱਠ. ੬੦. \"ਅਠਸਠਿ ਤੀਰਥ ਜਹਿ ਸਾਧੁ ਪਗ ਧਰਹਿ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਅੰ. Sixty."},{"id":7554,"word":"sq","wordUni":"ਸਤ","definition":"sM. सत् sMgÎw- s`c. sqÎ[ 2. piqvRq. \"ibnu sq sqI hoie kYsy nwir.\" (gau kbIr) 3. prmwqmw. bRhm[ 4. Awdr. snmwn[ 5. sqogux. \"rj qm sq kl qyrI CwieAw.\" (mwrU solhy mÚ 1) 6. iv- swDu. Blw[ 7. pUjÎ[ 8. pRSMisq. slwihAw hoieAw[ 9. pRq`K. ivdÎmwn[ 10. sM. सत्य sqÎ. sMgÎw- sqXug[ 11. sugMd. ksm[ 12. is`DWq. qwqprX[ 13. qpo lok qoN auprlw lok. bRhmlok[ 14. sM. सत्व sqÍ pRwx. \"cMd sq ByidAw, nwd sq pUirAw, sUr sq KoVsw dqu kIAw.\" (mwrU jYdyv) cMdRmw nwVI dÍwrw sÍws AMdr kIqy, EAMnwd (Duin) nwl pRwxW ƒ TihrwieAw, sUrj dI nwVI dÍwrw solW vwr EAM Duin nwl bwhr k`iFAw. ArQwq- pUrk kuMBk Aqy ryck kIqw[ 15. jIvwqmw[ 16. mn[ 17. bl[ 18. Ark. swr. incoV[ 19. suBwau[ 20. aumr[ 21. Dn[ 22. auqswh[ 23. DIrj[ 24. jIvn. izMdgI[ 25. Drm[ 26. puMn. \"sqI pwp kir sq kmwih.\" (vwr rwm 1 mÚ 1) 27. sM. सप्त spœ. swq. \"pMdRih iQqIN qY sq vwr.\" (iblw mÚ 3 vwr 7) 28. sM शत Sq sO. \"ry ijhvw krau sq KMf[ jwim n aucrih sRI goibMd[[\" (BYr nwmdyv) 29. inGMtu iv`c Sq dw ArQ AnMq BI hY, ijvyN shsR Sbd byAMq (Agixq) ArQ iv`c AwieAw hY[ 30. sqluj dw sMKyp BI sq Sbd vriqAw hY, XQw- \"sq sbdwid bKwnkY eIsrwsqR kih AMq.\" (snwmw) SqdRv dw eIS vrux, aus dw AsqR PwsI[ 31. SsqRnwmmwlw iv`c iksy ilKwrI ny suq dI QW BI sq Sbd ilK id`qw hY, XQw- \"sB smudR ky nwm lY AMq Sbd sq dyhu.\" (95) Asl iv`c smudRsuq cMdRmw hY. Ar- \"ipRQm pvn ky nwm lY sq pd bhur bKwn.\" pvnsuq BImsyn hY[ 32. ivSys inrxy leI dyKo, siq, s`q, sqÎ Aqy spq Sbd.","definitionUni":"ਸੰ. सत् ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੱਚ. ਸਤ੍ਯ। ੨. ਪਤਿਵ੍ਰਤ. \"ਬਿਨੁ ਸਤ ਸਤੀ ਹੋਇ ਕੈਸੇ ਨਾਰਿ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੩. ਪਰਮਾਤਮਾ. ਬ੍ਰਹ੍‌ਮ। ੪. ਆਦਰ. ਸਨਮਾਨ। ੫. ਸਤੋਗੁਣ. \"ਰਜ ਤਮ ਸਤ ਕਲ ਤੇਰੀ ਛਾਇਆ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧) ੬. ਵਿ- ਸਾਧੁ. ਭਲਾ। ੭. ਪੂਜ੍ਯ। ੮. ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ. ਸਲਾਹਿਆ ਹੋਇਆ। ੯. ਪ੍ਰਤੱਖ. ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ। ੧੦. ਸੰ. सत्य ਸਤ੍ਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਤਯੁਗ। ੧੧. ਸੁਗੰਦ. ਕਸਮ। ੧੨. ਸਿੱਧਾਂਤ. ਤਾਤਪਰਯ। ੧੩. ਤਪੋ ਲੋਕ ਤੋਂ ਉਪਰਲਾ ਲੋਕ. ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ। ੧੪. ਸੰ. सत्व ਸਤ੍ਵ ਪ੍ਰਾਣ. \"ਚੰਦ ਸਤ ਭੇਦਿਆ, ਨਾਦ ਸਤ ਪੂਰਿਆ, ਸੂਰ ਸਤ ਖੋੜਸਾ ਦਤੁ ਕੀਆ.\" (ਮਾਰੂ ਜੈਦੇਵ) ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਾੜੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸ੍ਵਾਸ ਅੰਦਰ ਕੀਤੇ, ਓਅੰਨਾਦ (ਧੁਨਿ) ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਠਹਿਰਾਇਆ, ਸੂਰਜ ਦੀ ਨਾੜੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸੋਲਾਂ ਵਾਰ ਓਅੰ ਧੁਨਿ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ. ਅਰਥਾਤ- ਪੂਰਕ ਕੁੰਭਕ ਅਤੇ ਰੇਚਕ ਕੀਤਾ। ੧੫. ਜੀਵਾਤਮਾ। ੧੬. ਮਨ। ੧੭. ਬਲ। ੧੮. ਅਰਕ. ਸਾਰ. ਨਿਚੋੜ। ੧੯. ਸੁਭਾਉ। ੨੦. ਉਮਰ। ੨੧. ਧਨ। ੨੨. ਉਤਸਾਹ। ੨੩. ਧੀਰਜ। ੨੪. ਜੀਵਨ. ਜ਼ਿੰਦਗੀ। ੨੫. ਧਰਮ। ੨੬. ਪੁੰਨ. \"ਸਤੀ ਪਾਪ ਕਰਿ ਸਤ ਕਮਾਹਿ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੧ ਮਃ ੧) ੨੭. ਸੰ. सप्त ਸਪ੍ਤ. ਸਾਤ. \"ਪੰਦ੍ਰਹਿ ਥਿਤੀਂ ਤੈ ਸਤ ਵਾਰ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੩ ਵਾਰ ੭) ੨੮. ਸੰ शत ਸ਼ਤ ਸੌ. \"ਰੇ ਜਿਹਵਾ ਕਰਉ ਸਤ ਖੰਡ। ਜਾਮਿ ਨ ਉਚਰਹਿ ਸ੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ।।\" (ਭੈਰ ਨਾਮਦੇਵ) ੨੯. ਨਿਘੰਟੁ ਵਿੱਚ ਸ਼ਤ ਦਾ ਅਰਥ ਅਨੰਤ ਭੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਸਹਸ੍ਰ ਸ਼ਬਦ ਬੇਅੰਤ (ਅਗਣਿਤ) ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਹੈ। ੩੦. ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਭੀ ਸਤ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਸਤ ਸਬਦਾਦਿ ਬਖਾਨਕੈ ਈਸਰਾਸਤ੍ਰ ਕਹਿ ਅੰਤ.\" (ਸਨਾਮਾ) ਸ਼ਤਦ੍ਰਵ ਦਾ ਈਸ਼ ਵਰੁਣ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਤ੍ਰ ਫਾਸੀ। ੩੧. ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਸੁਤ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਸਤ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਸਭ ਸਮੁਦ੍ਰ ਕੇ ਨਾਮ ਲੈ ਅੰਤ ਸ਼ਬਦ ਸਤ ਦੇਹੁ.\" (੯੫) ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਮੁਦ੍ਰਸੁਤ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਹੈ. ਅਰ- \"ਪ੍ਰਿਥਮ ਪਵਨ ਕੇ ਨਾਮ ਲੈ ਸਤ ਪਦ ਬਹੁਰ ਬਖਾਨ.\" ਪਵਨਸੁਤ ਭੀਮਸੇਨ ਹੈ। ੩੨. ਵਿਸ਼ੇਸ ਨਿਰਣੇ ਲਈ ਦੇਖੋ, ਸਤਿ, ਸੱਤ, ਸਤ੍ਯ ਅਤੇ ਸਪਤ ਸ਼ਬਦ."},{"id":7566,"word":"sq swihb","wordUni":"ਸਤ ਸਾਹਿਬ","definition":"grIbdwsIey swDUAW dw Awpo iv`cI imlx smyN dw iSs†wcwr boDk Sbd.","definitionUni":"ਗਰੀਬਦਾਸੀਏ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਆਪੋ ਵਿੱਚੀ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਦਾ ਸ਼ਿਸ੍ਟਾਚਾਰ ਬੋਧਕ ਸ਼ਬਦ."},{"id":7573,"word":"sqsMg","wordUni":"ਸਤਸੰਗ","definition":"sM. सत्सङ्क. sMgÎw- au`qm sMgq. nyk suhbq[ 2. dyKo, swDsMg.","definitionUni":"ਸੰ. सत्सङ्क. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉੱਤਮ ਸੰਗਤ. ਨੇਕ ਸੁਹਬਤ। ੨. ਦੇਖੋ, ਸਾਧਸੰਗ."},{"id":7577,"word":"sqsMgI","wordUni":"ਸਤਸੰਗੀ","definition":"sM. सत्सङ् गिन. nyk suhbq krn vwlw. swDu sMg krn vwlw.","definitionUni":"ਸੰ. सत्सङ् गिन. ਨੇਕ ਸੁਹਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਸਾਧੁ ਸੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ."},{"id":7592,"word":"sqgur prswd","wordUni":"ਸਤਗੁਰ ਪਰਸਾਦ","definition":"sdgurU dI pRswd (ikRpw). siqgurU dI pRsMnqw.","definitionUni":"ਸਦ੍‌ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਕ੍ਰਿਪਾ). ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ."},{"id":7597,"word":"sqGrw","wordUni":"ਸਤਘਰਾ","definition":"mWtgumrI dy ijly qsIl aukwVw dw ie`k ngr, ijs QW SRI gurU nwnk dyv jI dw gurudÍwrw hY. ie¤Qy ie`k SwhUkwr dy prQwie- \"shMsr dwn dy ieMdR ruAwieAw.\" Sbd aucirAw hY. gurudÍwrw swDwrx hwlq iv`c hY. koeI jwgIr zmIn nwl nhIN hY. rylvy stySn rInwlw Kurd qoN p`Cm pMj mIl dy krIb hY.","definitionUni":"ਮਾਂਟਗੁਮਰੀ ਦੇ ਜਿਲੇ ਤਸੀਲ ਉਕਾੜਾ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਦੇ ਪਰਥਾਇ- \"ਸਹੰਸਰ ਦਾਨ ਦੇ ਇੰਦ੍ਰ ਰੁਆਇਆ.\" ਸ਼ਬਦ ਉਚਰਿਆ ਹੈ. ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਕੋਈ ਜਾਗੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰੀਨਾਲਾ ਖੁਰਦ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਪੰਜ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ."},{"id":7616,"word":"sqnwmI","wordUni":"ਸਤਨਾਮੀ","definition":"iv- sqÎnwm dw aupwsk[ 2. sMgÎw- ie`k ihMdUmq dw iPrkw, jo AOrMgzyb dy julmW qoN qMg Awky jgjIvn dws dI pRDwngI iv`c mugl rwj dy ivru`D ho igAw sI. sqnwmIAW ny nwrnOl qy, (jo hux irAwsq pitAwly dI ie`k nzwmq 75 mIl id`lI qoN d`Kx p`Cm hY), kbjw krky SwhI POj ƒ hwr id`qI sI. AOrMgzyb dy jrnYl rAæd AMdwz ^wn ny 15. mwrc sn 1672 ƒ sqnwmIAW ƒ Pqy kIqw. lokW iv`c ieh crcw PYl geI sI ik sqnwmIAW pws Ajyhw jwdU hY ik aunHW ƒ koeI ij`q nhIN skdw, ies leI AOrMgzyb ny Awpxy h`QIN. kurwn dIAW AwXqW ilKky id`qIAW sn ik ienHW ƒ JMfy qy bMnx qoN sqnwmIAW dw jwdU nhIN cl skygw.#gMgwrwm dw puqR jgjIvn dws cMdyl rwjpUq sI. ies dw jnm bwrwbMkI ijly dy srdhw ipMf iv`c hoieAw sI. ieh bwbw lwl (jo sI. pI. dw vsnIk jhWgIr vyly pRis`D swDu hoieAw hY aus) dw cylw sI. jgjIvn dws dy rcy gRMQ AGivnwS, gÎwnpRkwS Awid vydWqmq nwl imldy hn. ies dI sMpRdw dy sqnwmIAW ƒ muMfw AQvw muMfwpMQI BI AwKdy hn, ikauNik auh mUMh isr BOhW smyq munw idMdy hn[#3. GwsI dws dw clwieAw ie`k pMQ. sn 1835 iv`c m`D Bwrq dy ipMf BMfwrw iv`c cmwr kul AMdr GwsI dwsdw jnm hoieAw. ies ny Awpxy qweIN krqwr dw dUq d`sky aupdyS id`qw ik pUjw. qIrQ j`g Awid dI QW s`qnwm dw jwp au`qm hY. ies dy puqR bwlk dws ny BI ipqw vw| sqnwm dw pRcwr kIqw Ar bhuq cmwr cyly ho gey, jo sqnwmI khy jWdy hn. ieh Awpo iv`cI imlx smyN sqnwm AwKdy hn Ar iesy nwm dI mwlw Pyrdy hn. ienHW dw DrmgRMQ \"inrvwx\" nwmk PrruKwbwd dy sqnwmIAW pws hY. sqnwmI lok niSAW qoN bhuq bcdy hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਤ੍ਯਨਾਮ ਦਾ ਉਪਾਸਕ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਹਿੰਦੂਮਤ ਦਾ ਫਿਰਕਾ, ਜੋ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਜਗਜੀਵਨ ਦਾਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ. ਸਤਨਾਮੀਆਂ ਨੇ ਨਾਰਨੌਲ ਤੇ, (ਜੋ ਹੁਣ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਨਜ਼ਾਮਤ ੭੫ ਮੀਲ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਹੈ), ਕਬਜਾ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਹੀ ਫੌਜ ਨੂੰ ਹਾਰ ਦਿੱਤੀ ਸੀ. ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਜਰਨੈਲ ਰਅ਼ਦ ਅੰਦਾਜ਼ ਖ਼ਾਨ ਨੇ ੧੫. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੬੭੨ ਨੂੰ ਸਤਨਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਫਤੇ ਕੀਤਾ. ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਰਚਾ ਫੈਲ ਗਈ ਸੀ ਕਿ ਸਤਨਾਮੀਆਂ ਪਾਸ ਅਜੇਹਾ ਜਾਦੂ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਜਿੱਤ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ. ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਆਯਤਾਂ ਲਿਖਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਝੰਡੇ ਤੇ ਬੰਨਣ ਤੋਂ ਸਤਨਾਮੀਆਂ ਦਾ ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ ਚਲ ਸਕੇਗਾ.#ਗੰਗਾਰਾਮ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਗਜੀਵਨ ਦਾਸ ਚੰਦੇਲ ਰਾਜਪੂਤ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਬਾਰਾਬੰਕੀ ਜਿਲੇ ਦੇ ਸਰਦਹਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇਹ ਬਾਬਾ ਲਾਲ (ਜੋ ਸੀ. ਪੀ. ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਜਹਾਂਗੀਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਧੁ ਹੋਇਆ ਹੈ ਉਸ) ਦਾ ਚੇਲਾ ਸੀ. ਜਗਜੀਵਨ ਦਾਸ ਦੇ ਰਚੇ ਗ੍ਰੰਥ ਅਘਵਿਨਾਸ਼, ਗ੍ਯਾਨਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਵੇਦਾਂਤਮਤ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਸਤਨਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਡਾ ਅਥਵਾ ਮੁੰਡਾਪੰਥੀ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਮੂੰਹ ਸਿਰ ਭੌਹਾਂ ਸਮੇਤ ਮੁਨਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।#੩. ਘਾਸੀ ਦਾਸ ਦਾ ਚਲਾਇਆ ਇੱਕ ਪੰਥ. ਸਨ ੧੮੩੫ ਵਿੱਚ ਮੱਧ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪਿੰਡ ਭੰਡਾਰਾ ਵਿੱਚ ਚਮਾਰ ਕੁਲ ਅੰਦਰ ਘਾਸੀ ਦਾਸਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਦੂਤ ਦੱਸਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪੂਜਾ. ਤੀਰਥ ਜੱਗ ਆਦਿ ਦੀ ਥਾਂ ਸੱਤਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਉੱਤਮ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਬਾਲਕ ਦਾਸ ਨੇ ਭੀ ਪਿਤਾ ਵਾਙ ਸਤਨਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਰ ਬਹੁਤ ਚਮਾਰ ਚੇਲੇ ਹੋ ਗਏ, ਜੋ ਸਤਨਾਮੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਆਪੋ ਵਿੱਚੀ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਸਤਨਾਮ ਆਖਦੇ ਹਨ ਅਰ ਇਸੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਾਲਾ ਫੇਰਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ \"ਨਿਰਵਾਣ\" ਨਾਮਕ ਫਰਰੁਖਾਬਾਦ ਦੇ ਸਤਨਾਮੀਆਂ ਪਾਸ ਹੈ. ਸਤਨਾਮੀ ਲੋਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬਚਦੇ ਹਨ."},{"id":7631,"word":"sqBwau","wordUni":"ਸਤਭਾਉ","definition":"sM. सद्भाव sdBwv. sMgÎw- swDu Bwv. nyk i^Awl. \"krm Drm sMjm sqBwau.\" (Awsw mÚ 1) \"miq sqBwie Bgiq goibMd.\" (pRBw mÚ 1) 2. ivdÎ- mwnqw. hoNd \"syvk kY sqBwie.\" (sRI mÚ 5) 3. pUrx ivcwr. XQwrQ ivcwr. \"Agody sqBwau n idcY, ipCody AwiKAw kMim n AwvY.\" (vwr gau 1. mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. सद्भाव ਸਦਭਾਵ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁ ਭਾਵ. ਨੇਕ ਖ਼ਿਆਲ. \"ਕਰਮ ਧਰਮ ਸੰਜਮ ਸਤਭਾਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) \"ਮਤਿ ਸਤਭਾਇ ਭਗਤਿ ਗੋਬਿੰਦ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੧) ੨. ਵਿਦ੍ਯ- ਮਾਨਤਾ. ਹੋਂਦ \"ਸੇਵਕ ਕੈ ਸਤਭਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੩. ਪੂਰਣ ਵਿਚਾਰ. ਯਥਾਰਥ ਵਿਚਾਰ. \"ਅਗੋਦੇ ਸਤਭਾਉ ਨ ਦਿਚੈ, ਪਿਛੋਦੇ ਆਖਿਆ ਕੰਮਿ ਨ ਆਵੈ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪)"},{"id":7632,"word":"sqBwie","wordUni":"ਸਤਭਾਇ","definition":"sM. सद्भाव sdBwv. sMgÎw- swDu Bwv. nyk i^Awl. \"krm Drm sMjm sqBwau.\" (Awsw mÚ 1) \"miq sqBwie Bgiq goibMd.\" (pRBw mÚ 1) 2. ivdÎ- mwnqw. hoNd \"syvk kY sqBwie.\" (sRI mÚ 5) 3. pUrx ivcwr. XQwrQ ivcwr. \"Agody sqBwau n idcY, ipCody AwiKAw kMim n AwvY.\" (vwr gau 1. mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. सद्भाव ਸਦਭਾਵ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁ ਭਾਵ. ਨੇਕ ਖ਼ਿਆਲ. \"ਕਰਮ ਧਰਮ ਸੰਜਮ ਸਤਭਾਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) \"ਮਤਿ ਸਤਭਾਇ ਭਗਤਿ ਗੋਬਿੰਦ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੧) ੨. ਵਿਦ੍ਯ- ਮਾਨਤਾ. ਹੋਂਦ \"ਸੇਵਕ ਕੈ ਸਤਭਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੩. ਪੂਰਣ ਵਿਚਾਰ. ਯਥਾਰਥ ਵਿਚਾਰ. \"ਅਗੋਦੇ ਸਤਭਾਉ ਨ ਦਿਚੈ, ਪਿਛੋਦੇ ਆਖਿਆ ਕੰਮਿ ਨ ਆਵੈ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪)"},{"id":7637,"word":"sqm","wordUni":"ਸਤਮ","definition":"sM. सत्तम- s`qm. iv- Aiq au`qm. AqÎMq SRys. \"swDU sqm jwxo.\" (gwQw)","definitionUni":"ਸੰ. सत्तम- ਸੱਤਮ. ਵਿ- ਅਤਿ ਉੱਤਮ. ਅਤ੍ਯੰਤ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ. \"ਸਾਧੂ ਸਤਮ ਜਾਣੋ.\" (ਗਾਥਾ)"},{"id":7696,"word":"siqsMgiq","wordUni":"ਸਤਿਸੰਗਤਿ","definition":"dyKo, sqsMgiq. \"so siqsMgiq jwinXy jhW ivvyk ivcwr.\" (gurusoBw) 2. dyKo, swD sMg.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਤਸੰਗਤਿ. \"ਸੋ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਜਾਨਿਯੇ ਜਹਾਂ ਵਿਵੇਕ ਵਿਚਾਰ.\" (ਗੁਰੁਸੋਭਾ) ੨. ਦੇਖੋ, ਸਾਧ ਸੰਗ."},{"id":7789,"word":"sqÎwrQ pRkwS","wordUni":"ਸਤ੍ਯਾਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼","definition":"AwrXsmwj dy AwcwrX swDu dXwnMd dw iliKAw gRMQ, ijsdy 12. smu`lws hn. ies iv`c AwrX- smwj dy inXm ilKy hn Aqy bwkI sB mqW dw KMfn hY. ies dI pihlI AYfISn sn 1874 iv`c CpI hY.","definitionUni":"ਆਰਯਸਮਾਜ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਸਾਧੁ ਦਯਾਨੰਦ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸਦੇ ੧੨. ਸਮੁੱਲਾਸ ਹਨ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਰਯ- ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਯਮ ਲਿਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਮਤਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸਨ ੧੮੭੪ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹੈ."},{"id":7790,"word":"siqAwrQ prkwS","wordUni":"ਸਤਿਆਰਥ ਪਰਕਾਸ਼","definition":"AwrXsmwj dy AwcwrX swDu dXwnMd dw iliKAw gRMQ, ijsdy 12. smu`lws hn. ies iv`c AwrX- smwj dy inXm ilKy hn Aqy bwkI sB mqW dw KMfn hY. ies dI pihlI AYfISn sn 1874 iv`c CpI hY.","definitionUni":"ਆਰਯਸਮਾਜ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਸਾਧੁ ਦਯਾਨੰਦ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸਦੇ ੧੨. ਸਮੁੱਲਾਸ ਹਨ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਆਰਯ- ਸਮਾਜ ਦੇ ਨਿਯਮ ਲਿਖੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਸਭ ਮਤਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਐਡੀਸ਼ਨ ਸਨ ੧੮੭੪ ਵਿੱਚ ਛਪੀ ਹੈ."},{"id":7791,"word":"sqÎM","wordUni":"ਸਤ੍ਯੰ","definition":"sM. CWdogX aupinsd. dy pRpwTk 8. KMf 3. iv`c iliKAw hY ik iqMn Sbd- sq- iq- XM dw ArQ hY jo AivnwSI Aqy ivnwSI dohW ƒ imlwauNdw hY[ 2. sqÎrUp. s`cw. \"swD sMg snyh sqÎM.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਛਾਂਦੋਗਯ ਉਪਨਿਸਦ. ਦੇ ਪ੍ਰਪਾਠਕ ੮. ਖੰਡ ੩. ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ- ਸਤ੍‌- ਤਿ- ਯੰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ੨. ਸਤ੍ਯਰੂਪ. ਸੱਚਾ. \"ਸਾਧ ਸੰਗ ਸਨੇਹ ਸਤ੍ਯੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":7792,"word":"sqÎM","wordUni":"ਸਤ੍ਯੰ","definition":"sM. CWdogX aupinsd. dy pRpwTk 8. KMf 3. iv`c iliKAw hY ik iqMn Sbd- sq- iq- XM dw ArQ hY jo AivnwSI Aqy ivnwSI dohW ƒ imlwauNdw hY[ 2. sqÎrUp. s`cw. \"swD sMg snyh sqÎM.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਛਾਂਦੋਗਯ ਉਪਨਿਸਦ. ਦੇ ਪ੍ਰਪਾਠਕ ੮. ਖੰਡ ੩. ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਤਿੰਨ ਸ਼ਬਦ- ਸਤ੍‌- ਤਿ- ਯੰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੋ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ੀ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ੨. ਸਤ੍ਯਰੂਪ. ਸੱਚਾ. \"ਸਾਧ ਸੰਗ ਸਨੇਹ ਸਤ੍ਯੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":7857,"word":"sdm","wordUni":"ਸਦਮ","definition":"sM. सद्मन्. sMgÎw- Tihrn dw QW. Gr. mkwn. \"nqu rwKo swdr inj sdmw.\" (nwpR) 2. jMg. Xu`D.","definitionUni":"ਸੰ. सद्मन्. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਠਹਿਰਨ ਦਾ ਥਾਂ. ਘਰ. ਮਕਾਨ. \"ਨਤੁ ਰਾਖੋ ਸਾਦਰ ਨਿਜ ਸਦਮਾ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਜੰਗ. ਯੁੱਧ."},{"id":7876,"word":"sdw kOr","wordUni":"ਸਦਾ ਕੌਰ","definition":"cMdU dI puqRI sdw kuਁvir, ijs dw sMbMD SRI gurU hirgoibMd swihb nwl hoxw TihirAw sI, pr id`lI dI sMgiq dI bynqI mMnky SRI gurU Arjn dyv jI ny AiBmwnI dw swk lYxo nWh kr id`qI[ 2. mhwrwjw rxjIq isMG jI dI s`s Aqy mhwrwxI mqwb kOr dI mwqw. ieh knHeIAw imsl dy srdwr gurbKS isMG dI ibDvw sI. pqI dy guzr jwx qy AwpxI imsl dI AwgU bxI Aqy Awpxy bwhUbl Ar isAwxp nwl bhuq nwm pwieAw. ieh mu`dq q`k AwpxI imsl dI qwkq mhwrwj rxjIq isMG dI shwieqw iv`c vrqdI rhI. pr sn 1821 iv`c Awpxy jvweI nwl Axbx ho geI Aqy AMq Awpxw ielwkw hI Kuhw bYTI. ies dI puqRI mqwb kOr mhwrwjw Syr isMG dI mwqw sI[ 3. rwjw hmIr isMG nwBwpiq dI supuqRI, ijsdI SwdI srdwr jY isMG reIs btwlw nwl hoeI.","definitionUni":"ਚੰਦੂ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਦਾ ਕੁਁਵਰਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਹੋਣਾ ਠਹਿਰਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਅਭਿਮਾਨੀ ਦਾ ਸਾਕ ਲੈਣੋ ਨਾਂਹ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ੨. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੱਸ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਮਤਾਬ ਕੌਰ ਦੀ ਮਾਤਾ. ਇਹ ਕਨ੍ਹਈਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਦੀ ਬਿਧਵਾ ਸੀ. ਪਤੀ ਦੇ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਣ ਤੇ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਆਗੂ ਬਣੀ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਬਾਹੂਬਲ ਅਰ ਸਿਆਣਪ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਨਾਮ ਪਾਇਆ. ਇਹ ਮੁੱਦਤ ਤੱਕ ਆਪਣੀ ਮਿਸਲ ਦੀ ਤਾਕਤ ਮਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਦੀ ਰਹੀ. ਪਰ ਸਨ ੧੮੨੧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਜਵਾਈ ਨਾਲ ਅਣਬਣ ਹੋ ਗਈ ਅਤੇ ਅੰਤ ਆਪਣਾ ਇਲਾਕਾ ਹੀ ਖੁਹਾ ਬੈਠੀ. ਇਸ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਮਤਾਬ ਕੌਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ੩. ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾਪਤਿ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਰਦਾਰ ਜੈ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਬਟਾਲਾ ਨਾਲ ਹੋਈ."},{"id":7904,"word":"s`dw isMG","wordUni":"ਸੱਦਾ ਸਿੰਘ","definition":"dyKo, kpUrQlw[ 2. ie`k inrmly swDU, jo vfy pMifq sy. ieh kwSI iv`c bhuq rihAw krdy. ienHW ny AdÍYqis`DI nwmk vydWq dy kiTn gRMQ qy sugmswr cMidRkw au`qm tIkw iliKAw hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕਪੂਰਥਲਾ। ੨. ਇੱਕ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਵਡੇ ਪੰਡਿਤ ਸੇ. ਇਹ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਰਹਿਆ ਕਰਦੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਦ੍ਵੈਤਸਿੱਧੀ ਨਾਮਕ ਵੇਦਾਂਤ ਦੇ ਕਠਿਨ ਗ੍ਰੰਥ ਤੇ ਸੁਗਮਸਾਰ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਉੱਤਮ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ."},{"id":7916,"word":"sDeIAw","wordUni":"ਸਧਈਆ","definition":"iv- swDnw is`D krYXw. swDnw krn vwlw. \"swDnw sDeIAw.\" (gÎwn)","definitionUni":"ਵਿ- ਸਾਧਨਾ ਸਿੱਧ ਕਰੈਯਾ. ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. \"ਸਾਧਨਾ ਸਧਈਆ.\" (ਗ੍ਯਾਨ)"},{"id":7925,"word":"sDwrx","wordUni":"ਸਧਾਰਣ","definition":"SRI gurU nwnk dyv jI dw prm AnnÎ syvk AwqmgÎwnI is`K. \"kmly! jwhu sDwrx sdnw.\" (nwpR) 2. goieMdvwl invwsI sRI gurU Amrdyv jI dw ie`k luhwr is`K, ijs ny bwvlI leI kwT dI pOVI iqAwr kIqI sI[ 3. SRI gurU Arjn swihb dw ie`k qrKwx is`K, ijs ny krqwr pur iv`c gurU ky mihl bxwey[ 4. ikR- suDwrx[ 5. Dwrn krnw. Brnw. poKxw. \"grb invwrx srb sDwrx.\" (mwrU solhy mÚ 5) 6. AwDwr sihq krnw. Awsrw dyxw. \"iqsu jn kY sMig qrY sBu koeI so prvwr sDwrxw.\" (mwrU solhy mÚ 5) 7. dyKo, swDwrx.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪਰਮ ਅਨਨ੍ਯ ਸੇਵਕ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਸਿੱਖ. \"ਕਮਲੇ! ਜਾਹੁ ਸਧਾਰਣ ਸਦਨਾ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਲੁਹਾਰ ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਵਲੀ ਲਈ ਕਾਠ ਦੀ ਪੌੜੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਤਰਖਾਣ ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਿਲ ਬਣਾਏ। ੪. ਕ੍ਰਿ- ਸੁਧਾਰਣ। ੫. ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ. ਭਰਨਾ. ਪੋਖਣਾ. \"ਗਰਬ ਨਿਵਾਰਣ ਸਰਬ ਸਧਾਰਣ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫) ੬. ਆਧਾਰ ਸਹਿਤ ਕਰਨਾ. ਆਸਰਾ ਦੇਣਾ. \"ਤਿਸੁ ਜਨ ਕੈ ਸੰਗਿ ਤਰੈ ਸਭੁ ਕੋਈ ਸੋ ਪਰਵਾਰ ਸਧਾਰਣਾ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫) ੭. ਦੇਖੋ, ਸਾਧਾਰਣ."},{"id":7926,"word":"sDwrn","wordUni":"ਸਧਾਰਨ","definition":"dyKo, sDwrx. ikR. - Awsry sihq krnw. AwDwr dyxw. \"klml fwrn mnih sDwrn.\" (dyv mÚ 5) 2. dyKo, swDwrx. \"pwT sDwrn jo inq kry.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਧਾਰਣ. ਕ੍ਰਿ. - ਆਸਰੇ ਸਹਿਤ ਕਰਨਾ. ਆਧਾਰ ਦੇਣਾ. \"ਕਲਮਲ ਡਾਰਨ ਮਨਹਿ ਸਧਾਰਨ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫) ੨. ਦੇਖੋ, ਸਾਧਾਰਣ. \"ਪਾਠ ਸਧਾਰਨ ਜੋ ਨਿਤ ਕਰੇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":7928,"word":"siDMdw","wordUni":"ਸਧਿੰਦਾ","definition":"iv- swDn krqw. swDk. \"is`DqweI ko siDMdw.\" (gÎwn)","definitionUni":"ਵਿ- ਸਾਧਨ ਕਰਤਾ. ਸਾਧਕ. \"ਸਿੱਧਤਾਈ ਕੋ ਸਧਿੰਦਾ.\" (ਗ੍ਯਾਨ)"},{"id":8013,"word":"snHyr","wordUni":"ਸਨ੍ਹੇਰ","definition":"ijlw iProjpur, qsIl Aqy Qwxw jIrw dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn qlvMfI qoN cVHdy v`l 8. mIl dy krIb hY. ies ipMf qoN au`qr ie`k PrlWg dy krIb SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurudÍwrw hY. swDwrx mMidr bixAw hoieAw hY. pujwrI audwsI swDU hY. mwGI Aqy vYswKI ƒ mylw lgdw hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਫਿਰੋਜਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਅਤੇ ਥਾਣਾ ਜੀਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤਲਵੰਡੀ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ੮. ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਾਧਾਰਣ ਮੰਦਿਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹੈ. ਮਾਘੀ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ."},{"id":8048,"word":"spq nwVI ckR","wordUni":"ਸਪਤ ਨਾੜੀ ਚਕ੍ਰ","definition":"joiqs iv`c mMinAw spq nwVI ckR, ijs Anuswr Anyk muhUrq Qwpy jWdy hn.#(1) sUrj dI vwXu nwVI, ijs iv`c roihxI, sÍwiq, jÎysw Aqy ASÍnI nCqR hn.#(2) mMgl dI dihn nwVI, ijs iv`c imRgiSr, icqRw, mUlw Aqy ryvqI hn.#(3) ivRhspqI dI sOmÎ nwVI, ijs iv`c AwrdRw, hsq, pUrbwswVw Aqy au`qrw BdRpdw hn.#(4) SukR dI nIr nwVI, ijs iv`c punrvsu, auqRwPwlguxI, auqRwswVw Aqy pUrb BwdRpd hn.#(5) buD dI jl nwVI, ijs iv`c puSÎ, pUrbw PwlguxI, AiBijq Aqy sqiBsw hn.#(6) SnI dI aUrDw nwVI, ijs iv`c ikR`iqkw, ivSwKw, AnurwDw Aqy BrxI hn.#(7) cMdRmw dI AimRqw nwVI, ijs iv`c ASlysw mGw, SRvn Aqy Dins˜w hn. \"s¤qy rohix s`q vwr s`q suhwgix swDu n FilAw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਜੋਤਿਸ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਸਪਤ ਨਾੜੀ ਚਕ੍ਰ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਮੁਹੂਰਤ ਥਾਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#(੧) ਸੂਰਜ ਦੀ ਵਾਯੁ ਨਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਹਿਣੀ, ਸ੍ਵਾਤਿ, ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਾ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਵਨੀ ਨਛਤ੍ਰ ਹਨ.#(੨) ਮੰਗਲ ਦੀ ਦਹਿਨ ਨਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮ੍ਰਿਗਸ਼ਿਰ, ਚਿਤ੍ਰਾ, ਮੂਲਾ ਅਤੇ ਰੇਵਤੀ ਹਨ.#(੩) ਵ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਸੌਮ੍ਯ ਨਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਰਦ੍ਰਾ, ਹਸਤ, ਪੂਰਬਾਸਾੜਾ ਅਤੇ ਉੱਤਰਾ ਭਦ੍ਰਪਦਾ ਹਨ.#(੪) ਸ਼ੁਕ੍ਰ ਦੀ ਨੀਰ ਨਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਨਰਵਸੁ, ਉਤ੍ਰਾਫਾਲਗੁਣੀ, ਉਤ੍ਰਾਸਾੜਾ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਭਾਦ੍ਰਪਦ ਹਨ.#(੫) ਬੁਧ ਦੀ ਜਲ ਨਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੁਸ਼੍ਯ, ਪੂਰਬਾ ਫਾਲਗੁਣੀ, ਅਭਿਜਿਤ ਅਤੇ ਸਤਭਿਸਾ ਹਨ.#(੬) ਸ਼ਨੀ ਦੀ ਊਰਧਾ ਨਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿੱਤਿਕਾ, ਵਿਸ਼ਾਖਾ, ਅਨੁਰਾਧਾ ਅਤੇ ਭਰਣੀ ਹਨ.#(੭) ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤਾ ਨਾੜੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸ਼ਲੇਸਾ ਮਘਾ, ਸ਼੍ਰਵਨ ਅਤੇ ਧਨਿਸ੍ਨਾ ਹਨ. \"ਸੱਤੇ ਰੋਹਣਿ ਸੱਤ ਵਾਰ ਸੱਤ ਸੁਹਾਗਣਿ ਸਾਧੁ ਨ ਢਲਿਆ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":8081,"word":"sprMpr","wordUni":"ਸਪਰੰਪਰ","definition":"ikR. iv- prMprw dy nwl. islisly vwr. ie`k rs. lgwqwr. \"suMn smwiD AgwD swDu sMgiq sprMpr.\" (Bwgu k)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਨਾਲ. ਸਿਲਸਿਲੇ ਵਾਰ. ਇੱਕ ਰਸ. ਲਗਾਤਾਰ. \"ਸੁੰਨ ਸਮਾਧਿ ਅਗਾਧ ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਸਪਰੰਪਰ.\" (ਭਾਗੁ ਕ)"},{"id":8128,"word":"sPrIAw","wordUni":"ਸਫਰੀਆ","definition":"dyKo, sPrI[ 2. sP pur bYTx vwlI mMflI. sBw. mjils. \"iQr swDu sPrIAw.\" (ibhw mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਫਰੀ। ੨. ਸਫ ਪੁਰ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਮੰਡਲੀ. ਸਭਾ. ਮਜਲਿਸ. \"ਥਿਰ ਸਾਧੁ ਸਫਰੀਆ.\" (ਬਿਹਾ ਮਃ ੫)"},{"id":8233,"word":"sbUq","wordUni":"ਸਬੂਤ","definition":"Aæ. [ثبوُت] sbUq. swbq (is`D) krn dI ikRXw Aqy swDn.","definitionUni":"ਅ਼. [ثبوُت] ਸਬੂਤ. ਸਾਬਤ (ਸਿੱਧ) ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਅਤੇ ਸਾਧਨ."},{"id":8402,"word":"smrU","wordUni":"ਸਮਰੂ","definition":"ies dw Asl nwauN Walter Reinhard sI pr aup nwauN Somers¹ sI, ijs qoN smrU pRis`D ho igAw. ieh PRYNc Aqy jrmn mwqw ipqw dy myl qoN sn 1720 dy krIb pYdw hoieAw sI. ieh pihlW PRWs dI jhwjI POj iv`c BrqI hoieAw, Pyr AMgRyjI POj iv`c nOkrI kIqI. AMgRyzI nOkrI C`fky bMgwl dy nvwb mIr kwism dI cwkrI kIqI, Aqy sn 1763 iv`c ptny dy rYzIfYNt Aqy Anyk AMgRyzW dI jwn leI. smrU PwrsI dw cMgw ivdÍwn sI. ies ny Awpxy au`dm nwl srDny² AwpxI irAwsq kwiem kIqI. sn 1778 iv`c ies dI mOq Awgry hoeI.#bygm smrU luqPAlI Kwn dI puqRI sI. ies dw nwauN zybu`insw sI. ies dw jnm sn 1751 iv`c hoieAw, sn 1765 iv`c smrU nwl SwdI kIqI sn 1778 iv`c Awpxy pqI dy mrn au¤qy aus dI POj qy irAwsq ƒ cMgI qrW sWiBAw. twms Aqy lyvwso Awid XUrpInW ƒ nOkr r`Kky keI bhwdurI nwl jMg kIqy. sn 1793 iv`c lyvwso nwl bygm ny SwdI kr leI. lyvwso do vrHy ip¤Co AwqmGwq krky mrigAw Aqy bygm pkVI geI, pr twms dy rwhIN KlwsI pwky bhwl ho geI. sn 1805 iv`c srkwr AMgRyzI dy ADIn ho ky rwj krn l`gI. ies dw ielwkw muj`Prngr qoN AlIgVH qk sI.#ieh vfI dwnI Aqy audwric`q igxI geI sI. ies ny keI igrjy bxvwey Aqy DrmpRcwr iv`c coKw ih`sw ilAw. 27 jnvrI sn 1836 ƒ smrU dI bygm dw dyhWq hoieAw. \"smrU kI bygm ny swrw[ bIc Aie Qw kwj suDwrw.\" (pMpR)","definitionUni":"ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਉਂ Walter Reinhard ਸੀ ਪਰ ਉਪ ਨਾਉਂ Somers¹ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਮਰੂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਹ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਸਨ ੧੭੨੦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੀ ਜਹਾਜੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ, ਫੇਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਨ ੧੭੬੩ ਵਿੱਚ ਪਟਨੇ ਦੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ. ਸਮਰੂ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਸਰਧਨੇ² ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ. ਸਨ ੧੭੭੮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਆਗਰੇ ਹੋਈ.#ਬੇਗਮ ਸਮਰੂ ਲੁਤਫਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਜ਼ੇਬੁੱਨਿਸਾ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੭੫੧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਸਨ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਸਮਰੂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਸਨ ੧੭੭੮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਾਂਭਿਆ. ਟਾਮਸ ਅਤੇ ਲੇਵਾਸੋ ਆਦਿ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਰੱਖਕੇ ਕਈ ਬਹਾਦੁਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੇ. ਸਨ ੧੭੯੩ ਵਿੱਚ ਲੇਵਾਸੋ ਨਾਲ ਬੇਗਮ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ. ਲੇਵਾਸੋ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋ ਆਤਮਘਾਤ ਕਰਕੇ ਮਰਗਿਆ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਪਕੜੀ ਗਈ, ਪਰ ਟਾਮਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਖਲਾਸੀ ਪਾਕੇ ਬਹਾਲ ਹੋ ਗਈ. ਸਨ ੧੮੦੫ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗੀ. ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ ਤੋਂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਤਕ ਸੀ.#ਇਹ ਵਡੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰਚਿੱਤ ਗਿਣੀ ਗਈ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਗਿਰਜੇ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਚੋਖਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. ੨੭ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੩੬ ਨੂੰ ਸਮਰੂ ਦੀ ਬੇਗਮ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. \"ਸਮਰੂ ਕੀ ਬੇਗਮ ਨੇ ਸਾਰਾ। ਬੀਚ ਅਇ ਥਾ ਕਾਜ ਸੁਧਾਰਾ.\" (ਪੰਪ੍ਰ)"},{"id":8403,"word":"smrU kI bygm","wordUni":"ਸਮਰੂ ਕੀ ਬੇਗਮ","definition":"ies dw Asl nwauN Walter Reinhard sI pr aup nwauN Somers¹ sI, ijs qoN smrU pRis`D ho igAw. ieh PRYNc Aqy jrmn mwqw ipqw dy myl qoN sn 1720 dy krIb pYdw hoieAw sI. ieh pihlW PRWs dI jhwjI POj iv`c BrqI hoieAw, Pyr AMgRyjI POj iv`c nOkrI kIqI. AMgRyzI nOkrI C`fky bMgwl dy nvwb mIr kwism dI cwkrI kIqI, Aqy sn 1763 iv`c ptny dy rYzIfYNt Aqy Anyk AMgRyzW dI jwn leI. smrU PwrsI dw cMgw ivdÍwn sI. ies ny Awpxy au`dm nwl srDny² AwpxI irAwsq kwiem kIqI. sn 1778 iv`c ies dI mOq Awgry hoeI.#bygm smrU luqPAlI Kwn dI puqRI sI. ies dw nwauN zybu`insw sI. ies dw jnm sn 1751 iv`c hoieAw, sn 1765 iv`c smrU nwl SwdI kIqI sn 1778 iv`c Awpxy pqI dy mrn au¤qy aus dI POj qy irAwsq ƒ cMgI qrW sWiBAw. twms Aqy lyvwso Awid XUrpInW ƒ nOkr r`Kky keI bhwdurI nwl jMg kIqy. sn 1793 iv`c lyvwso nwl bygm ny SwdI kr leI. lyvwso do vrHy ip¤Co AwqmGwq krky mrigAw Aqy bygm pkVI geI, pr twms dy rwhIN KlwsI pwky bhwl ho geI. sn 1805 iv`c srkwr AMgRyzI dy ADIn ho ky rwj krn l`gI. ies dw ielwkw muj`Prngr qoN AlIgVH qk sI.#ieh vfI dwnI Aqy audwric`q igxI geI sI. ies ny keI igrjy bxvwey Aqy DrmpRcwr iv`c coKw ih`sw ilAw. 27 jnvrI sn 1836 ƒ smrU dI bygm dw dyhWq hoieAw. \"smrU kI bygm ny swrw[ bIc Aie Qw kwj suDwrw.\" (pMpR)","definitionUni":"ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਉਂ Walter Reinhard ਸੀ ਪਰ ਉਪ ਨਾਉਂ Somers¹ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਮਰੂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਹ ਫ੍ਰੈਂਚ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਸਨ ੧੭੨੦ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਫ੍ਰਾਂਸ ਦੀ ਜਹਾਜੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਇਆ, ਫੇਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ. ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਕੇ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਨਵਾਬ ਮੀਰ ਕਾਸਿਮ ਦੀ ਚਾਕਰੀ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਸਨ ੧੭੬੩ ਵਿੱਚ ਪਟਨੇ ਦੇ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਲਈ. ਸਮਰੂ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਚੰਗਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਸਰਧਨੇ² ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ. ਸਨ ੧੭੭੮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮੌਤ ਆਗਰੇ ਹੋਈ.#ਬੇਗਮ ਸਮਰੂ ਲੁਤਫਅਲੀ ਖਾਨ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਜ਼ੇਬੁੱਨਿਸਾ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੭੫੧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਸਨ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਸਮਰੂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਸਨ ੧੭੭੮ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦੇ ਮਰਨ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜ ਤੇ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਾਂਭਿਆ. ਟਾਮਸ ਅਤੇ ਲੇਵਾਸੋ ਆਦਿ ਯੂਰਪੀਨਾਂ ਨੂੰ ਨੌਕਰ ਰੱਖਕੇ ਕਈ ਬਹਾਦੁਰੀ ਨਾਲ ਜੰਗ ਕੀਤੇ. ਸਨ ੧੭੯੩ ਵਿੱਚ ਲੇਵਾਸੋ ਨਾਲ ਬੇਗਮ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰ ਲਈ. ਲੇਵਾਸੋ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋ ਆਤਮਘਾਤ ਕਰਕੇ ਮਰਗਿਆ ਅਤੇ ਬੇਗਮ ਪਕੜੀ ਗਈ, ਪਰ ਟਾਮਸ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਖਲਾਸੀ ਪਾਕੇ ਬਹਾਲ ਹੋ ਗਈ. ਸਨ ੧੮੦੫ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋ ਕੇ ਰਾਜ ਕਰਨ ਲੱਗੀ. ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ ਤੋਂ ਅਲੀਗੜ੍ਹ ਤਕ ਸੀ.#ਇਹ ਵਡੀ ਦਾਨੀ ਅਤੇ ਉਦਾਰਚਿੱਤ ਗਿਣੀ ਗਈ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਕਈ ਗਿਰਜੇ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਚੋਖਾ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. ੨੭ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੩੬ ਨੂੰ ਸਮਰੂ ਦੀ ਬੇਗਮ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. \"ਸਮਰੂ ਕੀ ਬੇਗਮ ਨੇ ਸਾਰਾ। ਬੀਚ ਅਇ ਥਾ ਕਾਜ ਸੁਧਾਰਾ.\" (ਪੰਪ੍ਰ)"},{"id":8416,"word":"smwie","wordUni":"ਸਮਾਇ","definition":"dyKo, smwauxw. \"nwnk sic smwie.\" (vwr swr mÚ 3) 2. Aæml. ABÎws. \"nwau lYin Aru krin smwie. (svw mÚ 1) 3. pRwpqI. \"hirrsu swDU hwit smwie.\" (Awsw mÚ 5) 4. lX. ivnwS. Smn. \"ml haumY jwie smwie.\" (sRI mÚ 3) 5. iv- s- mwie. mwieAw sihq. \"duK mih svY smwie.\" (sRI mÚ 3) 6. s- mXw. ikRpw sihq. \"dydw irjk smwie.\" (vwr swr mÚ 3) 7. Aæ. [سماع] smwAæ. gwauxw suxnw[ 8. vjd. msœI dI hwlq. smwiD. \"qau drsn kI krau smwie.\" (iqlM mÚ 1) \"jnu krI smwie pTwxI suxkY rwg ƒ.\" (cMfI 3) 9. Aæ. [سماعت] smwAæq. suxnw. SRvx. \"kMnI suriq smwie.\" (vwr mwJ mÚ 1) 10. sM. smX. AiBmwn. AhMkwr. \"koeI BIKk BIiKAw Kwie[ koeI rwjw rihAw smwie.\" (Awsw mÚ 1) 11. dyKo, smwX.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਮਾਉਣਾ. \"ਨਾਨਕ ਸਚਿ ਸਮਾਇ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੩) ੨. ਅ਼ਮਲ. ਅਭ੍ਯਾਸ. \"ਨਾਉ ਲੈਨਿ ਅਰੁ ਕਰਨਿ ਸਮਾਇ. (ਸਵਾ ਮਃ ੧) ੩. ਪ੍ਰਾਪਤੀ. \"ਹਰਿਰਸੁ ਸਾਧੂ ਹਾਟਿ ਸਮਾਇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੪. ਲਯ. ਵਿਨਾਸ਼. ਸ਼ਮਨ. \"ਮਲ ਹਉਮੈ ਜਾਇ ਸਮਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੫. ਵਿ- ਸ- ਮਾਇ. ਮਾਇਆ ਸਹਿਤ. \"ਦੁਖ ਮਹਿ ਸਵੈ ਸਮਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੬. ਸ- ਮਯਾ. ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਹਿਤ. \"ਦੇਦਾ ਰਿਜਕ ਸਮਾਇ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੩) ੭. ਅ਼. [سماع] ਸਮਾਅ਼. ਗਾਉਣਾ ਸੁਣਨਾ। ੮. ਵਜਦ. ਮਸ੍ਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ. ਸਮਾਧਿ. \"ਤਉ ਦਰਸਨ ਕੀ ਕਰਉ ਸਮਾਇ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) \"ਜਨੁ ਕਰੀ ਸਮਾਇ ਪਠਾਣੀ ਸੁਣਕੈ ਰਾਗ ਨੂੰ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ੯. ਅ਼. [سماعت] ਸਮਾਅ਼ਤ. ਸੁਣਨਾ. ਸ਼੍ਰਵਣ. \"ਕੰਨੀ ਸੁਰਤਿ ਸਮਾਇ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) ੧੦. ਸੰ. ਸ੍‍ਮਯ. ਅਭਿਮਾਨ. ਅਹੰਕਾਰ. \"ਕੋਈ ਭੀਖਕ ਭੀਖਿਆ ਖਾਇ। ਕੋਈ ਰਾਜਾ ਰਹਿਆ ਸਮਾਇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ੧੧. ਦੇਖੋ, ਸਮਾਯ."},{"id":8443,"word":"smwg","wordUni":"ਸਮਾਗ","definition":"sM. smwgm. sm-Aw-gm. sMgÎw- myl. imlwp. sMXog. \"eyk pl suK swDsmwgm koit bYkuMTh pwey.\" (swr mÚ 5) \"imil swDsmwgY.\" (iblw mÚ 5) 2. Awgmn. Awauxw[ 3. mYQun.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਮਾਗਮ. ਸਮ੍‌-ਆ-ਗਮ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੇਲ. ਮਿਲਾਪ. ਸੰਯੋਗ. \"ਏਕ ਪਲ ਸੁਖ ਸਾਧਸਮਾਗਮ ਕੋਟਿ ਬੈਕੁੰਠਹ ਪਾਏ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਮਿਲਿ ਸਾਧਸਮਾਗੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਆਗਮਨ. ਆਉਣਾ। ੩. ਮੈਥੁਨ."},{"id":8444,"word":"smwgm","wordUni":"ਸਮਾਗਮ","definition":"sM. smwgm. sm-Aw-gm. sMgÎw- myl. imlwp. sMXog. \"eyk pl suK swDsmwgm koit bYkuMTh pwey.\" (swr mÚ 5) \"imil swDsmwgY.\" (iblw mÚ 5) 2. Awgmn. Awauxw[ 3. mYQun.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਮਾਗਮ. ਸਮ੍‌-ਆ-ਗਮ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੇਲ. ਮਿਲਾਪ. ਸੰਯੋਗ. \"ਏਕ ਪਲ ਸੁਖ ਸਾਧਸਮਾਗਮ ਕੋਟਿ ਬੈਕੁੰਠਹ ਪਾਏ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਮਿਲਿ ਸਾਧਸਮਾਗੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਆਗਮਨ. ਆਉਣਾ। ੩. ਮੈਥੁਨ."},{"id":8463,"word":"smwid","wordUni":"ਸਮਾਦਿ","definition":"Smdm Awid swDn. dyKo, KtsMp`iq.","definitionUni":"ਸ਼ਮਦਮ ਆਦਿ ਸਾਧਨ. ਦੇਖੋ, ਖਟਸੰਪੱਤਿ."},{"id":8480,"word":"smwnY","wordUni":"ਸਮਾਨੈ","definition":"smwn hY. smwn hn. dyKo, smwn. \"riv sis eyko igRih auidAwnY[ krxI kIriq krm smwnY[[\" (gau AÚ mÚ 1) ieVw ipMglw, Gr Aqy jMgl aus leI ie¤ko hn, swDwrx krm Aqy js vwlI krxI smwn hY.","definitionUni":"ਸਮਾਨ ਹੈ. ਸਮਾਨ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸਮਾਨ. \"ਰਵਿ ਸਸਿ ਏਕੋ ਗ੍ਰਿਹਿ ਉਦਿਆਨੈ। ਕਰਣੀ ਕੀਰਤਿ ਕਰਮ ਸਮਾਨੈ।।\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੧) ਇੜਾ ਪਿੰਗਲਾ, ਘਰ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਉਸ ਲਈ ਇੱਕੋ ਹਨ, ਸਾਧਾਰਣ ਕਰਮ ਅਤੇ ਜਸ ਵਾਲੀ ਕਰਣੀ ਸਮਾਨ ਹੈ."},{"id":8491,"word":"smwir","wordUni":"ਸਮਾਰਿ","definition":"dyKo, smwr[ 2. ikR. iv- smrx (cyqy) krky. \"aUn smwir myrw mn swDwrY.\" (dyv mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਮਾਰ। ੨. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਸ੍‍ਮਰਣ (ਚੇਤੇ) ਕਰਕੇ. \"ਊਨ ਸਮਾਰਿ ਮੇਰਾ ਮਨ ਸਾਧਾਰੈ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫)"},{"id":8516,"word":"smIAw","wordUni":"ਸਮੀਆ","definition":"dyKo, SmI. iv- SWqmn. Sm swDn vwlw[ 2. sM. smXw. vÎ- mDÎ. iv`c[ 3. nyVy. \"jwkw mIq swjn hY smIAw[ iqsu jn kau khu kwkI kmIAw?\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸ਼ਮੀ. ਵਿ- ਸ਼ਾਂਤਮਨ. ਸ਼ਮ ਸਾਧਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰ. ਸਮਯਾ. ਵ੍ਯ- ਮਧ੍ਯ. ਵਿੱਚ। ੩. ਨੇੜੇ. \"ਜਾਕਾ ਮੀਤ ਸਾਜਨ ਹੈ ਸਮੀਆ। ਤਿਸੁ ਜਨ ਕਉ ਕਹੁ ਕਾਕੀ ਕਮੀਆ?\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":8542,"word":"smuJY","wordUni":"ਸਮੁਝੈ","definition":"sboD huMdw hY. smJdw hY. \"swDu sMgiq imil shij smuJY.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਸਬੋਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਸਮਝਦਾ ਹੈ. \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਸਹਜਿ ਸਮੁਝੈ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":8566,"word":"smuDirAw","wordUni":"ਸਮੁਧਰਿਆ","definition":"sM. समुद्धृत. smuiDRq. sm-auiDRq. iv- cMgI qrW inrbMD hoieAw. mok hoieAw. \"kulsMbUh smuDry.\" (svYXy mÚ 3. ky) 2. au`cw kIqw igAw. au`c pdvI ƒ phuicAw. \"iSv snkwid smuDirAw.\" (svYXy mÚ 3. ky) \"swD sMgiq imil mhW AswD smuDw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਸੰ. समुद्धृत. ਸਮੁਧ੍ਰਿਤ. ਸਮ੍‌-ਉਧ੍ਰਿਤ. ਵਿ- ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਿਰਬੰਧ ਹੋਇਆ. ਮੋਕ੍ਸ਼੍‍ ਹੋਇਆ. \"ਕੁਲਸੰਬੂਹ ਸਮੁਧਰੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ੨. ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਉੱਚ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪਹੁਚਿਆ. \"ਸ਼ਿਵ ਸਨਕਾਦਿ ਸਮੁਧਰਿਆ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) \"ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਮਹਾਂ ਅਸਾਧ ਸਮੁਧਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":8567,"word":"smuDry","wordUni":"ਸਮੁਧਰੇ","definition":"sM. समुद्धृत. smuiDRq. sm-auiDRq. iv- cMgI qrW inrbMD hoieAw. mok hoieAw. \"kulsMbUh smuDry.\" (svYXy mÚ 3. ky) 2. au`cw kIqw igAw. au`c pdvI ƒ phuicAw. \"iSv snkwid smuDirAw.\" (svYXy mÚ 3. ky) \"swD sMgiq imil mhW AswD smuDw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਸੰ. समुद्धृत. ਸਮੁਧ੍ਰਿਤ. ਸਮ੍‌-ਉਧ੍ਰਿਤ. ਵਿ- ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਿਰਬੰਧ ਹੋਇਆ. ਮੋਕ੍ਸ਼੍‍ ਹੋਇਆ. \"ਕੁਲਸੰਬੂਹ ਸਮੁਧਰੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ੨. ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਉੱਚ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪਹੁਚਿਆ. \"ਸ਼ਿਵ ਸਨਕਾਦਿ ਸਮੁਧਰਿਆ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) \"ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਮਹਾਂ ਅਸਾਧ ਸਮੁਧਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":8568,"word":"smuDw","wordUni":"ਸਮੁਧਾ","definition":"sM. समुद्धृत. smuiDRq. sm-auiDRq. iv- cMgI qrW inrbMD hoieAw. mok hoieAw. \"kulsMbUh smuDry.\" (svYXy mÚ 3. ky) 2. au`cw kIqw igAw. au`c pdvI ƒ phuicAw. \"iSv snkwid smuDirAw.\" (svYXy mÚ 3. ky) \"swD sMgiq imil mhW AswD smuDw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਸੰ. समुद्धृत. ਸਮੁਧ੍ਰਿਤ. ਸਮ੍‌-ਉਧ੍ਰਿਤ. ਵਿ- ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਿਰਬੰਧ ਹੋਇਆ. ਮੋਕ੍ਸ਼੍‍ ਹੋਇਆ. \"ਕੁਲਸੰਬੂਹ ਸਮੁਧਰੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ੨. ਉੱਚਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਉੱਚ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪਹੁਚਿਆ. \"ਸ਼ਿਵ ਸਨਕਾਦਿ ਸਮੁਧਰਿਆ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) \"ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਮਹਾਂ ਅਸਾਧ ਸਮੁਧਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":8647,"word":"srsuqI","wordUni":"ਸਰਸੁਤੀ","definition":"dyKo, srsÍqI. \"gMgw jmnw godwvrI srsuqI, qy krih audm DUir swDU kI qweI.\" (mlw mÚ 4)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਰਸ੍ਵਤੀ. \"ਗੰਗਾ ਜਮਨਾ ਗੋਦਾਵਰੀ ਸਰਸੁਤੀ, ਤੇ ਕਰਹਿ ਉਦਮ ਧੂਰਿ ਸਾਧੂ ਕੀ ਤਾਈ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੪)"},{"id":8658,"word":"srihMd","wordUni":"ਸਰਹਿੰਦ","definition":"ihMd dw iSromix ngr. iProjSwh quglk ny ies ngr ƒ smwxy dI hukUmq qoN Alg krky prgxy dw pRDwn QwipAw. mugl rwj smyN ieh vfw DnI Sihr sI Aqy ies dy ADIn ATweI prgny sn. 13. poh sMmq 1761 ƒ dSmyS dy Coty swihbzwdy bwbw zorwvr isMG Aqy Pqy isMG jI ƒ vzIr ^W sUby ny ieQy kql krvwieAw sI, ijnHW dy ivXog krky mwqw gUjrI jI dw BI dyhWq hoieAw.#bMdw bhwdur ny 1. jyT sMmq 1767 ƒ srihMd Pqy kIqw Aqy vzIr ^W ƒ mwirAw.¹ sMmq 1820 iv`c Kwlswdl ny hwikm jYn ^W ƒ mwrky srihMd iv`c gurudÍwry bxvwey. guruis`KW iv`c ies Sihr dw nwauN \"gurumwrI\" pRis`D hY. hux ieh mhwrwjw pitAwlw dy rwj iv`c hY. dyKo, Pqy gVH.#srihMd iv`c ieh gurudÍvwry hn-#1. ShIdgMj 1. ies QW bMdw bhwdur ny jd srihMd Pqy kIqI aus vyly ies QW CI hjwr isMGW dw sskwr hoieAw.#2. ShIdgMj 2. jQydwr su`Kw isMG jI jYn Kwn ƒ Pqy krn vyly ies QW ShId hoey hn.#3. ShIdgMj 3. jQydwr m`lw isMG jYn Kwn ƒ Pqy krn vyly ieQy ShId hoieAw.#4. joqIsrUp. ijsQW swihbjwdy Aqy mwqw jI dw sskwr hoieAw.#5. QVw swihb. ies QW CIvyN siqgurU jI QoVw smW ivrwjy hn.#6. PqygVH. ijs QW swihbjwdy ShId hoey. ies ƒ is`K rwj smyN dI Aqy mhwrwjw pitAwlw v¤loN cwr hjwr jwgIr hY. 13. poh ƒ ie¤Qy BwrI mylw huMdw hY. ieh AsQwn rylvy stySn sirhMd qoN krIb fyF mIl hY.#7. mwqw gUjrI jI dw burj, ijs QW mwqw jI swihbzwidAW smyq njrbMd rhy Aqy mwqw jI joqIjoiq smwey.#8. ivmwn gVH. ieh auh QW hY ij¤Qy mwqw jI Aqy swihbzwidAW dy SrIr PqygVHoN ilAwky is`KW ny rwq r¤Ky Aqy Agly idn snwn krwky sskwr leI joqIsrUp ƒ lY gey.","definitionUni":"ਹਿੰਦ ਦਾ ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ ਨਗਰ. ਫਿਰੋਜਸ਼ਾਹ ਤੁਗਲਕ ਨੇ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸਮਾਣੇ ਦੀ ਹੁਕੂਮਤ ਤੋਂ ਅਲਗ ਕਰਕੇ ਪਰਗਣੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਥਾਪਿਆ. ਮੁਗਲ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਹ ਵਡਾ ਧਨੀ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਅਠਾਈ ਪਰਗਨੇ ਸਨ. ੧੩. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਂ ਸੂਬੇ ਨੇ ਇਥੇ ਕਤਲ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਯੋਗ ਕਰਕੇ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਭੀ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ੧. ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੭੬੭ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਫਤੇ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਿਆ.¹ ਸੰਮਤ ੧੮੨੦ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਹਾਕਿਮ ਜੈਨ ਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਬਣਵਾਏ. ਗੁਰੁਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਗੁਰੁਮਾਰੀ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਹੁਣ ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਫਤੇ ਗੜ੍ਹ.#ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰੁਦ੍ਵਵਾਰੇ ਹਨ-#੧. ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ੧. ਇਸ ਥਾਂ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਜਦ ਸਰਹਿੰਦ ਫਤੇ ਕੀਤੀ ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਸ ਥਾਂ ਛੀ ਹਜਾਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ.#੨. ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ੨. ਜਥੇਦਾਰ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫਤੇ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਸ ਥਾਂ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਹਨ.#੩. ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ੩. ਜਥੇਦਾਰ ਮੱਲਾ ਸਿੰਘ ਜੈਨ ਖਾਨ ਨੂੰ ਫਤੇ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇਥੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ.#੪. ਜੋਤੀਸਰੂਪ. ਜਿਸਥਾਂ ਸਾਹਿਬਜਾਦੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ.#੫. ਥੜਾ ਸਾਹਿਬ. ਇਸ ਥਾਂ ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ.#੬. ਫਤੇਗੜ੍ਹ. ਜਿਸ ਥਾਂ ਸਾਹਿਬਜਾਦੇ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਸ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਚਾਰ ਹਜਾਰ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ੧੩. ਪੋਹ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਰਿਹੰਦ ਤੋਂ ਕਰੀਬ ਡੇਢ ਮੀਲ ਹੈ.#੭. ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਦਾ ਬੁਰਜ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਸਮੇਤ ਨਜਰਬੰਦ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਜੋਤੀਜੋਤਿ ਸਮਾਏ.#੮. ਵਿਮਾਨ ਗੜ੍ਹ. ਇਹ ਉਹ ਥਾਂ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਫਤੇਗੜ੍ਹੋਂ ਲਿਆਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਰਾਤ ਰੱਖੇ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਦਿਨ ਸਨਾਨ ਕਰਾਕੇ ਸਸਕਾਰ ਲਈ ਜੋਤੀਸਰੂਪ ਨੂੰ ਲੈ ਗਏ."},{"id":8752,"word":"srn","wordUni":"ਸਰਨ","definition":"sMgÎw- KUh pws auh rsqw ijs iv`c cVs iK`cx smyN bld cldy hn, dyKo, srix. \"Awpn srn idsw qb gXo.\" (gupRsU) 2. dyKo, srx 3. \"srn prn swDU, Awn Qwn ibswry.\" (swr pVqwl mÚ 5) 3. ie`k pSU rog, ijs nwl l`qW dy p¤Ty susq ho jWdy hn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੂਹ ਪਾਸ ਉਹ ਰਸਤਾ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚੜਸ ਖਿੱਚਣ ਸਮੇਂ ਬਲਦ ਚਲਦੇ ਹਨ, ਦੇਖੋ, ਸਰਣਿ. \"ਆਪਨ ਸਰਨ ਦਿਸਾ ਤਬ ਗਯੋ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਦੇਖੋ, ਸਰਣ ੩. \"ਸਰਨ ਪਰਨ ਸਾਧੂ, ਆਨ ਥਾਨ ਬਿਸਾਰੇ.\" (ਸਾਰ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫) ੩. ਇੱਕ ਪਸ਼ੂ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਲੱਤਾਂ ਦੇ ਪੱਠੇ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ."},{"id":8785,"word":"srP","wordUni":"ਸਰਫ","definition":"Aæ. [سرف] sr&. sMgÎw- iPrnw. GUMmnw[ 2. prKxw[ 3. ^rc[ 4. lwB[ 5. Sbd- swDn ivdÎw[ 6. zmwny dI cwl[ 7. Aæ. [شرف] Sr&. bzurgI. vifAweI[ 8. pwnIpq invwsI ie`k PkIr. dyKo, SyK Sr&[ 9. kMDwr invwsI ie`k muslmwn jo SRI gurU nwnk dyv jI dw murId hoieAw.","definitionUni":"ਅ਼. [سرف] ਸਰਫ਼. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫਿਰਨਾ. ਘੂੰਮਨਾ। ੨. ਪਰਖਣਾ। ੩. ਖ਼ਰਚ। ੪. ਲਾਭ। ੫. ਸ਼ਬਦ- ਸਾਧਨ ਵਿਦ੍ਯਾ। ੬. ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੀ ਚਾਲ। ੭. ਅ਼. [شرف] ਸ਼ਰਫ਼. ਬਜ਼ੁਰਗੀ. ਵਡਿਆਈ। ੮. ਪਾਨੀਪਤ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਫਕੀਰ. ਦੇਖੋ, ਸ਼ੇਖ ਸ਼ਰਫ਼। ੯. ਕੰਧਾਰ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਮੁਰੀਦ ਹੋਇਆ."},{"id":8812,"word":"srb TOr gwmI","wordUni":"ਸਰਬ ਠੌਰ ਗਾਮੀ","definition":"iv- sB jgw jwx vwlw. hr QW ivcrn vwlw[ 2. sMgÎw- jMgm swDu. ibhMgm. dyKo, DrmDwmI.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਭ ਜਗਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ. ਹਰ ਥਾਂ ਵਿਚਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੰਗਮ ਸਾਧੁ. ਬਿਹੰਗਮ. ਦੇਖੋ, ਧਰਮਧਾਮੀ."},{"id":8834,"word":"srbibAwpk","wordUni":"ਸਰਬਬਿਆਪਕ","definition":"iv- srvvXwpk. sB QW ivAwipAw hoieAw. \"srb- ibAwpq pUrnDnI.\" (gau mÚ 5) \"srbibAwpI rwm sMig rcn.\" (suKmnI) \"srbibAwipk AMqr hrI.\" (mlw nwmdyv) 2. sMgÎw- pwrbRhm. krqwr[ 3. AwkwS[ 4. pvn[ 5. ie`k krxI vwlw audwsI swDU, ijs dI smwiD pitAwly hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਰ੍‍ਵਵਯਾਪਕ. ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ. \"ਸਰਬ- ਬਿਆਪਤ ਪੂਰਨਧਨੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਰਬਬਿਆਪੀ ਰਾਮ ਸੰਗਿ ਰਚਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸਰਬਬਿਆਪਿਕ ਅੰਤਰ ਹਰੀ.\" (ਮਲਾ ਨਾਮਦੇਵ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ। ੩. ਆਕਾਸ਼। ੪. ਪਵਨ। ੫. ਇੱਕ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਪਟਿਆਲੇ ਹੈ."},{"id":8835,"word":"srbibAwpq","wordUni":"ਸਰਬਬਿਆਪਤ","definition":"iv- srvvXwpk. sB QW ivAwipAw hoieAw. \"srb- ibAwpq pUrnDnI.\" (gau mÚ 5) \"srbibAwpI rwm sMig rcn.\" (suKmnI) \"srbibAwipk AMqr hrI.\" (mlw nwmdyv) 2. sMgÎw- pwrbRhm. krqwr[ 3. AwkwS[ 4. pvn[ 5. ie`k krxI vwlw audwsI swDU, ijs dI smwiD pitAwly hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਰ੍‍ਵਵਯਾਪਕ. ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ. \"ਸਰਬ- ਬਿਆਪਤ ਪੂਰਨਧਨੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਰਬਬਿਆਪੀ ਰਾਮ ਸੰਗਿ ਰਚਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸਰਬਬਿਆਪਿਕ ਅੰਤਰ ਹਰੀ.\" (ਮਲਾ ਨਾਮਦੇਵ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ। ੩. ਆਕਾਸ਼। ੪. ਪਵਨ। ੫. ਇੱਕ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਪਟਿਆਲੇ ਹੈ."},{"id":8836,"word":"srbibAwipk","wordUni":"ਸਰਬਬਿਆਪਿਕ","definition":"iv- srvvXwpk. sB QW ivAwipAw hoieAw. \"srb- ibAwpq pUrnDnI.\" (gau mÚ 5) \"srbibAwpI rwm sMig rcn.\" (suKmnI) \"srbibAwipk AMqr hrI.\" (mlw nwmdyv) 2. sMgÎw- pwrbRhm. krqwr[ 3. AwkwS[ 4. pvn[ 5. ie`k krxI vwlw audwsI swDU, ijs dI smwiD pitAwly hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਰ੍‍ਵਵਯਾਪਕ. ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ. \"ਸਰਬ- ਬਿਆਪਤ ਪੂਰਨਧਨੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਰਬਬਿਆਪੀ ਰਾਮ ਸੰਗਿ ਰਚਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸਰਬਬਿਆਪਿਕ ਅੰਤਰ ਹਰੀ.\" (ਮਲਾ ਨਾਮਦੇਵ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ। ੩. ਆਕਾਸ਼। ੪. ਪਵਨ। ੫. ਇੱਕ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਪਟਿਆਲੇ ਹੈ."},{"id":8837,"word":"srbibAwpI","wordUni":"ਸਰਬਬਿਆਪੀ","definition":"iv- srvvXwpk. sB QW ivAwipAw hoieAw. \"srb- ibAwpq pUrnDnI.\" (gau mÚ 5) \"srbibAwpI rwm sMig rcn.\" (suKmnI) \"srbibAwipk AMqr hrI.\" (mlw nwmdyv) 2. sMgÎw- pwrbRhm. krqwr[ 3. AwkwS[ 4. pvn[ 5. ie`k krxI vwlw audwsI swDU, ijs dI smwiD pitAwly hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਰ੍‍ਵਵਯਾਪਕ. ਸਭ ਥਾਂ ਵਿਆਪਿਆ ਹੋਇਆ. \"ਸਰਬ- ਬਿਆਪਤ ਪੂਰਨਧਨੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਰਬਬਿਆਪੀ ਰਾਮ ਸੰਗਿ ਰਚਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸਰਬਬਿਆਪਿਕ ਅੰਤਰ ਹਰੀ.\" (ਮਲਾ ਨਾਮਦੇਵ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ। ੩. ਆਕਾਸ਼। ੪. ਪਵਨ। ੫. ਇੱਕ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਪਟਿਆਲੇ ਹੈ."},{"id":8960,"word":"srwlw","wordUni":"ਸਰਾਲਾ","definition":"sMgÎw- ie`k lMmw Gwh, ijs dy isr qy kwly kMfy huMdy hn[ 2. PgvwVy qoN pMj koh cVHdy v`l ie`k ipMf, ijs dw nwauN \"gurU kw c`k\" BI hY. ies QW nOmy siqgurU jI bkwly qoN c`lky ivrwjy hn. aus vyly dw iek plws (F`k) dw ibrC hY, ijs ƒ \"gurplwh\" AwKdy hn. mhMq audwsI swDU hY. dyKo, gurplwh nMÚ 3.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਘਾਹ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕਾਲੇ ਕੰਡੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ੨. ਫਗਵਾੜੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੋਹ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ\" ਭੀ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਨੌਮੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਬਕਾਲੇ ਤੋਂ ਚੱਲਕੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾ ਇਕ ਪਲਾਸ (ਢੱਕ) ਦਾ ਬਿਰਛ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ \"ਗੁਰਪਲਾਹ\" ਆਖਦੇ ਹਨ. ਮਹੰਤ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਗੁਰਪਲਾਹ ਨੰਃ ੩."},{"id":9135,"word":"slok","wordUni":"ਸਲੋਕ","definition":"s- lok. auhI lok. vhI dyS[ 2. sM. swlokÎ. mukiq dw ie`k Byd, ijs dw rUp hY ik aupwsÎ dy lok iv`c jw rihxw[ 3. sM. Slok. pRSMsw. ausqiq. qAærI&[ 4. XS dw gIq[ 5. CMd. pd kwvÎ. pdÎ. \"auqm slok swD ky bcn.\" (suKmnI) SRI gurU gRMQ swihb iv`c \"slok\" isrlyK hyT AnMq CMd Awey hn, ijnHW dy Anyk rUp \"guru CMd idvwkr\" iv`c idKwey gey hn[ 6. dyKo, AnustuB[ 7. dyKo, s¤lok.","definitionUni":"ਸ- ਲੋਕ. ਉਹੀ ਲੋਕ. ਵਹੀ ਦੇਸ਼। ੨. ਸੰ. ਸਾਲੋਕ੍ਯ. ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਇੱਕ ਭੇਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ ਕਿ ਉਪਾਸ੍ਯ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾ ਰਹਿਣਾ। ੩. ਸੰ. ਸ਼੍‌ਲੋਕ. ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ. ਉਸਤਤਿ. ਤਅ਼ਰੀਫ਼। ੪. ਯਸ਼ ਦਾ ਗੀਤ। ੫. ਛੰਦ. ਪਦ ਕਾਵ੍ਯ. ਪਦ੍ਯ. \"ਉਤਮ ਸਲੋਕ ਸਾਧ ਕੇ ਬਚਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ \"ਸਲੋਕ\" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਅਨੰਤ ਛੰਦ ਆਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਰੂਪ \"ਗੁਰੁ ਛੰਦ ਦਿਵਾਕਰ\" ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਏ ਗਏ ਹਨ। ੬. ਦੇਖੋ, ਅਨੁਸ੍ਟੁਭ। ੭. ਦੇਖੋ, ਸੱਲੋਕ."},{"id":9158,"word":"s¤lok","wordUni":"ਸੱਲੋਕ","definition":"sM. सल्लोक sMgÎw- Bly lok. swDu jn.","definitionUni":"ਸੰ. सल्लोक ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭਲੇ ਲੋਕ. ਸਾਧੁ ਜਨ."},{"id":9166,"word":"svd","wordUni":"ਸਵਦ","definition":"dyKo, sbd[ 2. &w. [شود] Svd. ho. Bv. hovy. dyKo, Sudn. \"cUM svd qkbIr.\" (iqlM mÚ 1) \"Svd kurbwn Kwky swDsMgiq.\" (dIgo)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਬਦ। ੨. ਫ਼ਾ. [شود] ਸ਼ਵਦ. ਹੋ. ਭਵ. ਹੋਵੇ. ਦੇਖੋ, ਸ਼ੁਦਨ. \"ਚੂੰ ਸਵਦ ਤਕਬੀਰ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) \"ਸ਼ਵਦ ਕੁਰਬਾਨ ਖਾਕੇ ਸਾਧਸੰਗਤਿ.\" (ਦੀਗੋ)"},{"id":9216,"word":"svYXw","wordUni":"ਸਵੈਯਾ","definition":"ieh cwr crx dw srvipRX CMd Anyk nwmW dw dyKIdw hY. ijs dy mu`K do Byd hn- mwiqRk Aqy vrixk.#mwiqRk svYXy dy cwry crxW dw pdWq AnupRws imly, qd auq`m hY nhIN qW do crxW dw jrUr imlxw cwhIey. vrixk svYXy dy cwry crxW dw AMqÎwnupRws smwn hoxw kvIAW ny ivDwn kIqw hY.¹#ies CMd dy bhuq Byd kwvÎgRMQW iv`c pwey jWdy hn, aunHW iv¤coN jo is`KkwvÎ iv`c Awey, AQvw swƒ Bwey hn, auh pwTkW dy igAwn leI l`Cx Aqy audwhrxW smyq A¤gy ilKdy hW-#(1) svYXy dw pihlw rUp hY \"bIr\", ijs dw l`Cx hY cwr crx, pRiq crx 31 mwqRw. pihlw ivSRwm 16. pur, dUjw 15. pur AMq guru lGu. ies dw nwauN mwiqRk svYXw BI hY.#audwhrx-#nwiBkml qy bRhmw aupjy,#byd pVih muK kMT svwir. xxx#jwkI Bgiq krih jn pUry,#muin jn syvih gurvIcwir.\" xx#(gUj mÚ 1)#lGu guru dy ihswb jy ies bIr svYXy dw Byd dyKIey qd ieh syn hY ikauNik ies iv`c 31 guru Aqy 62 lGu hn.#(2) svYXy dw dUjw rUp hY \"bwx.\" l`Cx- pRiq crx 31 mwqRw. 16. Ar 15. pur ivSRwm AMq do guru.#audwhrx-#AMimRqu nwmu qumwrw Twkur,#eyhu mhwrsu jnih pIE. xx#(Awsw mÚ 5)#(3) svYXy dw qIjw rUp hY \"sOmÎ.\" l`Cx- pRiq crx 31 mwqRw. pihlw ivSRwm 16. pur, dUjw 15. pur. AMq ngx   .#audwhrx-#muK qy tIkw sihq aucwrq,#rwm irdy nih pUrn rihq,#kir aupdyS sunwvY logn,#kCu n kmwvY Awpn kihq. xxx#(guiv 6)#(4) svYXy dw cOQw rUp hY \"dMfklw.\" ies ƒ \"inswkr\" BI AwKdy hn. l`Cx- cwr crx. pRiq crx 32 mwqRw. 16- 16 qy ivSRwm. AMq sgx .#audwhrx-#bu`iD ivvyk gÎwn Ar ivdÎw,#sPl hoq aupkwr krq jo. xxx#(A) dMfklw dw dUjw Byd hY 18- 14 mwqRw qy ivSRwm AMq sgx   .#audwhrx-#\"siqguru miqgUV, ibml sqsMgiq,#AwqmurMig clUlu BÎw,#jwgÎw mn kvlu shij prkwsÎw.#ABY inrMjnu Grih lhw.\"xxx#(svYXy mÚ 4. ky)#(5) svYXy dw pMjvW rUp hY \"milMd\" l`Cx- pRiq crx 32 mwqRw. 16- 16 pur ivSRwm, AMq Xgx .#audwhrx-#qy swDU hir mylhu sÍwmI,#ijn jipAw giq hoie hmwrI.#iqn kw drsu dyiK mnu ibgsY,#iKin iKin iqn kau hau bilhwrI. xx#(BYr mÚ 4)#(A) kyvl do guru AMq (Xgx dI QW) hoxy BI \"milMd\" dw ie`k rUp hY. XQw-#kb lwgY msqk crnn rj,#drs dXwlu idRgn kb pyKoN,#AMimRq bcn suno kb sRvnin,#kb rsnw bynqI ibsyKoN. xxx (Bwgu k)#(6) svYXy dw CIvW rUp hY \"smwn\" l`Cx- pRiq crx 32 mwqRw. 16- 16 mwqRw pur do ivSRwm. AMq Bgx .#audwhrx-#bRhmwidk isv CMdmunIsur,#rsik rsik Twkur gun gwvq, xxx#ry mn mUV ismr suKdwqw,#nwnk dws quJih smJwvq. xxx#(svYXy sRI muKvwk mÚ 5)#(7) svYXy dw s`qvW rUp hY \"dRüimlw.\" l`Cx- cwr crx. pRiq crx 32 mwqRw, pihlw ivSRwm 10. pur, dUjw 8. pur qIjw 14. qy, AMq sgx Aqy do guru , , .#audwhrx-#jX jX klgIDr, syvk duKhr,#nih smsr bl ky DwrI. xxx#(8) svYXy dw A`TvW rUp hY \"lilq.\" l`Cx- cwr crx. pRiq crx s`q mgx AMq do guru. , , , , , , , , .#audwhrx-#dyKo jU kYsy ey JMfy jo JUly hYN#DONsy kI DuMkoN sy SMBU Bw Bolw. xxx#(is`KI pRBwkr)#(9) svYXy dw nOvW rUp hY \"midrw\". l`Cx- cwr crx, pRiq crx s`q Bgx AMq ie`k guru , , , , , , , .#audwhrx-#sMqq hI sqsMgiq sMg#surMg rqy jsu gwvq hYN. xxx (svYXy mÚ 4. ky)#(10) svYXy dw dsvW rUp \"m`qgXMd\" hY. CMdgRMQW iv`c ies dw nwauN \"ieMdv\" Aqy \"mwlqI\" BI dyKIdw hY. dsmgRMQ iv`c ies dI \"ibjY\" sMgÎw BI hY. l`Cx- cwr crx, pRiq crx s`q Bgx AMq do guru. , , , , , , , , .#audwhrx-#dwnv dyv PinMd inswcr#BUq Biv`K Bvwn jpYNgy,#jIv ijqy jl mY Ql mY#pl hI pl mY sB Qwp QpYNgy,#puMn pRqwpn bwFq jYDuin#pwpn ky bhu puMj KpYNgy,#swD smUh pRsMn iPrYN jg#sqRü sBY Aivlok cpYNgy.#(11) svYXy dw igAwrvW rUp hY \"ckor.\" (dyKo, icqRpdw dw rUp 2)#(12) svYXy dw bwrvW rUp hY \"Arswq.\" l`Cx cwr crx. pRiq crx s`q Bgx, ie`k rgx. , , , , , , , .#audwhrx-#sÍY inj pwX pRmod sdw#Sbdwid ivrMc ivkuMT lKY ivKw,#jW SuB kIriq ko jg mY#gxnwXk swrd hUM n skYN ilKw,#hY kc dIipq icMqmnI sm#aUjl AMimRq sI ilKnI ieKw,#mUriq SRI guru Byd n rMck#DMn gurU Aru DMn gurUisKw. (is`KI pRBwkr)#(13) svYXy dw qyrvW rUp hY \"rmÎ.\"#l`Cx- pihly crx iv`c s`q Bgx, ie`k guru. ipCly iqMn crxW iv`c A`T A`T sgx.#audwhrx-#Byjq hY ieh pY hm ko#ieh gÍwrin rUp gumwn krY,#ieh jwnq vy Gt hYN hm qy#iqNh qy hT bWD rhI n trY.#kiv sÎwm ipKo ieh gÍwrin kI#miq sÎwmih kop n nYk frY,#iqh soN bl jwauN khW kihXy#iqh lÎwvhu jo muK qy aucrY. (ikRsnwv)#(14) svYXy dw cOdvW rUp hY \"ikrIt\" l`Cx- cwr crx, pRiq crx A`T Bgx. , , , , , , , .#audwhrx-#cMf pRcMf qbY bl Dwr#sਁBwr leI krvwr krI kr. xxx#(cMfI 1)#(15) svYXy dw pMdrvW rUp hY \"duriml.\" ies dw nwauN \"cMdRklw\" BI hY. l`Cx- cwr crx, pRiq crx A`T sgx. , , , , , , , .#audwhrx-#mQrw Bin Bwg Bly aun ky#mn ie`Cq hI Pl pwvq hYN. xxx#(svYXy mÚ 4. ky)#(16) svYXy dw solvW rUp hY \"suMdrI\" ies nU \"suKdwnI\", \"mnmodk\" Aqy \"m`lI\" BI AwKdy hn. l`Cx- cwr crx. pRiq crx A`T sgx AMq guru. , , , , , , , , .#audwhrx-#prinMd dgw cuglI n krY#jg Awps qy n bfo bn bYsy,#inj pUj pRsMs n nYk BnY#inrmwn AloB gurU igir jYsy,#n qpwX duKwX n BUl iksy#Xid hÍY spRmwd pgYN lg BYsy,#inskwm sdw SuB rIiq DrY#aupdyS Blo pRd hnAY AYsy.#(is`KI pRBwkr)#(17) svYXy dw sqwrvW rUp hY \"rqn- mwilkw.\" ies ƒ \"AribMd\" BI AwKdy hn. l`Cx- cwr crx, pRiq crx A`T sgx, iek lGu. , , , , , , , , .#audwhrx-#bl vYs ktY Cib AMg ltY#jg mwn GtY pltY kul cwl,#Bl nIiq fgY js puMn BgY#icq icMq jgY n lgY pRBu nwl,#qn rog bFY Aiq pwp cFY#suic qyj kFY su mFY jg jwl,#Kl bwlbDU mud rMick kwrn#PyNkq ibMdu Amolk lwl.#(inrml pRBwkr)#(18) svYXy dw ATwrvW rUp hY \"kuMdlqw.\" ies ƒ \"swvn\", \"suK\" Aqy \"hwr\" BI AwKdy hn. l`Cx- cwr crx, pRiq crx A`T sgx do lGu. , , , , , , , , .#audwhrx-#jr jwie nhI iks qy AjrI#As pwie gey sgrI aur my jr. xxx#(gupRsU)#(19) svYXy dw au`nIhvW rUp hY \"surDuin.\" l`Cx- cwr crx. pihly crx iv`c A`T sgx Aqy ie`k guru. iqMn crxW iv`c s`q Bgx, do guru.#audwhrx-#hir so muK hY hrqI duK hY#AlkYN hrhwr pRBw hrnI hY,#locn hYN hir sy srsy hir sy#Bruty hir sI brnI hY. xxx (cMfI 1)#(20) svYXy dw bIsvW rUp hY \"mnoj.\" l`Cx- pihly crx iv`c A`T sgx do lGu, iqMn crnW iv`c A`T A`T Bgx.#audwhrx-#ibRKBwnu suqw ipK rIJ rhI#Aiq suMdir suMdr kwnH ku Awnn,#rwjq qIr ndI ijh ky su#ivrwjq PUln ky Xuq kwnn. (ikRsnwv)#(21) svYXy dw iekIhvW rUp hY \"mixDr.\" l`Cx- cwr crx, pRiq crx A`T Xgx. , , , , , , , .#audwrhx-#ijqI vwsnw eyk hI bwsnw my#ijqy AMg so eyk hI AMg my hYN,#(inrml pRBwkr)#dyKo, JUlnw dw pihlw rUp Aqy BujMgpRXwq dw rUp (s)#(22) svYXy dw bweIhvW Byd hY \"gMgDr\" AQvw \"gMgodk\" ies ƒ \"KMjn\" BI AwKdy hn. l`Cx- cwr crx, pRiq crx A`T rgx.   , , , , , , , , .#audwhrx-#JUT AO loB ko qÎwgkY s`jno!#sqÎ sMqoK ko ic`q my DwirXy. xxx#(23) svYXy dw qyeIhvW Byd hY \"autMkx.\" l`Cx- cwr crx pRiq crx s`q rgx Aqy ie`k guru.#audwhrx-#cOr cMdRM krM CqR sUrM DrM#byd bRhmw rrM dÍwr myry. (rwmwv)#(24) svYXy dw cObIhvW Byd hY \"suMdir.\" l`Cx- cwr crx, pRiq crx s, s, B, s, q, j, j, l, g. , , , , , , , , .#audwhrx-#muin dyv n pwvYN Qk miq gwvYN#hY ibn Awid AnMq gurU. xxx#(25) svYXy dw p`cIhvW rUp hY \"vwm ies ƒ \"mkrMd\", \"mwDvI\" Aqy \"mMjrI\" BI AwKdy hn. l`Cx- pRiq crx s`q jgx Aqy ie`k Xgx. , , , , , , , .#audwhrx-#kro n burw ikhkY kib hI imRdu#bYn Bno qjko kuitlweI. xxx#(26) svYXy dw C`bIhvW Byd hY \"m`qwkRIVw.\" l`Cx- pRiq crx m, m, q, n, n, n, n, l, g, , , , , , , , , .#audwhrx-#pwvY ivdÎw DwrY is`KI#kbhu n Drq kupQ pg nr so. xxx#(27) svYXy dw sqweIhvW rUp hY \"AwBwr.\" ies ƒ \"pwqwl\" BI AwKdy hn. l`Cx- pRiq crx A`T qgx , , , , , , , .#audwhrx-#jwpYN n qWko ju hY srvdwqw#khW hoX pUjy ndI kUp pwKwn?#rwKw nw hovY kdI AMq vyly ibnw#SRI pRBU bwq qU sqÎkY jwn. xxx#(28) svYXy dw ATweIhvW rUp \"sumuKI\" hY. ies dw nwauN \"m`ilkw\" Aqy \"mwilnI\" BI hY. l`Cx pRiq crx s`q jgx AMq lGu guru. , , , , , , , , .#audwhrx- ju mwnq hYN guruvwkn ko rihqy jg mwih kdI n duKI, rhY n kmI Dn Dwm Bry rkih Awqm dyh sdIv suKI. xxx#(29) svYXy dw aunqIhvW rUp hY \"kRONc.\" l`Cx- pRiq crx B, m s, B, n, n, n, n, g. , , , , , , , , . 5, 5, 8, 7. A`KrW pur cwr ivSRwm.#audwhrx-#pRym ivhInw, pwie n SWqI,#Xdip Driq Dn, Aginq DrhI,#qwp irdy qy, dUr n hovY,#jp qp vRq pun, pun nr krhI. xxx#(30) svYXy dw qIhvW rUp hY \"JUlnw.\" dyKo, JUlnw dw dUjw rUp.#(31) svYXy dw iekqIhvW rUp \"mukœhrw\" hY. l`Cx- pRiq crx A`T jgx, , , , , , , , .#audwhrx-#\"ivlok gurUmuK pMkj is`K#rhy huie BOr rsI mkrMd.\" xxx#(32) svYXy dw b`qIhvW rUp \"lvMglqw\" hY. l`Cx- pRiq crx A`T jgx, AMq lGu. , , , , , , , , .#audwhrx-#ijnHY n kCU kivqw rs hY#nih rwg ivKy mn rwg lgwvq,#jpYN nih vwhgurU gurumMqR#srUp mnu`K pSU nzrwvq. xxx#(33) svYXy dw qyqIhvW rUp hY \"srvgwmI.\" l`Cx- pRiq crx s`q qgx AMq do guru. , , , , , , , .#audwhrx-#gwjy mhw sUr GUMmI rxM hUr#BRMmI nBM pUr byKM AnUpM. xxx (rwmwv)#jwko irdw hY ikRpw swQ pUrÎo#pRjwpÎwr vwsY sdw ic`q mwhIN,#mMqRI qQw sYn hYN vwrqy pRwx ko#qWih ky rwj BY hoq nwhIN. xxx#(34) svYXy dw cOqIhvW rUp hY \"swrdw\" l`Cx- pRiq crx s`q rgx AMq guru lGu.  ,  ,  ,  ,  ,  ,  , . audwhrx-#DIr gMBIr hY gÎwn ko puMj hY#pRym ko rUp hY sqRü ko kwl,#dInqwhIn lYlIn audÎog my#dwn dwqwr hY Kwlsw lwl. xxx","definitionUni":"ਇਹ ਚਾਰ ਚਰਣ ਦਾ ਸਰਵਪ੍ਰਿਯ ਛੰਦ ਅਨੇਕ ਨਾਮਾਂ ਦਾ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ- ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਅਤੇ ਵਰਣਿਕ.#ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਸਵੈਯੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਚਰਣਾਂ ਦਾ ਪਦਾਂਤ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲੇ, ਤਦ ਉਤੱਮ ਹੈ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਦੋ ਚਰਣਾਂ ਦਾ ਜਰੂਰ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਵਰਣਿਕ ਸਵੈਯੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਚਰਣਾਂ ਦਾ ਅੰਤ੍ਯਾਨੁਪ੍ਰਾਸ ਸਮਾਨ ਹੋਣਾ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ.¹#ਇਸ ਛੰਦ ਦੇ ਬਹੁਤ ਭੇਦ ਕਾਵ੍ਯਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਜੋ ਸਿੱਖਕਾਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਅਥਵਾ ਸਾਨੂੰ ਭਾਏ ਹਨ, ਉਹ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗਿਆਨ ਲਈ ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਸਮੇਤ ਅੱਗੇ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ-#(੧) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਹੈ \"ਬੀਰ\", ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੧ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੬. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੫. ਪੁਰ ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਸਵੈਯਾ ਭੀ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਨਾਭਿਕਮਲ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਉਪਜੇ,#ਬੇਦ ਪੜਹਿ ਮੁਖ ਕੰਠ ਸਵਾਰਿ. xxx#ਜਾਕੀ ਭਗਤਿ ਕਰਹਿ ਜਨ ਪੂਰੇ,#ਮੁਨਿ ਜਨ ਸੇਵਹਿ ਗੁਰਵੀਚਾਰਿ.\" xx#(ਗੂਜ ਮਃ ੧)#ਲਘੁ ਗੁਰੁ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਜੇ ਇਸ ਬੀਰ ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਭੇਦ ਦੇਖੀਏ ਤਦ ਇਹ ਸੇਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ੩੧ ਗੁਰੁ ਅਤੇ ੬੨ ਲਘੁ ਹਨ.#(੨) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ \"ਬਾਣ.\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੧ ਮਾਤ੍ਰਾ. ੧੬. ਅਰ ੧੫. ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਨਾਮੁ ਤੁਮਾਰਾ ਠਾਕੁਰ,#ਏਹੁ ਮਹਾਰਸੁ ਜਨਹਿ ਪੀਓ. xx#(ਆਸਾ ਮਃ ੫)#(੩) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਹੈ \"ਸੌਮ੍ਯ.\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੧ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੬. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੫. ਪੁਰ. ਅੰਤ ਨਗਣ   .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਮੁਖ ਤੇ ਟੀਕਾ ਸਹਿਤ ਉਚਾਰਤ,#ਰਾਮ ਰਿਦੇ ਨਹਿ ਪੂਰਨ ਰਹਿਤ,#ਕਰਿ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਨਾਵੈ ਲੋਗਨ,#ਕਛੁ ਨ ਕਮਾਵੈ ਆਪਨ ਕਹਿਤ. xxx#(ਗੁਵਿ ੬)#(੪) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਰੂਪ ਹੈ \"ਦੰਡਕਲਾ.\" ਇਸ ਨੂੰ \"ਨਿਸਾਕਰ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੨ ਮਾਤ੍ਰਾ. ੧੬- ੧੬ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਅੰਤ ਸਗਣ .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਬੁੱਧਿ ਵਿਵੇਕ ਗ੍ਯਾਨ ਅਰ ਵਿਦ੍ਯਾ,#ਸਫਲ ਹੋਤ ਉਪਕਾਰ ਕਰਤ ਜੋ. xxx#(ਅ) ਦੰਡਕਲਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭੇਦ ਹੈ ੧੮- ੧੪ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅੰਤ ਸਗਣ   .#ਉਦਾਹਰਣ-#\"ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਤਿਗੂੜ, ਬਿਮਲ ਸਤਸੰਗਤਿ,#ਆਤਮੁਰੰਗਿ ਚਲੂਲੁ ਭ੍ਯਾ,#ਜਾਗ੍ਯਾ ਮਨ ਕਵਲੁ ਸਹਜਿ ਪਰਕਾਸ੍ਯਾ.#ਅਭੈ ਨਿਰੰਜਨੁ ਘਰਹਿ ਲਹਾ.\"xxx#(ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ)#(੫) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਮਲਿੰਦ\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੨ ਮਾਤ੍ਰਾ. ੧੬- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਯਗਣ .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਤੇ ਸਾਧੂ ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸ੍ਵਾਮੀ,#ਜਿਨ ਜਪਿਆ ਗਤਿ ਹੋਇ ਹਮਾਰੀ.#ਤਿਨ ਕਾ ਦਰਸੁ ਦੇਖਿ ਮਨੁ ਬਿਗਸੈ,#ਖਿਨਿ ਖਿਨਿ ਤਿਨ ਕਉ ਹਉ ਬਲਿਹਾਰੀ. xx#(ਭੈਰ ਮਃ ੪)#(ਅ) ਕੇਵਲ ਦੋ ਗੁਰੁ ਅੰਤ (ਯਗਣ ਦੀ ਥਾਂ) ਹੋਣੇ ਭੀ \"ਮਲਿੰਦ\" ਦਾ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ. ਯਥਾ-#ਕਬ ਲਾਗੈ ਮਸਤਕ ਚਰਨਨ ਰਜ,#ਦਰਸ ਦਯਾਲੁ ਦ੍ਰਿਗਨ ਕਬ ਪੇਖੋਂ,#ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਚਨ ਸੁਨੋ ਕਬ ਸ੍ਰਵਨਨਿ,#ਕਬ ਰਸਨਾ ਬੇਨਤੀ ਬਿਸੇਖੋਂ. xxx (ਭਾਗੁ ਕ)#(੬) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਛੀਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਸਮਾਨ\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੨ ਮਾਤ੍ਰਾ. ੧੬- ੧੬ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ ਦੋ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਅੰਤ ਭਗਣ .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਬ੍ਰਹਮਾਦਿਕ ਸਿਵ ਛੰਦਮੁਨੀਸੁਰ,#ਰਸਕਿ ਰਸਕਿ ਠਾਕੁਰ ਗੁਨ ਗਾਵਤ, xxx#ਰੇ ਮਨ ਮੂੜ ਸਿਮਰ ਸੁਖਦਾਤਾ,#ਨਾਨਕ ਦਾਸ ਤੁਝਹਿ ਸਮਝਾਵਤ. xxx#(ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫)#(੭) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਸੱਤਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਦ੍ਰੁਮਿਲਾ.\" ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੨ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੦. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੮. ਪੁਰ ਤੀਜਾ ੧੪. ਤੇ, ਅੰਤ ਸਗਣ ਅਤੇ ਦੋ ਗੁਰੁ , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਯ ਜਯ ਕਲਗੀਧਰ, ਸੇਵਕ ਦੁਖਹਰ,#ਨਹਿ ਸਮਸਰ ਬਲ ਕੇ ਧਾਰੀ. xxx#(੮) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਅੱਠਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਲਲਿਤ.\" ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਮਗਣ ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਦੇਖੋ ਜੂ ਕੈਸੇ ਏ ਝੰਡੇ ਜੋ ਝੂਲੇ ਹੈਂ#ਧੌਂਸੇ ਕੀ ਧੁੰਕੋਂ ਸੇ ਸ਼ੰਭੂ ਭਾ ਭੋਲਾ. xxx#(ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ)#(੯) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਮਦਿਰਾ\". ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਭਗਣ ਅੰਤ ਇੱਕ ਗੁਰੁ , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੰਤਤ ਹੀ ਸਤਸੰਗਤਿ ਸੰਗ#ਸੁਰੰਗ ਰਤੇ ਜਸੁ ਗਾਵਤ ਹੈਂ. xxx (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ)#(੧੦) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਦਸਵਾਂ ਰੂਪ \"ਮੱਤਗਯੰਦ\" ਹੈ. ਛੰਦਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਇੰਦਵ\" ਅਤੇ \"ਮਾਲਤੀ\" ਭੀ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ \"ਬਿਜੈ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਭਗਣ ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਦਾਨਵ ਦੇਵ ਫਨਿੰਦ ਨਿਸਾਚਰ#ਭੂਤ ਭਵਿੱਖ ਭਵਾਨ ਜਪੈਂਗੇ,#ਜੀਵ ਜਿਤੇ ਜਲ ਮੈ ਥਲ ਮੈ#ਪਲ ਹੀ ਪਲ ਮੈ ਸਭ ਥਾਪ ਥਪੈਂਗੇ,#ਪੁੰਨ ਪ੍ਰਤਾਪਨ ਬਾਢਤ ਜੈਧੁਨਿ#ਪਾਪਨ ਕੇ ਬਹੁ ਪੁੰਜ ਖਪੈਂਗੇ,#ਸਾਧ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਫਿਰੈਂ ਜਗ#ਸਤ੍ਰੁ ਸਭੈ ਅਵਿਲੋਕ ਚਪੈਂਗੇ.#(੧੧) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਗਿਆਰਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਚਕੋਰ.\" (ਦੇਖੋ, ਚਿਤ੍ਰਪਦਾ ਦਾ ਰੂਪ ੨)#(੧੨) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਬਾਰਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਅਰਸਾਤ.\" ਲੱਛਣ ਚਾਰ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਭਗਣ, ਇੱਕ ਰਗਣ. , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸ੍ਵੈ ਨਿਜ ਪਾਯ ਪ੍ਰਮੋਦ ਸਦਾ#ਸ਼ਬਦਾਦਿ ਵਿਰੰਚ ਵਿਕੁੰਠ ਲਖੈ ਵਿਖਾ,#ਜਾਂ ਸ਼ੁਭ ਕੀਰਤਿ ਕੋ ਜਗ ਮੈ#ਗਣਨਾਯਕ ਸਾਰਦ ਹੂੰ ਨ ਸਕੈਂ ਲਿਖਾ,#ਹੈ ਕਚ ਦੀਪਿਤ ਚਿੰਤਮਨੀ ਸਮ#ਊਜਲ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੀ ਲਿਖਨੀ ਇਖਾ,#ਮੂਰਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਭੇਦ ਨ ਰੰਚਕ#ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਅਰੁ ਧੰਨ ਗੁਰੂਸਿਖਾ. (ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ)#(੧੩) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਤੇਰਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਰਮ੍ਯ.\"#ਲੱਛਣ- ਪਹਿਲੇ ਚਰਣ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਭਗਣ, ਇੱਕ ਗੁਰੁ. ਪਿਛਲੇ ਤਿੰਨ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅੱਠ ਸਗਣ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਭੇਜਤ ਹੈ ਇਹ ਪੈ ਹਮ ਕੋ#ਇਹ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਰੂਪ ਗੁਮਾਨ ਕਰੈ,#ਇਹ ਜਾਨਤ ਵੇ ਘਟ ਹੈਂ ਹਮ ਤੇ#ਤਿਂਹ ਤੇ ਹਠ ਬਾਂਧ ਰਹੀ ਨ ਟਰੈ.#ਕਵਿ ਸ੍ਯਾਮ ਪਿਖੋ ਇਹ ਗ੍ਵਾਰਨਿ ਕੀ#ਮਤਿ ਸ੍ਯਾਮਹਿ ਕੋਪ ਨ ਨੈਕ ਡਰੈ,#ਤਿਹ ਸੋਂ ਬਲ ਜਾਉਂ ਕਹਾਂ ਕਹਿਯੇ#ਤਿਹ ਲ੍ਯਾਵਹੁ ਜੋ ਮੁਖ ਤੇ ਉਚਰੈ. (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)#(੧੪) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਚੌਦਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਕਿਰੀਟ\" ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਭਗਣ. , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਤਬੈ ਬਲ ਧਾਰ#ਸਁਭਾਰ ਲਈ ਕਰਵਾਰ ਕਰੀ ਕਰ. xxx#(ਚੰਡੀ ੧)#(੧੫) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਪੰਦਰਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਦੁਰ੍‍ਮਿਲ.\" ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਚੰਦ੍ਰਕਲਾ\" ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਸਗਣ. , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਮਥਰਾ ਭਨਿ ਭਾਗ ਭਲੇ ਉਨ ਕੇ#ਮਨ ਇੱਛਤ ਹੀ ਫਲ ਪਾਵਤ ਹੈਂ. xxx#(ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ)#(੧੬) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਸੋਲਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਸੁੰਦਰੀ\" ਇਸ ਨੂ \"ਸੁਖਦਾਨੀ\", \"ਮਨਮੋਦਕ\" ਅਤੇ \"ਮੱਲੀ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਸਗਣ ਅੰਤ ਗੁਰੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਪਰਨਿੰਦ ਦਗਾ ਚੁਗਲੀ ਨ ਕਰੈ#ਜਗ ਆਪਸ ਤੇ ਨ ਬਡੋ ਬਨ ਬੈਸੇ,#ਨਿਜ ਪੂਜ ਪ੍ਰਸੰਸ ਨ ਨੈਕ ਭਨੈ#ਨਿਰਮਾਨ ਅਲੋਭ ਗੁਰੂ ਗਿਰਿ ਜੈਸੇ,#ਨ ਤਪਾਯ ਦੁਖਾਯ ਨ ਭੂਲ ਕਿਸੇ#ਯਦਿ ਹ੍ਵੈ ਸਪ੍ਰਮਾਦ ਪਗੈਂ ਲਗ ਭੈਸੇ,#ਨਿਸਕਾਮ ਸਦਾ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤਿ ਧਰੈ#ਉਪਦੇਸ਼ ਭਲੋ ਪ੍ਰਦ ਹਨਐ ਐਸੇ.#(ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਭਾਕਰ)#(੧੭) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਸਤਾਰਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਰਤਨ- ਮਾਲਿਕਾ.\" ਇਸ ਨੂੰ \"ਅਰਬਿੰਦ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਸਗਣ, ਇਕ ਲਘੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਬਲ ਵੈਸ ਕਟੈ ਛਬਿ ਅੰਗ ਲਟੈ#ਜਗ ਮਾਨ ਘਟੈ ਪਲਟੈ ਕੁਲ ਚਾਲ,#ਭਲ ਨੀਤਿ ਡਗੈ ਜਸ ਪੁੰਨ ਭਗੈ#ਚਿਤ ਚਿੰਤ ਜਗੈ ਨ ਲਗੈ ਪ੍ਰਭੁ ਨਾਲ,#ਤਨ ਰੋਗ ਬਢੈ ਅਤਿ ਪਾਪ ਚਢੈ#ਸੁਚਿ ਤੇਜ ਕਢੈ ਸੁ ਮਢੈ ਜਗ ਜਾਲ,#ਖਲ ਬਾਲਬਧੂ ਮੁਦ ਰੰਚਿਕ ਕਾਰਨ#ਫੇਂਕਤ ਬਿੰਦੁ ਅਮੋਲਕ ਲਾਲ.#(ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਕਰ)#(੧੮) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਅਠਾਰਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਕੁੰਦਲਤਾ.\" ਇਸ ਨੂੰ \"ਸਾਵਨ\", \"ਸੁਖ\" ਅਤੇ \"ਹਾਰ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਸਗਣ ਦੋ ਲਘੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਰ ਜਾਇ ਨਹੀ ਕਿਸ ਤੇ ਅਜਰੀ#ਅਸ ਪਾਇ ਗਏ ਸਗਰੀ ਉਰ ਮੇ ਜਰ. xxx#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#(੧੯) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਉੱਨੀਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਸੁਰਧੁਨਿ.\" ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ. ਪਹਿਲੇ ਚਰਣ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਗਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰੁ. ਤਿੰਨ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਤ ਭਗਣ, ਦੋ ਗੁਰੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਹਰਿ ਸੋ ਮੁਖ ਹੈ ਹਰਤੀ ਦੁਖ ਹੈ#ਅਲਕੈਂ ਹਰਹਾਰ ਪ੍ਰਭਾ ਹਰਨੀ ਹੈ,#ਲੋਚਨ ਹੈਂ ਹਰਿ ਸੇ ਸਰਸੇ ਹਰਿ ਸੇ#ਭਰੁਟੇ ਹਰਿ ਸੀ ਬਰਨੀ ਹੈ. xxx (ਚੰਡੀ ੧)#(੨੦) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਬੀਸਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਮਨੋਜ.\" ਲੱਛਣ- ਪਹਿਲੇ ਚਰਣ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਸਗਣ ਦੋ ਲਘੁ, ਤਿੰਨ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅੱਠ ਭਗਣ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਬ੍ਰਿਖਭਾਨੁ ਸੁਤਾ ਪਿਖ ਰੀਝ ਰਹੀ#ਅਤਿ ਸੁੰਦਰਿ ਸੁੰਦਰ ਕਾਨ੍ਹ ਕੁ ਆਨਨ,#ਰਾਜਤ ਤੀਰ ਨਦੀ ਜਿਹ ਕੇ ਸੁ#ਵਿਰਾਜਤ ਫੂਲਨ ਕੇ ਯੁਤ ਕਾਨਨ. (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)#(੨੧) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਇਕੀਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਮਣਿਧਰ.\" ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਯਗਣ. , , , , , , , .#ਉਦਾਰਹਣ-#ਜਿਤੀ ਵਾਸਨਾ ਏਕ ਹੀ ਬਾਸਨਾ ਮੇ#ਜਿਤੇ ਅੰਗ ਸੋ ਏਕ ਹੀ ਅੰਗ ਮੇ ਹੈਂ,#(ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਕਰ)#ਦੇਖੋ, ਝੂਲਨਾ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਪ੍ਰਯਾਤ ਦਾ ਰੂਪ (ਸ)#(੨੨) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਬਾਈਹਵਾਂ ਭੇਦ ਹੈ \"ਗੰਗਧਰ\" ਅਥਵਾ \"ਗੰਗੋਦਕ\" ਇਸ ਨੂੰ \"ਖੰਜਨ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਰਗਣ.   , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਝੂਠ ਔ ਲੋਭ ਕੋ ਤ੍ਯਾਗਕੈ ਸੱਜਨੋ!#ਸਤ੍ਯ ਸੰਤੋਖ ਕੋ ਚਿੱਤ ਮੇ ਧਾਰਿਯੇ. xxx#(੨੩) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਤੇਈਹਵਾਂ ਭੇਦ ਹੈ \"ਉਟੰਕਣ.\" ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਰਗਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਗੁਰੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਚੌਰ ਚੰਦ੍ਰੰ ਕਰੰ ਛਤ੍ਰ ਸੂਰੰ ਧਰੰ#ਬੇਦ ਬ੍ਰਹਮਾ ਰਰੰ ਦ੍ਵਾਰ ਮੇਰੇ. (ਰਾਮਾਵ)#(੨੪) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਚੌਬੀਹਵਾਂ ਭੇਦ ਹੈ \"ਸੁੰਦਰਿ.\" ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸ, ਸ, ਭ, ਸ, ਤ, ਜ, ਜ, ਲ, ਗ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਮੁਨਿ ਦੇਵ ਨ ਪਾਵੈਂ ਥਕ ਮਤਿ ਗਾਵੈਂ#ਹੈ ਬਿਨ ਆਦਿ ਅਨੰਤ ਗੁਰੂ. xxx#(੨੫) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਪੱਚੀਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਵਾਮ ਇਸ ਨੂੰ \"ਮਕਰੰਦ\", \"ਮਾਧਵੀ\" ਅਤੇ \"ਮੰਜਰੀ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਜਗਣ ਅਤੇ ਇੱਕ ਯਗਣ. , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕਰੋ ਨ ਬੁਰਾ ਕਿਹਕੈ ਕਬਿ ਹੀ ਮ੍ਰਿਦੁ#ਬੈਨ ਭਨੋ ਤਜਕੋ ਕੁਟਿਲਾਈ. xxx#(੨੬) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਛੱਬੀਹਵਾਂ ਭੇਦ ਹੈ \"ਮੱਤਾਕ੍ਰੀੜਾ.\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਮ, ਮ, ਤ, ਨ, ਨ, ਨ, ਨ, ਲ, ਗ, , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਪਾਵੈ ਵਿਦ੍ਯਾ ਧਾਰੈ ਸਿੱਖੀ#ਕਬਹੁ ਨ ਧਰਤ ਕੁਪਥ ਪਗ ਨਰ ਸੋ. xxx#(੨੭) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਸਤਾਈਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਆਭਾਰ.\" ਇਸ ਨੂੰ \"ਪਾਤਾਲ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਤਗਣ , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਾਪੈਂ ਨ ਤਾਂਕੋ ਜੁ ਹੈ ਸਰ੍‍ਵਦਾਤਾ#ਕਹਾਂ ਹੋਯ ਪੂਜੇ ਨਦੀ ਕੂਪ ਪਾਖਾਨ?#ਰਾਖਾ ਨਾ ਹੋਵੈ ਕਦੀ ਅੰਤ ਵੇਲੇ ਬਿਨਾ#ਸ਼੍ਰੀ ਪ੍ਰਭੂ ਬਾਤ ਤੂ ਸਤ੍ਯਕੈ ਜਾਨ. xxx#(੨੮) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਅਠਾਈਹਵਾਂ ਰੂਪ \"ਸੁਮੁਖੀ\" ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਮੱਲਿਕਾ\" ਅਤੇ \"ਮਾਲਿਨੀ\" ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਜਗਣ ਅੰਤ ਲਘੁ ਗੁਰੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ- ਜੁ ਮਾਨਤ ਹੈਂ ਗੁਰੁਵਾਕਨ ਕੋ ਰਹਿਤੇ ਜਗ ਮਾਹਿ ਕਦੀ ਨ ਦੁਖੀ, ਰਹੈ ਨ ਕਮੀ ਧਨ ਧਾਮ ਭਰੇ ਰਕਹਿ ਆਤਮ ਦੇਹ ਸਦੀਵ ਸੁਖੀ. xxx#(੨੯) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਉਨਤੀਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਕ੍ਰੌਂਚ.\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਭ, ਮ ਸ, ਭ, ਨ, ਨ, ਨ, ਨ, ਗ. , , , , , , , , . ੫, ੫, ੮, ੭. ਅੱਖਰਾਂ ਪੁਰ ਚਾਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਹੀਨਾ, ਪਾਇ ਨ ਸ਼ਾਂਤੀ,#ਯਦਪਿ ਧਰਤਿ ਧਨ, ਅਗਨਿਤ ਧਰਹੀ,#ਤਾਪ ਰਿਦੇ ਤੇ, ਦੂਰ ਨ ਹੋਵੈ,#ਜਪ ਤਪ ਵ੍ਰਤ ਪੁਨ, ਪੁਨ ਨਰ ਕਰਹੀ. xxx#(੩੦) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਤੀਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਝੂਲਨਾ.\" ਦੇਖੋ, ਝੂਲਨਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ.#(੩੧) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਇਕਤੀਹਵਾਂ ਰੂਪ \"ਮੁਕ੍ਤਹਰਾ\" ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਜਗਣ, , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#\"ਵਿਲੋਕ ਗੁਰੂਮੁਖ ਪੰਕਜ ਸਿੱਖ#ਰਹੇ ਹੁਇ ਭੌਰ ਰਸੀ ਮਕਰੰਦ.\" xxx#(੩੨) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਬੱਤੀਹਵਾਂ ਰੂਪ \"ਲਵੰਗਲਤਾ\" ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਅੱਠ ਜਗਣ, ਅੰਤ ਲਘੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਿਨ੍ਹੈ ਨ ਕਛੂ ਕਵਿਤਾ ਰਸ ਹੈ#ਨਹਿ ਰਾਗ ਵਿਖੇ ਮਨ ਰਾਗ ਲਗਾਵਤ,#ਜਪੈਂ ਨਹਿ ਵਾਹਗੁਰੂ ਗੁਰੁਮੰਤ੍ਰ#ਸਰੂਪ ਮਨੁੱਖ ਪਸ਼ੂ ਨਜ਼ਰਾਵਤ. xxx#(੩੩) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਤੇਤੀਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਸਰਵਗਾਮੀ.\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਤਗਣ ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਗਾਜੇ ਮਹਾ ਸੂਰ ਘੂੰਮੀ ਰਣੰ ਹੂਰ#ਭ੍ਰੰਮੀ ਨਭੰ ਪੂਰ ਬੇਖੰ ਅਨੂਪੰ. xxx (ਰਾਮਾਵ)#ਜਾਕੋ ਰਿਦਾ ਹੈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਾਥ ਪੂਰ੍ਯੋ#ਪ੍ਰਜਾਪ੍ਯਾਰ ਵਾਸੈ ਸਦਾ ਚਿੱਤ ਮਾਹੀਂ,#ਮੰਤ੍ਰੀ ਤਥਾ ਸੈਨ ਹੈਂ ਵਾਰਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਕੋ#ਤਾਂਹਿ ਕੇ ਰਾਜ ਭੈ ਹੋਤ ਨਾਹੀਂ. xxx#(੩੪) ਸਵੈਯੇ ਦਾ ਚੌਤੀਹਵਾਂ ਰੂਪ ਹੈ \"ਸਾਰਦਾ\" ਲੱਛਣ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਰਗਣ ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ.  ,  ,  ,  ,  ,  ,  , . ਉਦਾਹਰਣ-#ਧੀਰ ਗੰਭੀਰ ਹੈ ਗ੍ਯਾਨ ਕੋ ਪੁੰਜ ਹੈ#ਪ੍ਰੇਮ ਕੋ ਰੂਪ ਹੈ ਸਤ੍ਰੁ ਕੋ ਕਾਲ,#ਦੀਨਤਾਹੀਨ ਲੈਲੀਨ ਉਦ੍ਯੋਗ ਮੇ#ਦਾਨ ਦਾਤਾਰ ਹੈ ਖਾਲਸਾ ਲਾਲ. xxx"},{"id":9243,"word":"swaU","wordUni":"ਸਾਊ","definition":"iv- swDu. nyk Blw[ 2. sÍ- AwXu. ApnI aumr dw. hm aumr[ 3. sMgÎw- jnyqI. jM\\ dy AwdmI[ 4. nweI[ 5. rwjw dy sKw. dyKo, saUAw.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਾਧੁ. ਨੇਕ ਭਲਾ। ੨. ਸ੍ਵ- ਆਯੁ. ਅਪਨੀ ਉਮਰ ਦਾ. ਹਮ ਉਮਰ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਨੇਤੀ. ਜੰਞ ਦੇ ਆਦਮੀ। ੪. ਨਾਈ। ੫. ਰਾਜਾ ਦੇ ਸਖਾ. ਦੇਖੋ, ਸਊਆ."},{"id":9257,"word":"sWeI","wordUni":"ਸਾਂਈ","definition":"sM. sÍwmI. sMgÎw- mwilk \"qUM krqw sicAwr mYfw sWeI.\" (sopurKu) 2. rwjw[ 3. piq. Brqw[ 4. mhwqmw swDu dI BI sWeI sMgÎw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਵਾਮੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਾਲਿਕ \"ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਸਚਿਆਰ ਮੈਡਾ ਸਾਂਈ.\" (ਸੋਪੁਰਖੁ) ੨. ਰਾਜਾ। ੩. ਪਤਿ. ਭਰਤਾ। ੪. ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੁ ਦੀ ਭੀ ਸਾਂਈ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ."},{"id":9258,"word":"sWeIN","wordUni":"ਸਾਂਈਂ","definition":"sM. sÍwmI. sMgÎw- mwilk \"qUM krqw sicAwr mYfw sWeI.\" (sopurKu) 2. rwjw[ 3. piq. Brqw[ 4. mhwqmw swDu dI BI sWeI sMgÎw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਵਾਮੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਾਲਿਕ \"ਤੂੰ ਕਰਤਾ ਸਚਿਆਰ ਮੈਡਾ ਸਾਂਈ.\" (ਸੋਪੁਰਖੁ) ੨. ਰਾਜਾ। ੩. ਪਤਿ. ਭਰਤਾ। ੪. ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੁ ਦੀ ਭੀ ਸਾਂਈ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ."},{"id":9263,"word":"sWeIN lok","wordUni":"ਸਾਂਈਂ ਲੋਕ","definition":"sMgÎw- sÍwmI (krqwr) dy lok. swDujn. hirjn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ੍ਵਾਮੀ (ਕਰਤਾਰ) ਦੇ ਲੋਕ. ਸਾਧੁਜਨ. ਹਰਿਜਨ."},{"id":9337,"word":"swihb isMG","wordUni":"ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ","definition":"dyKo, pMj pXwry[ 2. dyKo, sO swKI[ 3. rwxI rwjkOr dy audr qoN rwjw Amr isMG jI pitAwlwpiq dw puqR, ijs dw jnm BwdoN bdI 15. sMmq 1830 (sn 1774 ƒ hoieAw. ieh ipqw dy prlok jwx ip¤CoN CI vrHy dI aumr iv`c pitAwly dI g`dI qy bYTw. rwjw swihb isMG jI dI SwdI BMgIAW dI imsl dy rqn srdwr gMfw isMG dI supuqRI rqn kOr nwl sMmq 1844 (sn 1787) iv`c vfI DUm Dwm nwl AimRqsr hoeI sI. rwjw swihb isMG bhuq is¤Dy suBwau dw Aqy lweIl`g sI. ies dI hukUmq smyN rwxI hukmW Aqy dIvwn nwnU m`l rwj kwj clwauNdy rhy. bIbI swihb kOr rwjy dI v`fI BYx ny BI rwj dI rKÎw Aqy pRbMD iv`c BwrI ih`sw ilAw. rwjw swihb isMG dw dyhWq cyq bdI 9. sMmq 1869 (26 mwrc sn 1813) ƒ hoieAw[ 4. vydI vMS dy rqn bwbw klwDwrI jI dy supuqR AjIq isMG jI dy Gr mwqw srUpdyvI jI dI ku`K qoN sMmq 1813 iv`c bwbw swihb isMG jI dw jnm hoieAw. ieh vfy krxI vwly Aqy gurumq dy pRcwrk hoey hn. ienHW ny prwkRm nwl bhuq ielwkw Awpxy kbjy kr ilAw Ar rwjDwnI aUnw QwpI. bwbw jI dw lMgr sB leI hr vyly vrqdw rihMdw Aqy kQw kIrqn dw AKMf pRcwr huMdw. bwbw jI dw dyhWq hwV sudI 13. sMmq 1891 ƒ aUny hoieAw. dyKo, aUnw Aqy vydI vMS.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪੰਜ ਪਯਾਰੇ। ੨. ਦੇਖੋ, ਸੌ ਸਾਖੀ। ੩. ਰਾਣੀ ਰਾਜਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਦੋਂ ਬਦੀ ੧੫. ਸੰਮਤ ੧੮੩੦ (ਸਨ ੧੭੭੪ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਛੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਭੰਗੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਰਤਨ ਸਰਦਾਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਤਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸੰਮਤ ੧੮੪੪ (ਸਨ ੧੭੮੭) ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੋਈ ਸੀ. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਸਿੱਧੇ ਸੁਭਾਉ ਦਾ ਅਤੇ ਲਾਈਲੱਗ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਹੁਕੂਮਤ ਸਮੇਂ ਰਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਨੂ ਮੱਲ ਰਾਜ ਕਾਜ ਚਲਾਉਂਦੇ ਰਹੇ. ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਰਾਜੇ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ ਨੇ ਭੀ ਰਾਜ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਚੇਤ ਬਦੀ ੯. ਸੰਮਤ ੧੮੬੯ (੨੬ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੧੩) ਨੂੰ ਹੋਇਆ। ੪. ਵੇਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ ਬਾਬਾ ਕਲਾਧਾਰੀ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸਰੂਪਦੇਵੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੮੧੩ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਵਡੇ ਕਰਣੀ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਗੁਰੁਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੋਏ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਕਬਜੇ ਕਰ ਲਿਆ ਅਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਊਨਾ ਥਾਪੀ. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਲੰਗਰ ਸਭ ਲਈ ਹਰ ਵੇਲੇ ਵਰਤਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਅਖੰਡ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੁੰਦਾ. ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹਾੜ ਸੁਦੀ ੧੩. ਸੰਮਤ ੧੮੯੧ ਨੂੰ ਊਨੇ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਊਨਾ ਅਤੇ ਵੇਦੀ ਵੰਸ਼."},{"id":9369,"word":"swhUkwr","wordUni":"ਸਾਹੂਕਾਰ","definition":"sM. swDukwr. Dnvwn vpwrI. jo rupXw sUd qy dyvy.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਾਧੁਕਾਰ. ਧਨਵਾਨ ਵਪਾਰੀ. ਜੋ ਰੁਪਯਾ ਸੂਦ ਤੇ ਦੇਵੇ."},{"id":9378,"word":"swkq","wordUni":"ਸਾਕਤ","definition":"sM. Swkœ. iv- Skiq dw aupwsk. durgwpUjk. kwlI dw Bgq[ 2. sMgÎw- Swkœ mq, ijs iv`c Sikœ hI swry dyviqAW qoN pRDwn hY. Swkœ lok ds mhwivdÎw ArQwq dS dyvIAW dI aupwsnw krdy hn- kwlI, qwrw, soVSI, BuvnySÍrI, BYrvI, iCMn- msœw, DUmwvqI, vglw, mwqMgI Aqy kmlw[ 3. Aæ. [ساقط] swkæqæ. iv- piqq. ifigAw hoieAw. \"swkq hirrs swdu n jwixAw.\" (soihlw) \"hir ky dws isau swkq nhI sMg.\" (gau mÚ 5) \"swkqu mUV lgy pic muieE.\" (gau AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ਾਕ੍ਤ. ਵਿ- ਸ਼ਕਤਿ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. ਦੁਰਗਾਪੂਜਕ. ਕਾਲੀ ਦਾ ਭਗਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਾਕ੍ਤ ਮਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ. ਸ਼ਾਕ੍ਤ ਲੋਕ ਦਸ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾ ਅਰਥਾਤ ਦਸ਼ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਕਾਲੀ, ਤਾਰਾ, ਸੋੜਸ਼ੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰੀ, ਭੈਰਵੀ, ਛਿੰਨ- ਮਸ੍ਤਾ, ਧੂਮਾਵਤੀ, ਵਗਲਾ, ਮਾਤੰਗੀ ਅਤੇ ਕਮਲਾ। ੩. ਅ਼. [ساقط] ਸਾਕ਼ਤ਼. ਵਿ- ਪਤਿਤ. ਡਿਗਿਆ ਹੋਇਆ. \"ਸਾਕਤ ਹਰਿਰਸ ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਣਿਆ.\" (ਸੋਹਿਲਾ) \"ਹਰਿ ਕੇ ਦਾਸ ਸਿਉ ਸਾਕਤ ਨਹੀ ਸੰਗ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਾਕਤੁ ਮੂੜ ਲਗੇ ਪਚਿ ਮੁਇਓ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":9379,"word":"swkqu","wordUni":"ਸਾਕਤੁ","definition":"sM. Swkœ. iv- Skiq dw aupwsk. durgwpUjk. kwlI dw Bgq[ 2. sMgÎw- Swkœ mq, ijs iv`c Sikœ hI swry dyviqAW qoN pRDwn hY. Swkœ lok ds mhwivdÎw ArQwq dS dyvIAW dI aupwsnw krdy hn- kwlI, qwrw, soVSI, BuvnySÍrI, BYrvI, iCMn- msœw, DUmwvqI, vglw, mwqMgI Aqy kmlw[ 3. Aæ. [ساقط] swkæqæ. iv- piqq. ifigAw hoieAw. \"swkq hirrs swdu n jwixAw.\" (soihlw) \"hir ky dws isau swkq nhI sMg.\" (gau mÚ 5) \"swkqu mUV lgy pic muieE.\" (gau AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ਾਕ੍ਤ. ਵਿ- ਸ਼ਕਤਿ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. ਦੁਰਗਾਪੂਜਕ. ਕਾਲੀ ਦਾ ਭਗਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਾਕ੍ਤ ਮਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਹੀ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਹੈ. ਸ਼ਾਕ੍ਤ ਲੋਕ ਦਸ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾ ਅਰਥਾਤ ਦਸ਼ ਦੇਵੀਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ- ਕਾਲੀ, ਤਾਰਾ, ਸੋੜਸ਼ੀ, ਭੁਵਨੇਸ਼੍ਵਰੀ, ਭੈਰਵੀ, ਛਿੰਨ- ਮਸ੍ਤਾ, ਧੂਮਾਵਤੀ, ਵਗਲਾ, ਮਾਤੰਗੀ ਅਤੇ ਕਮਲਾ। ੩. ਅ਼. [ساقط] ਸਾਕ਼ਤ਼. ਵਿ- ਪਤਿਤ. ਡਿਗਿਆ ਹੋਇਆ. \"ਸਾਕਤ ਹਰਿਰਸ ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਣਿਆ.\" (ਸੋਹਿਲਾ) \"ਹਰਿ ਕੇ ਦਾਸ ਸਿਉ ਸਾਕਤ ਨਹੀ ਸੰਗ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਾਕਤੁ ਮੂੜ ਲਗੇ ਪਚਿ ਮੁਇਓ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":9466,"word":"swcw Gr","wordUni":"ਸਾਚਾ ਘਰ","definition":"sMgÎw- sqsMg. swDusBw. \"eyhu soihlw swcY Gir gwvhu.\" (AnMdu) 2. Awqm pd. qurIX (qurIAw) pd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਤਸੰਗ. ਸਾਧੁਸਭਾ. \"ਏਹੁ ਸੋਹਿਲਾ ਸਾਚੈ ਘਰਿ ਗਾਵਹੁ.\" (ਅਨੰਦੁ) ੨. ਆਤਮ ਪਦ. ਤੁਰੀਯ (ਤੁਰੀਆ) ਪਦ."},{"id":9467,"word":"swic","wordUni":"ਸਾਚਿ","definition":"dyKo, swc. sqÎ[ 2. sqÎ krky. sqÎ dÍwrw[ 3. s`c iv`c. \"gurprswdI swic smwie.\" (bsM mÚ 3) 4. sM. साचि iv- tyFw. kuitl. ivMgw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਚ. ਸਤ੍ਯ। ੨. ਸਤ੍ਯ ਕਰਕੇ. ਸਤ੍ਯ ਦ੍ਵਾਰਾ। ੩. ਸੱਚ ਵਿੱਚ. \"ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਸਾਚਿ ਸਮਾਇ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੩) ੪. ਸੰ. साचि ਵਿ- ਟੇਢਾ. ਕੁਟਿਲ. ਵਿੰਗਾ."},{"id":9540,"word":"sWq","wordUni":"ਸਾਂਤ","definition":"sM. शांत iv- SWiq vwlw. kRoD rihq. \"nmo klih krqw, nmo sWq rUpy.\" (jwpu) 2. TMFw[ 3. dyh dI grmI inkl geI hY[ ijs dI, Bwv- murdw. \"qb lau BeI kykeI sWqw.\" (rwmwv) 4. sMgÎw- SWqwqmw swDu. sMq[ 5. kwvÎ dy nO rsW iv¤coN ie`k rs. ijs dw sQweI Bwv vYrwg hY. dyKo, Bwv Aqy rs[ 6. iv- swiqÍk. sqoguxI. \"nmo rwjsM qwmsM SWq rUpy.\" (jwpu) 7. sMgÎw- ivAwh smyN ivGnw dy SWq (nwS) leI ihMdUAW dI ie`k pUjw, ijs ƒ lwVy dw nwnw krwauNdw hY. ies dw Asl nwauN 'SWiq' hY.","definitionUni":"ਸੰ. शांत ਵਿ- ਸ਼ਾਂਤਿ ਵਾਲਾ. ਕ੍ਰੋਧ ਰਹਿਤ. \"ਨਮੋ ਕਲਹਿ ਕਰਤਾ, ਨਮੋ ਸਾਂਤ ਰੂਪੇ.\" (ਜਾਪੁ) ੨. ਠੰਢਾ। ੩. ਦੇਹ ਦੀ ਗਰਮੀ ਨਿਕਲ ਗਈ ਹੈ। ਜਿਸ ਦੀ, ਭਾਵ- ਮੁਰਦਾ. \"ਤਬ ਲਉ ਭਈ ਕੇਕਈ ਸਾਂਤਾ.\" (ਰਾਮਾਵ) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਾਂਤਾਤਮਾ ਸਾਧੁ. ਸੰਤ। ੫. ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਨੌ ਰਸਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਰਸ. ਜਿਸ ਦਾ ਸਥਾਈ ਭਾਵ ਵੈਰਾਗ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਭਾਵ ਅਤੇ ਰਸ। ੬. ਵਿ- ਸਾਤ੍ਵਿਕ. ਸਤੋਗੁਣੀ. \"ਨਮੋ ਰਾਜਸੰ ਤਾਮਸੰ ਸ਼ਾਂਤ ਰੂਪੇ.\" (ਜਾਪੁ) ੭. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਵਿਘਨਾ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ (ਨਾਸ਼) ਲਈ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੂਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਾੜੇ ਦਾ ਨਾਨਾ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਉਂ 'ਸ਼ਾਂਤਿ' ਹੈ."},{"id":9575,"word":"swd","wordUni":"ਸਾਦ","definition":"sMgÎw- sÍwd. rs. \"swd kir smDw iqRsnw iGau.\" (mlw mÚ 1) \"swdhu viDAw rogu.\" (vwr sUhI mÚ 3) 2. Bwv- is`DWq. \"pMifq pVih swd n pwvih.\" (mwJ AÚ mÚ 3) 3. sM. साद sMgÎw- qbwhI. brbwdI[ 4. &w. [شاد] Swd. ^uS. pRsMn. \"Ksm n pwey swd.\" (vwr Awsw) mwilk ƒ ^uS nhIN pwauNdw[ 5. dyKo, sAæd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ੍ਵਾਦ. ਰਸ. \"ਸਾਦ ਕਰਿ ਸਮਧਾ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਘਿਉ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੧) \"ਸਾਦਹੁ ਵਧਿਆ ਰੋਗੁ.\" (ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਃ ੩) ੨. ਭਾਵ- ਸਿੱਧਾਂਤ. \"ਪੰਡਿਤ ਪੜਹਿ ਸਾਦ ਨ ਪਾਵਹਿ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ੩. ਸੰ. साद ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਬਾਹੀ. ਬਰਬਾਦੀ। ੪. ਫ਼ਾ. [شاد] ਸ਼ਾਦ. ਖ਼ੁਸ਼. ਪ੍ਰਸੰਨ. \"ਖਸਮ ਨ ਪਾਏ ਸਾਦ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ਮਾਲਿਕ ਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ੫. ਦੇਖੋ, ਸਅ਼ਦ."},{"id":9576,"word":"swdk","wordUni":"ਸਾਦਕ","definition":"dyKo, swidk.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਦਿਕ."},{"id":9577,"word":"swdgI","wordUni":"ਸਾਦਗੀ","definition":"&w. [سادگی] sMgÎw- swdwpn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [سادگی] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਦਾਪਨ."},{"id":9578,"word":"swdq","wordUni":"ਸਾਦਤ","definition":"Aæ. [سادت] bhu vcn swXd dw. srdwr lok[ 2. Aæ. [سعادت] sAwædq. ^uSnsIbI. nykb^qI.","definitionUni":"ਅ਼. [سادت] ਬਹੁ ਵਚਨ ਸਾਯਦ ਦਾ. ਸਰਦਾਰ ਲੋਕ। ੨. ਅ਼. [سعادت] ਸਆ਼ਦਤ. ਖ਼ੁਸ਼ਨਸੀਬੀ. ਨੇਕਬਖ਼ਤੀ."},{"id":9579,"word":"swdqmMd","wordUni":"ਸਾਦਤਮੰਦ","definition":"&w. [سعادت مند] iv- nykb^q. ^uSnsIb. Bwgvwn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [سعادت مند] ਵਿ- ਨੇਕਬਖ਼ਤ. ਖ਼ੁਸ਼ਨਸੀਬ. ਭਾਗਵਾਨ."},{"id":9580,"word":"swdn","wordUni":"ਸਾਦਨ","definition":"sM. sMgÎw- btxw. audvrqn. \"BOn my bswie qn swdn mlwie suB.\" (nwpR) 2. sM. सादिन swidn. iv- hwQI dw svwr[ 3. GoVy dw svwr[ 4. rQ dw svwr. \"rwj n Bwg n hukm n swdn.\" (Awsw mÚ 5) \"rwj mwl swdn drbwr.\" (BYr mÚ 5) 5. Aæ. [سادن] drbwn. dÍwrpwl.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਟਣਾ. ਉਦਵਰਤਨ. \"ਭੌਨ ਮੇ ਬਸਾਇ ਤਨ ਸਾਦਨ ਮਲਾਇ ਸੁਭ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਸੰ. सादिन ਸਾਦਿਨ. ਵਿ- ਹਾਥੀ ਦਾ ਸਵਾਰ। ੩. ਘੋੜੇ ਦਾ ਸਵਾਰ। ੪. ਰਥ ਦਾ ਸਵਾਰ. \"ਰਾਜ ਨ ਭਾਗ ਨ ਹੁਕਮ ਨ ਸਾਦਨ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) \"ਰਾਜ ਮਾਲ ਸਾਦਨ ਦਰਬਾਰ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੫. ਅ਼. [سادن] ਦਰਬਾਨ. ਦ੍ਵਾਰਪਾਲ."},{"id":9581,"word":"swd murwdw","wordUni":"ਸਾਦ ਮੁਰਾਦਾ","definition":"iv- swdI murwd r`Kx vwlw. is`Dw swdw.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਾਦੀ ਮੁਰਾਦ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ. ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ."},{"id":9582,"word":"swdr","wordUni":"ਸਾਦਰ","definition":"iv- Awdr sihq. snmwn nwl. \"bYTih swdr sR`Dw DrkY.\" (gupRsU) 2. dyKo, swidr.","definitionUni":"ਵਿ- ਆਦਰ ਸਹਿਤ. ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ. \"ਬੈਠਹਿ ਸਾਦਰ ਸ੍ਰੱਧਾ ਧਰਕੈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਦੇਖੋ, ਸਾਦਿਰ."},{"id":9583,"word":"sWdl bwr","wordUni":"ਸਾਂਦਲ ਬਾਰ","definition":"rwvI Aqy cnwb dy m`D ie`k purwxw jMgl. SMifl irKI ies jMgl iv`c rihMdw sI, ijs krky nwm 'SWiflÎ vn' hoieAw.","definitionUni":"ਰਾਵੀ ਅਤੇ ਚਨਾਬ ਦੇ ਮੱਧ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਜੰਗਲ. ਸ਼ੰਡਿਲ ਰਿਖੀ ਇਸ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਨਾਮ 'ਸ਼ਾਂਡਿਲ੍ਯ ਵਨ' ਹੋਇਆ."},{"id":9584,"word":"swdVw","wordUni":"ਸਾਦੜਾ","definition":"iv- swdw. is`Dw. kpt rihq[ 2. sMgÎw- sÍwd. rs.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਾਦਾ. ਸਿੱਧਾ. ਕਪਟ ਰਹਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ੍ਵਾਦ. ਰਸ."},{"id":9585,"word":"swdw","wordUni":"ਸਾਦਾ","definition":"&w. [سادہ] swdh. iv- sw&. inrml[ 2. inrol. Kwils[ 3. mUrK. AnpVH[ 4. sMgÎw- quklwxI ipMf dw vsnIk BweI rUpcMd dw dwdw[ 5. bl^ invwsI SRI gurU hirgoibMd swihb dw prm pRymI is`K. dibsœwn mzwhb dw krqw ilKdw hY ik swdw bl^ qoN ierwk v`l gurU jI leI GoVy lYx c`ilAw, aus dw lVkw sKq bImwr sI. lok vrj rhy pr swdy ny gurU dI syvw mu`K smJI. swdw Ajy ie`k mMizl hI igAw sI, ik lVkw mr igAw pr auh vwips Gr nhIN AwieAw. ieh iqMn GoVy gurU jI vwsqy bhuq aumdw ilAwieAw, jo SwhjhW dy mnsbdwr ^lIl ^W ny aus qoN Koh ley.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [سادہ] ਸਾਦਹ. ਵਿ- ਸਾਫ਼. ਨਿਰਮਲ। ੨. ਨਿਰੋਲ. ਖਾਲਿਸ। ੩. ਮੂਰਖ. ਅਨਪੜ੍ਹ। ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤੁਕਲਾਣੀ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਦਾ ਦਾਦਾ। ੫. ਬਲਖ਼ ਨਿਵਾਸੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਰਮ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ. ਦਬਿਸ੍ਤਾਨ ਮਜ਼ਾਹਬ ਦਾ ਕਰਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਾਦਾ ਬਲਖ਼ ਤੋਂ ਇਰਾਕ ਵੱਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਘੋੜੇ ਲੈਣ ਚੱਲਿਆ, ਉਸ ਦਾ ਲੜਕਾ ਸਖਤ ਬੀਮਾਰ ਸੀ. ਲੋਕ ਵਰਜ ਰਹੇ ਪਰ ਸਾਦੇ ਨੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮੁੱਖ ਸਮਝੀ. ਸਾਦਾ ਅਜੇ ਇੱਕ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹੀ ਗਿਆ ਸੀ, ਕਿ ਲੜਕਾ ਮਰ ਗਿਆ ਪਰ ਉਹ ਵਾਪਿਸ ਘਰ ਨਹੀਂ ਆਇਆ. ਇਹ ਤਿੰਨ ਘੋੜੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਾਸਤੇ ਬਹੁਤ ਉਮਦਾ ਲਿਆਇਆ, ਜੋ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਮਨਸਬਦਾਰ ਖ਼ਲੀਲ ਖ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਏ."},{"id":9591,"word":"swdI","wordUni":"ਸਾਦੀ","definition":"swdw dw iesqRI ilMg[ 2. &w. [سعدی] SYK sAædI. SIrwz invwsI PwrsI dw pRis`D kvI. ies dw jnm sn 1175 Aqy dyhWq sn 1292 ƒ hoieAw. ies dIAW ilKIAW Anyk ikqwbW- guilsœW, bosœW, pMdnwmw, Awid jgq pRis`D hn[ 3. [شادی] SwdI. ^uSI. AwnMd[ 4. ivAwh[ 5. dyKo, swid.","definitionUni":"ਸਾਦਾ ਦਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ। ੨. ਫ਼ਾ. [سعدی] ਸ਼ੈਖ ਸਅ਼ਦੀ. ਸ਼ੀਰਾਜ਼ ਨਿਵਾਸੀ ਫਾਰਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੧੭੫ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੨੯੨ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਅਨੇਕ ਕਿਤਾਬਾਂ- ਗੁਲਿਸ੍ਤਾਂ, ਬੋਸ੍ਤਾਂ, ਪੰਦਨਾਮਾ, ਆਦਿ ਜਗਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ੩. [شادی] ਸ਼ਾਦੀ. ਖ਼ੁਸ਼ੀ. ਆਨੰਦ। ੪. ਵਿਆਹ। ੫. ਦੇਖੋ, ਸਾਦਿ."},{"id":9592,"word":"sWdIpin","wordUni":"ਸਾਂਦੀਪਨਿ","definition":"sMdIpn dw puqR. dyKo, sMdIpin.","definitionUni":"ਸੰਦੀਪਨ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ. ਦੇਖੋ, ਸੰਦੀਪਨਿ."},{"id":9593,"word":"swdu","wordUni":"ਸਾਦੁ","definition":"sMgÎw- sÍwd[ 2. sM- sÍwdu. iv- rs dwiek. mzydwr. \"swkq hirrs swdu n jwinAw.\" (soihlw) sÍwdu hirrs n jwinAw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ੍ਵਾਦ। ੨. ਸੰ- ਸ੍ਵਾਦੁ. ਵਿ- ਰਸ ਦਾਇਕ. ਮਜ਼ੇਦਾਰ. \"ਸਾਕਤ ਹਰਿਰਸ ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਨਿਆ.\" (ਸੋਹਿਲਾ) ਸ੍ਵਾਦੁ ਹਰਿਰਸ ਨ ਜਾਨਿਆ."},{"id":9594,"word":"swdun","wordUni":"ਸਾਦੁਨ","definition":"sM. sÍwdn. sMgÎw- rs lYxw. mzw c`Kxw. \"ijhvw swdun PIkI rs ibn.\" (swr mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਵਾਦਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਸ ਲੈਣਾ. ਮਜ਼ਾ ਚੱਖਣਾ. \"ਜਿਹਵਾ ਸਾਦੁਨ ਫੀਕੀ ਰਸ ਬਿਨ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੧)"},{"id":9595,"word":"sWdR","wordUni":"ਸਾਂਦ੍ਰ","definition":"sM. iv- gwVHw. sMGxw[ 2. koml. nrm[ 3. icknw. 4. mnohr[ 5. sMgÎw- vn. jMgl.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਗਾੜ੍ਹਾ. ਸੰਘਣਾ। ੨. ਕੋਮਲ. ਨਰਮ। ੩. ਚਿਕਨਾ. ੪. ਮਨੋਹਰ। ੫. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਨ. ਜੰਗਲ."},{"id":9598,"word":"swdirS","wordUni":"ਸਾਦਰਿਸ਼","definition":"sM. साध्श्य sMgÎw- sidRS hox dw Bwv. brwbrI. smwnqw.","definitionUni":"ਸੰ. साध्श्य ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ. ਬਰਾਬਰੀ. ਸਮਾਨਤਾ."},{"id":9599,"word":"swdirSÎ","wordUni":"ਸਾਦਰਿਸ਼੍ਯ","definition":"sM. साध्श्य sMgÎw- sidRS hox dw Bwv. brwbrI. smwnqw.","definitionUni":"ਸੰ. साध्श्य ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਦ੍ਰਿਸ਼ ਹੋਣ ਦਾ ਭਾਵ. ਬਰਾਬਰੀ. ਸਮਾਨਤਾ."},{"id":9600,"word":"swD","wordUni":"ਸਾਧ","definition":"sM. साधू Dw- pUrx krnw. ij`q pwauxI. Pqy krnw. XS pRwpq krnw. 2. sMgÎw- pUrxqw. kmwlIAq.\"jau quih swD iprMm kI.\" (s. kbIr) 3. sM. साधु swDu. au`qm. \"jwsu jpq hir hovih swD.\" (gau AÚ mÚ 5) 4. sMq. \"swD aUpir jweIAY kurbwnu.\" (suKmnI) 5. swDn dw sMKyp. \"jp qp sMjm l`K swD isDwvxw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਸੰ. साधू ਧਾ- ਪੂਰਣ ਕਰਨਾ. ਜਿੱਤ ਪਾਉਣੀ. ਫਤੇ ਕਰਨਾ. ਯਸ਼ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ. ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੂਰਣਤਾ. ਕਮਾਲੀਅਤ.\"ਜਉ ਤੁਹਿ ਸਾਧ ਪਿਰੰਮ ਕੀ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ) ੩. ਸੰ. साधु ਸਾਧੁ. ਉੱਤਮ. \"ਜਾਸੁ ਜਪਤ ਹਰਿ ਹੋਵਹਿ ਸਾਧ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰਤ. \"ਸਾਧ ਊਪਰਿ ਜਾਈਐ ਕੁਰਬਾਨੁ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੫. ਸਾਧਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ. \"ਜਪ ਤਪ ਸੰਜਮ ਲੱਖ ਸਾਧ ਸਿਧਾਵਣਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":9601,"word":"sWD","wordUni":"ਸਾਂਧ","definition":"sMgÎw- sMnH. pwV. nkb. \"ipRQm sWD dY drb curwvY.\" (cirqR 104) 2. dyKo, sWDn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੰਨ੍ਹ. ਪਾੜ. ਨਕਬ. \"ਪ੍ਰਿਥਮ ਸਾਂਧ ਦੈ ਦਰਬ ਚੁਰਾਵੈ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੧੦੪) ੨. ਦੇਖੋ, ਸਾਂਧਨ."},{"id":9602,"word":"swDsmwg","wordUni":"ਸਾਧਸਮਾਗ","definition":"sMgÎw- swDujnW dw myl. swDusMgiq.\"pRBu AwrwDIAY imil swDsmwgY.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ. ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ.\"ਪ੍ਰਭੁ ਆਰਾਧੀਐ ਮਿਲਿ ਸਾਧਸਮਾਗੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":9603,"word":"swDsmwgm","wordUni":"ਸਾਧਸਮਾਗਮ","definition":"sMgÎw- swDujnW dw myl. swDusMgiq.\"pRBu AwrwDIAY imil swDsmwgY.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਦਾ ਮੇਲ. ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ.\"ਪ੍ਰਭੁ ਆਰਾਧੀਐ ਮਿਲਿ ਸਾਧਸਮਾਗੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":9604,"word":"swD swD","wordUni":"ਸਾਧ ਸਾਧ","definition":"dyKo, swDu swDu.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ."},{"id":9605,"word":"swD sMg","wordUni":"ਸਾਧ ਸੰਗ","definition":"dyKo, swDsmwgm. \"swDsMgiq aupjY ibsÍws.\" (gau iQqI kbIr) \"swDsMgiq kY AMcil lwvhu.\" (jYq mÚ 5) 2. BweI nMd lwl jI ny is`K Drm dw nwauN \"swDsMg\" iliKAw hY. \"hmcunw dr mzhby eIN swDsMg.\" (ijMdgI)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਸਮਾਗਮ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਉਪਜੈ ਬਿਸ੍ਵਾਸ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕੈ ਅੰਚਲਿ ਲਾਵਹੁ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫) ੨. ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਸਾਧਸੰਗ\" ਲਿਖਿਆ ਹੈ. \"ਹਮਚੁਨਾ ਦਰ ਮਜ਼ਹਬੇ ਈਂ ਸਾਧਸੰਗ.\" (ਜਿੰਦਗੀ)"},{"id":9606,"word":"swDsMgiq","wordUni":"ਸਾਧਸੰਗਤਿ","definition":"dyKo, swDsmwgm. \"swDsMgiq aupjY ibsÍws.\" (gau iQqI kbIr) \"swDsMgiq kY AMcil lwvhu.\" (jYq mÚ 5) 2. BweI nMd lwl jI ny is`K Drm dw nwauN \"swDsMg\" iliKAw hY. \"hmcunw dr mzhby eIN swDsMg.\" (ijMdgI)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਸਮਾਗਮ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਉਪਜੈ ਬਿਸ੍ਵਾਸ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕੈ ਅੰਚਲਿ ਲਾਵਹੁ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫) ੨. ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਸਾਧਸੰਗ\" ਲਿਖਿਆ ਹੈ. \"ਹਮਚੁਨਾ ਦਰ ਮਜ਼ਹਬੇ ਈਂ ਸਾਧਸੰਗ.\" (ਜਿੰਦਗੀ)"},{"id":9607,"word":"swDsMgm","wordUni":"ਸਾਧਸੰਗਮ","definition":"dyKo, swDsmwgm. \"swDsMgiq aupjY ibsÍws.\" (gau iQqI kbIr) \"swDsMgiq kY AMcil lwvhu.\" (jYq mÚ 5) 2. BweI nMd lwl jI ny is`K Drm dw nwauN \"swDsMg\" iliKAw hY. \"hmcunw dr mzhby eIN swDsMg.\" (ijMdgI)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਸਮਾਗਮ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਉਪਜੈ ਬਿਸ੍ਵਾਸ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕੈ ਅੰਚਲਿ ਲਾਵਹੁ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫) ੨. ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਸਾਧਸੰਗ\" ਲਿਖਿਆ ਹੈ. \"ਹਮਚੁਨਾ ਦਰ ਮਜ਼ਹਬੇ ਈਂ ਸਾਧਸੰਗ.\" (ਜਿੰਦਗੀ)"},{"id":9608,"word":"swD sMgwq","wordUni":"ਸਾਧ ਸੰਗਾਤ","definition":"sMgÎw- swDusMgiq. \"nwnk pRIiq lgI iqn rwm isau Bytq swD sMgwq.\" (Awsw CMq mÚ 5) 2. swDu dy sMg qoN","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ. \"ਨਾਨਕ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗੀ ਤਿਨ ਰਾਮ ਸਿਉ ਭੇਟਤ ਸਾਧ ਸੰਗਾਤ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੨. ਸਾਧੁ ਦੇ ਸੰਗ ਤੋਂ"},{"id":9609,"word":"swD sMig","wordUni":"ਸਾਧ ਸੰਗਿ","definition":"swDu sMgiq dÍwrw. \"swD sMig sBu dUKu imtwieAw.\" (iblw mÚ 5) \"swD sMig huie inrmlw.\" (gau iQqI mÚ 5)","definitionUni":"ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਦ੍ਵਾਰਾ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਸਭੁ ਦੂਖੁ ਮਿਟਾਇਆ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਹੁਇ ਨਿਰਮਲਾ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਮਃ ੫)"},{"id":9610,"word":"swD sMgyx","wordUni":"ਸਾਧ ਸੰਗੇਣ","definition":"swDu sMgiq krky. swDu dy sMg dÍwrw. \"swD sMgyx qrxM.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ. ਸਾਧੁ ਦੇ ਸੰਗ ਦ੍ਵਾਰਾ. \"ਸਾਧ ਸੰਗੇਣ ਤਰਣੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":9611,"word":"swDk","wordUni":"ਸਾਧਕ","definition":"iv- swDnw krn vwlw. ABÎwsI[ 2. is`D krn vwlw. swbq krn vwlw[ 3. sMgÎw- AwpsqMb dy lyK Anuswr ipqr dyviqAW dI 'swDk' sMgÎw hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਅਭ੍ਯਾਸੀ। ੨. ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਪਸਤੰਬ ਦੇ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿਤਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ 'ਸਾਧਕ' ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ."},{"id":9612,"word":"swDxw","wordUni":"ਸਾਧਣਾ","definition":"ikR- ABÎws krnw. \"khUM jogswDI.\" (Akwl) ikqy XogwBÎwsI hoN[ 2. swbq krnw[ 3. sMvwrnw. durusœ krnw. \"Driq kwieAw swiDkY ivic dyie krqw bIau.\" (vwr Awsw) \"kwrj sgly swDhu.\" (sor mÚ 5) 4. Pqy krnw. \"sgl dUq auin swDy jIau.\" (mwJ mÚ 5) 5. ADIn krnw. \"hir AhMkwrIAW mwir invwey mnmuK mUV swiDAw.\" (vwr sRI mÚ 4) 6. Aml iv`c ilAwauxw. \"nw hm gux, n syvw swDI.\" (mwrU solhy mÚ 3)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਅਭ੍ਯਾਸ ਕਰਨਾ. \"ਕਹੂੰ ਜੋਗਸਾਧੀ.\" (ਅਕਾਲ) ਕਿਤੇ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸੀ ਹੋਂ। ੨. ਸਾਬਤ ਕਰਨਾ। ੩. ਸੰਵਾਰਨਾ. ਦੁਰੁਸ੍ਤ ਕਰਨਾ. \"ਧਰਤਿ ਕਾਇਆ ਸਾਧਿਕੈ ਵਿਚਿ ਦੇਇ ਕਰਤਾ ਬੀਉ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) \"ਕਾਰਜ ਸਗਲੇ ਸਾਧਹੁ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) ੪. ਫਤੇ ਕਰਨਾ. \"ਸਗਲ ਦੂਤ ਉਨਿ ਸਾਧੇ ਜੀਉ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) ੫. ਅਧੀਨ ਕਰਨਾ. \"ਹਰਿ ਅਹੰਕਾਰੀਆਂ ਮਾਰਿ ਨਿਵਾਏ ਮਨਮੁਖ ਮੂੜ ਸਾਧਿਆ.\" (ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੪) ੬. ਅਮਲ ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਣਾ. \"ਨਾ ਹਮ ਗੁਣ, ਨ ਸੇਵਾ ਸਾਧੀ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩)"},{"id":9613,"word":"swDn","wordUni":"ਸਾਧਨ","definition":"sMgÎw- swDn dI swmgRI[ 2. inim`q kwrx. jYsy rotI dw swDn AgnI, AMn Awid[ 3. Xqn. koiSS[ 4. sMd. AOzwr. \"kwrIgr inj swDn swry.\" (gupRsU) 5. gurubwxI iv`c swDÍI leI swDn Sbd Anyk QW vriqAw hY. \"swDn ibnau krY.\" (quKw bwrhmwh) dyKo, swDÍI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਨ ਦੀ ਸਾਮਗ੍ਰੀ। ੨. ਨਿਮਿੱਤ ਕਾਰਣ. ਜੈਸੇ ਰੋਟੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਅਗਨੀ, ਅੰਨ ਆਦਿ। ੩. ਯਤਨ. ਕੋਸ਼ਿਸ਼। ੪. ਸੰਦ. ਔਜ਼ਾਰ. \"ਕਾਰੀਗਰ ਨਿਜ ਸਾਧਨ ਸਾਰੇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੫. ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸਾਧ੍ਵੀ ਲਈ ਸਾਧਨ ਸ਼ਬਦ ਅਨੇਕ ਥਾਂ ਵਰਤਿਆ ਹੈ. \"ਸਾਧਨ ਬਿਨਉ ਕਰੈ.\" (ਤੁਖਾ ਬਾਰਹਮਾਹ) ਦੇਖੋ, ਸਾਧ੍ਵੀ."},{"id":9614,"word":"sWDn","wordUni":"ਸਾਂਧਨ","definition":"dyKo, sMDwn. isMnHxw. \"kwl sr sWiDAw.\" (gau kbIr)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸੰਧਾਨ. ਸਿੰਨ੍ਹਣਾ. \"ਕਾਲ ਸਰ ਸਾਂਧਿਆ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ)"},{"id":9615,"word":"swDnw","wordUni":"ਸਾਧਨਾ","definition":"dyKo, swDxw Aqy swDn","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਣਾ ਅਤੇ ਸਾਧਨ"},{"id":9616,"word":"swDbylw","wordUni":"ਸਾਧਬੇਲਾ","definition":"dyKo, bnKMfI.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਬਨਖੰਡੀ."},{"id":9617,"word":"swDwr","wordUni":"ਸਾਧਾਰ","definition":"iv- s- AwDwr. AwSRX (Awsry) sihq. \"mMnY prvwrY swDwru.\" (jpu) \"dyKq drsn mn swDwrY.\" (sRI mÚ 5) \"mohn lwl AnUp srb swDwrIAw.\" (gau AÚ mÚ 5) \"sbd AiB swDwrey.\" (Awsw CMq mÚ 1) 2. AwDwr nwm sMsikRq iv`c Awlbwl dw hY jo bUty dy cwry pwsy jl Tihrwaux ƒ krIdw hY. s- AwDwr. Awl bwl sihq. \"sUkw mn swDwrY.\" (sor mÚ 5) 3. dyKo, sDwr.","definitionUni":"ਵਿ- ਸ- ਆਧਾਰ. ਆਸ਼੍ਰਯ (ਆਸਰੇ) ਸਹਿਤ. \"ਮੰਨੈ ਪਰਵਾਰੈ ਸਾਧਾਰੁ.\" (ਜਪੁ) \"ਦੇਖਤ ਦਰਸਨ ਮਨ ਸਾਧਾਰੈ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਮੋਹਨ ਲਾਲ ਅਨੂਪ ਸਰਬ ਸਾਧਾਰੀਆ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਸਬਦ ਅਭਿ ਸਾਧਾਰਏ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੧) ੨. ਆਧਾਰ ਨਾਮ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਆਲਬਾਲ ਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬੂਟੇ ਦੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਜਲ ਠਹਿਰਾਉਣ ਨੂੰ ਕਰੀਦਾ ਹੈ. ਸ- ਆਧਾਰ. ਆਲ ਬਾਲ ਸਹਿਤ. \"ਸੂਕਾ ਮਨ ਸਾਧਾਰੈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) ੩. ਦੇਖੋ, ਸਧਾਰ."},{"id":9618,"word":"swDwrx","wordUni":"ਸਾਧਾਰਣ","definition":"iv- AwDwr sihq krn vwlw. Awsrw dyx vwlw. \"ipr qYfw mn swDwrx.\" (vwr rwm 2. mÚ 5) 2. sM. smwn. brwbr[ 3. Awm. jo ^ws nhIN[ 4. mwmUlI[ 5. sB dw sWJw[ 6. goieMdvwl dw vsnIk ie`k luhwr, jo gurU Amr dws jI dw is`K ho ky gurumuK pdvI dw AiDkwrI hoieAw. ies ny bwaulI swihb dy jl AMdr gupq rihx vwlI kwT dI pOVI bxweI sI. ies dw syvw Aqy BgqI qoN pRsMn ho ky gurU swihb ny ies ƒ pRcwrk dI mMjI b^SI[ 7. dyKo, swDwrn 2.","definitionUni":"ਵਿ- ਆਧਾਰ ਸਹਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਆਸਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ. \"ਪਿਰ ਤੈਡਾ ਮਨ ਸਾਧਾਰਣ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫) ੨. ਸੰ. ਸਮਾਨ. ਬਰਾਬਰ। ੩. ਆਮ. ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਨਹੀਂ। ੪. ਮਾਮੂਲੀ। ੫. ਸਭ ਦਾ ਸਾਂਝਾ। ੬. ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਇੱਕ ਲੁਹਾਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਮਰ ਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੁਮੁਖ ਪਦਵੀ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਬਾਉਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਲ ਅੰਦਰ ਗੁਪਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਕਾਠ ਦੀ ਪੌੜੀ ਬਣਾਈ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਦੀ ਮੰਜੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ। ੭. ਦੇਖੋ, ਸਾਧਾਰਨ ੨."},{"id":9619,"word":"swDwrx Drm","wordUni":"ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ","definition":"sMgÎw- auh Drm, jo sB leI sWJw hY. sWJw Drm. jYsy- sc bolxw, prym krnw, aupkwr krnw Awid[ 2. dyKo, aupmw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਹ ਧਰਮ, ਜੋ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ. ਸਾਂਝਾ ਧਰਮ. ਜੈਸੇ- ਸਚ ਬੋਲਣਾ, ਪਰੇਮ ਕਰਨਾ, ਉਪਕਾਰ ਕਰਨਾ ਆਦਿ। ੨. ਦੇਖੋ, ਉਪਮਾ."},{"id":9620,"word":"swDwrn","wordUni":"ਸਾਧਾਰਨ","definition":"dyKo, swDwrx[ 2. mYihqpur (ijlw jlMDr) dw vsnIk ie`k qKwx, jo gurU AMgd swihb dw is`K hoieAw. ieh pRcwr dI syvw BI krdw sI. swDwrn gurU Arjn swihb dy drbwr iv`c BI hwijr irhw hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਾਰਣ। ੨. ਮੈਹਿਤਪੁਰ (ਜਿਲਾ ਜਲੰਧਰ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਇੱਕ ਤਖਾਣ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭੀ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਸਾਧਾਰਨ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਹਾਜਿਰ ਰਿਹਾ ਹੈ."},{"id":9621,"word":"swDwru","wordUni":"ਸਾਧਾਰੁ","definition":"dyKo, swDwr.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਾਰ."},{"id":9622,"word":"swiD","wordUni":"ਸਾਧਿ","definition":"swDnw krky. swDnw dÍwrw. dyKo, aunmwnu[ 2. dyKo, swDÎ[ 3. suDwr lY. \"swD sMig imil duie kul swiD.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸਾਧਨਾ ਕਰਕੇ. ਸਾਧਨਾ ਦ੍ਵਾਰਾ. ਦੇਖੋ, ਉਨਮਾਨੁ। ੨. ਦੇਖੋ, ਸਾਧ੍ਯ। ੩. ਸੁਧਾਰ ਲੈ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਮਿਲਿ ਦੁਇ ਕੁਲ ਸਾਧਿ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":9623,"word":"swiDk","wordUni":"ਸਾਧਿਕ","definition":"dyKo, swDk. \"swiDk isD sgl kI ipAwrI.\" (swr mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਕ. \"ਸਾਧਿਕ ਸਿਧ ਸਗਲ ਕੀ ਪਿਆਰੀ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫)"},{"id":9624,"word":"swiDkw","wordUni":"ਸਾਧਿਕਾ","definition":"swDk dw iesqRI ilMg.","definitionUni":"ਸਾਧਕ ਦਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਲਿੰਗ."},{"id":9625,"word":"swDI","wordUni":"ਸਾਧੀ","definition":"is`D kIqI. isry cwVHI. \"AibidAw swDI.\" (swr prmwnMd) 2. swDIN. swDW ny. \"ciK swDI ifTw.\" (vwr gau 2. mÚ 5)","definitionUni":"ਸਿੱਧ ਕੀਤੀ. ਸਿਰੇ ਚਾੜ੍ਹੀ. \"ਅਬਿਦਿਆ ਸਾਧੀ.\" (ਸਾਰ ਪਰਮਾਨੰਦ) ੨. ਸਾਧੀਂ. ਸਾਧਾਂ ਨੇ. \"ਚਖਿ ਸਾਧੀ ਡਿਠਾ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੨. ਮਃ ੫)"},{"id":9626,"word":"swDIAY","wordUni":"ਸਾਧੀਐ","definition":"dyKo, swDxw. 2. ij`qIey. \"Brmu moh Bau swDIAY.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧਣਾ. ੨. ਜਿੱਤੀਏ. \"ਭਰਮੁ ਮੋਹ ਭਉ ਸਾਧੀਐ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":9627,"word":"swDu","wordUni":"ਸਾਧੁ","definition":"iv- jo prwey kwrj ƒ is`D kry. aupkwrI[ 2. au`qm. SRys. Blw. nyk[ 3. mnohr. suMdr[ 4. kulIn[ 5. XogÎ. lwiek[ 6. sMgÎw- guru nwnk dyv. \"auqm slok swDu ky bcn.\" (suKmnI) 7. vÎ- DnÎ. vwhvw. SwbwS[ 8. sM. dyKo, swDÎ.","definitionUni":"ਵਿ- ਜੋ ਪਰਾਏ ਕਾਰਜ ਨੂੰ ਸਿੱਧ ਕਰੇ. ਉਪਕਾਰੀ। ੨. ਉੱਤਮ. ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ. ਭਲਾ. ਨੇਕ। ੩. ਮਨੋਹਰ. ਸੁੰਦਰ। ੪. ਕੁਲੀਨ। ੫. ਯੋਗ੍ਯ. ਲਾਇਕ। ੬. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਵ. \"ਉਤਮ ਸਲੋਕ ਸਾਧੁ ਕੇ ਬਚਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੭. ਵ੍ਯ- ਧਨ੍ਯ. ਵਾਹਵਾ. ਸ਼ਾਬਾਸ਼। ੮. ਸੰ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧ੍ਯ."},{"id":9628,"word":"swDu swDu","wordUni":"ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ","definition":"sM. dyKo, swDu 7. DnÎ DnÎ \"swDu swDu muK qy khih.\" (iblw mÚ 5) 2. vwh vwh[ 3. SwbwS.","definitionUni":"ਸੰ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧੁ ੭. ਧਨ੍ਯ ਧਨ੍ਯ \"ਸਾਧੁ ਸਾਧੁ ਮੁਖ ਤੇ ਕਹਹਿ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਵਾਹ ਵਾਹ। ੩. ਸ਼ਾਬਾਸ਼."},{"id":9629,"word":"swDusMgu","wordUni":"ਸਾਧੁਸੰਗੁ","definition":"sMgÎw- au`qm lokW dI sMgiq. nyk suhbq[ 2. is`KDrm. BweI nMd lwl jI ny is`K Drm dw ieh nwauN iliKAw hY. dyKo, swDsMg 2. gurbwxI iv`c BI AYsw hI vrxn hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ. ਨੇਕ ਸੁਹਬਤ। ੨. ਸਿੱਖਧਰਮ. ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਹ ਨਾਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧਸੰਗ ੨. ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਹੈ."},{"id":9630,"word":"swDsMgiq","wordUni":"ਸਾਧਸੰਗਤਿ","definition":"sMgÎw- au`qm lokW dI sMgiq. nyk suhbq[ 2. is`KDrm. BweI nMd lwl jI ny is`K Drm dw ieh nwauN iliKAw hY. dyKo, swDsMg 2. gurbwxI iv`c BI AYsw hI vrxn hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉੱਤਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ. ਨੇਕ ਸੁਹਬਤ। ੨. ਸਿੱਖਧਰਮ. ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਇਹ ਨਾਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧਸੰਗ ੨. ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭੀ ਐਸਾ ਹੀ ਵਰਣਨ ਹੈ."},{"id":9631,"word":"swDuqw","wordUni":"ਸਾਧੁਤਾ","definition":"sMgÎw- swDupn. BlweI. nykI. au`qmqw. XogÎqw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁਪਨ. ਭਲਾਈ. ਨੇਕੀ. ਉੱਤਮਤਾ. ਯੋਗ੍ਯਤਾ."},{"id":9632,"word":"swDubylw","wordUni":"ਸਾਧੁਬੇਲਾ","definition":"dyKo, bnKMfI.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਬਨਖੰਡੀ."},{"id":9633,"word":"swDU","wordUni":"ਸਾਧੂ","definition":"dyKo, swDu. \"swDU sMig auDwru Bey inkwixAw.\" (mÚ 5. vwr mlw) 2. SRI gurU hirgoibMd swihb dw jvweI, bIbI bIro jI dw piq. dyKo, bIro bIbI[ 3. swdy dw puqR Aqy BweI rUpcMd jI dw ipqw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਧੁ. \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਉਧਾਰੁ ਭਏ ਨਿਕਾਣਿਆ.\" (ਮਃ ੫. ਵਾਰ ਮਲਾ) ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜਵਾਈ, ਬੀਬੀ ਬੀਰੋ ਜੀ ਦਾ ਪਤਿ. ਦੇਖੋ, ਬੀਰੋ ਬੀਬੀ। ੩. ਸਾਦੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ."},{"id":9634,"word":"swDU siqguru","wordUni":"ਸਾਧੂ ਸਤਿਗੁਰੁ","definition":"AwqmgÎwnI Aqy Awæiml ausqwd. \"swDU siqgurU jy imlY, qw pweIAY guxIinDwnu.\" (sRI mÚ 1)","definitionUni":"ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਅਤੇ ਆ਼ਮਿਲ ਉਸਤਾਦ. \"ਸਾਧੂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੇ ਮਿਲੈ, ਤਾ ਪਾਈਐ ਗੁਣੀਨਿਧਾਨੁ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧)"},{"id":9635,"word":"swDU swD","wordUni":"ਸਾਧੂ ਸਾਧ","definition":"iv- au`qm (swDu) sMq[ 2. aupkwrI swDu. \"swDU swD srin imil.\" (kil AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਵਿ- ਉੱਤਮ (ਸਾਧੁ) ਸੰਤ। ੨. ਉਪਕਾਰੀ ਸਾਧੁ. \"ਸਾਧੂ ਸਾਧ ਸਰਨਿ ਮਿਲਿ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":9636,"word":"swDU isMG","wordUni":"ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ","definition":"dyKo, sumyr isMG[ 2. igVvVI invwsI sMq swDU isMG jI. ienHW dw jnm ipMf srlI (ijlw AimRqsr) iv`c sMmq 1897 ƒ hoieAw. ipqw dw nwauN soBw isMG Aqy mwqw dyvI sI. pMifq gulwb isMG jI igVvVI (ijlw huiSAwrpur) invwsI dy cyly hoey. ieh sMsikRq Aqy ihMdI dy pMifq Ar gurubwxI dy KojI sn. swDU isMG jI ny \"guruisKÎw pRBwkwr\" Aqy \"SRImuKvwkÎ is`DWq jÎoiq\" Awid keI gRMQ ilKy hn. Awp dI kivqw ieh hY-#svYXw#Awid Anwid AgwD AbwD#AlyK AByK AryK AnwmY,#jo sB rUp pry sB sy#sB mY smrUp nhI kCu vwmY,#so guru nwnk lO ds rUp#suDwir auDwir krI vsuDw mY,#qW pd mMjul pY kir AMjil#dMf smwn krUM prxwmY.#kib`q#Aj jo Ajwid pRj pRjw koprwj krY#prjw qo pRjwiq nwih pRjwhI pRjwiq vr,#hir hI jo hir hoie hrn Ahwr pRd#hyir hwry hir ko so hyirE n jwie pr,#Biv BwvwBwv ko ivBwiq jo Bvwid Bv#Biv Bv Biv pun Bv ko pRBv kr,#soeI gurU rUp Dir qm jYsy hry hir#hry BvbMDn my bMD kYsy Awg hr. sMq swDU isMG jI dw dyhWq sMmq 1964 iv`c igVvVI hoieAw[ 3. dyKo, kpUrQlw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ। ੨. ਗਿੜਵੜੀ ਨਿਵਾਸੀ ਸੰਤ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਸਰਲੀ (ਜਿਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੮੯੭ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇਵੀ ਸੀ. ਪੰਡਿਤ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗਿੜਵੜੀ (ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਨਿਵਾਸੀ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ. ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਅਰ ਗੁਰੁਬਾਣੀ ਦੇ ਖੋਜੀ ਸਨ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ \"ਗੁਰੁਸਿਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਭਾਕਾਰ\" ਅਤੇ \"ਸ਼੍ਰੀਮੁਖਵਾਕ੍ਯ ਸਿੱਧਾਂਤ ਜ੍ਯੋਤਿ\" ਆਦਿ ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਆਪ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਹ ਹੈ-#ਸਵੈਯਾ#ਆਦਿ ਅਨਾਦਿ ਅਗਾਧ ਅਬਾਧ#ਅਲੇਖ ਅਭੇਖ ਅਰੇਖ ਅਨਾਮੈ,#ਜੋ ਸਭ ਰੂਪ ਪਰੇ ਸਭ ਸੇ#ਸਭ ਮੈ ਸਮਰੂਪ ਨਹੀ ਕਛੁ ਵਾਮੈ,#ਸੋ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਲੌ ਦਸ ਰੂਪ#ਸੁਧਾਰਿ ਉਧਾਰਿ ਕਰੀ ਵਸੁਧਾ ਮੈ,#ਤਾਂ ਪਦ ਮੰਜੁਲ ਪੈ ਕਰਿ ਅੰਜਲਿ#ਦੰਡ ਸਮਾਨ ਕਰੂੰ ਪਰਣਾਮੈ.#ਕਬਿੱਤ#ਅਜ ਜੋ ਅਜਾਦਿ ਪ੍ਰਜ ਪ੍ਰਜਾ ਕੋਪਰਾਜ ਕਰੈ#ਪਰਜਾ ਤੋ ਪ੍ਰਜਾਤਿ ਨਾਹਿ ਪ੍ਰਜਾਹੀ ਪ੍ਰਜਾਤਿ ਵਰ,#ਹਰਿ ਹੀ ਜੋ ਹਰਿ ਹੋਇ ਹਰਨ ਅਹਾਰ ਪ੍ਰਦ#ਹੇਰਿ ਹਾਰੇ ਹਰਿ ਕੋ ਸੋ ਹੇਰਿਓ ਨ ਜਾਇ ਪਰ,#ਭਵਿ ਭਾਵਾਭਾਵ ਕੋ ਵਿਭਾਤਿ ਜੋ ਭਵਾਦਿ ਭਵ#ਭਵਿ ਭਵ ਭਵਿ ਪੁਨ ਭਵ ਕੋ ਪ੍ਰਭਵ ਕਰ,#ਸੋਈ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਧਰਿ ਤਮ ਜੈਸੇ ਹਰੇ ਹਰਿ#ਹਰੇ ਭਵਬੰਧਨ ਮੇ ਬੰਧ ਕੈਸੇ ਆਗ ਹਰ. ਸੰਤ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੬੪ ਵਿੱਚ ਗਿੜਵੜੀ ਹੋਇਆ। ੩. ਦੇਖੋ, ਕਪੂਰਥਲਾ."},{"id":9637,"word":"swDUKMfl","wordUni":"ਸਾਧੂਖੰਡਲ","definition":"sMgÎw- swDumMfl. swDusmwj. dyKo, KMfl. \"kwim kroiD ngru bhu BirAw imil swDUKMfl KMfw hy.\" (soihlw)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁਮੰਡਲ. ਸਾਧੁਸਮਾਜ. ਦੇਖੋ, ਖੰਡਲ. \"ਕਾਮਿ ਕਰੋਧਿ ਨਗਰੁ ਬਹੁ ਭਰਿਆ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂਖੰਡਲ ਖੰਡਾ ਹੇ.\" (ਸੋਹਿਲਾ)"},{"id":9638,"word":"swDUcrn","wordUni":"ਸਾਧੂਚਰਨ","definition":"dyKo, crx.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚਰਣ."},{"id":9639,"word":"swDUpwQ","wordUni":"ਸਾਧੂਪਾਥ","definition":"sMgÎw- supMQ. sqpQ. snmwrg. \"sqsMgiq imil swDUpwQ.\" (kwn mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੁਪੰਥ. ਸਤਪਥ. ਸਨ੍‌ਮਾਰਗ. \"ਸਤਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ ਸਾਧੂਪਾਥ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੪)"},{"id":9640,"word":"swDU purK swDjn pwey","wordUni":"ਸਾਧੂ ਪੁਰਖ ਸਾਧਜਨ ਪਾਏ","definition":"(nt AÚ mÚ 4) aupkwrI purK au`qmjn pwey. dyKo, swDu.","definitionUni":"(ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ਉਪਕਾਰੀ ਪੁਰਖ ਉੱਤਮਜਨ ਪਾਏ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧੁ."},{"id":9641,"word":"swDÎ","wordUni":"ਸਾਧ੍ਯ","definition":"sM. iv- swDnXogÎ[ 2. is`D krn lwiek[ 3. ij`qx XogÎ[ 4. sMgÎw- gx dyvqw, ijnHW dI 12. igxqI hY. ieh dk dI puqRI swDÎw qoN Drmrwj dy puqR hn. inrukq iv`c iliKAw hY ik ieh dyvqw SuB kwrj swDdy hn. ies leI swDÎ sMgÎw hY[ 5. cylw. Swigrd. jo ausqwd qoN suDwirAw igAw hY. jo gurU dÍwrw is`D hox XogÎ hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸਾਧਨਯੋਗ੍ਯ। ੨. ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਾਇਕ। ੩. ਜਿੱਤਣ ਯੋਗ੍ਯ। ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਣ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ੧੨. ਗਿਣਤੀ ਹੈ. ਇਹ ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਾਧ੍ਯਾ ਤੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਹਨ. ਨਿਰੁਕਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਸਾਧਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਲਈ ਸਾਧ੍ਯ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ। ੫. ਚੇਲਾ. ਸ਼ਾਗਿਰਦ. ਜੋ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਜੋ ਗੁਰੂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ."},{"id":9642,"word":"swDÎ","wordUni":"ਸਾਧ੍ਯ","definition":"sM. iv- swDnXogÎ[ 2. is`D krn lwiek[ 3. ij`qx XogÎ[ 4. sMgÎw- gx dyvqw, ijnHW dI 12. igxqI hY. ieh dk dI puqRI swDÎw qoN Drmrwj dy puqR hn. inrukq iv`c iliKAw hY ik ieh dyvqw SuB kwrj swDdy hn. ies leI swDÎ sMgÎw hY[ 5. cylw. Swigrd. jo ausqwd qoN suDwirAw igAw hY. jo gurU dÍwrw is`D hox XogÎ hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸਾਧਨਯੋਗ੍ਯ। ੨. ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਾਇਕ। ੩. ਜਿੱਤਣ ਯੋਗ੍ਯ। ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਣ ਦੇਵਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ੧੨. ਗਿਣਤੀ ਹੈ. ਇਹ ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਾਧ੍ਯਾ ਤੋਂ ਧਰਮਰਾਜ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਹਨ. ਨਿਰੁਕਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਸ਼ੁਭ ਕਾਰਜ ਸਾਧਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਲਈ ਸਾਧ੍ਯ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ। ੫. ਚੇਲਾ. ਸ਼ਾਗਿਰਦ. ਜੋ ਉਸਤਾਦ ਤੋਂ ਸੁਧਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਜੋ ਗੁਰੂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ."},{"id":9643,"word":"swDÍI","wordUni":"ਸਾਧ੍ਵੀ","definition":"sM. iv- swDu Awcwr (nyk cln) vwlI[ 2. sMgÎw- piqvRqw iesqRI. \"swDÍI pwie kwl bhu kwlU.\" (nwpR) 3. BwrXw. vhutI[ 4. swDxI.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸਾਧੁ ਆਚਾਰ (ਨੇਕ ਚਲਨ) ਵਾਲੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ. \"ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਾਇ ਕਾਲ ਬਹੁ ਕਾਲੂ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੩. ਭਾਰਯਾ. ਵਹੁਟੀ। ੪. ਸਾਧਣੀ."},{"id":9644,"word":"swDvI","wordUni":"ਸਾਧਵੀ","definition":"sM. iv- swDu Awcwr (nyk cln) vwlI[ 2. sMgÎw- piqvRqw iesqRI. \"swDÍI pwie kwl bhu kwlU.\" (nwpR) 3. BwrXw. vhutI[ 4. swDxI.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸਾਧੁ ਆਚਾਰ (ਨੇਕ ਚਲਨ) ਵਾਲੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਤਿਵ੍ਰਤਾ ਇਸਤ੍ਰੀ. \"ਸਾਧ੍ਵੀ ਪਾਇ ਕਾਲ ਬਹੁ ਕਾਲੂ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੩. ਭਾਰਯਾ. ਵਹੁਟੀ। ੪. ਸਾਧਣੀ."},{"id":9671,"word":"swpurs","wordUni":"ਸਾਪੁਰਸ","definition":"sMgÎw- सत्पुरुष- sqpursu. au`qm jn. swDu jn. \"isMG swpurs pdimnI ien kw iehY suBwau[ jXoN jÎoN duK gwVHo prY qÎoN qÎoN AwgY pwau.\" (cirqR 297)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- सत्पुरुष- ਸਤਪੁਰਸੁ. ਉੱਤਮ ਜਨ. ਸਾਧੁ ਜਨ. \"ਸਿੰਘ ਸਾਪੁਰਸ ਪਦਮਿਨੀ ਇਨ ਕਾ ਇਹੈ ਸੁਭਾਉ। ਜਯੋਂ ਜ੍ਯੋਂ ਦੁਖ ਗਾੜ੍ਹੋ ਪਰੈ ਤ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਆਗੈ ਪਾਉ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੨੯੭)"},{"id":9691,"word":"swbws","wordUni":"ਸਾਬਾਸ","definition":"&w. [شباش] SwbwS. vÎ- ieh sMKyp hY \"SwdbwS\" dw. KuS rho. klÎwx ho. AwSIrvwd. \"ijs dw idqw Kwvxw iqsu khIAY swbwis.\" (vwr Awsw) 2. sM. SvsI. idRVH. p`kw. mzbUq. \"ngru vuTw swbwis.\" (pRBw mÚ 1) 3. dyKo, sbws.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [شباش] ਸ਼ਾਬਾਸ਼. ਵ੍ਯ- ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਹੈ \"ਸ਼ਾਦਬਾਸ਼\" ਦਾ. ਖੁਸ਼ ਰਹੋ. ਕਲ੍ਯਾਣ ਹੋ. ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ. \"ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਤਾ ਖਾਵਣਾ ਤਿਸੁ ਕਹੀਐ ਸਾਬਾਸਿ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੨. ਸੰ. ਸ਼ਵਸੀ. ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ. ਪੱਕਾ. ਮਜ਼ਬੂਤ. \"ਨਗਰੁ ਵੁਠਾ ਸਾਬਾਸਿ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੧) ੩. ਦੇਖੋ, ਸਬਾਸ."},{"id":9692,"word":"swbwis","wordUni":"ਸਾਬਾਸਿ","definition":"&w. [شباش] SwbwS. vÎ- ieh sMKyp hY \"SwdbwS\" dw. KuS rho. klÎwx ho. AwSIrvwd. \"ijs dw idqw Kwvxw iqsu khIAY swbwis.\" (vwr Awsw) 2. sM. SvsI. idRVH. p`kw. mzbUq. \"ngru vuTw swbwis.\" (pRBw mÚ 1) 3. dyKo, sbws.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [شباش] ਸ਼ਾਬਾਸ਼. ਵ੍ਯ- ਇਹ ਸੰਖੇਪ ਹੈ \"ਸ਼ਾਦਬਾਸ਼\" ਦਾ. ਖੁਸ਼ ਰਹੋ. ਕਲ੍ਯਾਣ ਹੋ. ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ. \"ਜਿਸ ਦਾ ਦਿਤਾ ਖਾਵਣਾ ਤਿਸੁ ਕਹੀਐ ਸਾਬਾਸਿ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੨. ਸੰ. ਸ਼ਵਸੀ. ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ. ਪੱਕਾ. ਮਜ਼ਬੂਤ. \"ਨਗਰੁ ਵੁਠਾ ਸਾਬਾਸਿ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੧) ੩. ਦੇਖੋ, ਸਬਾਸ."},{"id":9745,"word":"swmwnÎ","wordUni":"ਸਾਮਾਨ੍ਯ","definition":"sM. sMgÎw- qu`lqw dw Bwv. dyKo, pUrIAly[ 2. qu`lqw imlwaux vwlw Drm. jYsy- muK cMdRmw jyhw rOSn hY, ie¤Qy rOSn swmwnÎ hY[ 3. jwiq iv`c rihx vwlw swDwrx Drm, jYsy- AwdmI iv`c AwdmIXq, bRwhmx iv`c bRwhmxqÍ, CqRI iv`c CqRIpn Awid[ 4. iv- mwmUlI. Awm[ 5. sMgÎw- ie`k ArQwlMkwr. ijs QW qu`l rUp gux Awidk vwly pdwrQW dI smwnqw hovy, pr mIilq dI qrW ABydqw nw hovy, ikMqu Byd bixAw rhy, AYsw vrxn \"swmwnÎ\" AlMkwr hY.#audwhrx-#syq swj swj clI sWvry kI pRIiq kwj#cWdnI mY rwDw mwno cWdnI sI hnAYgeI.#(ikRsnwv)#bYTw cmkOr dI AtwrI BweI sMq isMG#bwx vrKwvY vYrI jwnY dSmyS hY.¹","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤੁੱਲਤਾ ਦਾ ਭਾਵ. ਦੇਖੋ, ਪੂਰੀਅਲੇ। ੨. ਤੁੱਲਤਾ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ. ਜੈਸੇ- ਮੁਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜੇਹਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਰੌਸ਼ਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਹੈ। ੩. ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ, ਜੈਸੇ- ਆਦਮੀ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀਯਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤ੍ਵ, ਛਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਛਤ੍ਰੀਪਨ ਆਦਿ। ੪. ਵਿ- ਮਾਮੂਲੀ. ਆਮ। ੫. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੁੱਲ ਰੂਪ ਗੁਣ ਆਦਿਕ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੀਲਿਤ ਦੀ ਤਰਾਂ ਅਭੇਦਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿੰਤੁ ਭੇਦ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਐਸਾ ਵਰਣਨ \"ਸਾਮਾਨ੍ਯ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੇਤ ਸਾਜ ਸਾਜ ਚਲੀ ਸਾਂਵਰੇ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਾਜ#ਚਾਂਦਨੀ ਮੈ ਰਾਧਾ ਮਾਨੋ ਚਾਂਦਨੀ ਸੀ ਹਨਐਗਈ.#(ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)#ਬੈਠਾ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਅਟਾਰੀ ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ#ਬਾਣ ਵਰਖਾਵੈ ਵੈਰੀ ਜਾਨੈ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਹੈ.¹"},{"id":9746,"word":"swmwnÎ","wordUni":"ਸਾਮਾਨ੍ਯ","definition":"sM. sMgÎw- qu`lqw dw Bwv. dyKo, pUrIAly[ 2. qu`lqw imlwaux vwlw Drm. jYsy- muK cMdRmw jyhw rOSn hY, ie¤Qy rOSn swmwnÎ hY[ 3. jwiq iv`c rihx vwlw swDwrx Drm, jYsy- AwdmI iv`c AwdmIXq, bRwhmx iv`c bRwhmxqÍ, CqRI iv`c CqRIpn Awid[ 4. iv- mwmUlI. Awm[ 5. sMgÎw- ie`k ArQwlMkwr. ijs QW qu`l rUp gux Awidk vwly pdwrQW dI smwnqw hovy, pr mIilq dI qrW ABydqw nw hovy, ikMqu Byd bixAw rhy, AYsw vrxn \"swmwnÎ\" AlMkwr hY.#audwhrx-#syq swj swj clI sWvry kI pRIiq kwj#cWdnI mY rwDw mwno cWdnI sI hnAYgeI.#(ikRsnwv)#bYTw cmkOr dI AtwrI BweI sMq isMG#bwx vrKwvY vYrI jwnY dSmyS hY.¹","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤੁੱਲਤਾ ਦਾ ਭਾਵ. ਦੇਖੋ, ਪੂਰੀਅਲੇ। ੨. ਤੁੱਲਤਾ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਧਰਮ. ਜੈਸੇ- ਮੁਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜੇਹਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ, ਇੱਥੇ ਰੌਸ਼ਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਹੈ। ੩. ਜਾਤਿ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ, ਜੈਸੇ- ਆਦਮੀ ਵਿੱਚ ਆਦਮੀਯਤ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਤ੍ਵ, ਛਤ੍ਰੀ ਵਿੱਚ ਛਤ੍ਰੀਪਨ ਆਦਿ। ੪. ਵਿ- ਮਾਮੂਲੀ. ਆਮ। ੫. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਜਿਸ ਥਾਂ ਤੁੱਲ ਰੂਪ ਗੁਣ ਆਦਿਕ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨਤਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਮੀਲਿਤ ਦੀ ਤਰਾਂ ਅਭੇਦਤਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਕਿੰਤੁ ਭੇਦ ਬਣਿਆ ਰਹੇ, ਐਸਾ ਵਰਣਨ \"ਸਾਮਾਨ੍ਯ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੇਤ ਸਾਜ ਸਾਜ ਚਲੀ ਸਾਂਵਰੇ ਕੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਾਜ#ਚਾਂਦਨੀ ਮੈ ਰਾਧਾ ਮਾਨੋ ਚਾਂਦਨੀ ਸੀ ਹਨਐਗਈ.#(ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)#ਬੈਠਾ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਅਟਾਰੀ ਭਾਈ ਸੰਤ ਸਿੰਘ#ਬਾਣ ਵਰਖਾਵੈ ਵੈਰੀ ਜਾਨੈ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਹੈ.¹"},{"id":9747,"word":"swmwnÎw","wordUni":"ਸਾਮਾਨ੍ਯਾ","definition":"sM. sMgÎw- vySÎw, jo Awm lokW dI smwn (swDwrx) iesqRI hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵੇਸ਼੍ਯਾ, ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨ (ਸਾਧਾਰਣ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ."},{"id":9748,"word":"swmwinAw","wordUni":"ਸਾਮਾਨਿਆ","definition":"sM. sMgÎw- vySÎw, jo Awm lokW dI smwn (swDwrx) iesqRI hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵੇਸ਼੍ਯਾ, ਜੋ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਮਾਨ (ਸਾਧਾਰਣ) ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ."},{"id":9782,"word":"swr","wordUni":"ਸਾਰ","definition":"sMgÎw- kdr. mu`l. \"pRym kI swr soeI jwxY.\" (mwrU AÚ mÚ 3) \"jo jIAY kI swr n jwxY[ iqs isau ikCu n khIAY AjwxY.\" (mwrU solhy mÚ 4) 2. ikR. iv- mwqR. pRmwx. Br. \"nih bFn Gtn iqlswr.\" (bwvn) 3. sMgÎw- KbrdwrI. sMBwl. \"sdw dieAwlu hY sBnw krdw swr.\" (sRI mÚ 3) \"jy ko fubY, iPir hovY swr.\" (Dnw mÚ 1) 4. iv- swvDwn. Kbrdwr[ 5. sMgÎw- suD. smwcwr. Kbr. \"jy hukm hovy qW Gr dI swr lY AwvW[\" (jsw) 6. swl ibrC dI QW BI swr Sbd AwieAw hY[ 7. sM, lohw. POlwd. \"AsMK sUr muh BK swr.\" (jpu) \"swr soN swr kI Dwr bjI.\" (cMfI 1) 8. jl[ 9. m`Kx[ 10. b`dl. myG[ 11. bl[ 12. inAwauN. ienswP. \"krxI aupir hovig swr.\" (bsM mÚ 1) 13. pvn[ 14. pwrbRhm. krqwr[ 15. Drm[ 16. iksy vsqu dw rs[ 17. iv- au`qm. SRys. \"mn myry siqgur syvw swr.\" (sRI mÚ 5) 18. ie`k ArQwlMkwr. A`Cw AQvw burw pdwrQ, jo ie`k qoN ie`k vDky hovy, ArQwq pihly nwloN dUjw swr hovy, AYsw vrxn \"swr\" AlMkwr hY.#jihN auqroqr hnAY AiDkweI,#AlMkwr so swr khweI. (grb gMjnI)#audwhrx-#mwns dyh dul`B hY jugh jugMqir AwvY vwrI,#au`qmjnm dul`B hY iekvwkI koVmw ivcwrI,#dyh Arog dul`B hY BwgT mwq ipqw ihqkwrI,#swDUsMg dul`BhY gurmuK suKPl Bgiq ipAwrI.#(Bwgu)#imSrI qy mDu mDur hY mDu qy suDw mhwn,#SRI gurubwnI suDw qy inScX mITI jwn.#19 ie`k mwiqRk CMd, ies dw nwauN \"lilqpd\" BI hY. l`Cx- cwr crx, pRiq crx 28 mwqRw. 16. Aqy 12. mwqRw pur ivSRwm. AMq do guru.#audwhrx-#iQ`iq vwr nw jogI jwxY, ru`iq mwhu nw koeI,#jw krqw isrTI kau swjy, Awpy jwxY soeI,#ikvkir AwKw ikv swlwhI, ikau vrnI ikv jwxw,#nwnk AwKix sBko AwKY, iek dU ie`k isAwxw[#(jpu)¹#(A) vrx ivR`q 'swr' dw l`Cx hY cwr crx, pRiq crx ie`k ie`k lGu guru.#audwhrx-#jwp[ qwp[ gÎwn[ DÎwn[[ 20. dyKo, swrxw[ 21. &w. [سار] aUNt. Suqr. dyKo, swrbwn[ 22 sÍwmI. mwilk.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਦਰ. ਮੁੱਲ. \"ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਸਾਰ ਸੋਈ ਜਾਣੈ.\" (ਮਾਰੂ ਅਃ ਮਃ ੩) \"ਜੋ ਜੀਐ ਕੀ ਸਾਰ ਨ ਜਾਣੈ। ਤਿਸ ਸਿਉ ਕਿਛੁ ਨ ਕਹੀਐ ਅਜਾਣੈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੪) ੨. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਮਾਤ੍ਰ. ਪ੍ਰਮਾਣ. ਭਰ. \"ਨਹਿ ਬਢਨ ਘਟਨ ਤਿਲਸਾਰ.\" (ਬਾਵਨ) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖਬਰਦਾਰੀ. ਸੰਭਾਲ. \"ਸਦਾ ਦਇਆਲੁ ਹੈ ਸਭਨਾ ਕਰਦਾ ਸਾਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) \"ਜੇ ਕੋ ਡੁਬੈ, ਫਿਰਿ ਹੋਵੈ ਸਾਰ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੧) ੪. ਵਿ- ਸਾਵਧਾਨ. ਖਬਰਦਾਰ। ੫. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੁਧ. ਸਮਾਚਾਰ. ਖਬਰ. \"ਜੇ ਹੁਕਮ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਘਰ ਦੀ ਸਾਰ ਲੈ ਆਵਾਂ।\" (ਜਸਾ) ੬. ਸਾਲ ਬਿਰਛ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਸਾਰ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ। ੭. ਸੰ, ਲੋਹਾ. ਫੌਲਾਦ. \"ਅਸੰਖ ਸੂਰ ਮੁਹ ਭਖ ਸਾਰ.\" (ਜਪੁ) \"ਸਾਰ ਸੋਂ ਸਾਰ ਕੀ ਧਾਰ ਬਜੀ.\" (ਚੰਡੀ ੧) ੮. ਜਲ। ੯. ਮੱਖਣ। ੧੦. ਬੱਦਲ. ਮੇਘ। ੧੧. ਬਲ। ੧੨. ਨਿਆਉਂ. ਇਨਸਾਫ. \"ਕਰਣੀ ਉਪਰਿ ਹੋਵਗਿ ਸਾਰ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) ੧੩. ਪਵਨ। ੧੪. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ। ੧੫. ਧਰਮ। ੧੬. ਕਿਸੇ ਵਸਤੁ ਦਾ ਰਸ। ੧੭. ਵਿ- ਉੱਤਮ. ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ. \"ਮਨ ਮੇਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਸੇਵਾ ਸਾਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੧੮. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਅੱਛਾ ਅਥਵਾ ਬੁਰਾ ਪਦਾਰਥ, ਜੋ ਇੱਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਵਧਕੇ ਹੋਵੇ, ਅਰਥਾਤ ਪਹਿਲੇ ਨਾਲੋਂ ਦੂਜਾ ਸਾਰ ਹੋਵੇ, ਐਸਾ ਵਰਣਨ \"ਸਾਰ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਜਹਿਂ ਉਤਰੋਤਰ ਹਨਐ ਅਧਿਕਾਈ,#ਅਲੰਕਾਰ ਸੋ ਸਾਰ ਕਹਾਈ. (ਗਰਬ ਗੰਜਨੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਮਾਨਸ ਦੇਹ ਦੁਲੱਭ ਹੈ ਜੁਗਹ ਜੁਗੰਤਰਿ ਆਵੈ ਵਾਰੀ,#ਉੱਤਮਜਨਮ ਦੁਲੱਭ ਹੈ ਇਕਵਾਕੀ ਕੋੜਮਾ ਵਿਚਾਰੀ,#ਦੇਹ ਅਰੋਗ ਦੁਲੱਭ ਹੈ ਭਾਗਠ ਮਾਤ ਪਿਤਾ ਹਿਤਕਾਰੀ,#ਸਾਧੂਸੰਗ ਦੁਲੱਭਹੈ ਗੁਰਮੁਖ ਸੁਖਫਲ ਭਗਤਿ ਪਿਆਰੀ.#(ਭਾਗੁ)#ਮਿਸ਼ਰੀ ਤੇ ਮਧੁ ਮਧੁਰ ਹੈ ਮਧੁ ਤੇ ਸੁਧਾ ਮਹਾਨ,#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁਬਾਨੀ ਸੁਧਾ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਯ ਮੀਠੀ ਜਾਨ.#੧੯ ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਲਲਿਤਪਦ\" ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੮ ਮਾਤ੍ਰਾ. ੧੬. ਅਤੇ ੧੨. ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਥਿੱਤਿ ਵਾਰ ਨਾ ਜੋਗੀ ਜਾਣੈ, ਰੁੱਤਿ ਮਾਹੁ ਨਾ ਕੋਈ,#ਜਾ ਕਰਤਾ ਸਿਰਠੀ ਕਉ ਸਾਜੇ, ਆਪੇ ਜਾਣੈ ਸੋਈ,#ਕਿਵਕਰਿ ਆਖਾ ਕਿਵ ਸਾਲਾਹੀ, ਕਿਉ ਵਰਨੀ ਕਿਵ ਜਾਣਾ,#ਨਾਨਕ ਆਖਣਿ ਸਭਕੋ ਆਖੈ, ਇਕ ਦੂ ਇੱਕ ਸਿਆਣਾ।#(ਜਪੁ)¹#(ਅ) ਵਰਣ ਵ੍ਰਿੱਤ 'ਸਾਰ' ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਇੱਕ ਇੱਕ ਲਘੁ ਗੁਰੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਾਪ। ਤਾਪ। ਗ੍ਯਾਨ। ਧ੍ਯਾਨ।। ੨੦. ਦੇਖੋ, ਸਾਰਣਾ। ੨੧. ਫ਼ਾ. [سار] ਊਂਟ. ਸ਼ੁਤਰ. ਦੇਖੋ, ਸਾਰਬਾਨ। ੨੨ ਸ੍ਵਾਮੀ. ਮਾਲਿਕ."},{"id":9811,"word":"swrdUl","wordUni":"ਸਾਰਦੂਲ","definition":"sM. SwdUl. sMgÎw- kySrI. Syr bbr. (Lion). \"ikDON isMG soN swrdUlM Aru¤Jy.\" (ivicqR) isMG (isMh) Tiger hY. \"gaU kau cwry swrdUl.\" (rwm mÚ 5) grIbW dI jwilm rKÎw krdw hY. \"pMiCn my hMs imRgrwjn my swrdUl.\" (Bwgu k) dyKo, isMG. 2. rwvx dw ie`k dUq[ 3. iv- au`qm- SRys[ 4. pRDwn. iSromix[ 5. dyKo, dohry dw rUp 3.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ਾਦੂਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੇਸ਼ਰੀ. ਸ਼ੇਰ ਬਬਰ. (Lion). \"ਕਿਧੌਂ ਸਿੰਘ ਸੋਂ ਸਾਰਦੂਲੰ ਅਰੁੱਝੇ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ਸਿੰਘ (ਸਿੰਹ) Tiger ਹੈ. \"ਗਊ ਕਉ ਚਾਰੇ ਸਾਰਦੂਲ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ਗਰੀਬਾਂ ਦੀ ਜਾਲਿਮ ਰਖ੍ਯਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. \"ਪੰਛਿਨ ਮੇ ਹੰਸ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜਨ ਮੇ ਸਾਰਦੂਲ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ਦੇਖੋ, ਸਿੰਘ. ੨. ਰਾਵਣ ਦਾ ਇੱਕ ਦੂਤ। ੩. ਵਿ- ਉੱਤਮ- ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ। ੪. ਪ੍ਰਧਾਨ. ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ। ੫. ਦੇਖੋ, ਦੋਹਰੇ ਦਾ ਰੂਪ ੩."},{"id":9853,"word":"swrMgpwix","wordUni":"ਸਾਰੰਗਪਾਣਿ","definition":"dyKo, swrgpix. \"swD sMig imly swrMgpwxI.\" (mwJ mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਰਗਪਣਿ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਮਿਲੇ ਸਾਰੰਗਪਾਣੀ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫)"},{"id":9854,"word":"swrMgpwxI","wordUni":"ਸਾਰੰਗਪਾਣੀ","definition":"dyKo, swrgpix. \"swD sMig imly swrMgpwxI.\" (mwJ mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਾਰਗਪਣਿ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਮਿਲੇ ਸਾਰੰਗਪਾਣੀ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫)"},{"id":9857,"word":"swrMgI","wordUni":"ਸਾਰੰਗੀ","definition":"sMgÎw- ie`k swj, jo swrMg (DnuK) jyhy gj nwl vjweIdw hY[ 2. ie`k CMd, ijs dw l`Cx hY cwr crx, pRiq crx pMj mgx. pihlw ivSRwm A`T A`KrW pur, dUj s`q pur. , , , , .#audwhrx-#syvYN jWko dyvI dyvw, pUjYN swDU sMgI hY. vÎwpÎo swry eyko sÍwmI, BwsY nHwnHw rMgI hY. xxx 3. SwrMg (imRg) dI mdIn. hirxI[ 4. sM. शारङ्गगिन ivsnu, jo SwrMg DnuK rKdw hY[ 5. iv- DnuKDwrI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਸਾਜ, ਜੋ ਸਾਰੰਗ (ਧਨੁਖ) ਜੇਹੇ ਗਜ ਨਾਲ ਵਜਾਈਦਾ ਹੈ। ੨. ਇੱਕ ਛੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਪੰਜ ਮਗਣ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਪੁਰ, ਦੂਜ ਸੱਤ ਪੁਰ. , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੇਵੈਂ ਜਾਂਕੋ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾ, ਪੂਜੈਂ ਸਾਧੂ ਸੰਗੀ ਹੈ. ਵ੍ਯਾਪ੍ਯੋ ਸਾਰੇ ਏਕੋ ਸ੍ਵਾਮੀ, ਭਾਸੈ ਨ੍ਹਾਨ੍ਹਾ ਰੰਗੀ ਹੈ. xxx 3. ਸ਼ਾਰੰਗ (ਮ੍ਰਿਗ) ਦੀ ਮਦੀਨ. ਹਰਿਣੀ। ੪. ਸੰ. शारङ्गगिन ਵਿਸਨੁ, ਜੋ ਸ਼ਾਰੰਗ ਧਨੁਖ ਰਖਦਾ ਹੈ। ੫. ਵਿ- ਧਨੁਖਧਾਰੀ."},{"id":9864,"word":"swlk","wordUni":"ਸਾਲਕ","definition":"Aæ. [سالک] swilk. iv- slUk vwlw. prmySÍr dy rwh c`lx vwlw. Kudwdosœ. \"pIr pYkwmr swlk swdk.\" (sRI AÚ mÚ 1) \"swlku imqu n rihE koeI.\" (svw mÚ 1) dyKo, sUPI.","definitionUni":"ਅ਼. [سالک] ਸਾਲਿਕ. ਵਿ- ਸਲੂਕ ਵਾਲਾ. ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਰਾਹ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ. ਖੁਦਾਦੋਸ੍ਤ. \"ਪੀਰ ਪੈਕਾਮਰ ਸਾਲਕ ਸਾਦਕ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੧) \"ਸਾਲਕੁ ਮਿਤੁ ਨ ਰਹਿਓ ਕੋਈ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੧) ਦੇਖੋ, ਸੂਫੀ."},{"id":9865,"word":"swlku","wordUni":"ਸਾਲਕੁ","definition":"Aæ. [سالک] swilk. iv- slUk vwlw. prmySÍr dy rwh c`lx vwlw. Kudwdosœ. \"pIr pYkwmr swlk swdk.\" (sRI AÚ mÚ 1) \"swlku imqu n rihE koeI.\" (svw mÚ 1) dyKo, sUPI.","definitionUni":"ਅ਼. [سالک] ਸਾਲਿਕ. ਵਿ- ਸਲੂਕ ਵਾਲਾ. ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਰਾਹ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ. ਖੁਦਾਦੋਸ੍ਤ. \"ਪੀਰ ਪੈਕਾਮਰ ਸਾਲਕ ਸਾਦਕ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੧) \"ਸਾਲਕੁ ਮਿਤੁ ਨ ਰਹਿਓ ਕੋਈ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੧) ਦੇਖੋ, ਸੂਫੀ."},{"id":9947,"word":"swivqRkw","wordUni":"ਸਾਵਿਤ੍ਰਕਾ","definition":"sM. swivqRI. sMgÎw- ihMdUAW dw DrmmMqR gwXqRI[ 2. bRhmw dI kMnÎw[ 3. keI purwxW Anuswr bRhmW dI iesqRI. \"ik swivqRkw CY.\" (d`qwv) 4. mdR dyS dy rwjw ASÍpiq dI bytI Aqy sqÎvwn dI iesqRI. ies ƒ ie`k irKI ny d`s id`qw sI ik sqÎwvwn vrHy AMdr mr jwaUgw, ies pur BI aus ny sqÎvwn nwl hI SwdI krweI. vrHy AMdr hI jd aus dw pqI mr igAw, qW Awpxy piqbRq Drm dy bl nwl Drmrwj ƒ pRsMn krky swivqRI ny sqÎvwn ijauNdw krvwilAw[ 5. srsÍqI ndI. 6. jmnw ndI[ 7. suhwgx iesqRI.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਧਰਮਮੰਤ੍ਰ ਗਾਯਤ੍ਰੀ। ੨. ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕੰਨ੍ਯਾ। ੩. ਕਈ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ. \"ਕਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰਕਾ ਛੈ.\" (ਦੱਤਾਵ) ੪. ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਸ਼੍ਵਪਤਿ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ. ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਖੀ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਤ੍ਯਾਵਾਨ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਊਗਾ, ਇਸ ਪੁਰ ਭੀ ਉਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਾਈ. ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤਿਬ੍ਰਤ ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰਵਾਲਿਆ। ੫. ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਨਦੀ. ੬. ਜਮਨਾ ਨਦੀ। ੭. ਸੁਹਾਗਣ ਇਸਤ੍ਰੀ."},{"id":9948,"word":"swivqRI","wordUni":"ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ","definition":"sM. swivqRI. sMgÎw- ihMdUAW dw DrmmMqR gwXqRI[ 2. bRhmw dI kMnÎw[ 3. keI purwxW Anuswr bRhmW dI iesqRI. \"ik swivqRkw CY.\" (d`qwv) 4. mdR dyS dy rwjw ASÍpiq dI bytI Aqy sqÎvwn dI iesqRI. ies ƒ ie`k irKI ny d`s id`qw sI ik sqÎwvwn vrHy AMdr mr jwaUgw, ies pur BI aus ny sqÎvwn nwl hI SwdI krweI. vrHy AMdr hI jd aus dw pqI mr igAw, qW Awpxy piqbRq Drm dy bl nwl Drmrwj ƒ pRsMn krky swivqRI ny sqÎvwn ijauNdw krvwilAw[ 5. srsÍqI ndI. 6. jmnw ndI[ 7. suhwgx iesqRI.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਿੰਦੂਆਂ ਦਾ ਧਰਮਮੰਤ੍ਰ ਗਾਯਤ੍ਰੀ। ੨. ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਕੰਨ੍ਯਾ। ੩. ਕਈ ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮਾਂ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ. \"ਕਿ ਸਾਵਿਤ੍ਰਕਾ ਛੈ.\" (ਦੱਤਾਵ) ੪. ਮਦ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਸ਼੍ਵਪਤਿ ਦੀ ਬੇਟੀ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ. ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰਿਖੀ ਨੇ ਦੱਸ ਦਿੱਤਾ ਸੀ ਕਿ ਸਤ੍ਯਾਵਾਨ ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਮਰ ਜਾਊਗਾ, ਇਸ ਪੁਰ ਭੀ ਉਸ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਾਈ. ਵਰ੍ਹੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਜਦ ਉਸ ਦਾ ਪਤੀ ਮਰ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪਤਿਬ੍ਰਤ ਧਰਮ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਧਰਮਰਾਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਸਾਵਿਤ੍ਰੀ ਨੇ ਸਤ੍ਯਵਾਨ ਜਿਉਂਦਾ ਕਰਵਾਲਿਆ। ੫. ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਨਦੀ. ੬. ਜਮਨਾ ਨਦੀ। ੭. ਸੁਹਾਗਣ ਇਸਤ੍ਰੀ."},{"id":9975,"word":"isAwhV","wordUni":"ਸਿਆਹੜ","definition":"ijlw qsIl luidAwnw, Qwxw fyhloN iv`c ie`k ipMf, jo rylvy stySn AihmdgVH qoN eISwn kox cwr mIl dy krIb hY. ies ipMf qoN p`Cm A`D mIl dy krIb SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurudÍwrw hY. siqgurU jI rwVy qoN jgyVy ƒ jw rhy sn, qW ie¤Qy GoVw bImwr ho igAw. ies leI gurU jI Tihr gey Ar GoVw ie¤Qy hI clwxw kr igAw. siqgurU ny GoVy ƒ duSwlw pwky dbvw id`qw ijs dI gurudÍwry pws hI smwiD hY.#pihlW ie¤Qy swDwrx AsQwn sI, hx sMmq 1975 qoN mOjUdw pujwrI BweI tihl isMG ny bhuq suMdr drbwr bxvwieAw hY. SRI gurU gRMQ swihb jI dw in`q pRkwS huMdw hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਲੁਦਿਆਨਾ, ਥਾਣਾ ਡੇਹਲੋਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਹਿਮਦਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਰਾੜੇ ਤੋਂ ਜਗੇੜੇ ਨੂੰ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਘੋੜਾ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਠਹਿਰ ਗਏ ਅਰ ਘੋੜਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਘੋੜੇ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਾਲਾ ਪਾਕੇ ਦਬਵਾ ਦਿੱਤਾ ਜਿਸ ਦੀ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਪਾਸ ਹੀ ਸਮਾਧਿ ਹੈ.#ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸਾਧਾਰਣ ਅਸਥਾਨ ਸੀ, ਹਣ ਸੰਮਤ ੧੯੭੫ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਭਾਈ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਦਰਬਾਰ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":10083,"word":"isKsBw","wordUni":"ਸਿਖਸਭਾ","definition":"sMgÎw- gurU nwnk pMQIAW dI sBw. swDusMg. \"isKsBw dIiKAw kw Bwau.\" (Awsw mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪੰਥੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ. ਸਾਧੁਸੰਗ. \"ਸਿਖਸਭਾ ਦੀਖਿਆ ਕਾ ਭਾਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧)"},{"id":10084,"word":"isKsBw","wordUni":"ਸਿਖਸਭਾ","definition":"sMgÎw- gurU nwnk pCIAW dI sBw. swDusMg. \"isKsBw dIiKAw kw Bwau.\" (Awsw mÚ 1) dyKo, isMG sBw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਪਛੀਆਂ ਦੀ ਸਭਾ. ਸਾਧੁਸੰਗ. \"ਸਿਖਸਭਾ ਦੀਖਿਆ ਕਾ ਭਾਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ਦੇਖੋ, ਸਿੰਘ ਸਭਾ."},{"id":10119,"word":"is`KI dw nwqw","wordUni":"ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਨਾਤਾ","definition":"is`K Drm dw sMbMD. is`KW dw BRwiqRBwv.#nhIN ddswr ipqw ipqwmw pripqwmw#sujn kutMb suq bWDv n BRwqw hY,#nhIN nnswr mwqw prmwqw ibR`D mwqw#mwmU mwmI mwsI mOsw ibibD ivKÎwqw hY,#nhIN ssurwr sws ssurw AO swro swrI#nhIN ibrqIsur AO jwck n dwqw hY,#Asn bsn Dn Dwm kwhUM my n dyKÎo#jYso guruis`K swDsMgiq ko nwqw hY. (Bwgu k)","definitionUni":"ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਸੰਬੰਧ. ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਿਭਾਵ.#ਨਹੀਂ ਦਦਸਾਰ ਪਿਤਾ ਪਿਤਾਮਾ ਪਰਪਿਤਾਮਾ#ਸੁਜਨ ਕੁਟੰਬ ਸੁਤ ਬਾਂਧਵ ਨ ਭ੍ਰਾਤਾ ਹੈ,#ਨਹੀਂ ਨਨਸਾਰ ਮਾਤਾ ਪਰਮਾਤਾ ਬ੍ਰਿੱਧ ਮਾਤਾ#ਮਾਮੂ ਮਾਮੀ ਮਾਸੀ ਮੌਸਾ ਬਿਬਿਧ ਵਿਖ੍ਯਾਤਾ ਹੈ,#ਨਹੀਂ ਸਸੁਰਾਰ ਸਾਸ ਸਸੁਰਾ ਔ ਸਾਰੋ ਸਾਰੀ#ਨਹੀਂ ਬਿਰਤੀਸੁਰ ਔ ਜਾਚਕ ਨ ਦਾਤਾ ਹੈ,#ਅਸਨ ਬਸਨ ਧਨ ਧਾਮ ਕਾਹੂੰ ਮੇ ਨ ਦੇਖ੍ਯੋ#ਜੈਸੋ ਗੁਰੁਸਿੱਖ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕੋ ਨਾਤਾ ਹੈ. (ਭਾਗੁ ਕ)"},{"id":10141,"word":"isMGaU","wordUni":"ਸਿੰਘਊ","definition":"sMgÎw- isMGpuxw. idlyrI. bhwdurI[ 2. KwlswDrm dw Bwv.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਿੰਘਪੁਣਾ. ਦਿਲੇਰੀ. ਬਹਾਦੁਰੀ। ੨. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਦਾ ਭਾਵ."},{"id":10142,"word":"isMGsBw","wordUni":"ਸਿੰਘਸਭਾ","definition":"sMgÎw- AimRqDwrI isMGW dw suDwrk jQw. ijs dw mnorQ is`KDrm Aqy is`K smwj iv`c AwpxIAW kurIqIAW dUr krky is`K Drm dI AslI mrjwdw ƒ kwiem krnw hY. sB qoN pihlW Drm Aqy ivdÎwpRcwr leI sRI gurU isMG sBw, AMimRqsr jI iv`c mjITIAW dy buMgy sMmq nwnkSwhI 404 (ivkRmI 1929) iv`c kwiem hoeI, ijs dy pRDwn srdwr Twkur isMG sMDwvwlIey sn. sBw dI eykqRqw dw AsQwn gurU kw bwg TihrwieAw igAw. Pyr sn 1879 (sMmq 1936) iv`c lhOr iv`c gurU rwmdws swihb dy jnm AsQwn isMG sBw bxI ijs dy pRDwn dIvwn bUtw isMG Aqy skqR BweI gurumuK isMG jI hoey. ienHW isMG sBwvW dy aupdyS nwl Anyk ijilAW iv`c isMG sBwvW bx geIAW Ar sn 1888 (sMmq 1946) iv`c lhOr Kwlsw dIvwn dI rcnw hoeI. ies ip¤CoN 10. nvMbr sn 1901 (swl gurU nwnk SwhI 432) ƒ iSromxI isMGW dI iekqRqw rwmgVHIAW dy buMgy ho ky AimRqsr jI iv`c nvyN Kwlsw dIvwn dI inauN r`KI geI, ijsdw nwauN cIP (Chief) KwlswdIvwn hoieAw, ijs ny Anyk pMQ dy kwrj is`D kIqy Ar jQwSkiq hux vI kr irhw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਸੁਧਾਰਕ ਜਥਾ. ਜਿਸ ਦਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਖਧਰਮ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਅਸਲੀ ਮਰਜਾਦਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਕਰਨਾ ਹੈ. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਵਿੱਚ ਮਜੀਠੀਆਂ ਦੇ ਬੁੰਗੇ ਸੰਮਤ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ ੪੦੪ (ਵਿਕ੍ਰਮੀ ੧੯੨੯) ਵਿੱਚ ਕਾਇਮ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਸਨ. ਸਭਾ ਦੀ ਏਕਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬਾਗ ਠਹਿਰਾਇਆ ਗਿਆ. ਫੇਰ ਸਨ ੧੮੭੯ (ਸੰਮਤ ੧੯੩੬) ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਬਣੀ ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਦੀਵਾਨ ਬੂਟਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਕਤ੍ਰ ਭਾਈ ਗੁਰੁਮੁਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਜਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਿੰਘ ਸਭਾਵਾਂ ਬਣ ਗਈਆਂ ਅਰ ਸਨ ੧੮੮੮ (ਸੰਮਤ ੧੯੪੬) ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ. ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ੧੦. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੦੧ (ਸਾਲ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸ਼ਾਹੀ ੪੩੨) ਨੂੰ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਬੁੰਗੇ ਹੋ ਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਵਿੱਚ ਨਵੇਂ ਖਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਨਿਉਂ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਉਂ ਚੀਫ (Chief) ਖਾਲਸਾਦੀਵਾਨ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਨੇਕ ਪੰਥ ਦੇ ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਅਰ ਜਥਾਸ਼ਕਤਿ ਹੁਣ ਵੀ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ."},{"id":10302,"word":"isMDu bylw","wordUni":"ਸਿੰਧੁ ਬੇਲਾ","definition":"sMgÎw- smuMdr dw iknwrw[ 2. smuMdr dI h`d[ 3. swDbylw gurudÍwrw dyKo, bnKMfI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਕਿਨਾਰਾ। ੨. ਸਮੁੰਦਰ ਦੀ ਹੱਦ। ੩. ਸਾਧਬੇਲਾ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਦੇਖੋ, ਬਨਖੰਡੀ."},{"id":10336,"word":"isDÎqy","wordUni":"ਸਿਧ੍ਯਤੇ","definition":"ipRQm purK dw ie`k vcn. is`D huMdw hY. \"Aink aupwvM n isDÎqy xxx Aink swDnM n isDÎqy.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਪ੍ਰਿਥਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਇੱਕ ਵਚਨ. ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. \"ਅਨਿਕ ਉਪਾਵੰ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤੇ xxx ਅਨਿਕ ਸਾਧਨੰ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤੇ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":10337,"word":"isDÎqy","wordUni":"ਸਿਧ੍ਯਤੇ","definition":"ipRQm purK dw ie`k vcn. is`D huMdw hY. \"Aink aupwvM n isDÎqy xxx Aink swDnM n isDÎqy.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਪ੍ਰਿਥਮ ਪੁਰਖ ਦਾ ਇੱਕ ਵਚਨ. ਸਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. \"ਅਨਿਕ ਉਪਾਵੰ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤੇ xxx ਅਨਿਕ ਸਾਧਨੰ ਨ ਸਿਧ੍ਯਤੇ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":10353,"word":"ispwhI","wordUni":"ਸਿਪਾਹੀ","definition":"&w. [سپاہی] POj iv`c BrqI hox vwlw. sYink.¹ \"kqhU ispwhI hnAYkY swDq islwhn ko.\" (Akwl)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [سپاہی] ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਣ ਵਾਲਾ. ਸੈਨਿਕ.¹ \"ਕਤਹੂ ਸਿਪਾਹੀ ਹਨਐਕੈ ਸਾਧਤ ਸਿਲਾਹਨ ਕੋ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":10399,"word":"ismrnu","wordUni":"ਸਿਮਰਨੁ","definition":"dyKo, ismrx. \"pRB kw ismrnu swD kY sMig.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਿਮਰਣ. \"ਪ੍ਰਭ ਕਾ ਸਿਮਰਨੁ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":10471,"word":"isrpIV","wordUni":"ਸਿਰਪੀੜ","definition":"isrSUl. drdysr. Headache. ies rog dy kwrx ArDisrw Sbd iv`c dyKo. isrpIV dy Anyk Byd hn Aqy aunHW dy Anyk kwrx hn, pr mu`K kwrx mydy dI KrwbI Aqy AMqVI AMdr mYl jmw hoxw hY. jo hwjmw TIk krn vwlIAW Aqy kbj Kolx vwlIAW dvweIAW hn aunHW dw vrqxw isrpIV htwauNdw hY. Kws krky hyT ilKy aupwau krny cwhIey-#1. gaU dw grm du`D imSrI pwky pIxw.#2. nswdr qy klI (cUnw) A`f A`f pIsky SISI iv`c imlwky suMGxw.#3. AWifAW dw kVwh Kwxw.#4. rITy dw iClkw pwxI iv`c Gswky nsvwr lYxI.#5. mul`TI iqMn mwSy, im`Tw qylIAw ie`k mwSw, dohW ƒ bhuq bhIk pIsky A`Dw cwaul Br nsvwr lYxI.#6. GI iv`c lUx imlwky m¤Qy qy mlnw.#7. grmI nwl isrpIV hovy qW ic`tw cMdn Gswky m¤Qy qy lypxw. srdI nwl hovy qW kysr jW suMF dw lyp krnw.","definitionUni":"ਸਿਰਸ਼ੂਲ. ਦਰਦੇਸਰ. Headache. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਰਧਸਿਰਾ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦੇਖੋ. ਸਿਰਪੀੜ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦ ਹਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਕਾਰਣ ਹਨ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਮੇਦੇ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀ ਅੰਦਰ ਮੈਲ ਜਮਾ ਹੋਣਾ ਹੈ. ਜੋ ਹਾਜਮਾ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਕਬਜ ਖੋਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਤਣਾ ਸਿਰਪੀੜ ਹਟਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਪਾਉ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਏ-#੧. ਗਊ ਦਾ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਮਿਸ਼ਰੀ ਪਾਕੇ ਪੀਣਾ.#੨. ਨਸਾਦਰ ਤੇ ਕਲੀ (ਚੂਨਾ) ਅੱਡ ਅੱਡ ਪੀਸਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਸੁੰਘਣਾ.#੩. ਆਂਡਿਆਂ ਦਾ ਕੜਾਹ ਖਾਣਾ.#੪. ਰੀਠੇ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘਸਾਕੇ ਨਸਵਾਰ ਲੈਣੀ.#੫. ਮੁਲੱਠੀ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਮਿੱਠਾ ਤੇਲੀਆ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ, ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਬਹੀਕ ਪੀਸਕੇ ਅੱਧਾ ਚਾਉਲ ਭਰ ਨਸਵਾਰ ਲੈਣੀ.#੬. ਘੀ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਮਿਲਾਕੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਮਲਨਾ.#੭. ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਸਿਰਪੀੜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਚਿੱਟਾ ਚੰਦਨ ਘਸਾਕੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲੇਪਣਾ. ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਕੇਸਰ ਜਾਂ ਸੁੰਢ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਨਾ."},{"id":10562,"word":"islwh","wordUni":"ਸਿਲਾਹ","definition":"dyKo, islh. \"kqhU ispwhI hnAYkY swDq islwhn ko.\" (Akwl)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸਿਲਹ. \"ਕਤਹੂ ਸਿਪਾਹੀ ਹਨਐਕੈ ਸਾਧਤ ਸਿਲਾਹਨ ਕੋ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":10693,"word":"sIqpRswd","wordUni":"ਸੀਤਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"iv- TMFw Bojn[ 2. sMgÎw- gurU AQvw dyvqw dw jUTw Bojn. \"qyry sMqW dw qy quswfI rsnw dw sIqpRswd AsW ƒ pRwpq hoieAw hY.\" (BgqwvlI)","definitionUni":"ਵਿ- ਠੰਢਾ ਭੋਜਨ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੂ ਅਥਵਾ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਜੂਠਾ ਭੋਜਨ. \"ਤੇਰੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਤੇ ਤੁਸਾਡੀ ਰਸਨਾ ਦਾ ਸੀਤਪ੍ਰਸਾਦ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ.\" (ਭਗਤਾਵਲੀ)"},{"id":10767,"word":"sIl","wordUni":"ਸੀਲ","definition":"sM. शील्. Dw- mnn krnw. mn itkwauxw. ABÎws krnw. pUjxw. Dwrx krnw. 2. sMgÎw- suBwau[ 3. iSs†wcwr BlmnsaU \"sIl ibgwirE qyrw kwm\" (Awsw mÚ 5) kwm ny qyrw iss†wcwr ivgwV id`qw.#ivdÎw ibn idÍj AO bgIcw ibn AWbn ko#pwnI ibn swvn suhwvn n jwnI hY,#rwjw ibn rwj kwj rwjnIiq socy ibn#punÎ kI bsITI khu kYsyDo bKwnI hY,#khY \"jXdyv\" ibn hiq ko ihqU hY jYsy#swDu bin sMigq klMk kI inSwnI hY,#pwnI ibn sr jYsy dwn ibn kr jYsy#SIl ibn nr jYsy moqI ibn pwnI hY.#4. piqvRq Drm. \"swc sIl suic sMjmI sw#pUrI pirvwr.\" (vwr mwrU 1. mÚ 1) 5. Ajgr#srp[ 6. imqRqw[ 7. ikRqgÎqw[ 8. SWiqBwv.","definitionUni":"ਸੰ. शील्. ਧਾ- ਮਨਨ ਕਰਨਾ. ਮਨ ਟਿਕਾਉਣਾ. ਅਭ੍ਯਾਸ ਕਰਨਾ. ਪੂਜਣਾ. ਧਾਰਣ ਕਰਨਾ. ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੁਭਾਉ। ੩. ਸ਼ਿਸ੍ਟਾਚਾਰ ਭਲਮਨਸਊ \"ਸੀਲ ਬਿਗਾਰਿਓ ਤੇਰਾ ਕਾਮ\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਕਾਮ ਨੇ ਤੇਰਾ ਸਿਸ੍ਟਾਚਾਰ ਵਿਗਾੜ ਦਿੱਤਾ.#ਵਿਦ੍ਯਾ ਬਿਨ ਦ੍ਵਿਜ ਔ ਬਗੀਚਾ ਬਿਨ ਆਂਬਨ ਕੋ#ਪਾਨੀ ਬਿਨ ਸਾਵਨ ਸੁਹਾਵਨ ਨ ਜਾਨੀ ਹੈ,#ਰਾਜਾ ਬਿਨ ਰਾਜ ਕਾਜ ਰਾਜਨੀਤਿ ਸੋਚੇ ਬਿਨ#ਪੁਨ੍ਯ ਕੀ ਬਸੀਠੀ ਕਹੁ ਕੈਸੇਧੋ ਬਖਾਨੀ ਹੈ,#ਕਹੈ \"ਜਯਦੇਵ\" ਬਿਨ ਹਤਿ ਕੋ ਹਿਤੂ ਹੈ ਜੈਸੇ#ਸਾਧੁ ਬਨਿ ਸੰਗਿਤ ਕਲੰਕ ਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ,#ਪਾਨੀ ਬਿਨ ਸਰ ਜੈਸੇ ਦਾਨ ਬਿਨ ਕਰ ਜੈਸੇ#ਸ਼ੀਲ ਬਿਨ ਨਰ ਜੈਸੇ ਮੋਤੀ ਬਿਨ ਪਾਨੀ ਹੈ.#੪. ਪਤਿਵ੍ਰਤ ਧਰਮ. \"ਸਾਚ ਸੀਲ ਸੁਚਿ ਸੰਜਮੀ ਸਾ#ਪੂਰੀ ਪਰਿਵਾਰ.\" (ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੧. ਮਃ ੧) ੫. ਅਜਗਰ#ਸਰਪ। ੬. ਮਿਤ੍ਰਤਾ। ੭. ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯਤਾ। ੮. ਸ਼ਾਂਤਿਭਾਵ."},{"id":10921,"word":"sukwvÎ","wordUni":"ਸੁਕਾਵ੍ਯ","definition":"ie`k CMd. ijs dw l`Cx hY cwr crx, pRiq crx 24 mwqRw. 13- 11 pur ivSRwm. AMq guru lGu.#audwhrx-#Awvau vM\\au fuMmxI, ik`qI imqR kryau,#swDn FoeI nw lhY, vWFI ikauN DIryau. xxx#(mwrU mÚ 1)#2. iv- au`qm kwvÎ. auh kwvÎ, ijs dy A`KrW dI jVq Aqy ArQ mnohr hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਛੰਦ. ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ. ੧੩- ੧੧ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਆਵਉ ਵੰਞਉ ਡੁੰਮਣੀ, ਕਿੱਤੀ ਮਿਤ੍ਰ ਕਰੇਉ,#ਸਾਧਨ ਢੋਈ ਨਾ ਲਹੈ, ਵਾਂਢੀ ਕਿਉਂ ਧੀਰੇਉ. xxx#(ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)#੨. ਵਿ- ਉੱਤਮ ਕਾਵ੍ਯ. ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਜੜਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਮਨੋਹਰ ਹੈ."},{"id":10922,"word":"sukwvÎ","wordUni":"ਸੁਕਾਵ੍ਯ","definition":"ie`k CMd. ijs dw l`Cx hY cwr crx, pRiq crx 24 mwqRw. 13- 11 pur ivSRwm. AMq guru lGu.#audwhrx-#Awvau vM\\au fuMmxI, ik`qI imqR kryau,#swDn FoeI nw lhY, vWFI ikauN DIryau. xxx#(mwrU mÚ 1)#2. iv- au`qm kwvÎ. auh kwvÎ, ijs dy A`KrW dI jVq Aqy ArQ mnohr hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਛੰਦ. ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ. ੧੩- ੧੧ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਆਵਉ ਵੰਞਉ ਡੁੰਮਣੀ, ਕਿੱਤੀ ਮਿਤ੍ਰ ਕਰੇਉ,#ਸਾਧਨ ਢੋਈ ਨਾ ਲਹੈ, ਵਾਂਢੀ ਕਿਉਂ ਧੀਰੇਉ. xxx#(ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)#੨. ਵਿ- ਉੱਤਮ ਕਾਵ੍ਯ. ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਜੜਤ ਅਤੇ ਅਰਥ ਮਨੋਹਰ ਹੈ."},{"id":10963,"word":"suKhgwmI","wordUni":"ਸੁਖਹਗਾਮੀ","definition":"iv- suKgmÎ. ijs pws phu- cxw AOKw nhIN. AwswnI nwl pRwpq hox XogÎ. ibnw kiTn swDnw dy ies dI pRwpqI ho skdI hY. \"ismir suAwmI suKhgwmI.\" (sRI CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਸੁਖਗਮ੍ਯ. ਜਿਸ ਪਾਸ ਪਹੁ- ਚਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ. ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ੍ਯ. ਬਿਨਾ ਕਠਿਨ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ. \"ਸਿਮਰਿ ਸੁਆਮੀ ਸੁਖਹਗਾਮੀ.\" (ਸ੍ਰੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":10964,"word":"suKihgwmI","wordUni":"ਸੁਖਹਿਗਾਮੀ","definition":"iv- suKgmÎ. ijs pws phu- cxw AOKw nhIN. AwswnI nwl pRwpq hox XogÎ. ibnw kiTn swDnw dy ies dI pRwpqI ho skdI hY. \"ismir suAwmI suKhgwmI.\" (sRI CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਸੁਖਗਮ੍ਯ. ਜਿਸ ਪਾਸ ਪਹੁ- ਚਣਾ ਔਖਾ ਨਹੀਂ. ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ੍ਯ. ਬਿਨਾ ਕਠਿਨ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ. \"ਸਿਮਰਿ ਸੁਆਮੀ ਸੁਖਹਗਾਮੀ.\" (ਸ੍ਰੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":10981,"word":"suKinDwn","wordUni":"ਸੁਖਨਿਧਾਨ","definition":"iv- suK dw Kjwnw. \"suKinDwn hir AlK suAwmI.\" (gau mÚ 5) \"suKinDwn pRBu eyk hY.\" (gau vwr 2, mÚ 5) 2. sMgÎw- inhMg isMG BMg ƒ BI suKinDwn sddy hn[ 3. gopwldws kbIrpMQI dw ricAw gRMQ, jo kbIr jI dI sMpRdwX dy swDUAW iv`c pRym nwl piVHAw jWdw hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਸੁਖ ਦਾ ਖਜਾਨਾ. \"ਸੁਖਨਿਧਾਨ ਹਰਿ ਅਲਖ ਸੁਆਮੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸੁਖਨਿਧਾਨ ਪ੍ਰਭੁ ਏਕ ਹੈ.\" (ਗਉ ਵਾਰ ੨, ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਭੰਗ ਨੂੰ ਭੀ ਸੁਖਨਿਧਾਨ ਸਦਦੇ ਹਨ। ੩. ਗੋਪਾਲਦਾਸ ਕਬੀਰਪੰਥੀ ਦਾ ਰਚਿਆ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":10993,"word":"suKmnI","wordUni":"ਸੁਖਮਨੀ","definition":"mn ƒ AwnMd dyx vwlI ie`k bwxI, jo gauVI rwg iv`c SRI gurU Arjn swihb dI rcnw hY, ijs dIAW 24 AstpdIAW hn.#jnm mrn kw dUK invwrY,#dulB dyh qqkwl auDwrY,#dUK rog ibnsy BY Brm,#swD nwm inrml qwky krm,#sB qy aUc qwkI soBw bnI,#nwnk ieh guix nwmu suKmnI. (suKmnI)","definitionUni":"ਮਨ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਬਾਣੀ, ਜੋ ਗਉੜੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ੨੪ ਅਸਟਪਦੀਆਂ ਹਨ.#ਜਨਮ ਮਰਨ ਕਾ ਦੂਖ ਨਿਵਾਰੈ,#ਦੁਲਭ ਦੇਹ ਤਤਕਾਲ ਉਧਾਰੈ,#ਦੂਖ ਰੋਗ ਬਿਨਸੇ ਭੈ ਭਰਮ,#ਸਾਧ ਨਾਮ ਨਿਰਮਲ ਤਾਕੇ ਕਰਮ,#ਸਭ ਤੇ ਊਚ ਤਾਕੀ ਸੋਭਾ ਬਨੀ,#ਨਾਨਕ ਇਹ ਗੁਣਿ ਨਾਮੁ ਸੁਖਮਨੀ. (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":11110,"word":"sujwg","wordUni":"ਸੁਜਾਗ","definition":"iv- au`qm jwgrx krn vwlw. nINd dw qÎwgI[ 2. swvDwn. cOks. sujg[ 3. sMgÎw- cOkIdwr. pihrU. \"pMc qskr jIq is`K hI sujwg hY.\" (Bwgu k) 4. &w. [سوزاک] suzwk. pySwb dI soizS (jln). Gonorrhea. ieh CUq dw rog hY. pySwb dI nwlI iv`c soj ho ky pIp Awaux lg jWdI hY. ies dw kwrx BI ie`k pRkwr dy sUKm kIVy hn, jo sprS qoN dUjy ƒ lg jWdy hn, Kws krky ies rog nwl gRsI ivBcwrxIAW dw sMg krn vwly sujwg dw iSkwr huMdy hn Ar auh kukrmI AwpxI au`qm iesqRIAW ƒ BI klMk dyx dw kwrx bxdy hn.#suzwk rog iv`c pySwb jln Aqy pIVw nwl AwauNdw hY. kmr iv`c drd huMdw hY, m`Tw qwp rihMdw hY, Bu`K bMd ho jWdI hY.#ies rog dw CyqI ielwj krnw cwhIey, ikauNik purwxw suzwk keI qrW dy klyS pYdw krdw hY. swDwrx ielwj ieh hn-#rwq ƒ pMj gRyn kYloml (Calomel) dy ky, svyry cwr fRwm mYgnySIAw AQvw iksy hor lUx dw julwb dy ky, brojy jW ic¤ty cMnx dw qyl ds ds bUMdW idn iv`c iqMn vwr du`D qy pwky ipAwauxw cwhIey Ar jd kbz mlUm hovy qurq hI iksy lUx dw julwb dy dyxw loVIey.#gyrU iqMn mwSy, k¤cy Coly ie`k qolw, rwq ƒ pwxI iv`c iBauN r`Kxy, ies pwxI iv`c cwr qoly Srbq bzUrI imlwky ipAwauxw.#klmI Sorw pOxy do qoly, vfI ielwiecI dy bIj pOxy do qoly, ienHW dw cUrx krky CI CI mwsy svyr Aqy sMJ s`TI dy cwaulW dy Dox nwl P`kxw.#pySwb dI nwlI dy j^m dI sPweI leI hyT ilKI dvweIAW dI ipckwrI guxkwrI hY-#nIlyQoQy dI iK`l ie`k mwSw, murdwr sMg CI mwSy, surmw ie`k qolw, rsONq ie`k qolw, k`Q ic`tI ie`k qolw, msqgI rUmI CI mwSy, ieh sB Krl iv`c brIk krky, ie`k boql pwxI imlwky SISI iv`c pw lE Ar ies pwxI iv`c iek mwSw APIm, ie`k mwSw brojw imlwky idn iv`c do iqMn vwr ipckwrI kro.#grm mswly, K`tw, jwdw im`Tw, mws, ctnIAW, imrcW, mYQun, bhuq iPrnw Awid qoN prhyz r`Kxw cwhIey.#Kwx leI du`D, cwaul, iKcVI, iPrxI, jON dw dlIAw, k`dU, kulPw Awid ihqkwrI hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਉੱਤਮ ਜਾਗਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਨੀਂਦ ਦਾ ਤ੍ਯਾਗੀ। ੨. ਸਾਵਧਾਨ. ਚੌਕਸ. ਸੁਜਗ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੌਕੀਦਾਰ. ਪਹਿਰੂ. \"ਪੰਚ ਤਸਕਰ ਜੀਤ ਸਿੱਖ ਹੀ ਸੁਜਾਗ ਹੈ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ੪. ਫ਼ਾ. [سوزاک] ਸੁਜ਼ਾਕ. ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਸੋਜ਼ਿਸ਼ (ਜਲਨ). Gonorrhea. ਇਹ ਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ. ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੋ ਕੇ ਪੀਪ ਆਉਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਭੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸੂਖਮ ਕੀੜੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਇਸ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸੀ ਵਿਭਚਾਰਣੀਆਂ ਦਾ ਸੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਜਾਗ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਉਹ ਕੁਕਰਮੀ ਆਪਣੀ ਉੱਤਮ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਕਲੰਕ ਦੇਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੇ ਹਨ.#ਸੁਜ਼ਾਕ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਪੇਸ਼ਾਬ ਜਲਨ ਅਤੇ ਪੀੜਾ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਕਮਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਛੇਤੀ ਇਲਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣਾ ਸੁਜ਼ਾਕ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਕਲੇਸ਼ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#ਰਾਤ ਨੂੰ ਪੰਜ ਗ੍ਰੇਨ ਕੈਲੋਮਲ (Calomel) ਦੇ ਕੇ, ਸਵੇਰੇ ਚਾਰ ਡ੍ਰਾਮ ਮੈਗਨੇਸ਼ੀਆ ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਲੂਣ ਦਾ ਜੁਲਾਬ ਦੇ ਕੇ, ਬਰੋਜੇ ਜਾਂ ਚਿੱਟੇ ਚੰਨਣ ਦਾ ਤੇਲ ਦਸ ਦਸ ਬੂੰਦਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੁੱਧ ਤੇ ਪਾਕੇ ਪਿਆਉਣਾ ਚਾਹੀਏ ਅਰ ਜਦ ਕਬਜ਼ ਮਲੂਮ ਹੋਵੇ ਤੁਰਤ ਹੀ ਕਿਸੇ ਲੂਣ ਦਾ ਜੁਲਾਬ ਦੇ ਦੇਣਾ ਲੋੜੀਏ.#ਗੇਰੂ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਕੱਚੇ ਛੋਲੇ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂ ਰੱਖਣੇ, ਇਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਤੋਲੇ ਸ਼ਰਬਤ ਬਜ਼ੂਰੀ ਮਿਲਾਕੇ ਪਿਆਉਣਾ.#ਕਲਮੀ ਸ਼ੋਰਾ ਪੌਣੇ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਵਡੀ ਇਲਾਇਚੀ ਦੇ ਬੀਜ ਪੌਣੇ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਣ ਕਰਕੇ ਛੀ ਛੀ ਮਾਸੇ ਸਵੇਰ ਅਤੇ ਸੰਝ ਸੱਠੀ ਦੇ ਚਾਉਲਾਂ ਦੇ ਧੋਣ ਨਾਲ ਫੱਕਣਾ.#ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਨਾਲੀ ਦੇ ਜਖ਼ਮ ਦੀ ਸਫਾਈ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੀ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਪਿਚਕਾਰੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ-#ਨੀਲੇਥੋਥੇ ਦੀ ਖਿੱਲ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ, ਮੁਰਦਾਰ ਸੰਗ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ, ਸੁਰਮਾ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਰਸੌਂਤ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਕੱਥ ਚਿੱਟੀ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਮਸਤਗੀ ਰੂਮੀ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ, ਇਹ ਸਭ ਖਰਲ ਵਿੱਚ ਬਰੀਕ ਕਰਕੇ, ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਲਓ ਅਰ ਇਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਕ ਮਾਸ਼ਾ ਅਫੀਮ, ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਬਰੋਜਾ ਮਿਲਾਕੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਿਚਕਾਰੀ ਕਰੋ.#ਗਰਮ ਮਸਾਲੇ, ਖੱਟਾ, ਜਾਦਾ ਮਿੱਠਾ, ਮਾਸ, ਚਟਨੀਆਂ, ਮਿਰਚਾਂ, ਮੈਥੁਨ, ਬਹੁਤ ਫਿਰਨਾ ਆਦਿ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਏ.#ਖਾਣ ਲਈ ਦੁੱਧ, ਚਾਉਲ, ਖਿਚੜੀ, ਫਿਰਣੀ, ਜੌਂ ਦਾ ਦਲੀਆ, ਕੱਦੂ, ਕੁਲਫਾ ਆਦਿ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹਨ."},{"id":11194,"word":"suQl","wordUni":"ਸੁਥਲ","definition":"iv- au`qm sQl. cMgI QW[ 2. sMgÎw- swDsmwj. \"suQwau scu mnu inrml hoie.\" (gau mÚ 3)","definitionUni":"ਵਿ- ਉੱਤਮ ਸ੍‍ਥਲ. ਚੰਗੀ ਥਾਂ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਸਮਾਜ. \"ਸੁਥਾਉ ਸਚੁ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੩)"},{"id":11195,"word":"suQlI","wordUni":"ਸੁਥਲੀ","definition":"iv- au`qm sQl. cMgI QW[ 2. sMgÎw- swDsmwj. \"suQwau scu mnu inrml hoie.\" (gau mÚ 3)","definitionUni":"ਵਿ- ਉੱਤਮ ਸ੍‍ਥਲ. ਚੰਗੀ ਥਾਂ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਸਮਾਜ. \"ਸੁਥਾਉ ਸਚੁ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੩)"},{"id":11196,"word":"suQwau","wordUni":"ਸੁਥਾਉ","definition":"iv- au`qm sQl. cMgI QW[ 2. sMgÎw- swDsmwj. \"suQwau scu mnu inrml hoie.\" (gau mÚ 3)","definitionUni":"ਵਿ- ਉੱਤਮ ਸ੍‍ਥਲ. ਚੰਗੀ ਥਾਂ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਸਮਾਜ. \"ਸੁਥਾਉ ਸਚੁ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੩)"},{"id":11197,"word":"suQwn","wordUni":"ਸੁਥਾਨ","definition":"iv- au`qm sQl. cMgI QW[ 2. sMgÎw- swDsmwj. \"suQwau scu mnu inrml hoie.\" (gau mÚ 3)","definitionUni":"ਵਿ- ਉੱਤਮ ਸ੍‍ਥਲ. ਚੰਗੀ ਥਾਂ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧਸਮਾਜ. \"ਸੁਥਾਉ ਸਚੁ ਮਨੁ ਨਿਰਮਲ ਹੋਇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੩)"},{"id":11209,"word":"suMdr","wordUni":"ਸੁੰਦਰ","definition":"sM. iv- sohxw. KUbsUrq. \"suMdr cqur qq kw byqw.\" (suKmnI) 2. sMgÎw- kwmdyv[ 3. SRI gurU Amrdyv jI dw pVoqw, ijs dI rcnw rwmklI rwg iv`c \"sdu\" dyKIdw hY. \"khY suMdr suxhu sMqhu sB jgq pYrI pwie jIau.\" (sdu) \"nMdnu mohrI nwm AnMd[ iqh nMdn suMdr miqvMd[[\"¹ (gupRsU) 4. dwdU jI dw cylw ie`k mhwqmw swDU, ijs dw jnm sMmq 1653 iv`c dÎosw ipMf (rwj jYpur) iv`c hoieAw Aqy sMmq 1746 iv`c sINgwnyr dy mkwm, jo jYpur qoN cwr koh d`Kx hY, dyhWq hoieAw. ies mhwqmw dy rcy hoey gRMQ suMdr ivlws, gÎwnsmudR Aqy swKI Awidk Anyk hn. dyKo, suMdr jI dI kivqw-#kwimnI kI dyh Aiq kihXy sGn vn#auhW suqO jwie koaU BUlkY prq hY,#kuMjr hY giq kit kyhir kI BX Xwmy#bynI kwrI nwgin sI Px ko Drq hY,#kuc hYN phwr jhW kwmcor bYTo, qhW-#swD kY ktwC bwx pRwx ko hrq hY,#suMdr khq eyk AOr Aiq BX qwmy#rwKsI vdn Kwv KwvhI krq hY.#swco aupdyS dyq BlI BlI sIK dyq,#smqw subu`iD dyq kumiq hrq hYN,#mwrg idKwie dyq BwvhUM Bgiq dyq,#pRym kI pRqIq dyq ABrw Brq hYN,#gÎwn dyq DÎwn dyq Awqmivcwr dyq,#bRhm ko bqwie dyq bRhm my crq hYN,#suMdr khq jg sMq kCu dyq nwhI,#sMq jn inis idn dyboeI krq hYN.#5. ie`k mwCI, jo gurU Arjn dyv dw is`K sI. ieh syvw krn iv`c vfw inpux sI[ 6. burhwnpur invwsI ie`k s`jn gurU hirgoibMd swihb dw is`K[ 7. Awgrw invwsI c`Fw SRI gurU hirgoibMd swihb dw is`K. 8. dyKo, iqRBMgI dw rUp 4. (s), 9. ie`k bRwhmx kiv gvwilXr dy rihx vwlw, jo SwhjhW dy drbwr dw kvI sI. 10. dyKo, suMdrSwh.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸੋਹਣਾ. ਖੂਬਸੂਰਤ. \"ਸੁੰਦਰ ਚਤੁਰ ਤਤ ਕਾ ਬੇਤਾ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾਮਦੇਵ। ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪੜੋਤਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਰਾਮਕਲੀ ਰਾਗ ਵਿੱਚ \"ਸਦੁ\" ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. \"ਕਹੈ ਸੁੰਦਰ ਸੁਣਹੁ ਸੰਤਹੁ ਸਭ ਜਗਤ ਪੈਰੀ ਪਾਇ ਜੀਉ.\" (ਸਦੁ) \"ਨੰਦਨੁ ਮੋਹਰੀ ਨਾਮ ਅਨੰਦ। ਤਿਹ ਨੰਦਨ ਸੁੰਦਰ ਮਤਿਵੰਦ।।\"¹ (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਦਾਦੂ ਜੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੬੫੩ ਵਿੱਚ ਦ੍ਯੋਸਾ ਪਿੰਡ (ਰਾਜ ਜੈਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਮਤ ੧੭੪੬ ਵਿੱਚ ਸੀਂਗਾਨੇਰ ਦੇ ਮਕਾਮ, ਜੋ ਜੈਪੁਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੋਹ ਦੱਖਣ ਹੈ, ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਗ੍ਰੰਥ ਸੁੰਦਰ ਵਿਲਾਸ, ਗ੍ਯਾਨਸਮੁਦ੍ਰ ਅਤੇ ਸਾਖੀ ਆਦਿਕ ਅਨੇਕ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸੁੰਦਰ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ-#ਕਾਮਿਨੀ ਕੀ ਦੇਹ ਅਤਿ ਕਹਿਯੇ ਸਘਨ ਵਨ#ਉਹਾਂ ਸੁਤੌ ਜਾਇ ਕੋਊ ਭੂਲਕੈ ਪਰਤ ਹੈ,#ਕੁੰਜਰ ਹੈ ਗਤਿ ਕਟਿ ਕੇਹਰਿ ਕੀ ਭਯ ਯਾਮੇ#ਬੇਨੀ ਕਾਰੀ ਨਾਗਨਿ ਸੀ ਫਣ ਕੋ ਧਰਤ ਹੈ,#ਕੁਚ ਹੈਂ ਪਹਾਰ ਜਹਾਂ ਕਾਮਚੋਰ ਬੈਠੋ, ਤਹਾਂ-#ਸਾਧ ਕੈ ਕਟਾਛ ਬਾਣ ਪ੍ਰਾਣ ਕੋ ਹਰਤ ਹੈ,#ਸੁੰਦਰ ਕਹਤ ਏਕ ਔਰ ਅਤਿ ਭਯ ਤਾਮੇ#ਰਾਖਸੀ ਵਦਨ ਖਾਵ ਖਾਵਹੀ ਕਰਤ ਹੈ.#ਸਾਚੋ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਤ ਭਲੀ ਭਲੀ ਸੀਖ ਦੇਤ,#ਸਮਤਾ ਸੁਬੁੱਧਿ ਦੇਤ ਕੁਮਤਿ ਹਰਤ ਹੈਂ,#ਮਾਰਗ ਦਿਖਾਇ ਦੇਤ ਭਾਵਹੂੰ ਭਗਤਿ ਦੇਤ,#ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਪ੍ਰਤੀਤ ਦੇਤ ਅਭਰਾ ਭਰਤ ਹੈਂ,#ਗ੍ਯਾਨ ਦੇਤ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਤ ਆਤਮਵਿਚਾਰ ਦੇਤ,#ਬ੍ਰਹ੍‌ਮ ਕੋ ਬਤਾਇ ਦੇਤ ਬ੍ਰਹ੍‌ਮ ਮੇ ਚਰਤ ਹੈਂ,#ਸੁੰਦਰ ਕਹਤ ਜਗ ਸੰਤ ਕਛੁ ਦੇਤ ਨਾਹੀ,#ਸੰਤ ਜਨ ਨਿਸਿ ਦਿਨ ਦੇਬੋਈ ਕਰਤ ਹੈਂ.#੫. ਇੱਕ ਮਾਛੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੀ. ਇਹ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਨਿਪੁਣ ਸੀ। ੬. ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਸੱਜਨ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ। ੭. ਆਗਰਾ ਨਿਵਾਸੀ ਚੱਢਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ. ੮. ਦੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਭੰਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ੪. (ਸ), ੯. ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਵਿ ਗਵਾਲਿਯਰ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਕਵੀ ਸੀ. ੧੦. ਦੇਖੋ, ਸੁੰਦਰਸ਼ਾਹ."},{"id":11211,"word":"sudrSn cUrx","wordUni":"ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੂਰਣ","definition":"hrV, bhyVw, Awaulw, hldI dwruhldI, CotI kMtylI vfI kMtylI, kcUr, kwlI imrc, mG ip`pl, ip`plw mUl, mUrvw, suMF, gloie, Dmwsw, kVU, ip`qpwpVw, nwgrmoQw, qRwXmwx, nyqRbwlw, inMm dI iC`l, puhkr mUl, ml`TI, kuVw dI iC`l, Ajvwien, ieMdR jON, BwrMgI, suhWjxy dy bIj, PtkVI, bc, dwlcInI, pdmwK, cMdn, AqIs, KrYhtI, SwlprxI, ipRsprxI, bwiebiVMg, qgr, ic¤qy dI ic`l, dyvdwru, cv, ptolpqR, jIvk, irsBk, lONg, vMSlocn, ic`tw kml, kwkolI, pqRj, jwivqRI, qwlIspqR. ieh bvMjw AOKDIAW smwn vzn dIAW lYky ienHW sBnW qoN A¤Dy qol dw crwieqw imlwky, sB ƒ cMgI qrW ku`tky cUrx bxwvy. ieh sudrSn cUrx sIql jl nwl svyr vyly syvn kIqw, vwq ip`q kP dy doS, ivKm jÍr, swDwrx qwp, BRm, iqRKw, KWsI, pWfU rog, ihRdY rog, joVW dw drd Awidk Anyk ibmwrIAW dUr krdw hY.","definitionUni":"ਹਰੜ, ਬਹੇੜਾ, ਆਉਲਾ, ਹਲਦੀ ਦਾਰੁਹਲਦੀ, ਛੋਟੀ ਕੰਟੇਲੀ ਵਡੀ ਕੰਟੇਲੀ, ਕਚੂਰ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚ, ਮਘ ਪਿੱਪਲ, ਪਿੱਪਲਾ ਮੂਲ, ਮੂਰਵਾ, ਸੁੰਢ, ਗਲੋਇ, ਧਮਾਸਾ, ਕੜੂ, ਪਿੱਤਪਾਪੜਾ, ਨਾਗਰਮੋਥਾ, ਤ੍ਰਾਯਮਾਣ, ਨੇਤ੍ਰਬਾਲਾ, ਨਿੰਮ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਪੁਹਕਰ ਮੂਲ, ਮਲੱਠੀ, ਕੁੜਾ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਅਜਵਾਇਨ, ਇੰਦ੍ਰ ਜੌਂ, ਭਾਰੰਗੀ, ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦੇ ਬੀਜ, ਫਟਕੜੀ, ਬਚ, ਦਾਲਚੀਨੀ, ਪਦਮਾਖ, ਚੰਦਨ, ਅਤੀਸ, ਖਰੈਹਟੀ, ਸ਼ਾਲਪਰਣੀ, ਪ੍ਰਿਸ੍ਠਪਰਣੀ, ਬਾਇਬੜਿੰਗ, ਤਗਰ, ਚਿੱਤੇ ਦੀ ਚਿੱਲ, ਦੇਵਦਾਰੁ, ਚਵ, ਪਟੋਲਪਤ੍ਰ, ਜੀਵਕ, ਰਿਸਭਕ, ਲੌਂਗ, ਵੰਸ਼ਲੋਚਨ, ਚਿੱਟਾ ਕਮਲ, ਕਾਕੋਲੀ, ਪਤ੍ਰਜ, ਜਾਵਿਤ੍ਰੀ, ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰ. ਇਹ ਬਵੰਜਾ ਔਖਧੀਆਂ ਸਮਾਨ ਵਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਲੈਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਤੋਂ ਅੱਧੇ ਤੋਲ ਦਾ ਚਰਾਇਤਾ ਮਿਲਾਕੇ, ਸਭ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕੁੱਟਕੇ ਚੂਰਣ ਬਣਾਵੇ. ਇਹ ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੂਰਣ ਸੀਤਲ ਜਲ ਨਾਲ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ, ਵਾਤ ਪਿੱਤ ਕਫ ਦੇ ਦੋਸ਼, ਵਿਖਮ ਜ੍ਵਰ, ਸਾਧਾਰਣ ਤਾਪ, ਭ੍ਰਮ, ਤ੍ਰਿਖਾ, ਖਾਂਸੀ, ਪਾਂਡੂ ਰੋਗ, ਹ੍ਰਿਦੈ ਰੋਗ, ਜੋੜਾਂ ਦਾ ਦਰਦ ਆਦਿਕ ਅਨੇਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ."},{"id":11287,"word":"su`DU","wordUni":"ਸੁੱਧੂ","definition":"dyKo, s`DU[ 2. bu`DU GuimAwr is`K dw ipqw. dyKo, bu`DU[ 3. BweI rUpcMd dy ipqw swDU ƒ keI lyKkW ny su`DU ilK id`qw hY. dyKo, rUpcMd BweI.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸੱਧੂ। ੨. ਬੁੱਧੂ ਘੁਮਿਆਰ ਸਿੱਖ ਦਾ ਪਿਤਾ. ਦੇਖੋ, ਬੁੱਧੂ। ੩. ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਸੁੱਧੂ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਰੂਪਚੰਦ ਭਾਈ."},{"id":11428,"word":"suBicMqn","wordUni":"ਸੁਭਚਿੰਤਨ","definition":"sMgÎw- SuB (Blw) icqvnw. Blw cwhuxw. ^Yr^ÍwhI[ 2. nyk i^Awl. \"suBicMqn goibMd rmx inrml swDU sMg.\" (Awsw CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ੁਭ (ਭਲਾ) ਚਿਤਵਨਾ. ਭਲਾ ਚਾਹੁਣਾ. ਖ਼ੈਰਖ਼੍ਵਾਹੀ। ੨. ਨੇਕ ਖ਼ਿਆਲ. \"ਸੁਭਚਿੰਤਨ ਗੋਬਿੰਦ ਰਮਣ ਨਿਰਮਲ ਸਾਧੂ ਸੰਗ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":11509,"word":"sumyr isMG","wordUni":"ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ","definition":"XU. pI. iv`c ijlw AwjmgVH dy ngr \"injwmwbwd\"¹ dy vsnIk bwbw swDU isMG jI dy supuqR, jo au`qm kvI sn. ienHW ny Kwlsw Sqk, gurupd pRym pRkwS Awid keI gRMQ ilKy hn. gurupd prym pRkwS dI rcnw dw swl hY-#\"sMmq au`ins sY AiDk qyies nwl rswl,#ngr njIbwbwd my BXo suvcn inhwl.#sumyr isMG jI kuJ smW qKq ptny swihb dy mhMq BI rhy sn. dyKo, injwmwbwd.","definitionUni":"ਯੂ. ਪੀ. ਵਿੱਚ ਜਿਲਾ ਆਜਮਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨਗਰ \"ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ\"¹ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਖਾਲਸਾ ਸ਼ਤਕ, ਗੁਰੁਪਦ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਆਦਿ ਕਈ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਗੁਰੁਪਦ ਪਰੇਮ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦਾ ਸਾਲ ਹੈ-#\"ਸੰਮਤ ਉੱਨਿਸ ਸੈ ਅਧਿਕ ਤੇਇਸ ਨਾਲ ਰਸਾਲ,#ਨਗਰ ਨਜੀਬਾਬਾਦ ਮੇ ਭਯੋ ਸੁਵਚਨ ਨਿਹਾਲ.#ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਤਖਤ ਪਟਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹੰਤ ਭੀ ਰਹੇ ਸਨ. ਦੇਖੋ, ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ."},{"id":11512,"word":"sumMq","wordUni":"ਸੁਮੰਤ","definition":"au`qm mMqR. nyk slwh[ 2. dSrQ dw mMqRI[ 3. jp krn Xog au`qm mMqR. \"sumMqR swDubcnw.\" (gwQw)","definitionUni":"ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ. ਨੇਕ ਸਲਾਹ। ੨. ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰੀ। ੩. ਜਪ ਕਰਨ ਯੋਗ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ. \"ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਸਾਧੁਬਚਨਾ.\" (ਗਾਥਾ)"},{"id":11513,"word":"sumMqR","wordUni":"ਸੁਮੰਤ੍ਰ","definition":"au`qm mMqR. nyk slwh[ 2. dSrQ dw mMqRI[ 3. jp krn Xog au`qm mMqR. \"sumMqR swDubcnw.\" (gwQw)","definitionUni":"ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ. ਨੇਕ ਸਲਾਹ। ੨. ਦਸ਼ਰਥ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰੀ। ੩. ਜਪ ਕਰਨ ਯੋਗ ਉੱਤਮ ਮੰਤ੍ਰ. \"ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਸਾਧੁਬਚਨਾ.\" (ਗਾਥਾ)"},{"id":11577,"word":"surQwn","wordUni":"ਸੁਰਥਾਨ","definition":"ifMg. sMgÎw- sÍrg. dyviqAW dy rihx dw QW[ 2. dyvmMidr[ 3. sqsMg. swDusmwj.","definitionUni":"ਡਿੰਗ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ੍ਵਰਗ. ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਥਾਂ। ੨. ਦੇਵਮੰਦਿਰ। ੩. ਸਤਸੰਗ. ਸਾਧੁਸਮਾਜ."},{"id":11580,"word":"surdyv","wordUni":"ਸੁਰਦੇਵ","definition":"sMgÎw- dyviqAW dw sÍwmI ieMdR. \"swD kY sMig soBw surdyvw.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਇੰਦ੍ਰ. \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸੋਭਾ ਸੁਰਦੇਵਾ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":11593,"word":"surpur","wordUni":"ਸੁਰਪੁਰ","definition":"sMgÎw- AmrwvqI. sÍrg[ 2. swDusmwj.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਮਰਾਵਤੀ. ਸ੍ਵਰਗ। ੨. ਸਾਧੁਸਮਾਜ."},{"id":11594,"word":"surpuir","wordUni":"ਸੁਰਪੁਰਿ","definition":"sMgÎw- AmrwvqI. sÍrg[ 2. swDusmwj.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਮਰਾਵਤੀ. ਸ੍ਵਰਗ। ੨. ਸਾਧੁਸਮਾਜ."},{"id":11595,"word":"surbwnI","wordUni":"ਸੁਰਬਾਨੀ","definition":"sMgÎw- sMsikRq. dyvBwsw[ 2. swDu dI bwxI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ. ਦੇਵਭਾਸਾ। ੨. ਸਾਧੁ ਦੀ ਬਾਣੀ."},{"id":11661,"word":"surodX","wordUni":"ਸੁਰੋਦਯ","definition":"sM. sÍrodX. sMgÎw- ie`k qMqR SwsqR, ijs iv`c sÍr (sÍwsW) dw ivcwr iliKAw hY. s¤jy K¤by surW qoN SuB ASuB Pl Anyk rIiq nwl mMny hn. iksy vihmI ny siqgurU nwnk dyv jI dw nwauN lY ky BI surodw gRMQ iliKAw hY, jo Asl iv`c crxdws dy sÍrodX dI hI gurmuKI A`KrW iv`c jÎoN kI qÎoN nkl hY[ 2. vYsnv swDU crxdws dw ricAw sÍrodX gRMQ swDUAW iv`c pRym nwl piVHAw jWdw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਵਰੋਦਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਤੰਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰ (ਸ੍ਵਾਸਾਂ) ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਅਨੇਕ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਹਨ. ਕਿਸੇ ਵਹਿਮੀ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲੈ ਕੇ ਭੀ ਸੁਰੋਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਰਣਦਾਸ ਦੇ ਸ੍ਵਰੋਦਯ ਦੀ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ੍ਯੋਂ ਕੀ ਤ੍ਯੋਂ ਨਕਲ ਹੈ। ੨. ਵੈਸਨਵ ਸਾਧੂ ਚਰਣਦਾਸ ਦਾ ਰਚਿਆ ਸ੍ਵਰੋਦਯ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":11662,"word":"surodw","wordUni":"ਸੁਰੋਦਾ","definition":"sM. sÍrodX. sMgÎw- ie`k qMqR SwsqR, ijs iv`c sÍr (sÍwsW) dw ivcwr iliKAw hY. s¤jy K¤by surW qoN SuB ASuB Pl Anyk rIiq nwl mMny hn. iksy vihmI ny siqgurU nwnk dyv jI dw nwauN lY ky BI surodw gRMQ iliKAw hY, jo Asl iv`c crxdws dy sÍrodX dI hI gurmuKI A`KrW iv`c jÎoN kI qÎoN nkl hY[ 2. vYsnv swDU crxdws dw ricAw sÍrodX gRMQ swDUAW iv`c pRym nwl piVHAw jWdw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਵਰੋਦਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਤੰਤ੍ਰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰ (ਸ੍ਵਾਸਾਂ) ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਅਨੇਕ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਮੰਨੇ ਹਨ. ਕਿਸੇ ਵਹਿਮੀ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਨਾਉਂ ਲੈ ਕੇ ਭੀ ਸੁਰੋਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਚਰਣਦਾਸ ਦੇ ਸ੍ਵਰੋਦਯ ਦੀ ਹੀ ਗੁਰਮੁਖੀ ਅੱਖਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜ੍ਯੋਂ ਕੀ ਤ੍ਯੋਂ ਨਕਲ ਹੈ। ੨. ਵੈਸਨਵ ਸਾਧੂ ਚਰਣਦਾਸ ਦਾ ਰਚਿਆ ਸ੍ਵਰੋਦਯ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਧੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":11753,"word":"sUhx","wordUni":"ਸੂਹਣ","definition":"sM. smUhnI. sMgÎw- kUVw sMbrky iek`Tw krn vwlI, buhwrI. \"dyau sUhnI swDu kY.\" (iblw mÚ 5) sMsikRq iv`c \"SoDnI\" nwauN BI JwVU dw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਮੂਹਨੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੂੜਾ ਸੰਬਰਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬੁਹਾਰੀ. \"ਦੇਉ ਸੂਹਨੀ ਸਾਧੁ ਕੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ \"ਸ਼ੋਧਨੀ\" ਨਾਉਂ ਭੀ ਝਾੜੂ ਦਾ ਹੈ."},{"id":11754,"word":"sUhxI","wordUni":"ਸੂਹਣੀ","definition":"sM. smUhnI. sMgÎw- kUVw sMbrky iek`Tw krn vwlI, buhwrI. \"dyau sUhnI swDu kY.\" (iblw mÚ 5) sMsikRq iv`c \"SoDnI\" nwauN BI JwVU dw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਮੂਹਨੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੂੜਾ ਸੰਬਰਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬੁਹਾਰੀ. \"ਦੇਉ ਸੂਹਨੀ ਸਾਧੁ ਕੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ \"ਸ਼ੋਧਨੀ\" ਨਾਉਂ ਭੀ ਝਾੜੂ ਦਾ ਹੈ."},{"id":11755,"word":"sUhn","wordUni":"ਸੂਹਨ","definition":"sM. smUhnI. sMgÎw- kUVw sMbrky iek`Tw krn vwlI, buhwrI. \"dyau sUhnI swDu kY.\" (iblw mÚ 5) sMsikRq iv`c \"SoDnI\" nwauN BI JwVU dw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਮੂਹਨੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੂੜਾ ਸੰਬਰਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬੁਹਾਰੀ. \"ਦੇਉ ਸੂਹਨੀ ਸਾਧੁ ਕੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ \"ਸ਼ੋਧਨੀ\" ਨਾਉਂ ਭੀ ਝਾੜੂ ਦਾ ਹੈ."},{"id":11756,"word":"sUhnI","wordUni":"ਸੂਹਨੀ","definition":"sM. smUhnI. sMgÎw- kUVw sMbrky iek`Tw krn vwlI, buhwrI. \"dyau sUhnI swDu kY.\" (iblw mÚ 5) sMsikRq iv`c \"SoDnI\" nwauN BI JwVU dw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸਮੂਹਨੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੂੜਾ ਸੰਬਰਕੇ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਬੁਹਾਰੀ. \"ਦੇਉ ਸੂਹਨੀ ਸਾਧੁ ਕੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ \"ਸ਼ੋਧਨੀ\" ਨਾਉਂ ਭੀ ਝਾੜੂ ਦਾ ਹੈ."},{"id":11884,"word":"sUPI","wordUni":"ਸੂਫੀ","definition":"[صوُفی] sU&I. ArbI sUP pd dw ArQ pivqRqw Aqy auNn hY. jo kMbæl AQvw kMbl dI KPnI pihry auh sUPI hY[ 2. jo pivqRwqmw hovy auh sUPI hY[ 3. XUnwnI \"soPIAw\" pd igAwn boDk hY jo igAwnI hovy auh sUPI hY[ 4. muslmwnW dw ie`k iPrkw sUPI AQvw sUPeI AKwauNdw hY jo vydWq Aqy ieslwm dy myl qoN aupijAw hY. ies mq dw pRcwrk bhwau`dIn swm hY, jo eIsvI qyrvIN sdI dy AwrMB iv`c hoieAw hY. sUPIAW dy nym ieh hn-#a. ^udw sB iv`c hY Ar ^udw iv`c sB kuJ hY.#A. mjhb mukiq dw swKÎwq swDn nhIN, kyvl jIvnXwqRw dw qrIkw hY.#e. ^udw dI rjw iv`c swrI rcnw hY, aus dI pRyrxw ibnw AwdmI kuJ nhIN kr skdw.#s. jIvwqmw dyh qoN pihlW sI, Ar krxI dy pRBwv ^udw iv`c smwvygw.#h. pUry gurU dI ikRpw nwl ^udw dy ismrx iv`c lIn rihx qoN ABydqw pRwpq huMdI hY. ijs qrW vydWqIAW ny s`q BUimkW mMnIAW hn, ausy qrW sUPI, prmpd dy sPr dIAW cwr mMjlW klpdy hn Ar muswiPr ijgÎwsU ƒ \"swilk\" AwKdy hn.#pihlI mMijl \"nwsUq\" (ienswnIXq) hY, ijs iv`c SrIAq Anuswr clxw jrUrI hY.#dUjI mMijl \"mlkUq\" (PirSqw ^slq) hY, ijs iv`c \"qrIkq\" ArQwq muriSd dy d¤sy qrIky Anuswr c`lxw hY.#qIjI mMijl \"jbrUq\" (Skiq) hY, ijs iv`c \"mwrPq\" (gÎwn bl) dI pRwpqI huMdI hY.#cOQI mMjl \"Pnw\" (ABwv) hY, ijs iv`c \"hkIkq\" (sqÎ srUp) dI pRwpqI hox krky sB klipq vsqUAW dw ABwv ho ky \"vsl\" (imlwp) huMdw hY.","definitionUni":"[صوُفی] ਸੂਫ਼ੀ. ਅਰਬੀ ਸੂਫ ਪਦ ਦਾ ਅਰਥ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਅਤੇ ਉਂਨ ਹੈ. ਜੋ ਕੰਬ਼ਲ ਅਥਵਾ ਕੰਬਲ ਦੀ ਖਫਨੀ ਪਹਿਰੇ ਉਹ ਸੂਫੀ ਹੈ। ੨. ਜੋ ਪਵਿਤ੍ਰਾਤਮਾ ਹੋਵੇ ਉਹ ਸੂਫੀ ਹੈ। ੩. ਯੂਨਾਨੀ \"ਸੋਫੀਆ\" ਪਦ ਗਿਆਨ ਬੋਧਕ ਹੈ ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਹੋਵੇ ਉਹ ਸੂਫੀ ਹੈ। ੪. ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ ਸੂਫੀ ਅਥਵਾ ਸੂਫਈ ਅਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਵੇਦਾਂਤ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ. ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਬਹਾਉੱਦੀਨ ਸਾਮ ਹੈ, ਜੋ ਈਸਵੀ ਤੇਰਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸੂਫੀਆਂ ਦੇ ਨੇਮ ਇਹ ਹਨ-#ੳ. ਖ਼ੁਦਾ ਸਭ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਰ ਖ਼ੁਦਾ ਵਿੱਚ ਸਭ ਕੁਝ ਹੈ.#ਅ. ਮਜਹਬ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਖ੍ਯਾਤ ਸਾਧਨ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਜੀਵਨਯਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਹੈ.#ੲ. ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਰਜਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਬਿਨਾ ਆਦਮੀ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ.#ਸ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਦੇਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੀ, ਅਰ ਕਰਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਖ਼ੁਦਾ ਵਿੱਚ ਸਮਾਵੇਗਾ.#ਹ. ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਸਿਮਰਣ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਅਭੇਦਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਵੇਦਾਂਤੀਆਂ ਨੇ ਸੱਤ ਭੂਮਿਕਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਹਨ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਸੂਫੀ, ਪਰਮਪਦ ਦੇ ਸਫਰ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਮੰਜਲਾਂ ਕਲਪਦੇ ਹਨ ਅਰ ਮੁਸਾਫਿਰ ਜਿਗ੍ਯਾਸੂ ਨੂੰ \"ਸਾਲਿਕ\" ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਪਹਿਲੀ ਮੰਜਿਲ \"ਨਾਸੂਤ\" (ਇਨਸਾਨੀਯਤ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਅਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚਲਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ.#ਦੂਜੀ ਮੰਜਿਲ \"ਮਲਕੂਤ\" (ਫਰਿਸ਼ਤਾ ਖ਼ਸਲਤ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ \"ਤਰੀਕਤ\" ਅਰਥਾਤ ਮੁਰਸ਼ਿਦ ਦੇ ਦੱਸੇ ਤਰੀਕੇ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣਾ ਹੈ.#ਤੀਜੀ ਮੰਜਿਲ \"ਜਬਰੂਤ\" (ਸ਼ਕਤਿ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ \"ਮਾਰਫਤ\" (ਗ੍ਯਾਨ ਬਲ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਚੌਥੀ ਮੰਜਲ \"ਫਨਾ\" (ਅਭਾਵ) ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ \"ਹਕੀਕਤ\" (ਸਤ੍ਯ ਸਰੂਪ) ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕਲਪਿਤ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੋ ਕੇ \"ਵਸਲ\" (ਮਿਲਾਪ) ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":11892,"word":"sUr","wordUni":"ਸੂਰ","definition":"sM. SUl. sMgÎw- kMfy vW| cuBx vwlI iF`fpIV. \"BXo sUr rwjw jU mrÎo.\" (cirqR 218) dyKo, sUl rog[ 2. kMfw. kMtk. Bwv- vYrI. \"sUr surwn ky hwn kry.\" (gupRsU) 3. iqRsUl. Bwlw. nyjw. \"hqy sqRü gn gih kr sUr.\" (gupRsU) 4. sM. sUr. sUrj. \"nwm jpq koit sUr auijAwrw.\" (jYq mÚ 5) \"kyqy ieMd cMd sUr kyqy.\" (jpu) 5. Bwv- Awqimk rOSnI. igAwn dw pRkwS. \"augvY sUr Asur sMGwrY.\" (EAMkwr) Asur qoN Bwv ivkwr hY[ 6. XogBÎws dy sMkyq Anuswr s`jI nwiskw dÍwrw cldw sÍws, ijs dw dyvqw sUrj mMinAw hY. \"sUr sq KoVsw dq kIAw.\" (mwrU jYdyv) 7. pMifq. dwnw[ 8. sM. SUr. XoDw. bhwdur. \"AsMK sUr muh BK swr.\" (jpu) 9. sM. SOrX. sUrmqw. bhwdurI. \"KqRI sbdM sUr sbdM.\" (vwrw Awsw) 10. sM. SUkr. sUAr. vrwh. \"sUr qm ivRMd pr, sUr rx duMd pr, sUr idiqnMd pr.¹ (gupRsU)#kurwn iv`c sUr dw mws hrwm iliKAw hY. dyKo, sUrq bkr, AwXq 71, XhUdI sUr ƒ ies leI ApivqR mMndy hn ik pYgMbr mUsw ny sUr dI ApivqR pSUAW iv`c igxqI kIqI hY.² is`K sUr ƒ Kwx vwly pSUAW iv`c igxdy hn, pr Kws krky iviD nhIN[ 11. Aæ. [صوُر] sUr. qurHI. ibgul[ 12. iesrw&Il PirSqy dw rxisMhw, jo pRlY vyly v¤jygw, ijs qoN murdy kbrW iv¤co auT KVy hoxgy. doKo, kurwn sUrq 39, AwXq 68[ 13. &w. [سۇر] lodI vMS dy pTwxW dI ie`k jwiq. humwXUM ƒ ij`qx vwlw SyrSwh iesy jwiq dw sI[ 14. SwdI dI sBw[ 15. surK rMg[ 16. Shrpnwh. PsIl.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ੂਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੰਡੇ ਵਾਂਙ ਚੁਭਣ ਵਾਲੀ ਢਿੱਡਪੀੜ. \"ਭਯੋ ਸੂਰ ਰਾਜਾ ਜੂ ਮਰ੍ਯੋ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੨੧੮) ਦੇਖੋ, ਸੂਲ ਰੋਗ। ੨. ਕੰਡਾ. ਕੰਟਕ. ਭਾਵ- ਵੈਰੀ. \"ਸੂਰ ਸੁਰਾਨ ਕੇ ਹਾਨ ਕਰੇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੩. ਤ੍ਰਿਸੂਲ. ਭਾਲਾ. ਨੇਜਾ. \"ਹਤੇ ਸਤ੍ਰੁ ਗਨ ਗਹਿ ਕਰ ਸੂਰ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਸੰ. ਸੂਰ. ਸੂਰਜ. \"ਨਾਮ ਜਪਤ ਕੋਟਿ ਸੂਰ ਉਜਿਆਰਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫) \"ਕੇਤੇ ਇੰਦ ਚੰਦ ਸੂਰ ਕੇਤੇ.\" (ਜਪੁ) ੫. ਭਾਵ- ਆਤਮਿਕ ਰੌਸ਼ਨੀ. ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼. \"ਉਗਵੈ ਸੂਰ ਅਸੁਰ ਸੰਘਾਰੈ.\" (ਓਅੰਕਾਰ) ਅਸੁਰ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਿਕਾਰ ਹੈ। ੬. ਯੋਗਭ੍ਯਾਸ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਜੀ ਨਾਸਿਕਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਚਲਦਾ ਸ੍ਵਾਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਸੂਰਜ ਮੰਨਿਆ ਹੈ. \"ਸੂਰ ਸਤ ਖੋੜਸਾ ਦਤ ਕੀਆ.\" (ਮਾਰੂ ਜੈਦੇਵ) ੭. ਪੰਡਿਤ. ਦਾਨਾ। ੮. ਸੰ. ਸ਼ੂਰ. ਯੋਧਾ. ਬਹਾਦੁਰ. \"ਅਸੰਖ ਸੂਰ ਮੁਹ ਭਖ ਸਾਰ.\" (ਜਪੁ) ੯. ਸੰ. ਸ਼ੌਰ੍‍ਯ. ਸੂਰਮਤਾ. ਬਹਾਦੁਰੀ. \"ਖਤ੍ਰੀ ਸਬਦੰ ਸੂਰ ਸਬਦੰ.\" (ਵਾਰਾ ਆਸਾ) ੧੦. ਸੰ. ਸ਼ੂਕਰ. ਸੂਅਰ. ਵਰਾਹ. \"ਸੂਰ ਤਮ ਵ੍ਰਿੰਦ ਪਰ, ਸੂਰ ਰਣ ਦੁੰਦ ਪਰ, ਸੂਰ ਦਿਤਿਨੰਦ ਪਰ.¹ (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਸੂਰ ਦਾ ਮਾਸ ਹਰਾਮ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸੂਰਤ ਬਕਰ, ਆਯਤ ੭੧, ਯਹੂਦੀ ਸੂਰ ਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੈਗੰਬਰ ਮੂਸਾ ਨੇ ਸੂਰ ਦੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਕੀਤੀ ਹੈ.² ਸਿੱਖ ਸੂਰ ਨੂੰ ਖਾਣ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂਆਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵਿਧਿ ਨਹੀਂ। ੧੧. ਅ਼. [صوُر] ਸੂਰ. ਤੁਰ੍ਹੀ. ਬਿਗੁਲ। ੧੨. ਇਸਰਾਫ਼ੀਲ ਫਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾ ਰਣਸਿੰਹਾ, ਜੋ ਪ੍ਰਲੈ ਵੇਲੇ ਵੱਜੇਗਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਮੁਰਦੇ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋ ਉਠ ਖੜੇ ਹੋਣਗੇ. ਦੋਖੋ, ਕੁਰਾਨ ਸੂਰਤ ੩੯, ਆਯਤ ੬੮। ੧੩. ਫ਼ਾ. [سۇر] ਲੋਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਪਠਾਣਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤਿ. ਹੁਮਾਯੂੰ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੇਰਸ਼ਾਹ ਇਸੇ ਜਾਤਿ ਦਾ ਸੀ। ੧੪. ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਸਭਾ। ੧੫. ਸੁਰਖ ਰੰਗ। ੧੬. ਸ਼ਹਰਪਨਾਹ. ਫਸੀਲ."},{"id":11907,"word":"sUrjm`l","wordUni":"ਸੂਰਜਮੱਲ","definition":"mwqw mhwdyvI dy audr qoN SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw supuqR, ijs dw jnm sMmq 1674 iv`c AimRqsr hoieAw. sUrj m`l jI dI SwdI krqwrpur invwsI pRymcMd islI KqRI dI kMnÎw Kymkuier nwl hoeI, ijs dy audr qoN sMmq 1690 iv`c dIpcMd puqR jnimAw.#dIp cMd dy Gr sMmq 1717 iv`c gulwb rwX Aqy sMmq 1719 iv`c SÎwmcMd jnmy, ijnHW ny dSmyS qoN AimRq Ckky isMG pd Dwrx kIqw. gulwb isMG dI vMS nhIN rhI. SÎwm isMG dI sMqwn AwnMdpur dI soFI swihb hn, jo \"vfy myl\" dy AKwauNdy hn. dyKo, soFI.#ijs KMfy nwl gurU swihb ny AimRq iqAwr kIqw Ar jo SRI swihb dSmyS ny aus smyN SÎwm isMG jI ƒ pihrwieAw, auh AwnMd pur dy \"it`kw swihb\" pws hn.","definitionUni":"ਮਾਤਾ ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੬੭੪ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੋਇਆ. ਸੂਰਜ ਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਪ੍ਰੇਮਚੰਦ ਸਿਲੀ ਖਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕੰਨ੍ਯਾ ਖੇਮਕੁਇਰ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੬੯੦ ਵਿੱਚ ਦੀਪਚੰਦ ਪੁਤ੍ਰ ਜਨਮਿਆ.#ਦੀਪ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੭੧੭ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਰਾਯ ਅਤੇ ਸੰਮਤ ੧੭੧੯ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਯਾਮਚੰਦ ਜਨਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ. ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਨਹੀਂ ਰਹੀ. ਸ਼੍ਯਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੀ ਸੋਢੀ ਸਾਹਿਬ ਹਨ, ਜੋ \"ਵਡੇ ਮੇਲ\" ਦੇ ਅਖਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸੋਢੀ.#ਜਿਸ ਖੰਡੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਅਰ ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਯਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾਇਆ, ਉਹ ਆਨੰਦ ਪੁਰ ਦੇ \"ਟਿੱਕਾ ਸਾਹਿਬ\" ਪਾਸ ਹਨ."},{"id":11951,"word":"sUl","wordUni":"ਸੂਲ","definition":"sM. SUl. iqRsUl[ 2. nyzw. Bwlw. \"quhI sUl sYQI qbr, qUM inKMg Aru bwn.\" (snwmw) 3. SUl (nyzy) vW| cuBx vwlI iF`fpIV. [بجع المعدہ] Gastralgia. \"dust bRwhmx mUAw hoiekY sUl.\" (BYr mÚ 5)#ieh rog bhuqw ru`Kw, k`cw, byhw, BwrI Aqy lysdwr AMn Kwx qoN, mlmUqR rokky GoVy Awid dI AsvwrI krn qoN, bhuq cwie Aqy qmwKU pIx qoN huMdw hY. sUl dy AnMq Byd Aqy kwrx hn. aunHW Anuswr hI isAwxy hkIm dI rwie nwl ielwj hoxw cwhIey, pr swDwrx sUl leI hyT ilKy au`qm aupwau hn-#suMF, suhwgy dI iK`l, ihMg, ienHW qyhW ƒ Adrk dy rs iv`c pIsky moty Coly brwbr golI bxwE. grm jl nwl iek qoN cwr golIAW qIk KvwE.#sONP Aqy podIny dw Ark ipAwE.#pyt au`pr syk kro. quMmy dI jvwien¹ dyE.#grm jl dI ipckwrI kro. kbj dUr krn leI ierMfI dw qyl grm du`D iv`c pwky ipAwE.#suMF, kwlw lUx, BuMnI hoeI ihMg, iqMny smwn lY ky suhWjny dy rs iv`c kokn byr (JwVI byr) brwbr golI bxwE. grm jl nwl ie`k golI dyE[ 4. kMfw. \"sUl ny sMkt dIXo sUl jÎoN cuBY hY qn.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ੂਲ. ਤ੍ਰਿਸੂਲ। ੨. ਨੇਜ਼ਾ. ਭਾਲਾ. \"ਤੁਹੀ ਸੂਲ ਸੈਥੀ ਤਬਰ, ਤੂੰ ਨਿਖੰਗ ਅਰੁ ਬਾਨ.\" (ਸਨਾਮਾ) ੩. ਸ਼ੂਲ (ਨੇਜ਼ੇ) ਵਾਂਙ ਚੁਭਣ ਵਾਲੀ ਢਿੱਡਪੀੜ. [بجع المعدہ] Gastralgia. \"ਦੁਸਟ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮੂਆ ਹੋਇਕੈ ਸੂਲ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫)#ਇਹ ਰੋਗ ਬਹੁਤਾ ਰੁੱਖਾ, ਕੱਚਾ, ਬੇਹਾ, ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਲੇਸਦਾਰ ਅੰਨ ਖਾਣ ਤੋਂ, ਮਲਮੂਤ੍ਰ ਰੋਕਕੇ ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਅਸਵਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਚਾਇ ਅਤੇ ਤਮਾਖੂ ਪੀਣ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਸੂਲ ਦੇ ਅਨੰਤ ਭੇਦ ਅਤੇ ਕਾਰਣ ਹਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਸਿਆਣੇ ਹਕੀਮ ਦੀ ਰਾਇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਪਰ ਸਾਧਾਰਣ ਸੂਲ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉੱਤਮ ਉਪਾਉ ਹਨ-#ਸੁੰਢ, ਸੁਹਾਗੇ ਦੀ ਖਿੱਲ, ਹਿੰਗ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਰਕ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਪੀਸਕੇ ਮੋਟੇ ਛੋਲੇ ਬਰਾਬਰ ਗੋਲੀ ਬਣਾਓ. ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਇਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਤੀਕ ਖਵਾਓ.#ਸੌਂਫ ਅਤੇ ਪੋਦੀਨੇ ਦਾ ਅਰਕ ਪਿਆਓ.#ਪੇਟ ਉੱਪਰ ਸੇਕ ਕਰੋ. ਤੁੰਮੇ ਦੀ ਜਵਾਇਨ¹ ਦੇਓ.#ਗਰਮ ਜਲ ਦੀ ਪਿਚਕਾਰੀ ਕਰੋ. ਕਬਜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇਰੰਡੀ ਦਾ ਤੇਲ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਪਿਆਓ.#ਸੁੰਢ, ਕਾਲਾ ਲੂਣ, ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਹਿੰਗ, ਤਿੰਨੇ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਸੁਹਾਂਜਨੇ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਕੋਕਨ ਬੇਰ (ਝਾੜੀ ਬੇਰ) ਬਰਾਬਰ ਗੋਲੀ ਬਣਾਓ. ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਦੇਓ। ੪. ਕੰਡਾ. \"ਸੂਲ ਨੇ ਸੰਕਟ ਦੀਯੋ ਸੂਲ ਜ੍ਯੋਂ ਚੁਭੈ ਹੈ ਤਨ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":11971,"word":"sys","wordUni":"ਸੇਸ","definition":"sM. Sys. iv- bicAw hoieAw. bwkI[ 2. sMgÎw- jUTw AMn. sIq pRswd[ 3. ivnwS. AMq[ 4. Sys nwg. \"sys nwm shsRPin nih nyq pUrn hoq.\" (Akwl) dyKo sysnwg[ 5. prmySÍr[ 6. nqIjw. Pl. pirxwm.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ੇਸ. ਵਿ- ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ. ਬਾਕੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੂਠਾ ਅੰਨ. ਸੀਤ ਪ੍ਰਸਾਦ। ੩. ਵਿਨਾਸ਼. ਅੰਤ। ੪. ਸ਼ੇਸ ਨਾਗ. \"ਸੇਸ ਨਾਮ ਸਹਸ੍ਰਫਨਿ ਨਹਿ ਨੇਤ ਪੂਰਨ ਹੋਤ.\" (ਅਕਾਲ) ਦੇਖੋ ਸੇਸਨਾਗ। ੫. ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ। ੬. ਨਤੀਜਾ. ਫਲ. ਪਰਿਣਾਮ."},{"id":11979,"word":"syhrw","wordUni":"ਸੇਹਰਾ","definition":"sMgÎw- iSrhwr. lwVy dy isr au¤qy SwdI smyN bMinHAw hoieAw Pu`lW dw hwr. &w. [شوہرہ] bhuq lok zrI dI qwrW dw BI syhrw bxw lYNdy hn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਰਹਾਰ. ਲਾੜੇ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਹਾਰ. ਫ਼ਾ. [شوہرہ] ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਜ਼ਰੀ ਦੀ ਤਾਰਾਂ ਦਾ ਭੀ ਸੇਹਰਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ."},{"id":11996,"word":"syKr","wordUni":"ਸੇਖਰ","definition":"sM. शेखर SyKr. sMgÎw- iSKr (isr) nwl hY ijs dw sMbMD. mukut. qwj. \"syKr soih illwr audwr ky.\" (nwpR) 2. jUVw. cotI[ 3. ie`k kiv, ijs dw nwauN cMdR SyKr hY. ieh pitAwlwpiq mhwrwjw nryNdR isMG jI dy drbwr dw BUsx sI. ies dw jnm sn 1798 Aqy dyhWq 1875 ƒ hoieAw. ies kvI ny keI au`qm gRMQ ilKy hn. gurumihmw pur ilKI kivqw iv¤coN gurupcwsw mnohr kwvÎ hY, ijs dy kuJ CMd ieh hn-#jp qp jog j`g jjn krq jyqy#jugn pRmwn qyqy swDn krn hYN,#is`D hoq koeI kwl pwXkY pRis`D hoq#ir`iD kI simR`iD hoq kwhUM ky Grn hYN,#SyKr AsyK kilkluK nswXby ko#muikœ bqwXby ko AOFr Frn hYN,#sMqn Srn swcy mmqw hrn eyeI#gurudyv nwnk ky pMkj crn hYN#pUrn pRqwp puMj srd suDwkr jo#mMd mMd hws cMidRkw qy cwru srsY,#kuMd dI klI sI dsnwvlI AnUp lsY#locn ivswl kMj mMjuqweI prsY,#bwnI ko sdn kiv SyKr pRsMn sdw#srs suDw qy bYn mkrMd brsY,#brd ibnod BrXo ivSÍ ko drd hr#SRI goibMd isMG ko muKwribMd drsY.#Aml AiSq Kl dln dln duiq#miln krq sis pirvyK lwjY hY,#iciqRq ivicqR hym hIrn jitq Awr#Dwr Aiq qIKI augR swn Dr swjY hY,#SyKr goibMd kYsoAwXuD AmoG, kr#SRI goibMd isMG jU ky ckR Cib CwjY hY,#lok qm hrn mXUKn smyq mwno#kml snwl pY pRBwkr ivrwjY hY.#gÎwinn ko gÎwn XogDÎwn dIny DÎwinn ko#Bkœn ko dInI Bikœ pUrn ivDwn kI,#Xwckn gRwm dIny mulk Awrwm dIny#dInI pwqSwhI pwqSwhn pRmwn kI,#SyKr rjq hym hwQI hX hIrw hwr#dIny kiv logn vDweI Xs gwn kI,#swcy pwqSwh SRI goibMd isMG gurU jU kI#dyK dwn Dwrw BUlI miq mGvwn kI.","definitionUni":"ਸੰ. शेखर ਸ਼ੇਖਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਖਰ (ਸਿਰ) ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ. ਮੁਕੁਟ. ਤਾਜ. \"ਸੇਖਰ ਸੋਹਿ ਲਿਲਾਰ ਉਦਾਰ ਕੇ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਜੂੜਾ. ਚੋਟੀ। ੩. ਇੱਕ ਕਵਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਚੰਦ੍ਰ ਸ਼ੇਖਰ ਹੈ. ਇਹ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਭੂਸਣ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੭੯੮ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ੧੮੭੫ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਕਵੀ ਨੇ ਕਈ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਗੁਰੁਮਹਿਮਾ ਪੁਰ ਲਿਖੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੁਪਚਾਸਾ ਮਨੋਹਰ ਕਾਵ੍ਯ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਛੰਦ ਇਹ ਹਨ-#ਜਪ ਤਪ ਜੋਗ ਜੱਗ ਜਜਨ ਕਰਤ ਜੇਤੇ#ਜੁਗਨ ਪ੍ਰਮਾਨ ਤੇਤੇ ਸਾਧਨ ਕਰਨ ਹੈਂ,#ਸਿੱਧ ਹੋਤ ਕੋਈ ਕਾਲ ਪਾਯਕੈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਤ#ਰਿੱਧਿ ਕੀ ਸਮ੍ਰਿੱਧਿ ਹੋਤ ਕਾਹੂੰ ਕੇ ਘਰਨ ਹੈਂ,#ਸ਼ੇਖਰ ਅਸੇਖ ਕਲਿਕਲੁਖ ਨਸਾਯਬੇ ਕੋ#ਮੁਕ੍ਤਿ ਬਤਾਯਬੇ ਕੋ ਔਢਰ ਢਰਨ ਹੈਂ,#ਸੰਤਨ ਸ਼ਰਨ ਸਾਚੇ ਮਮਤਾ ਹਰਨ ਏਈ#ਗੁਰੁਦੇਵ ਨਾਨਕ ਕੇ ਪੰਕਜ ਚਰਨ ਹੈਂ#ਪੂਰਨ ਪ੍ਰਤਾਪ ਪੁੰਜ ਸਰਦ ਸੁਧਾਕਰ ਜੋ#ਮੰਦ ਮੰਦ ਹਾਸ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ ਤੇ ਚਾਰੁ ਸਰਸੈ,#ਕੁੰਦ ਦੀ ਕਲੀ ਸੀ ਦਸਨਾਵਲੀ ਅਨੂਪ ਲਸੈ#ਲੋਚਨ ਵਿਸਾਲ ਕੰਜ ਮੰਜੁਤਾਈ ਪਰਸੈ,#ਬਾਨੀ ਕੋ ਸਦਨ ਕਵਿ ਸ਼ੇਖਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਸਦਾ#ਸਰਸ ਸੁਧਾ ਤੇ ਬੈਨ ਮਕਰੰਦ ਬਰਸੈ,#ਬਰਦ ਬਿਨੋਦ ਭਰਯੋ ਵਿਸ਼੍ਵ ਕੋ ਦਰਦ ਹਰ#ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕੋ ਮੁਖਾਰਬਿੰਦ ਦਰਸੈ.#ਅਮਲ ਅਸ਼ਿਤ ਖਲ ਦਲਨ ਦਲਨ ਦੁਤਿ#ਮਲਿਨ ਕਰਤ ਸਸਿ ਪਰਿਵੇਖ ਲਾਜੈ ਹੈ,#ਚਿਤ੍ਰਿਤ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਹੇਮ ਹੀਰਨ ਜਟਿਤ ਆਰ#ਧਾਰ ਅਤਿ ਤੀਖੀ ਉਗ੍ਰ ਸਾਨ ਧਰ ਸਾਜੈ ਹੈ,#ਸ਼ੇਖਰ ਗੋਬਿੰਦ ਕੈਸੋਆਯੁਧ ਅਮੋਘ, ਕਰ#ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੂ ਕੇ ਚਕ੍ਰ ਛਬਿ ਛਾਜੈ ਹੈ,#ਲੋਕ ਤਮ ਹਰਨ ਮਯੂਖਨ ਸਮੇਤ ਮਾਨੋ#ਕਮਲ ਸਨਾਲ ਪੈ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਵਿਰਾਜੈ ਹੈ.#ਗ੍ਯਾਨਿਨ ਕੋ ਗ੍ਯਾਨ ਯੋਗਧ੍ਯਾਨ ਦੀਨੇ ਧ੍ਯਾਨਿਨ ਕੋ#ਭਕ੍ਤਨ ਕੋ ਦੀਨੀ ਭਕ੍ਤਿ ਪੂਰਨ ਵਿਧਾਨ ਕੀ,#ਯਾਚਕਨ ਗ੍ਰਾਮ ਦੀਨੇ ਮੁਲਕ ਆਰਾਮ ਦੀਨੇ#ਦੀਨੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹਨ ਪ੍ਰਮਾਨ ਕੀ,#ਸ਼ੇਖਰ ਰਜਤ ਹੇਮ ਹਾਥੀ ਹਯ ਹੀਰਾ ਹਾਰ#ਦੀਨੇ ਕਵਿ ਲੋਗਨ ਵਧਾਈ ਯਸ ਗਾਨ ਕੀ,#ਸਾਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਜੂ ਕੀ#ਦੇਖ ਦਾਨ ਧਾਰਾ ਭੂਲੀ ਮਤਿ ਮਘਵਾਨ ਕੀ."},{"id":11997,"word":"syKV","wordUni":"ਸੇਖੜ","definition":"ie`k KqRI jwiq. \"syKV swD vKwxIAih.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਇੱਕ ਖਤ੍ਰੀ ਜਾਤਿ. \"ਸੇਖੜ ਸਾਧ ਵਖਾਣੀਅਹਿ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":11998,"word":"syKVI","wordUni":"ਸੇਖੜੀ","definition":"ie`k KqRI jwiq. \"syKV swD vKwxIAih.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਇੱਕ ਖਤ੍ਰੀ ਜਾਤਿ. \"ਸੇਖੜ ਸਾਧ ਵਖਾਣੀਅਹਿ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":12081,"word":"syvq","wordUni":"ਸੇਵਤ","definition":"iv- syivq. jo syvn kIqw igAw hY.#\"syvq syiv syiv swD syvau.\" (iblw mÚ 5) lokW krky syivq rwjw Awid, aunHW dy syvÎ dyvqw Awid, aunHW krky BI syvÎ swDu, aunHW dy crx syvn kro[ 2. sMgÎw- SÍyqvwh. Arjun. SsqRnwmmwlw iv`c SÍyqvwh dI QW syvq Sbd AwieAw hY. dyKo, sÍyqvwh.","definitionUni":"ਵਿ- ਸੇਵਿਤ. ਜੋ ਸੇਵਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.#\"ਸੇਵਤ ਸੇਵਿ ਸੇਵਿ ਸਾਧ ਸੇਵਉ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ਲੋਕਾਂ ਕਰਕੇ ਸੇਵਿਤ ਰਾਜਾ ਆਦਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੇਵ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਆਦਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਰਕੇ ਭੀ ਸੇਵ੍ਯ ਸਾਧੁ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚਰਣ ਸੇਵਨ ਕਰੋ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼੍ਵੇਤਵਾਹ. ਅਰਜੁਨ. ਸ਼ਸਤ੍ਰਨਾਮਮਾਲਾ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਵੇਤਵਾਹ ਦੀ ਥਾਂ ਸੇਵਤ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸ੍ਵੇਤਵਾਹ."},{"id":12124,"word":"sYx","wordUni":"ਸੈਣ","definition":"ieh s`jn bWDvgVH (rIvw) dy rwjw \"rwjw rwm\" dw nweI sI. rwmwnMd dw is`K hoky ieh swDusyvw prwiex hoieAw Aqy au`c SRyxI dy BgqW iv`c igixAw igAw. sYx dI vMS ies vyly rIvw iv`c ivdÎmwn hY. ies mhwqmw dw Sbd SRI gurU gRMQ swihb iv`c hY. \"sYx BxY Bj prmwnMdy.\" (Dnw) 2. ifMg. pqI. sÍwmI. mwilk. \"hir mylhu sjn sYx.\" (mwJ mÚ 5. idnrYx) 3. sM. SXn. sOxw. \"suMdr mMdr sYxh jyx mDÎ hirkIrqnh.\" (gwQw) 4. sM. sYnw. POj. \"gwhq sYx.\" (cMfI 2) 5. sM. sYnÎ. iv- sYnw (POj) nwl hY ijs dw sMbMD[ 6. sMgÎw- ispwhI. Bt[ 7. isMDI. syxu. kuVm. lwVI Aqy lwVy dw ipqw. Bwv- irSqydwr. sMbMDI. \"sy sYx sy sjnw.\" (vwr sor mÚ 3)","definitionUni":"ਇਹ ਸੱਜਨ ਬਾਂਧਵਗੜ੍ਹ (ਰੀਵਾ) ਦੇ ਰਾਜਾ \"ਰਾਜਾ ਰਾਮ\" ਦਾ ਨਾਈ ਸੀ. ਰਾਮਾਨੰਦ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਕੇ ਇਹ ਸਾਧੁਸੇਵਾ ਪਰਾਇਣ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉੱਚ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ. ਸੈਣ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਇਸ ਵੇਲੇ ਰੀਵਾ ਵਿੱਚ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹੈ. \"ਸੈਣ ਭਣੈ ਭਜ ਪਰਮਾਨੰਦੇ.\" (ਧਨਾ) ੨. ਡਿੰਗ. ਪਤੀ. ਸ੍ਵਾਮੀ. ਮਾਲਿਕ. \"ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸਜਨ ਸੈਣ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫. ਦਿਨਰੈਣ) ੩. ਸੰ. ਸ਼ਯਨ. ਸੌਣਾ. \"ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਰ ਸੈਣਹ ਜੇਣ ਮਧ੍ਯ ਹਰਿਕੀਰਤਨਹ.\" (ਗਾਥਾ) ੪. ਸੰ. ਸੈਨਾ. ਫੌਜ. \"ਗਾਹਤ ਸੈਣ.\" (ਚੰਡੀ ੨) ੫. ਸੰ. ਸੈਨ੍ਯ. ਵਿ- ਸੈਨਾ (ਫੌਜ) ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ। ੬. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਿਪਾਹੀ. ਭਟ। ੭. ਸਿੰਧੀ. ਸੇਣੁ. ਕੁੜਮ. ਲਾੜੀ ਅਤੇ ਲਾੜੇ ਦਾ ਪਿਤਾ. ਭਾਵ- ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ. ਸੰਬੰਧੀ. \"ਸੇ ਸੈਣ ਸੇ ਸਜਨਾ.\" (ਵਾਰ ਸੋਰ ਮਃ ੩)"},{"id":12130,"word":"sYqwn","wordUni":"ਸੈਤਾਨ","definition":"Aæ [شیطان] SYqæwn (Satan) sMgÎw- bweIbl Aqy. kurwn iv`c ieh ie`k &irSqw d`isAw hY, jo AwdmI ƒ bdI v`l pRyrdw hY. iesy ny Awdm ƒ DoKw dy ky vrijq Pl KvwieAw sI. kurwn Anuswr SYqwn kyvl Agin q`q qoN bixAw hY. jd ^udw ny Awdm ƒ im`tI qoN rcky PirSiqAW ƒ hukm id`qw ik swry Awdm A¤gy isjdw kro, qd sB ny hukm dI qwmIl kIqI, pr SYqwn ny AwgÎw nhIN mMnI, jd Kudw ny ies dw kwrx pu`iCAw, qd SYqwn ny au`qr id`qw ik mY Agin qoN bixAw hW Ar Awdm im`tI qoN, ies leI auh mYQoN GtIAw hY. ies pur Kudw ny SYqwn ƒ mlaUn (iDikRq) TihrwieAw Ar bihSq iv¤coN inkl jwx dw hukm id`qw, SYqwn ny rMj iv`c Awky ^udw ƒ AwiKAw ik A`Cw! myry nwl qW ieh slUk hoieAw hY, pr mY BI Awdm dI AOlwd ƒ qyrI v`l nhIN Awaux dyvWgw, Ar AwdmI qyry Sukrguzwr nhIN hoxgy. dyKo, kurwn sUrq Awrw&, AwXq 11. qo 17.[ 2. iv- pwmr. kukrmI. iPswdI. aupdRvI[ 3. sM. शितवाण kwm. ijsdy bwx iSq (iq¤Ky) hn. \"Agdu pVY sYqwn vy lwlo.\" (iqlM mÚ 1)¹ kwjI Aqy puroihq dw kMm kwm kr rihAw hY. dyKo, Agd.","definitionUni":"ਅ਼ [شیطان] ਸ਼ੈਤ਼ਾਨ (Satan) ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ. ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇੱਕ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਬਦੀ ਵੱਲ ਪ੍ਰੇਰਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਨੇ ਆਦਮ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦੇ ਕੇ ਵਰਜਿਤ ਫਲ ਖਵਾਇਆ ਸੀ. ਕੁਰਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕੇਵਲ ਅਗਨਿ ਤੱਤ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੈ. ਜਦ ਖ਼ੁਦਾ ਨੇ ਆਦਮ ਨੂੰ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ ਰਚਕੇ ਫਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਾਰੇ ਆਦਮ ਅੱਗੇ ਸਿਜਦਾ ਕਰੋ, ਤਦ ਸਭ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਆਗ੍ਯਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨੀ, ਜਦ ਖੁਦਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੈ ਅਗਨਿ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹਾਂ ਅਰ ਆਦਮ ਮਿੱਟੀ ਤੋਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਮੈਥੋਂ ਘਟੀਆ ਹੈ. ਇਸ ਪੁਰ ਖੁਦਾ ਨੇ ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੂੰ ਮਲਊਨ (ਧਿਕ੍ਰਿਤ) ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਰ ਬਹਿਸ਼ਤ ਵਿੱਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ, ਸ਼ੈਤਾਨ ਨੇ ਰੰਜ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਖ਼ੁਦਾ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਅੱਛਾ! ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਤਾਂ ਇਹ ਸਲੂਕ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਮੈ ਭੀ ਆਦਮ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨੂੰ ਤੇਰੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਆਉਣ ਦੇਵਾਂਗਾ, ਅਰ ਆਦਮੀ ਤੇਰੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣਗੇ. ਦੇਖੋ, ਕੁਰਾਨ ਸੂਰਤ ਆਰਾਫ਼, ਆਯਤ ੧੧. ਤੋ ੧੭.। ੨. ਵਿ- ਪਾਮਰ. ਕੁਕਰਮੀ. ਫਿਸਾਦੀ. ਉਪਦ੍ਰਵੀ। ੩. ਸੰ. शितवाण ਕਾਮ. ਜਿਸਦੇ ਬਾਣ ਸ਼ਿਤ (ਤਿੱਖੇ) ਹਨ. \"ਅਗਦੁ ਪੜੈ ਸੈਤਾਨ ਵੇ ਲਾਲੋ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧)¹ ਕਾਜੀ ਅਤੇ ਪੁਰੋਹਿਤ ਦਾ ਕੰਮ ਕਾਮ ਕਰ ਰਹਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਗਦ."},{"id":12165,"word":"sYBM","wordUni":"ਸੈਭੰ","definition":"sM. sÍXMBv. sÍXMBU. iv- Awpxy Awp hox vwlw. jo iksy qoN nhIN bixAw. \"Akwl mUriq AjUnI sYBM.\" (jpu) 2. pMifq swDU isMG jI ny gurU gRMQ pRdIp iv`c sYBM dw ArQ kIqw hY- do AMqhkrx¹ iv`c BM (pRkwS) rUp hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਵਯੰਭਵ. ਸ੍ਵਯੰਭੂ. ਵਿ- ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੋਣ ਵਾਲਾ. ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ. \"ਅਕਾਲ ਮੂਰਤਿ ਅਜੂਨੀ ਸੈਭੰ.\" (ਜਪੁ) ੨. ਪੰਡਿਤ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਦੀਪ ਵਿੱਚ ਸੈਭੰ ਦਾ ਅਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ- ਦੋ ਅੰਤਹਕਰਣ¹ ਵਿੱਚ ਭੰ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਰੂਪ ਹੈ."},{"id":12219,"word":"sohwieAw","wordUni":"ਸੋਹਾਇਆ","definition":"iv- SoiBq. SoBn hoieAw. \"nwmy kwrj sohw hy.\" (mwr solhy mÚ 3) \"imil swDsMg sohw.\" (swr mÚ 5. pVqwl)","definitionUni":"ਵਿ- ਸ਼ੋਭਿਤ. ਸ਼ੋਭਨ ਹੋਇਆ. \"ਨਾਮੇ ਕਾਰਜ ਸੋਹਾ ਹੇ.\" (ਮਾਰ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩) \"ਮਿਲਿ ਸਾਧਸੰਗ ਸੋਹਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫. ਪੜਤਾਲ)"},{"id":12267,"word":"soc","wordUni":"ਸੋਚ","definition":"sM. Sucw. sMgÎw- icMqw. iPkr. \"kiqk hovY swDsMgu ibnsih sBy soc.\" (mwJ bwrhmwhw) dyKo, Suc Dw[ 2. sM. SOc. pivqRqw. sPweI. \"kwieAw soc n pweIAY.\" (sRI AÚ mÚ 1)#3. sM. sMkoc. sukVnw. \"n sIq hY n soc hY n GRwm hY n Gwm hY.\" (Akwl) nw srdI hY nw sMkoc hY, nw grmI hY nw psInw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ੁਚਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਿੰਤਾ. ਫਿਕਰ. \"ਕਤਿਕ ਹੋਵੈ ਸਾਧਸੰਗੁ ਬਿਨਸਹਿ ਸਭੇ ਸੋਚ.\" (ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) ਦੇਖੋ, ਸ਼ੁਚ ਧਾ। ੨. ਸੰ. ਸ਼ੌਚ. ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ. ਸਫਾਈ. \"ਕਾਇਆ ਸੋਚ ਨ ਪਾਈਐ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੧)#੩. ਸੰ. ਸੰਕੋਚ. ਸੁਕੜਨਾ. \"ਨ ਸੀਤ ਹੈ ਨ ਸੋਚ ਹੈ ਨ ਘ੍ਰਾਮ ਹੈ ਨ ਘਾਮ ਹੈ.\" (ਅਕਾਲ) ਨਾ ਸਰਦੀ ਹੈ ਨਾ ਸੰਕੋਚ ਹੈ, ਨਾ ਗਰਮੀ ਹੈ ਨਾ ਪਸੀਨਾ ਹੈ."},{"id":12316,"word":"soiD","wordUni":"ਸੋਧਿ","definition":"soDky. inrxy krky. \"inMdku soiD swD bIcwirAw.\" (gONf rivdws) \"swsqR isimRq soiD dyKhu koie.\" (gau AÚ mÚ 3) 2. Su`D krky. Bu`l imtwky[ 3. prIKÎw krky.","definitionUni":"ਸੋਧਕੇ. ਨਿਰਣੇ ਕਰਕੇ. \"ਨਿੰਦਕੁ ਸੋਧਿ ਸਾਧ ਬੀਚਾਰਿਆ.\" (ਗੌਂਡ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤ ਸੋਧਿ ਦੇਖਹੁ ਕੋਇ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੩) ੨. ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਕੇ. ਭੁੱਲ ਮਿਟਾਕੇ। ੩. ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਕਰਕੇ."},{"id":12404,"word":"soV sopcwr","wordUni":"ਸੋੜ ਸੋਪਚਾਰ","definition":"sM षोडश- सम्भार. soVS- sMBwr. pUjn dy solW swmwn. dyKo, KoVsopcwr. \"swdr soV sMBwriqXiq miq mwnvI.\" (gupRsU) swdr soVS sMBwr Aiq Xiq miq mwnvI.","definitionUni":"ਸੰ षोडश- सम्भार. ਸੋੜਸ਼- ਸੰਭਾਰ. ਪੂਜਨ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਮਾਨ. ਦੇਖੋ, ਖੋੜਸੋਪਚਾਰ. \"ਸਾਦਰ ਸੋੜ ਸੰਭਾਰਤਿਯਤਿ ਮਤਿ ਮਾਨਵੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਸਾਦਰ ਸੋੜਸ਼ ਸੰਭਾਰ ਅਤਿ ਯਤਿ ਮਤਿ ਮਾਨਵੀ."},{"id":12405,"word":"soV sMBwr","wordUni":"ਸੋੜ ਸੰਭਾਰ","definition":"sM षोडश- सम्भार. soVS- sMBwr. pUjn dy solW swmwn. dyKo, KoVsopcwr. \"swdr soV sMBwriqXiq miq mwnvI.\" (gupRsU) swdr soVS sMBwr Aiq Xiq miq mwnvI.","definitionUni":"ਸੰ षोडश- सम्भार. ਸੋੜਸ਼- ਸੰਭਾਰ. ਪੂਜਨ ਦੇ ਸੋਲਾਂ ਸਾਮਾਨ. ਦੇਖੋ, ਖੋੜਸੋਪਚਾਰ. \"ਸਾਦਰ ਸੋੜ ਸੰਭਾਰਤਿਯਤਿ ਮਤਿ ਮਾਨਵੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਸਾਦਰ ਸੋੜਸ਼ ਸੰਭਾਰ ਅਤਿ ਯਤਿ ਮਤਿ ਮਾਨਵੀ."},{"id":12407,"word":"sO swKI","wordUni":"ਸੌ ਸਾਖੀ","definition":"ieh ie`k pRis`D poQI hY, ijs iv`c pihlW sO swKIAW sn, pr hux vDIk dyKIAW jWdIAW hn¹ Ar klmI poQIAW dy Awpo iv`cI pwT nhIN imldy. ikqinAW dw iKAwl hY ik ieh swKI klgIDr dI rcnw hY, pr ies dI kivqw pRgt krdI hY ik ieh iksy swDwrx ivdÎw Aqy smJ vwly is`K dI klm qoN ilKI geI hY.#swKI qoN pwieAw jWdw hY ik gurU goibMd isMG swihb ny jo kQwpRsMg BweI gurubKS isMG jI (rwmkuਁvr) ƒ suxwey, auhI aunHW ny ilKwrI swihb isMG qoN ilKvwey, BweI sMqoK isMG jI ny BI guru pRqwpsUrX dI kQw iesy AwDwr qy ilKI hY, Aqy BweI swihb ny sO swKI dy Anyk pRsMg AwpxI kivqw iv`c bldky ijauN ky iqauN ilK id¤qy hn.#kUky is`K sO swKI ƒ auhI drjw idMdy hn jo ihMdU smwj iv`c BivSÎq purwx ƒ id`qw jWdw hY, Ar AwpxI AwpxI bu`iD Anuswr phylI vWg khy gey vwkW dy Anyk ArQ lwky idl prcwieAw krdy hn.#sO swKI dI kivqw ipMgl dy inXm qoN bwhr hY, jYsy-#\"guru hir rwie shwie kr ikRsn#syvIey guru qyg bhwdur DIr[#guru goibMd isMG Air imRg qurkn ko suT bIr]\"#gurU swihb dI rcI, AQvw ilKweI ieh poQI hY, jW nhIN, ieh g`l ies dy sMmqW qoN swP ho jWdI hY, jYsy-#\"sMmq ibkRm BUpqI sqwrW sq nO eyk. (1791) mwihxY swKI vwr guru mlkI duiqXw Byk.\"#Pyr iliKAw hY- \"sqwrW sO iekwsI my swKIAW ilKIAW.\" ies iv`c ieiqhws ivru`D bhuq bwqW hn, jYsy-#(a) \"pWfvW vyly sYXdW dI auqp`qI hoeI.\" (swKI 1)#(A) \"K`l iv¤coN pRgt hox krky Kwlsw nwauN hoieAw.\" (swKI 13)#(e) \"eIsw dI auqp`qI mUsw qoN pihlW hoeI.\" (swKI 14)#(s) hrIcMd dI kQw ivicqR nwtk dy ivru`D ilKI hY (swKI 20)#(h) sqluj dw Dn ibkRmI sMmq 1899 iv`c lvWgy. (swKI 37) xxx ieqÎwidk.#srdwr sr Aqr isMG reIs BdOV dI rwie hY ik ijs vyly kSmIr dw ielwkw mhwrwjw jMmU ƒ AMgRyz srkwr ny rupXy bdly id`qw hY, aus smyN ieh poQI ilKI geI hY. iesy leI aus iv`c ieh vwk hY-#\"dys byckr jWih iPrMgI. gwjyNgy qb mor BujMgI.\" (swKI 85)","definitionUni":"ਇਹ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪੋਥੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਸੌ ਸਾਖੀਆਂ ਸਨ, ਪਰ ਹੁਣ ਵਧੀਕ ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ¹ ਅਰ ਕਲਮੀ ਪੋਥੀਆਂ ਦੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚੀ ਪਾਠ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ. ਕਿਤਨਿਆਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸਾਖੀ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਿਸੇ ਸਾਧਾਰਣ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਸਮਝ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ.#ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੋ ਕਥਾਪ੍ਰਸੰਗ ਭਾਈ ਗੁਰੁਬਖਸ਼ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਰਾਮਕੁਁਵਰ) ਨੂੰ ਸੁਣਾਏ, ਉਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਿਖਾਰੀ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾਏ, ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਤਾਪਸੂਰਯ ਦੀ ਕਥਾ ਇਸੇ ਆਧਾਰ ਤੇ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੌ ਸਾਖੀ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਪਣੀ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਬਲਦਕੇ ਜਿਉਂ ਕੇ ਤਿਉਂ ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ.#ਕੂਕੇ ਸਿੱਖ ਸੌ ਸਾਖੀ ਨੂੰ ਉਹੀ ਦਰਜਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਹਿੰਦੂ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਭਵਿਸ਼੍ਯਤ ਪੁਰਾਣ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਪਣੀ ਆਪਣੀ ਬੁੱਧਿ ਅਨੁਸਾਰ ਪਹੇਲੀ ਵਾਂਗ ਕਹੇ ਗਏ ਵਾਕਾਂ ਦੇ ਅਨੇਕ ਅਰਥ ਲਾਕੇ ਦਿਲ ਪਰਚਾਇਆ ਕਰਦੇ ਹਨ.#ਸੌ ਸਾਖੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਪਿੰਗਲ ਦੇ ਨਿਯਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਜੈਸੇ-#\"ਗੁਰੁ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਹਾਇ ਕਰ ਕ੍ਰਿਸਨ#ਸੇਵੀਏ ਗੁਰੁ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਧੀਰ।#ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਅਰਿ ਮ੍ਰਿਗ ਤੁਰਕਨ ਕੋ ਸੁਠ ਬੀਰ॥\"#ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚੀ, ਅਥਵਾ ਲਿਖਾਈ ਇਹ ਪੋਥੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਗੱਲ ਇਸ ਦੇ ਸੰਮਤਾਂ ਤੋਂ ਸਾਫ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੈਸੇ-#\"ਸੰਮਤ ਬਿਕ੍ਰਮ ਭੂਪਤੀ ਸਤਾਰਾਂ ਸਤ ਨੌ ਏਕ. (੧੭੯੧) ਮਾਹਿਣੈ ਸਾਖੀ ਵਾਰ ਗੁਰੁ ਮਲਕੀ ਦੁਤਿਯਾ ਭੇਕ.\"#ਫੇਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- \"ਸਤਾਰਾਂ ਸੌ ਇਕਾਸੀ ਮੇ ਸਾਖੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ.\" ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਰੁੱਧ ਬਹੁਤ ਬਾਤਾਂ ਹਨ, ਜੈਸੇ-#(ੳ) \"ਪਾਂਡਵਾਂ ਵੇਲੇ ਸੈਯਦਾਂ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਹੋਈ.\" (ਸਾਖੀ ੧)#(ਅ) \"ਖੱਲ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਖਾਲਸਾ ਨਾਉਂ ਹੋਇਆ.\" (ਸਾਖੀ ੧੩)#(ੲ) \"ਈਸਾ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਮੂਸਾ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ.\" (ਸਾਖੀ ੧੪)#(ਸ) ਹਰੀਚੰਦ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਿਖੀ ਹੈ (ਸਾਖੀ ੨੦)#(ਹ) ਸਤਲੁਜ ਦਾ ਧਨ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਸੰਮਤ ੧੮੯੯ ਵਿੱਚ ਲਵਾਂਗੇ. (ਸਾਖੀ ੩੭) xxx ਇਤ੍ਯਾਦਿਕ.#ਸਰਦਾਰ ਸਰ ਅਤਰ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਭਦੌੜ ਦੀ ਰਾਇ ਹੈ ਕਿ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਮੂ ਨੂੰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਰੁਪਯੇ ਬਦਲੇ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਹ ਪੋਥੀ ਲਿਖੀ ਗਈ ਹੈ. ਇਸੇ ਲਈ ਉਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵਾਕ ਹੈ-#\"ਦੇਸ ਬੇਚਕਰ ਜਾਂਹਿ ਫਿਰੰਗੀ. ਗਾਜੇਂਗੇ ਤਬ ਮੋਰ ਭੁਜੰਗੀ.\" (ਸਾਖੀ ੮੫)"},{"id":12481,"word":"sMsÎ","wordUni":"ਸੰਸ੍ਯ","definition":"sM. sMSX. sMgÎw- (sM- SI) cMgI qrW sOx dI ikRXw[ 2. S`k. sMdyh. \"pwqkhrxM swDsMgm n sMsXh.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਸ਼ਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- (ਸੰ- ਸ਼ੀ) ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੌਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਸ਼ੱਕ. ਸੰਦੇਹ. \"ਪਾਤਕਹਰਣੰ ਸਾਧਸੰਗਮ ਨ ਸੰਸਯਹ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":12482,"word":"sMsÎ","wordUni":"ਸੰਸ੍ਯ","definition":"sM. sMSX. sMgÎw- (sM- SI) cMgI qrW sOx dI ikRXw[ 2. S`k. sMdyh. \"pwqkhrxM swDsMgm n sMsXh.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਸ਼ਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- (ਸੰ- ਸ਼ੀ) ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੌਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਸ਼ੱਕ. ਸੰਦੇਹ. \"ਪਾਤਕਹਰਣੰ ਸਾਧਸੰਗਮ ਨ ਸੰਸਯਹ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":12489,"word":"sMswris","wordUni":"ਸੰਸਾਰਸਿ","definition":"ss†I dw ArQ sMswr dw. \"swgrM sMswrsÎ gurprswdI qrih ky.\" (shs mÚ 5) sMswr dy smuMdr ƒ ivrly guruprswdI qrih.","definitionUni":"ਸਸ੍ਟੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਸਾਰ ਦਾ. \"ਸਾਗਰੰ ਸੰਸਾਰਸ੍ਯ ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਤਰਹਿ ਕੇ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਰਲੇ ਗੁਰੁਪਰਸਾਦੀ ਤਰਹਿ."},{"id":12490,"word":"sMswrsÎ","wordUni":"ਸੰਸਾਰਸ੍ਯ","definition":"ss†I dw ArQ sMswr dw. \"swgrM sMswrsÎ gurprswdI qrih ky.\" (shs mÚ 5) sMswr dy smuMdr ƒ ivrly guruprswdI qrih.","definitionUni":"ਸਸ੍ਟੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਸਾਰ ਦਾ. \"ਸਾਗਰੰ ਸੰਸਾਰਸ੍ਯ ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਤਰਹਿ ਕੇ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਰਲੇ ਗੁਰੁਪਰਸਾਦੀ ਤਰਹਿ."},{"id":12491,"word":"sMswrsÎ","wordUni":"ਸੰਸਾਰਸ੍ਯ","definition":"ss†I dw ArQ sMswr dw. \"swgrM sMswrsÎ gurprswdI qrih ky.\" (shs mÚ 5) sMswr dy smuMdr ƒ ivrly guruprswdI qrih.","definitionUni":"ਸਸ੍ਟੀ ਦਾ ਅਰਥ ਸੰਸਾਰ ਦਾ. \"ਸਾਗਰੰ ਸੰਸਾਰਸ੍ਯ ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਤਰਹਿ ਕੇ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਵਿਰਲੇ ਗੁਰੁਪਰਸਾਦੀ ਤਰਹਿ."},{"id":12541,"word":"sMikRq","wordUni":"ਸੰਕ੍ਰਿਤ","definition":"SMikq dI QW ieh Sbd ilKwrI dI Bu`l krky hY. \"su swDu sMikRqM icqM, AswDu inrBXM fulM.\" (klkI)","definitionUni":"ਸ਼ੰਕਿਤ ਦੀ ਥਾਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਾਰੀ ਦੀ ਭੁੱਲ ਕਰਕੇ ਹੈ. \"ਸੁ ਸਾਧੁ ਸੰਕ੍ਰਿਤੰ ਚਿਤੰ, ਅਸਾਧੁ ਨਿਰਭਯੰ ਡੁਲੰ.\" (ਕਲਕੀ)"},{"id":12563,"word":"sMg","wordUni":"ਸੰਗ","definition":"vÎ- swQ. nwl. \"ijs ky sMg n kCU AlweI.\" (nwpR) 2. sMgÎw- imlwp. sMbMD. \"hir iek sY nwil mY sMg.\" (vwr rwm 2. mÚ 5) 3. swQIAW dw groh. mMflI. tolw. \"sMg clq hY hm BI clnw.\" (sUhI rivdws) \"Gr qy clÎo sMg ky sMg\" (gupRsU) 4. SMkw. l`jw. sMkoc. \"mn pwp krq qUM sdw sMg.\" (bsM mÚ 5) 5. sMsw. S`k. \"swDu sMig ibnsY sB sMg.\" (suKmnI) 6. &w. [سنگ] p`Qr. \"hm pwpI sMg qrwh.\" (vwr kwn mÚ 4) 7. &w. [شنگ] SMg. fwkU. PMDk. \"jm sMg n Pwsih.\" (mwrU solhy mÚ 5) jm PMDk PswaUgw nhIN.","definitionUni":"ਵ੍ਯ- ਸਾਥ. ਨਾਲ. \"ਜਿਸ ਕੇ ਸੰਗ ਨ ਕਛੂ ਅਲਾਈ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਿਲਾਪ. ਸੰਬੰਧ. \"ਹਰਿ ਇਕ ਸੈ ਨਾਲਿ ਮੈ ਸੰਗ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫) ੩. ਸਾਥੀਆਂ ਦਾ ਗਰੋਹ. ਮੰਡਲੀ. ਟੋਲਾ. \"ਸੰਗ ਚਲਤ ਹੈ ਹਮ ਭੀ ਚਲਨਾ.\" (ਸੂਹੀ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਘਰ ਤੇ ਚਲ੍ਯੋ ਸੰਗ ਕੇ ਸੰਗ\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਸ਼ੰਕਾ. ਲੱਜਾ. ਸੰਕੋਚ. \"ਮਨ ਪਾਪ ਕਰਤ ਤੂੰ ਸਦਾ ਸੰਗ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) ੫. ਸੰਸਾ. ਸ਼ੱਕ. \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਬਿਨਸੈ ਸਭ ਸੰਗ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੬. ਫ਼ਾ. [سنگ] ਪੱਥਰ. \"ਹਮ ਪਾਪੀ ਸੰਗ ਤਰਾਹ.\" (ਵਾਰ ਕਾਨ ਮਃ ੪) ੭. ਫ਼ਾ. [شنگ] ਸ਼ੰਗ. ਡਾਕੂ. ਫੰਧਕ. \"ਜਮ ਸੰਗ ਨ ਫਾਸਹਿ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫) ਜਮ ਫੰਧਕ ਫਸਾਊਗਾ ਨਹੀਂ."},{"id":12570,"word":"sMgq isMG","wordUni":"ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ","definition":"BweI su`Kw isMG ny guruivlws dy vIhvyN ADÎwX iv`c iliKAw hY ik cmkOr dy mukwm qy dSmyS jI ny Kwlsy ƒ guruqw dyx vyly BweI sMgq isMG bMgsI ƒ ijgw kLgI bKSI. dyKo, sMq isMG 1[#2. rwjw Pqy isMG jINdpiq dw puqR, jo 11. vrHy dI aumr iv`c, ipqw dy mrn ip¤CoN 30 julweI sn 1822 ƒ jINd dI g`dI qy bYTw. sn 1824 iv`c ies dI SwdI vfI DUm Dwm nwl Swhbwd dy reIs rxjIq isMG dI supuqRI sBwkOr nwl hoeI. rwjw sMgq isMG rwj kwj v`l G`t iDAwn idMdw sI. mhwrwjw rxjIq isMG ies ƒ Awpxw sMbMDI Aqy Swhsvwr jwxky bhuq ipAwr krdw sI. qyeI vrHy dI aumr iv`c 3. nvMbr 1834 ƒ ies dw dyhWq sMgrUr hoieAw. iesdy sMqwn koeI nhIN sI, ies leI rwjg`dI ies dy BqIjy srUp isMG reIs bjIdpur ƒ imlI. dyKo, srUp isMG.","definitionUni":"ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਦੇ ਵੀਹਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਤੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਖਾਲਸੇ ਨੂੰ ਗੁਰੁਤਾ ਦੇਣ ਵੇਲੇ ਭਾਈ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਬੰਗਸੀ ਨੂੰ ਜਿਗਾ ਕਲ਼ਗੀ ਬਖਸ਼ੀ. ਦੇਖੋ, ਸੰਤ ਸਿੰਘ ੧।#੨. ਰਾਜਾ ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦਪਤਿ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ੧੧. ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ੩੦ ਜੁਲਾਈ ਸਨ ੧੮੨੨ ਨੂੰ ਜੀਂਦ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਸਨ ੧੮੨੪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਵਡੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਦੇ ਰਈਸ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਸਭਾਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਰਾਜਾ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਰਾਜ ਕਾਜ ਵੱਲ ਘੱਟ ਧਿਆਨ ਦਿੰਦਾ ਸੀ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੰਬੰਧੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਸਵਾਰ ਜਾਣਕੇ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਤੇਈ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ੩. ਨਵੰਬਰ ੧੮੩੪ ਨੂੰ ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਗਰੂਰ ਹੋਇਆ. ਇਸਦੇ ਸੰਤਾਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਗੱਦੀ ਇਸ ਦੇ ਭਤੀਜੇ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਬਜੀਦਪੁਰ ਨੂੰ ਮਿਲੀ. ਦੇਖੋ, ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ."},{"id":12579,"word":"sMgnw","wordUni":"ਸੰਗਨਾ","definition":"dyKo, sMgxw. \"kir suikRqu, nwhI sMgnw.\" (mwrU solhy mÚ 5) 2. sMgiq krky. \"nwhI ry jm sMqwvY swDU kI sMgnw.\" (Dnw mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸੰਗਣਾ. \"ਕਰਿ ਸੁਕ੍ਰਿਤੁ, ਨਾਹੀ ਸੰਗਨਾ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ. \"ਨਾਹੀ ਰੇ ਜਮ ਸੰਤਾਵੈ ਸਾਧੂ ਕੀ ਸੰਗਨਾ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫)"},{"id":12580,"word":"sMgm","wordUni":"ਸੰਗਮ","definition":"sM. sM- gm. sMgÎw- imlwp. myl. \"swDU sMgm hY insqwrw.\" (gau mÚ 5) 2. do ndIAW dy imlwp dw AsQwn[ (3 iesqRI Aqy piq dw imlwp. mYQun.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰ- ਗਮ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਿਲਾਪ. ਮੇਲ. \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਮ ਹੈ ਨਿਸਤਾਰਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੨. ਦੋ ਨਦੀਆਂ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਅਸਥਾਨ। (੩ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪਤਿ ਦਾ ਮਿਲਾਪ. ਮੈਥੁਨ."},{"id":12599,"word":"sMgwq","wordUni":"ਸੰਗਾਤ","definition":"pMcmI- sMg sy[ 2. sMgiq. \"Bytq swDsMgwq.\" (vwr gUj 2. mÚ 5) 3. swQ. sMg. nwl. \"AMq n clq sMgwq.\" (swr kbIr)","definitionUni":"ਪੰਚਮੀ- ਸੰਗ ਸੇ। ੨. ਸੰਗਤਿ. \"ਭੇਟਤ ਸਾਧਸੰਗਾਤ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨. ਮਃ ੫) ੩. ਸਾਥ. ਸੰਗ. ਨਾਲ. \"ਅੰਤ ਨ ਚਲਤ ਸੰਗਾਤ.\" (ਸਾਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":12731,"word":"sMjoig","wordUni":"ਸੰਜੋਗਿ","definition":"ikR. iv- sMXog vS. krm AwidkW dy sMbMD nwl. \"mwns jnm sMjoig pwieAw.\" (Dnw AÚ mÚ 5) 2. aupwX (jqn) nwl. \"kvn sMjoig imlau pRBu Apny.\" (iblw mÚ 5) \"mylw sMjogI rwm.\" (Awsw CMq mÚ 1) 2. sM. संयोगिन iv- sMXog vwlw. sMbMD r`Kx vwlw[ 3. sMnÎwsI Aqy jogIAW dy sMkyq iv`c auh swDU sMjogI hY, j igRhsQI hoky jIvn ivqwauNdw hY.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਸੰਯੋਗ ਵਸ਼. ਕਰਮ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ. \"ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਸੰਜੋਗਿ ਪਾਇਆ.\" (ਧਨਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਉਪਾਯ (ਜਤਨ) ਨਾਲ. \"ਕਵਨ ਸੰਜੋਗਿ ਮਿਲਉ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨੇ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) \"ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰ. संयोगिन ਵਿ- ਸੰਯੋਗ ਵਾਲਾ. ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ੩. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਧੂ ਸੰਜੋਗੀ ਹੈ, ਜ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਹੋਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ."},{"id":12732,"word":"sMjogI","wordUni":"ਸੰਜੋਗੀ","definition":"ikR. iv- sMXog vS. krm AwidkW dy sMbMD nwl. \"mwns jnm sMjoig pwieAw.\" (Dnw AÚ mÚ 5) 2. aupwX (jqn) nwl. \"kvn sMjoig imlau pRBu Apny.\" (iblw mÚ 5) \"mylw sMjogI rwm.\" (Awsw CMq mÚ 1) 2. sM. संयोगिन iv- sMXog vwlw. sMbMD r`Kx vwlw[ 3. sMnÎwsI Aqy jogIAW dy sMkyq iv`c auh swDU sMjogI hY, j igRhsQI hoky jIvn ivqwauNdw hY.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਸੰਯੋਗ ਵਸ਼. ਕਰਮ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਨਾਲ. \"ਮਾਨਸ ਜਨਮ ਸੰਜੋਗਿ ਪਾਇਆ.\" (ਧਨਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਉਪਾਯ (ਜਤਨ) ਨਾਲ. \"ਕਵਨ ਸੰਜੋਗਿ ਮਿਲਉ ਪ੍ਰਭੁ ਅਪਨੇ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) \"ਮੇਲਾ ਸੰਜੋਗੀ ਰਾਮ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰ. संयोगिन ਵਿ- ਸੰਯੋਗ ਵਾਲਾ. ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ੩. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਅਤੇ ਜੋਗੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸਾਧੂ ਸੰਜੋਗੀ ਹੈ, ਜ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਹੋਕੇ ਜੀਵਨ ਵਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ."},{"id":12747,"word":"sMqeI","wordUni":"ਸੰਤਈ","definition":"sMgÎw- sMqpuxw. swDuqw. \"sMq n CwfY sMqeI.\" (s. kbIr)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੰਤਪੁਣਾ. ਸਾਧੁਤਾ. \"ਸੰਤ ਨ ਛਾਡੈ ਸੰਤਈ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ)"},{"id":12751,"word":"sMqsBw","wordUni":"ਸੰਤਸਭਾ","definition":"sMgÎw- guruis`KW dI sBw. isMG sBw. \"Qwnu suhwvw pivqu hY ijQY sMqsBw.\" (sRI mÚ 5) 2. SWqwqmw swDUAW dI mjils.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੁਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਭਾ. ਸਿੰਘ ਸਭਾ. \"ਥਾਨੁ ਸੁਹਾਵਾ ਪਵਿਤੁ ਹੈ ਜਿਥੈ ਸੰਤਸਭਾ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੨. ਸ਼ਾਂਤਾਤਮਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਮਜਲਿਸ."},{"id":12754,"word":"sMqh qnw","wordUni":"ਸੰਤਹ ਤਨਾ","definition":"iv- SWqwqmw dw puqR. swDu dw cylw. ijgÎwsU[ 2. SWqwqmw (swDu) dw qnuqR (kvc) sMqrkk. 3. dyKo, qnw 2. Aqy 6.","definitionUni":"ਵਿ- ਸ਼ਾਂਤਾਤਮਾ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ. ਸਾਧੁ ਦਾ ਚੇਲਾ. ਜਿਗ੍ਯਾਸੂ। ੨. ਸ਼ਾਂਤਾਤਮਾ (ਸਾਧੁ) ਦਾ ਤਨੁਤ੍ਰ (ਕਵਚ) ਸੰਤਰਕ੍ਸ਼੍‍ਕ. ੩. ਦੇਖੋ, ਤਨਾ ੨. ਅਤੇ ੬."},{"id":12757,"word":"sMqjn","wordUni":"ਸੰਤਜਨ","definition":"swDulok.","definitionUni":"ਸਾਧੁਲੋਕ."},{"id":12758,"word":"sMqjnI","wordUni":"ਸੰਤਜਨੀ","definition":"sMq jnW ny. swDU lokW ny. \"sMqjnI kIAw aupdys.\" (bsM mÚ 5) 2. sMq iesqRI.","definitionUni":"ਸੰਤ ਜਨਾਂ ਨੇ. ਸਾਧੂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ. \"ਸੰਤਜਨੀ ਕੀਆ ਉਪਦੇਸ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਤ ਇਸਤ੍ਰੀ."},{"id":12765,"word":"sMqn","wordUni":"ਸੰਤਨ","definition":"sMqjn dw sMKyp. \"jih swDu sMqn hovih iekqR.\" (Dnw mÚ 5) \"sMqnw kY crin lwg.\" (Awsw mÚ 5. pVqwl) 2. sMqW ƒ. \"hirsMqn kir nmo nmo.\" (gau AÚ mÚ 5) 3. sM. शन्तनु SMqnu. SrIr dy suK dw swDn. \"aUiT isDwry CqRpiq sMqn kY iKAwil.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਤਜਨ ਦਾ ਸੰਖੇਪ. \"ਜਹਿ ਸਾਧੁ ਸੰਤਨ ਹੋਵਹਿ ਇਕਤ੍ਰ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫) \"ਸੰਤਨਾ ਕੈ ਚਰਨਿ ਲਾਗ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫. ਪੜਤਾਲ) ੨. ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ. \"ਹਰਿਸੰਤਨ ਕਰਿ ਨਮੋ ਨਮੋ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਸੰ. शन्तनु ਸ਼ੰਤਨੁ. ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਧਨ. \"ਊਠਿ ਸਿਧਾਰੇ ਛਤ੍ਰਪਤਿ ਸੰਤਨ ਕੈ ਖਿਆਲਿ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":12771,"word":"sMqpRswid","wordUni":"ਸੰਤਪ੍ਰਸਾਦਿ","definition":"sMq dI ikRpw nwl. swDu dXw sy. \"sMqpRswid hir kIrqn gwau.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਤ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ. ਸਾਧੁ ਦਯਾ ਸੇ. \"ਸੰਤਪ੍ਰਸਾਦਿ ਹਰਿ ਕੀਰਤਨ ਗਾਉ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":12773,"word":"sMqmMfl","wordUni":"ਸੰਤਮੰਡਲ","definition":"guruis`KW dw joV myl. is`K sBw. \"sMqmMfl mih inrml kQw.\" (BYr mÚ 5) 2. swDu smwj.","definitionUni":"ਗੁਰੁਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਮੇਲ. ਸਿੱਖ ਸਭਾ. \"ਸੰਤਮੰਡਲ ਮਹਿ ਨਿਰਮਲ ਕਥਾ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੨. ਸਾਧੁ ਸਮਾਜ."},{"id":12774,"word":"sMqmMflI","wordUni":"ਸੰਤਮੰਡਲੀ","definition":"guruis`KW dw joV myl. is`K sBw. \"sMqmMfl mih inrml kQw.\" (BYr mÚ 5) 2. swDu smwj.","definitionUni":"ਗੁਰੁਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਜੋੜ ਮੇਲ. ਸਿੱਖ ਸਭਾ. \"ਸੰਤਮੰਡਲ ਮਹਿ ਨਿਰਮਲ ਕਥਾ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੨. ਸਾਧੁ ਸਮਾਜ."},{"id":12775,"word":"sMqmMq","wordUni":"ਸੰਤਮੰਤ","definition":"sRI gurU nwnk dyv jI dw aupdyS kIqw gurumMqR[ 2. swDuisKÎw.","definitionUni":"ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗੁਰੁਮੰਤ੍ਰ। ੨. ਸਾਧੁਸਿਖ੍ਯਾ."},{"id":12776,"word":"sMqmMqu","wordUni":"ਸੰਤਮੰਤੁ","definition":"sRI gurU nwnk dyv jI dw aupdyS kIqw gurumMqR[ 2. swDuisKÎw.","definitionUni":"ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗੁਰੁਮੰਤ੍ਰ। ੨. ਸਾਧੁਸਿਖ੍ਯਾ."},{"id":12777,"word":"sMqmMqR","wordUni":"ਸੰਤਮੰਤ੍ਰ","definition":"sRI gurU nwnk dyv jI dw aupdyS kIqw gurumMqR[ 2. swDuisKÎw.","definitionUni":"ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗੁਰੁਮੰਤ੍ਰ। ੨. ਸਾਧੁਸਿਖ੍ਯਾ."},{"id":12780,"word":"sMqryxu","wordUni":"ਸੰਤਰੇਣੁ","definition":"ie`k ivrkœ swDu, ivdÎw pRcwrk sMq mMflI dw mhMq sI. SRI gurU nwnk dyv jI ny iesy dI jmwq ƒ keI idn dI Bu`KI dyKky GroN sOdy leI ilAWdy vIh rupey Arpy sn.¹ ijs QW ieh Gtnw hoeI hY aus QW dw nwauN hux \"Krw sOdw\" hY. dyKo, cUhV kwxw[ 2. sMqW dI crxrj. crxDUV.","definitionUni":"ਇੱਕ ਵਿਰਕ੍ਤ ਸਾਧੁ, ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੰਤ ਮੰਡਲੀ ਦਾ ਮਹੰਤ ਸੀ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਦੀ ਜਮਾਤ ਨੂੰ ਕਈ ਦਿਨ ਦੀ ਭੁੱਖੀ ਦੇਖਕੇ ਘਰੋਂ ਸੌਦੇ ਲਈ ਲਿਆਂਦੇ ਵੀਹ ਰੁਪਏ ਅਰਪੇ ਸਨ.¹ ਜਿਸ ਥਾਂ ਇਹ ਘਟਨਾ ਹੋਈ ਹੈ ਉਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹੁਣ \"ਖਰਾ ਸੌਦਾ\" ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਚੂਹੜ ਕਾਣਾ। ੨. ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਚਰਣਰਜ. ਚਰਣਧੂੜ."},{"id":12813,"word":"sMdVw","wordUni":"ਸੰਦੜਾ","definition":"vÎ- dw. dI. kw. kI. \"ibrd suAwmI sMdw.\" (ibhw CMq mÚ 5) \"krmw sMdVw Kyq.\" (mwJ bwrhmwhw) \"mMdr imtI sMdVy.\" (sUhI mÚ 1. kucjI) \"kuMnY hyiT jlweIAY bwlx sMdY Qwie.\" (s. PrId) 2. sM. सान्द्र sWdR Sbd dI QW BI sMdVw pd AwieAw hY. sWdR dw ArQ hY sMGxw Aqy jMgl. \"Kwvx sMdVY sUl.\" (vwr gau 2. mÚ 5) AOJV iv`c kMfy KWdy hn[ 3. dyKo, vwaUsMdy.","definitionUni":"ਵ੍ਯ- ਦਾ. ਦੀ. ਕਾ. ਕੀ. \"ਬਿਰਦ ਸੁਆਮੀ ਸੰਦਾ.\" (ਬਿਹਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਕਰਮਾ ਸੰਦੜਾ ਖੇਤ.\" (ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) \"ਮੰਦਰ ਮਿਟੀ ਸੰਦੜੇ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੧. ਕੁਚਜੀ) \"ਕੁੰਨੈ ਹੇਠਿ ਜਲਾਈਐ ਬਾਲਣ ਸੰਦੈ ਥਾਇ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ੨. ਸੰ. सान्द्र ਸਾਂਦ੍ਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਸੰਦੜਾ ਪਦ ਆਇਆ ਹੈ. ਸਾਂਦ੍ਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਘਣਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ. \"ਖਾਵਣ ਸੰਦੜੈ ਸੂਲ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੨. ਮਃ ੫) ਔਝੜ ਵਿੱਚ ਕੰਡੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ੩. ਦੇਖੋ, ਵਾਊਸੰਦੇ."},{"id":12814,"word":"sMdVI","wordUni":"ਸੰਦੜੀ","definition":"vÎ- dw. dI. kw. kI. \"ibrd suAwmI sMdw.\" (ibhw CMq mÚ 5) \"krmw sMdVw Kyq.\" (mwJ bwrhmwhw) \"mMdr imtI sMdVy.\" (sUhI mÚ 1. kucjI) \"kuMnY hyiT jlweIAY bwlx sMdY Qwie.\" (s. PrId) 2. sM. सान्द्र sWdR Sbd dI QW BI sMdVw pd AwieAw hY. sWdR dw ArQ hY sMGxw Aqy jMgl. \"Kwvx sMdVY sUl.\" (vwr gau 2. mÚ 5) AOJV iv`c kMfy KWdy hn[ 3. dyKo, vwaUsMdy.","definitionUni":"ਵ੍ਯ- ਦਾ. ਦੀ. ਕਾ. ਕੀ. \"ਬਿਰਦ ਸੁਆਮੀ ਸੰਦਾ.\" (ਬਿਹਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਕਰਮਾ ਸੰਦੜਾ ਖੇਤ.\" (ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) \"ਮੰਦਰ ਮਿਟੀ ਸੰਦੜੇ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੧. ਕੁਚਜੀ) \"ਕੁੰਨੈ ਹੇਠਿ ਜਲਾਈਐ ਬਾਲਣ ਸੰਦੈ ਥਾਇ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ੨. ਸੰ. सान्द्र ਸਾਂਦ੍ਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਸੰਦੜਾ ਪਦ ਆਇਆ ਹੈ. ਸਾਂਦ੍ਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਘਣਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ. \"ਖਾਵਣ ਸੰਦੜੈ ਸੂਲ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੨. ਮਃ ੫) ਔਝੜ ਵਿੱਚ ਕੰਡੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ੩. ਦੇਖੋ, ਵਾਊਸੰਦੇ."},{"id":12815,"word":"sMdw","wordUni":"ਸੰਦਾ","definition":"vÎ- dw. dI. kw. kI. \"ibrd suAwmI sMdw.\" (ibhw CMq mÚ 5) \"krmw sMdVw Kyq.\" (mwJ bwrhmwhw) \"mMdr imtI sMdVy.\" (sUhI mÚ 1. kucjI) \"kuMnY hyiT jlweIAY bwlx sMdY Qwie.\" (s. PrId) 2. sM. सान्द्र sWdR Sbd dI QW BI sMdVw pd AwieAw hY. sWdR dw ArQ hY sMGxw Aqy jMgl. \"Kwvx sMdVY sUl.\" (vwr gau 2. mÚ 5) AOJV iv`c kMfy KWdy hn[ 3. dyKo, vwaUsMdy.","definitionUni":"ਵ੍ਯ- ਦਾ. ਦੀ. ਕਾ. ਕੀ. \"ਬਿਰਦ ਸੁਆਮੀ ਸੰਦਾ.\" (ਬਿਹਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਕਰਮਾ ਸੰਦੜਾ ਖੇਤ.\" (ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) \"ਮੰਦਰ ਮਿਟੀ ਸੰਦੜੇ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੧. ਕੁਚਜੀ) \"ਕੁੰਨੈ ਹੇਠਿ ਜਲਾਈਐ ਬਾਲਣ ਸੰਦੈ ਥਾਇ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ੨. ਸੰ. सान्द्र ਸਾਂਦ੍ਰ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਸੰਦੜਾ ਪਦ ਆਇਆ ਹੈ. ਸਾਂਦ੍ਰ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸੰਘਣਾ ਅਤੇ ਜੰਗਲ. \"ਖਾਵਣ ਸੰਦੜੈ ਸੂਲ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੨. ਮਃ ੫) ਔਝੜ ਵਿੱਚ ਕੰਡੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ੩. ਦੇਖੋ, ਵਾਊਸੰਦੇ."},{"id":12818,"word":"sMdIpn","wordUni":"ਸੰਦੀਪਨ","definition":"sM. sMgÎw- sM- dIpn. pRjÍilq krnw. mcwauxw. rOSn krnw[ 2. ie`k ivdÍwn bRwhmx, jo sWdIpin dw ipqw sI. dyKo, sWdIpin Aqy sMdIpin.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੰ- ਦੀਪਨ. ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਨਾ. ਮਚਾਉਣਾ. ਰੌਸ਼ਨ ਕਰਨਾ। ੨. ਇੱਕ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਸਾਂਦੀਪਨਿ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਸਾਂਦੀਪਨਿ ਅਤੇ ਸੰਦੀਪਨਿ."},{"id":12836,"word":"sMDk","wordUni":"ਸੰਧਕ","definition":"iv- sMiD (pwV- nkb) lwaux vwlw cor. \"sMDk qoih swDu nih khIAau.\" (iblw kbIr) 2. sMDwn (isMnHx) vwlw.","definitionUni":"ਵਿ- ਸੰਧਿ (ਪਾੜ- ਨਕਬ) ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਚੋਰ. \"ਸੰਧਕ ਤੋਹਿ ਸਾਧੁ ਨਹਿ ਕਹੀਅਉ.\" (ਬਿਲਾ ਕਬੀਰ) ੨. ਸੰਧਾਨ (ਸਿੰਨ੍ਹਣ) ਵਾਲਾ."},{"id":13006,"word":"sMimAw","wordUni":"ਸੰਮਿਆ","definition":"sM. SmÎw. sMgÎw- AwDwr. tyk[ 2. vYrwgx. ie`k pRkwr dI itkitkI, ijs au¤qy bwhW r`Kky swDu bYTdy hn. \"sglI joiq hmwrI sMimAw.\" (Awsw mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼ਮ੍ਯਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਧਾਰ. ਟੇਕ। ੨. ਵੈਰਾਗਣ. ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਟਿਕਟਿਕੀ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਬਾਹਾਂ ਰੱਖਕੇ ਸਾਧੁ ਬੈਠਦੇ ਹਨ. \"ਸਗਲੀ ਜੋਤਿ ਹਮਾਰੀ ਸੰਮਿਆ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧)"},{"id":13214,"word":"sRwvk","wordUni":"ਸ੍ਰਾਵਕ","definition":"sM. SRwvk iv- suxn vwlw. SRoqw[ 2. sMgÎw- ijnDrmDwrI. jYnI[ 3. bu`D dw cylw. bO`D. ies iv`c ieqnw Byd hY ik jYn Aqy bu`DupdySk swDU, \"XqI\" khy jWdy hn, jo aupwsk Bgq lok aunHW dy vcnW dy suxn vwly hn, auh \"SRwvk\" hn. \"sRwvg su`D smUh isDwn ky.\" (Akwl)","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼੍ਰਾਵਕ ਵਿ- ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ. ਸ਼੍ਰੋਤਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਨਧਰਮਧਾਰੀ. ਜੈਨੀ। ੩. ਬੁੱਧ ਦਾ ਚੇਲਾ. ਬੌੱਧ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਭੇਦ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੁਪਦੇਸ਼ਕ ਸਾਧੂ, \"ਯਤੀ\" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਭਗਤ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ \"ਸ਼੍ਰਾਵਕ\" ਹਨ. \"ਸ੍ਰਾਵਗ ਸੁੱਧ ਸਮੂਹ ਸਿਧਾਨ ਕੇ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":13215,"word":"sRwvg","wordUni":"ਸ੍ਰਾਵਗ","definition":"sM. SRwvk iv- suxn vwlw. SRoqw[ 2. sMgÎw- ijnDrmDwrI. jYnI[ 3. bu`D dw cylw. bO`D. ies iv`c ieqnw Byd hY ik jYn Aqy bu`DupdySk swDU, \"XqI\" khy jWdy hn, jo aupwsk Bgq lok aunHW dy vcnW dy suxn vwly hn, auh \"SRwvk\" hn. \"sRwvg su`D smUh isDwn ky.\" (Akwl)","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼੍ਰਾਵਕ ਵਿ- ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ. ਸ਼੍ਰੋਤਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਨਧਰਮਧਾਰੀ. ਜੈਨੀ। ੩. ਬੁੱਧ ਦਾ ਚੇਲਾ. ਬੌੱਧ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਤਨਾ ਭੇਦ ਹੈ ਕਿ ਜੈਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੁਪਦੇਸ਼ਕ ਸਾਧੂ, \"ਯਤੀ\" ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਉਪਾਸਕ ਭਗਤ ਲੋਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਦੇ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ, ਉਹ \"ਸ਼੍ਰਾਵਕ\" ਹਨ. \"ਸ੍ਰਾਵਗ ਸੁੱਧ ਸਮੂਹ ਸਿਧਾਨ ਕੇ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":13240,"word":"isRMgmVI","wordUni":"ਸ੍ਰਿੰਗਮੜੀ","definition":"sM. शृङ्गरिमठ iSRMgyrImT. quMgBdR dy iknwry d`Kx iv`c SMkrwcwrX dw mu`K AsQwn, ijs QW sMnÎwsI swDU rihMdy hn. dyKo, SMkr Aqy isRMgyrI. \"pihry pt jÎoN muin isRMgmVI ky.\" (ikRsnwv) lhU nwl iB¤jy vsqR Aijhy Bwsdy hn, mwno iSRMgyrImT dw munI (BgvyN Bys vwlw sMnÎwsI) hY.","definitionUni":"ਸੰ. शृङ्गरिमठ ਸ਼੍ਰਿੰਗੇਰੀਮਠ. ਤੁੰਗਭਦ੍ਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸ਼ੰਕਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰਿੰਗੇਰੀ. \"ਪਹਿਰੇ ਪਟ ਜ੍ਯੋਂ ਮੁਨਿ ਸ੍ਰਿੰਗਮੜੀ ਕੇ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ਲਹੂ ਨਾਲ ਭਿੱਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਜਿਹੇ ਭਾਸਦੇ ਹਨ, ਮਾਨੋ ਸ਼੍ਰਿੰਗੇਰੀਮਠ ਦਾ ਮੁਨੀ (ਭਗਵੇਂ ਭੇਸ ਵਾਲਾ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ) ਹੈ."},{"id":13290,"word":"sRyst","wordUni":"ਸ੍ਰੇਸਟ","definition":"sM. SRys. iv- au`qm[ 2. bhuq vifAweI Xog. \"igAwnu sRyst aUqm iesnwnu.\" (suKmnI) 3. sMgÎw- gaU dw du`D[ 4. kubyr[ 5. rwjw[ 6. ivsnu[ 7. swDu[ 8. ivdÍwn[ 9. ihMdUmq Anuswr bRwhmx[ 10. nIiq Anuswr CqRI (kiqRX).","definitionUni":"ਸੰ. ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ. ਵਿ- ਉੱਤਮ। ੨. ਬਹੁਤ ਵਡਿਆਈ ਯੋਗ. \"ਗਿਆਨੁ ਸ੍ਰੇਸਟ ਊਤਮ ਇਸਨਾਨੁ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਊ ਦਾ ਦੁੱਧ। ੪. ਕੁਬੇਰ। ੫. ਰਾਜਾ। ੬. ਵਿਸਨੁ। ੭. ਸਾਧੁ। ੮. ਵਿਦ੍ਵਾਨ। ੯. ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ੧੦. ਨੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਛਤ੍ਰੀ (ਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰਿਯ)."},{"id":13346,"word":"sÍjn","wordUni":"ਸ੍ਵਜਨ","definition":"Awpxy AwdmI. krIbI irSqydwr[ 2. dyKo, sujn. \"sbd swDu sÍjnh.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ. ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। ੨. ਦੇਖੋ, ਸੁਜਨ. \"ਸਬਦ ਸਾਧੁ ਸ੍ਵਜਨਹ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":13347,"word":"svjn","wordUni":"ਸਵਜਨ","definition":"Awpxy AwdmI. krIbI irSqydwr[ 2. dyKo, sujn. \"sbd swDu sÍjnh.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਆਪਣੇ ਆਦਮੀ. ਕਰੀਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ। ੨. ਦੇਖੋ, ਸੁਜਨ. \"ਸਬਦ ਸਾਧੁ ਸ੍ਵਜਨਹ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":13474,"word":"sÍwDI","wordUni":"ਸ੍ਵਾਧੀ","definition":"sM. iv- iDAwnprwiex[ 2. ie`Cwvwn[ 3. ikqny kvIAW ny swDÍI Aqy sÍwDI pd ibnw ivcwry imlw id¤qy hn, pr ienHW dy ArQW dw BwrI Byd hY. dyKo, swDÍI.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਧਿਆਨਪਰਾਇਣ। ੨. ਇੱਛਾਵਾਨ। ੩. ਕਿਤਨੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਧ੍ਵੀ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਧੀ ਪਦ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਭੇਦ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧ੍ਵੀ."},{"id":13475,"word":"svwDI","wordUni":"ਸਵਾਧੀ","definition":"sM. iv- iDAwnprwiex[ 2. ie`Cwvwn[ 3. ikqny kvIAW ny swDÍI Aqy sÍwDI pd ibnw ivcwry imlw id¤qy hn, pr ienHW dy ArQW dw BwrI Byd hY. dyKo, swDÍI.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਧਿਆਨਪਰਾਇਣ। ੨. ਇੱਛਾਵਾਨ। ੩. ਕਿਤਨੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਸਾਧ੍ਵੀ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਧੀ ਪਦ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਰਥਾਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਭੇਦ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧ੍ਵੀ."},{"id":13613,"word":"hsœgRhx","wordUni":"ਹਸ੍ਤਗ੍ਰਹਣ","definition":"sMgÎw- h`Q PVn dI ikRXw. hwQ pkVnw. dsœgIrI[ 2. ivAwh. pwixgRhx. SwdI iv`c pqI AwpxI iesqRI dw h`Q gRhx krdw hY. hQlyvw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਹਾਥ ਪਕੜਨਾ. ਦਸ੍ਤਗੀਰੀ। ੨. ਵਿਆਹ. ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ. ਸ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਹਥਲੇਵਾ."},{"id":13614,"word":"hsqgrhx","wordUni":"ਹਸਤਗਰਹਣ","definition":"sMgÎw- h`Q PVn dI ikRXw. hwQ pkVnw. dsœgIrI[ 2. ivAwh. pwixgRhx. SwdI iv`c pqI AwpxI iesqRI dw h`Q gRhx krdw hY. hQlyvw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹੱਥ ਫੜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਹਾਥ ਪਕੜਨਾ. ਦਸ੍ਤਗੀਰੀ। ੨. ਵਿਆਹ. ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ. ਸ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਹੱਥ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਹਥਲੇਵਾ."},{"id":13839,"word":"hdIAw bwd","wordUni":"ਹਦੀਆ ਬਾਦ","definition":"irAwsq kpUrQlw, qsIl PgvwVy dw ie`k ngr. ie¤QoN cVdy v`l qkrIbn ie`k PrlWg pur SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurudÍwrw hY. gurU jI ny krqwrpuroN kIrqpur jWdy hoey ie¤Qy crx pwey hn. keI AwKdy hn ik SRI gurU hirrwie swihb jI BI ie¤Qy pDwry hn[#gurudÍwrw swDwrx bixAw hoieAw hY pws rhwieSI mkwn BI hn. s`q GumwauN zmIn irAwsq v¤loN muAwP hY. pujwrI audwsI swDu hY. rylvy stySn PgvwVy qoN ie`k mIl lihMdy v`l hY. vYswKI qy mylw lgdw hY.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਕਪੂਰਥਲਾ, ਤਸੀਲ ਫਗਵਾੜੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ. ਇੱਥੋਂ ਚੜਦੇ ਵੱਲ ਤਕਰੀਬਨ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਪੁਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਇੱਥੇ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ. ਕਈ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਭੀ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ।#ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਪਾਸ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਭੀ ਹਨ. ਸੱਤ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ਮੁਆਫ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਗਵਾੜੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ ਤੇ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ."},{"id":14010,"word":"hrjn","wordUni":"ਹਰਜਨ","definition":"hirjn. krqwr dy lok. swDujn. dyKo, hirjn.","definitionUni":"ਹਰਿਜਨ. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਲੋਕ. ਸਾਧੁਜਨ. ਦੇਖੋ, ਹਰਿਜਨ."},{"id":14062,"word":"hrm","wordUni":"ਹਰਮ","definition":"sM. हर्म्य hmÎ. sMgÎw- mn ƒ hr lYx (curwaux) vwlw mihl. mMidr \"khUM swDnw ky hrm.\" (Akwl) \"hrrMgI hrm svwirAw.\" (vwr Awsw) Kws krky DnI dy Gr dw nwauN hrm hY[ 2. Aæ. [حرم] hærm. kwby dy ierd igrd dw Ahwqw[ 3. znwn^wnw. AMqhpur[ 4. ivAwhI hoeI iesqRI[ 5. iv- pivqR[ 6. pRis`D. mShUr[ 7. vrijAw hoieAw. inis`D[ 8. Drm Aqy nIiq dy ivru`D.","definitionUni":"ਸੰ. हर्म्य ਹਮ੍ਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਨ ਨੂੰ ਹਰ ਲੈਣ (ਚੁਰਾਉਣ) ਵਾਲਾ ਮਹਿਲ. ਮੰਦਿਰ \"ਕਹੂੰ ਸਾਧਨਾ ਕੇ ਹਰਮ.\" (ਅਕਾਲ) \"ਹਰਰੰਗੀ ਹਰਮ ਸਵਾਰਿਆ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਧਨੀ ਦੇ ਘਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਹਰਮ ਹੈ। ੨. ਅ਼. [حرم] ਹ਼ਰਮ. ਕਾਬੇ ਦੇ ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਦਾ ਅਹਾਤਾ। ੩. ਜ਼ਨਾਨਖ਼ਾਨਾ. ਅੰਤਹਪੁਰ। ੪. ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ। ੫. ਵਿ- ਪਵਿਤ੍ਰ। ੬. ਪ੍ਰਸਿੱਧ. ਮਸ਼ਹੂਰ। ੭. ਵਰਜਿਆ ਹੋਇਆ. ਨਿਸਿੱਧ। ੮. ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਤਿ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ."},{"id":14108,"word":"hirsr","wordUni":"ਹਰਿਸਰ","definition":"sMgÎw- AimRqsr, jo krqwr dw sr hY[ 2. sqsMg. swDusmwj. \"hirsr inrmil nwey.\" (sUhI CMq mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਜੋ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਸਰ ਹੈ। ੨. ਸਤਸੰਗ. ਸਾਧੁਸਮਾਜ. \"ਹਰਿਸਰ ਨਿਰਮਲਿ ਨਾਏ.\" (ਸੂਹੀ ਛੰਤ ਮਃ ੪)"},{"id":14116,"word":"hir sMgI","wordUni":"ਹਰਿ ਸੰਗੀ","definition":"iv- hir (krqwr) dw swQI. swDu. gurmuK.","definitionUni":"ਵਿ- ਹਰਿ (ਕਰਤਾਰ) ਦਾ ਸਾਥੀ. ਸਾਧੁ. ਗੁਰਮੁਖ."},{"id":14129,"word":"hir ky lok","wordUni":"ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਕ","definition":"swDujn.\"hir ky lok is swc suhyly.\" (BYr AÚ mÚ 1) \"hir srxwgq hir ky log.\" (gUj AÚ mÚ 1)","definitionUni":"ਸਾਧੁਜਨ.\"ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਕ ਸਿ ਸਾਚ ਸੁਹੇਲੇ.\" (ਭੈਰ ਅਃ ਮਃ ੧) \"ਹਰਿ ਸਰਣਾਗਤ ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਗ.\" (ਗੂਜ ਅਃ ਮਃ ੧)"},{"id":14130,"word":"hir ky log","wordUni":"ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਗ","definition":"swDujn.\"hir ky lok is swc suhyly.\" (BYr AÚ mÚ 1) \"hir srxwgq hir ky log.\" (gUj AÚ mÚ 1)","definitionUni":"ਸਾਧੁਜਨ.\"ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਕ ਸਿ ਸਾਚ ਸੁਹੇਲੇ.\" (ਭੈਰ ਅਃ ਮਃ ੧) \"ਹਰਿ ਸਰਣਾਗਤ ਹਰਿ ਕੇ ਲੋਗ.\" (ਗੂਜ ਅਃ ਮਃ ੧)"},{"id":14156,"word":"hirjn","wordUni":"ਹਰਿਜਨ","definition":"sMgÎw- krqwr dy syvk, swDujn. \"hirjn hir AMqr nhIN.\" (sÚ mÚ 9)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸੇਵਕ, ਸਾਧੁਜਨ. \"ਹਰਿਜਨ ਹਰਿ ਅੰਤਰ ਨਹੀਂ.\" (ਸਃ ਮਃ ੯)"},{"id":14157,"word":"hirjnI","wordUni":"ਹਰਿਜਨੀ","definition":"hirjnW ny. swDUAW ny. \"ieh bIcwrI hirjnI.\" (bsM mÚ 5)","definitionUni":"ਹਰਿਜਨਾਂ ਨੇ. ਸਾਧੂਆਂ ਨੇ. \"ਇਹ ਬੀਚਾਰੀ ਹਰਿਜਨੀ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫)"},{"id":14215,"word":"hirBgwq","wordUni":"ਹਰਿਭਗਾਤ","definition":"hirBgq. krqwr dy aupwsk. \"qy hir ky jn swDU hirBgwq.\" (swr mÚ 4. pVqwl)","definitionUni":"ਹਰਿਭਗਤ. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਉਪਾਸਕ. \"ਤੇ ਹਰਿ ਕੇ ਜਨ ਸਾਧੂ ਹਰਿਭਗਾਤ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪. ਪੜਤਾਲ)"},{"id":14258,"word":"hrIjY","wordUni":"ਹਰੀਜੈ","definition":"hirq hUjY. hry hoeIey. \"imil swDU sMg hrIjY.\" (kil AÚ mÚ 4) 2. hrx krIjY. imtweIey.","definitionUni":"ਹਰਿਤ ਹੂਜੈ. ਹਰੇ ਹੋਈਏ. \"ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਸੰਗ ਹਰੀਜੈ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪) ੨. ਹਰਣ ਕਰੀਜੈ. ਮਿਟਾਈਏ."},{"id":14265,"word":"hrIVw","wordUni":"ਹਰੀੜਾ","definition":"hrI dw. hrI dI. krqwr dw (dI). \"swDu sMgiq sc qKq hrIVI.\" (Bwgu) 2. dyKo, hrIqkI.","definitionUni":"ਹਰੀ ਦਾ. ਹਰੀ ਦੀ. ਕਰਤਾਰ ਦਾ (ਦੀ). \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਸਚ ਤਖਤ ਹਰੀੜੀ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਦੇਖੋ, ਹਰੀਤਕੀ."},{"id":14266,"word":"hrIVI","wordUni":"ਹਰੀੜੀ","definition":"hrI dw. hrI dI. krqwr dw (dI). \"swDu sMgiq sc qKq hrIVI.\" (Bwgu) 2. dyKo, hrIqkI.","definitionUni":"ਹਰੀ ਦਾ. ਹਰੀ ਦੀ. ਕਰਤਾਰ ਦਾ (ਦੀ). \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਸਚ ਤਖਤ ਹਰੀੜੀ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਦੇਖੋ, ਹਰੀਤਕੀ."},{"id":14347,"word":"hvnkuMf","wordUni":"ਹਵਨਕੁੰਡ","definition":"hom krn leI SwsqR dI ivDI Anuswr bxwieAw toAw. 'AwmnwX rhsÎ' iv`c iliKAw hY ik pUrv idSw iv`c cukoxw, Agin kox iv`c Xoin dy Awkwr dw, d`Kx iv`c A¤Dy cMdRmw dy Awkwr dw, nYrq iv`c iqRkoxw, p`Cm iv`c gol, vwXu kox iv`c CI koxw, au`qr v`l kml dy Awkwr Aqy eISwn kox iv`c A`T koxw hvn kuMf krnw cwhIey.#BivSÎq purwx iv`c iliKAw hY ik ijqny hom krny hox aunHW dI ignqI Anuswr kuMf dI gihrweI hoxI cwhIey. ArQwq pMjwh homW leI mu`TI ijqnw, hjwr hom leI ie`k h`Q dw Aqy kroV hom vwsqy A`T h`Q dw kuMf hoxw cwhIey.#swDU dXwnMd jI ny sqÎwrQ pRkwS dy qIjy smu`lws iv`c hvnkuMf bwbq ieauN iliKAw hY- \"sUrXodX ky pScwq AOr sUrXwsœ ky pUrv AginhoqR krm kw smX hY, aus ky ilXy iek iksI Dwqu vw im`tI kI, aUpr 12. vw 16. AMgul cOkon, auqnI hI gihrI AOr nIcy 3. vw 4. auNgl pirmwx sy vydI bnwvy. ArQwq aUpr ijqnI cOVI ho aus kI cqurQWS nIcy cOVI rhy. aus my cMdn plwS vw AwmRwid ky SRys kwsoN ky tukVy ausI vydI ky pirmwx sy bfy Coty krky aus my r¤Ky, aus ky mDÎ my Agin r`Kky punÚ aus pr simDw ArQwq pUrvokq ieMDn rKdy. iPr ien mMqRoN sy hom kry.\" xxx","definitionUni":"ਹੋਮ ਕਰਨ ਲਈ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੀ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬਣਾਇਆ ਟੋਆ. 'ਆਮਨਾਯ ਰਹਸ੍ਯ' ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪੂਰਵ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਚੁਕੋਣਾ, ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਯੋਨਿ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਅੱਧੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ, ਨੈਰਤ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਕੋਣਾ, ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਗੋਲ, ਵਾਯੁ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਛੀ ਕੋਣਾ, ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਕਮਲ ਦੇ ਆਕਾਰ ਅਤੇ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਕੋਣਾ ਹਵਨ ਕੁੰਡ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ.#ਭਵਿਸ਼੍ਯਤ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਿਤਨੇ ਹੋਮ ਕਰਨੇ ਹੋਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਿਨਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁੰਡ ਦੀ ਗਹਿਰਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਏ. ਅਰਥਾਤ ਪੰਜਾਹ ਹੋਮਾਂ ਲਈ ਮੁੱਠੀ ਜਿਤਨਾ, ਹਜਾਰ ਹੋਮ ਲਈ ਇੱਕ ਹੱਥ ਦਾ ਅਤੇ ਕਰੋੜ ਹੋਮ ਵਾਸਤੇ ਅੱਠ ਹੱਥ ਦਾ ਕੁੰਡ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ.#ਸਾਧੂ ਦਯਾਨੰਦ ਜੀ ਨੇ ਸਤ੍ਯਾਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਤੀਜੇ ਸਮੁੱਲਾਸ ਵਿੱਚ ਹਵਨਕੁੰਡ ਬਾਬਤ ਇਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- \"ਸੂਰਯੋਦਯ ਕੇ ਪਸ਼ਚਾਤ ਔਰ ਸੂਰਯਾਸ੍ਤ ਕੇ ਪੂਰਵ ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਕਰਮ ਕਾ ਸਮਯ ਹੈ, ਉਸ ਕੇ ਲਿਯੇ ਇਕ ਕਿਸੀ ਧਾਤੁ ਵਾ ਮਿੱਟੀ ਕੀ, ਊਪਰ ੧੨. ਵਾ ੧੬. ਅੰਗੁਲ ਚੌਕੋਨ, ਉਤਨੀ ਹੀ ਗਹਿਰੀ ਔਰ ਨੀਚੇ ੩. ਵਾ ੪. ਉਂਗਲ ਪਰਿਮਾਣ ਸੇ ਵੇਦੀ ਬਨਾਵੇ. ਅਰਥਾਤ ਊਪਰ ਜਿਤਨੀ ਚੌੜੀ ਹੋ ਉਸ ਕੀ ਚਤੁਰਥਾਂਸ਼ ਨੀਚੇ ਚੌੜੀ ਰਹੇ. ਉਸ ਮੇ ਚੰਦਨ ਪਲਾਸ਼ ਵਾ ਆਮ੍ਰਾਦਿ ਕੇ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ ਕਾਸ੍ਠੋਂ ਕੇ ਟੁਕੜੇ ਉਸੀ ਵੇਦੀ ਕੇ ਪਰਿਮਾਣ ਸੇ ਬਡੇ ਛੋਟੇ ਕਰਕੇ ਉਸ ਮੇ ਰੱਖੇ, ਉਸ ਕੇ ਮਧ੍ਯ ਮੇ ਅਗਨਿ ਰੱਖਕੇ ਪੁਨਃ ਉਸ ਪਰ ਸਮਿਧਾ ਅਰਥਾਤ ਪੂਰਵੋਕਤ ਇੰਧਨ ਰਖਦੇ. ਫਿਰ ਇਨ ਮੰਤ੍ਰੋਂ ਸੇ ਹੋਮ ਕਰੇ.\" xxx"},{"id":14617,"word":"ihckI","wordUni":"ਹਿਚਕੀ","definition":"sM. हिक्का ih`kw. Hiccup. XU- [فواک] &vwkæ. ihfkI. bhuqw Bojn Aqy gly sVy lysly byhy pdwrQ Kwx, KwDy au`pr Kwx, ml mUqR dy vyg rokx, DUMey Aqy grd P`kx, Bu¤Ky rihx qoN mydy dI KrwbI dy kwrx ihckI huMdI hY. audwn pOx pRwxW nwl imlky klyjy qy AWdrW ƒ iK`c pwauNdI hoeI ih`k ih`k Sbd krdI hY, ies leI nwauN ih`kw (ihckI) hY. bwlkW ƒ jW cMgI ishq vwilAW ƒ jy ihckI huMdI hY qW kuJ fr vwlI g`l nhIN, pr jy buFwpy Aqy iksy bImwrI AMdr kmzor rogI ƒ ihckI lg jwvy qW ieh BYdwiek rog hY vYdk Anuswr ihckI pMj pRkwr dI (AMnjw, Xmlw, küdRw, gMBIrw Aqy mhqI) hY.#ihckI dy swDwrn ielwj ieh hn-#kuJ icr swh rok r`Kxw, gMnw cUsxw. imsrI dI flI grm krky KwxI XUkilpts Awiel Eucalyptus Oil dIAW pMj jW ds bUMdW imSRI dI flI qy pwky KwxIAW. lUx pwky grm pwxI pIxw. du`D dI mlweI nwl Sihd imlwky c`txw, nyNbU dy rs iv`c kwlw lUx qy Sihd imlwky Kwxw, rITy dw iClkw pwxI iv`c Gswky nsvwr lYxI. mul`TI dw Awtw Sihd iv`c imlwky c`txw ihMg Aqy mwhW dy Awty ƒ dgdIAW AMgwrIAW au¤qy pwky DUMAW lYxw.","definitionUni":"ਸੰ. हिक्का ਹਿੱਕਾ. Hiccup. ਯੂ- [فواک] ਫ਼ਵਾਕ਼. ਹਿਡਕੀ. ਬਹੁਤਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਗਲੇ ਸੜੇ ਲੇਸਲੇ ਬੇਹੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ, ਖਾਧੇ ਉੱਪਰ ਖਾਣ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਦੇ ਵੇਗ ਰੋਕਣ, ਧੂੰਏ ਅਤੇ ਗਰਦ ਫੱਕਣ, ਭੁੱਖੇ ਰਹਿਣ ਤੋਂ ਮੇਦੇ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਿਚਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਉਦਾਨ ਪੌਣ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਕਲੇਜੇ ਤੇ ਆਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਖਿੱਚ ਪਾਉਂਦੀ ਹੋਈ ਹਿੱਕ ਹਿੱਕ ਸ਼ਬਦ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਨਾਉਂ ਹਿੱਕਾ (ਹਿਚਕੀ) ਹੈ. ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਂ ਚੰਗੀ ਸਿਹਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਜੇ ਹਿਚਕੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕੁਝ ਡਰ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਜੇ ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਬੀਮਾਰੀ ਅੰਦਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਹਿਚਕੀ ਲਗ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਹ ਭੈਦਾਇਕ ਰੋਗ ਹੈ ਵੈਦਕ ਅਨੁਸਾਰ ਹਿਚਕੀ ਪੰਜ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ (ਅੰਨਜਾ, ਯਮਲਾ, ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰਾ, ਗੰਭੀਰਾ ਅਤੇ ਮਹਤੀ) ਹੈ.#ਹਿਚਕੀ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#ਕੁਝ ਚਿਰ ਸਾਹ ਰੋਕ ਰੱਖਣਾ, ਗੰਨਾ ਚੂਸਣਾ. ਮਿਸਰੀ ਦੀ ਡਲੀ ਗਰਮ ਕਰਕੇ ਖਾਣੀ ਯੂਕਲਿਪਟਸ ਆਇਲ Eucalyptus Oil ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਜਾਂ ਦਸ ਬੂੰਦਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰੀ ਦੀ ਡਲੀ ਤੇ ਪਾਕੇ ਖਾਣੀਆਂ. ਲੂਣ ਪਾਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ. ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਲਾਈ ਨਾਲ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ, ਨੇਂਬੂ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਕਾਲਾ ਲੂਣ ਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਖਾਣਾ, ਰੀਠੇ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘਸਾਕੇ ਨਸਵਾਰ ਲੈਣੀ. ਮੁਲੱਠੀ ਦਾ ਆਟਾ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ ਹਿੰਗ ਅਤੇ ਮਾਹਾਂ ਦੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਦਗਦੀਆਂ ਅੰਗਾਰੀਆਂ ਉੱਤੇ ਪਾਕੇ ਧੂੰਆਂ ਲੈਣਾ."},{"id":14659,"word":"ihqY","wordUni":"ਹਿਤੈ","definition":"ihq Awvy. ipAwrw l¤gy. \"swDu sMig mnu qnu ihqY.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਹਿਤ ਆਵੇ. ਪਿਆਰਾ ਲੱਗੇ. \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਮਨੁ ਤਨੁ ਹਿਤੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":14858,"word":"hIrw dws","wordUni":"ਹੀਰਾ ਦਾਸ","definition":"surisMG ipMf (ijlw lhOr) iv`c Abdu¤ly mocI dy Gr sMmq 1867 iv`c hIrw jnimAw, jo mhwqmw Srxdws audwsI swDU dI sMgiq krky SRI gurU nwnk dyv jI dy au`qm Drm dw pRymI hoieAw Ar nwauN, hIrw dws r`iKAw igAw. mhwrwjw rxjIq isMG dy Aihd iv`c ies ny \"gMfI ivMf\" ipMf (qsIl qrnqwrn) iv`c ie`k v`fw fyrw bxwieAw Aqy lMgr jwrI kIqw. ies dw dyhWq sMmq 1936 iv`c hoieAw hY. hIrw dws dI sMpRdwX dy hIrwdwsIey AKwauNdy hn. hIrwdws dI g`dI qy mhMq sMq isMG bYTw, ijs dw dyhWq sMmq 1953 iv`c hoieAw.","definitionUni":"ਸੁਰਸਿੰਘ ਪਿੰਡ (ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ) ਵਿੱਚ ਅਬਦੁੱਲੇ ਮੋਚੀ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੮੬੭ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਰਣਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਇਆ ਅਰ ਨਾਉਂ, ਹੀਰਾ ਦਾਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਹਿਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ \"ਗੰਡੀ ਵਿੰਡ\" ਪਿੰਡ (ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੩੬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਹੀਰਾ ਦਾਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਹੀਰਾਦਾਸੀਏ ਅਖਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਹੀਰਾਦਾਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਮਹੰਤ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੫੩ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ."},{"id":14859,"word":"hIrdwsIey","wordUni":"ਹੀਰਦਾਸੀਏ","definition":"surisMG ipMf (ijlw lhOr) iv`c Abdu¤ly mocI dy Gr sMmq 1867 iv`c hIrw jnimAw, jo mhwqmw Srxdws audwsI swDU dI sMgiq krky SRI gurU nwnk dyv jI dy au`qm Drm dw pRymI hoieAw Ar nwauN, hIrw dws r`iKAw igAw. mhwrwjw rxjIq isMG dy Aihd iv`c ies ny \"gMfI ivMf\" ipMf (qsIl qrnqwrn) iv`c ie`k v`fw fyrw bxwieAw Aqy lMgr jwrI kIqw. ies dw dyhWq sMmq 1936 iv`c hoieAw hY. hIrw dws dI sMpRdwX dy hIrwdwsIey AKwauNdy hn. hIrwdws dI g`dI qy mhMq sMq isMG bYTw, ijs dw dyhWq sMmq 1953 iv`c hoieAw.","definitionUni":"ਸੁਰਸਿੰਘ ਪਿੰਡ (ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ) ਵਿੱਚ ਅਬਦੁੱਲੇ ਮੋਚੀ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੮੬੭ ਵਿੱਚ ਹੀਰਾ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਮਹਾਤਮਾ ਸ਼ਰਣਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋਇਆ ਅਰ ਨਾਉਂ, ਹੀਰਾ ਦਾਸ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਹਿਦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ \"ਗੰਡੀ ਵਿੰਡ\" ਪਿੰਡ (ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਡੇਰਾ ਬਣਾਇਆ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੩੬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਹੀਰਾ ਦਾਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਹੀਰਾਦਾਸੀਏ ਅਖਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਹੀਰਾਦਾਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਮਹੰਤ ਸੰਤ ਸਿੰਘ ਬੈਠਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੫੩ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ."},{"id":14866,"word":"hIlVw","wordUni":"ਹੀਲੜਾ","definition":"sMgÎw- Cl. Pryb[ 2. du`K. \"mn n suhylw prpMc hIlw.\" (gau mÚ 5) \"swDn ko hrqw joau hIlO.\" (ikRsnwv) 3. Aæ. [حیلہ] hæIlh. bhwnw. \"hIlVw eyhu sMswro.\" (vf mÚ 1. AlwhxI) 4. Awpxy bcwau leI Xukiq socx dI ikRXw (qdbIr).","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਛਲ. ਫਰੇਬ। ੨. ਦੁੱਖ. \"ਮਨ ਨ ਸੁਹੇਲਾ ਪਰਪੰਚ ਹੀਲਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧਨ ਕੋ ਹਰਤਾ ਜੋਉ ਹੀਲੌ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੩. ਅ਼. [حیلہ] ਹ਼ੀਲਹ. ਬਹਾਨਾ. \"ਹੀਲੜਾ ਏਹੁ ਸੰਸਾਰੋ.\" (ਵਡ ਮਃ ੧. ਅਲਾਹਣੀ) ੪. ਆਪਣੇ ਬਚਾਉ ਲਈ ਯੁਕਤਿ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ (ਤਦਬੀਰ)."},{"id":14867,"word":"hIlw","wordUni":"ਹੀਲਾ","definition":"sMgÎw- Cl. Pryb[ 2. du`K. \"mn n suhylw prpMc hIlw.\" (gau mÚ 5) \"swDn ko hrqw joau hIlO.\" (ikRsnwv) 3. Aæ. [حیلہ] hæIlh. bhwnw. \"hIlVw eyhu sMswro.\" (vf mÚ 1. AlwhxI) 4. Awpxy bcwau leI Xukiq socx dI ikRXw (qdbIr).","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਛਲ. ਫਰੇਬ। ੨. ਦੁੱਖ. \"ਮਨ ਨ ਸੁਹੇਲਾ ਪਰਪੰਚ ਹੀਲਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧਨ ਕੋ ਹਰਤਾ ਜੋਉ ਹੀਲੌ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੩. ਅ਼. [حیلہ] ਹ਼ੀਲਹ. ਬਹਾਨਾ. \"ਹੀਲੜਾ ਏਹੁ ਸੰਸਾਰੋ.\" (ਵਡ ਮਃ ੧. ਅਲਾਹਣੀ) ੪. ਆਪਣੇ ਬਚਾਉ ਲਈ ਯੁਕਤਿ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ (ਤਦਬੀਰ)."},{"id":14868,"word":"hIlO","wordUni":"ਹੀਲੌ","definition":"sMgÎw- Cl. Pryb[ 2. du`K. \"mn n suhylw prpMc hIlw.\" (gau mÚ 5) \"swDn ko hrqw joau hIlO.\" (ikRsnwv) 3. Aæ. [حیلہ] hæIlh. bhwnw. \"hIlVw eyhu sMswro.\" (vf mÚ 1. AlwhxI) 4. Awpxy bcwau leI Xukiq socx dI ikRXw (qdbIr).","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਛਲ. ਫਰੇਬ। ੨. ਦੁੱਖ. \"ਮਨ ਨ ਸੁਹੇਲਾ ਪਰਪੰਚ ਹੀਲਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧਨ ਕੋ ਹਰਤਾ ਜੋਉ ਹੀਲੌ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੩. ਅ਼. [حیلہ] ਹ਼ੀਲਹ. ਬਹਾਨਾ. \"ਹੀਲੜਾ ਏਹੁ ਸੰਸਾਰੋ.\" (ਵਡ ਮਃ ੧. ਅਲਾਹਣੀ) ੪. ਆਪਣੇ ਬਚਾਉ ਲਈ ਯੁਕਤਿ ਸੋਚਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ (ਤਦਬੀਰ)."},{"id":14956,"word":"huMdmwr","wordUni":"ਹੁੰਦਮਾਰ","definition":"iv- hufu (C`qry) dI qrW isr mwrn vwlw. hu`jq krn vwlw. iPswdI.","definitionUni":"ਵਿ- ਹੁਡੁ (ਛੱਤਰੇ) ਦੀ ਤਰਾਂ ਸਿਰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ. ਹੁੱਜਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਫਿਸਾਦੀ."},{"id":15029,"word":"hyhr","wordUni":"ਹੇਹਰ","definition":"ie`k ipMf, jo ijlw, qsIl lhOr iv`c hY. ieh rylvy stySn kot lKpq qoN 8. mIl Agin kox hY. SRI gurU Arjn dyv jI dy vfy BweI ipRQI cMd jI dy ies ipMf shury sn aunHW dw clwxw BI ie¤Qy hI hoieAw hY. smwD bxI hoeI hY, ijs nwl bhuq zmIn Aqy jwgIr hY[ 2. ikRpwl dws audwsI mhwqmw dy rihx dw gRwm, jo ijlw luidAwnw, qsIl jgrwauN, Qwxw rwiekot iv`c hY. ies QW dSmyS mwlvy ƒ jWdy hoey ivrwjy hn. SRI gurU hrgoibMd swihb BI ies jgw BweI hmIry is`K dw pRym vyKky kuJ icr Tihry hn. auh plMG ijs pur gurU swihb ivrwjy hn Aqy auh culHw ijs qy gurU swihb dw pRswd iqAwr hoieAw sI, dovyN sMBwlky r¤Ky hoey hn mhMq ikRpwl dws dy smyN qoN lY ky ieQy is`K sMgqW juVdIAW AweIAW hn. gurudÍwrw dohW siqgurW dw ipMf dy pUrv pwsy pws hI hY. is`Krwj smyN ipMf dw CIvW ih`sw zmIn gurudÍwry nwl lgweI geI. jo keI hzwr iv¤Gy hY. rylvy stySn cOkImwn qoN CI mIl Agin kox ieh AsQwn hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਟ ਲਖਪਤ ਤੋਂ ੮. ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਡੇ ਭਾਈ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਸਹੁਰੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਭੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰ ਹੈ। ੨. ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਗ੍ਰਾਮ, ਜੋ ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ, ਤਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ, ਥਾਣਾ ਰਾਇਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਮਾਲਵੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਇਸ ਜਗਾ ਭਾਈ ਹਮੀਰੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੇਖਕੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਉਹ ਪਲੰਘ ਜਿਸ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਚੁਲ੍ਹਾ ਜਿਸ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਮਹੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਥੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ. ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਦੋਹਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੂਰਵ ਪਾਸੇ ਪਾਸ ਹੀ ਹੈ. ਸਿੱਖਰਾਜ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਛੀਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਲਗਾਈ ਗਈ. ਜੋ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਘੇ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚੌਕੀਮਾਨ ਤੋਂ ਛੀ ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਹੈ."},{"id":15030,"word":"hyhrW","wordUni":"ਹੇਹਰਾਂ","definition":"ie`k ipMf, jo ijlw, qsIl lhOr iv`c hY. ieh rylvy stySn kot lKpq qoN 8. mIl Agin kox hY. SRI gurU Arjn dyv jI dy vfy BweI ipRQI cMd jI dy ies ipMf shury sn aunHW dw clwxw BI ie¤Qy hI hoieAw hY. smwD bxI hoeI hY, ijs nwl bhuq zmIn Aqy jwgIr hY[ 2. ikRpwl dws audwsI mhwqmw dy rihx dw gRwm, jo ijlw luidAwnw, qsIl jgrwauN, Qwxw rwiekot iv`c hY. ies QW dSmyS mwlvy ƒ jWdy hoey ivrwjy hn. SRI gurU hrgoibMd swihb BI ies jgw BweI hmIry is`K dw pRym vyKky kuJ icr Tihry hn. auh plMG ijs pur gurU swihb ivrwjy hn Aqy auh culHw ijs qy gurU swihb dw pRswd iqAwr hoieAw sI, dovyN sMBwlky r¤Ky hoey hn mhMq ikRpwl dws dy smyN qoN lY ky ieQy is`K sMgqW juVdIAW AweIAW hn. gurudÍwrw dohW siqgurW dw ipMf dy pUrv pwsy pws hI hY. is`Krwj smyN ipMf dw CIvW ih`sw zmIn gurudÍwry nwl lgweI geI. jo keI hzwr iv¤Gy hY. rylvy stySn cOkImwn qoN CI mIl Agin kox ieh AsQwn hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕੋਟ ਲਖਪਤ ਤੋਂ ੮. ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਵਡੇ ਭਾਈ ਪ੍ਰਿਥੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਸਹੁਰੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ਭੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਜਾਗੀਰ ਹੈ। ੨. ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਗ੍ਰਾਮ, ਜੋ ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ, ਤਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ, ਥਾਣਾ ਰਾਇਕੋਟ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਮਾਲਵੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਇਸ ਜਗਾ ਭਾਈ ਹਮੀਰੇ ਸਿੱਖ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਵੇਖਕੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਉਹ ਪਲੰਘ ਜਿਸ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉਹ ਚੁਲ੍ਹਾ ਜਿਸ ਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਦੋਵੇਂ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ ਮਹੰਤ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਾਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇਥੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤਾਂ ਜੁੜਦੀਆਂ ਆਈਆਂ ਹਨ. ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਦੋਹਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੂਰਵ ਪਾਸੇ ਪਾਸ ਹੀ ਹੈ. ਸਿੱਖਰਾਜ ਸਮੇਂ ਪਿੰਡ ਦਾ ਛੀਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਲਗਾਈ ਗਈ. ਜੋ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਘੇ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚੌਕੀਮਾਨ ਤੋਂ ਛੀ ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਹੈ."},{"id":15055,"word":"hyqu","wordUni":"ਹੇਤੁ","definition":"sM. sMgÎw- Pl. nqIjw[ 2. kwrx. sbb. \"srb klySn hyqu AivdÎw.\" (gupRsU) 3. ihqU dI QW BI hyqu Sbd AwieAw hY. \"sMpY hyqu klq Dn qyrY.\" (BYr kbIr) \"nwnk scy nwm ivx sBo dusmn hyqu.\" (vwr sUhI mÚ 1) 4. ie`k SbdwlMkwr. kwrj Ar kwrx dw ie`k swQ vrxn krnw \"hyqu\" AlMkwr hY.#audwhrx-#ijin syivAw iqin pwieAw mwnu. (jpu)#syvn kwrx hY, mwn dI pRwpqI kwrj hY.#swD kY sMig nhI ikCu Gwl,#drsn Bytq hoq inhwl. (suKmnI)#drsn dyKq hI suD kI n suD rhI#buiD kI n buiD rhI miq my n miq hY.#(Bwgu k)#drsn kwrx hY, suD buiD dw lop hoxw kwrj hY.#(A) kwrj nwl kwrx dI ABydqw vrxn krnI hyqu dw dUjw rUp hY.#audwhrx-#kih kbIr Ab khIAY kwih,#swiD sMgiq bYkuMTY Awih.#(BYr kbIr)#swDsMg vYkuMT pRwpqI dw kwrx hY, pr ie¤Qy idKwieAw hY ik swDsMg hI vYkuMT hY, aus qoN iBMn vYkuMT nhIN[ 5. ihq (moh) vwsqy BI hyqu Sbd AwieAw hY. \"hMsu hyqu loB kop.\" (vwr mwJ mÚ 1) ihMsw moh loB Aqy kRoD[ 6. ihq (ipAwr) vwsqy BI hyqu hY. \"mInw ijin jl isau hyqu bFwieE.\" (Dnw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫਲ. ਨਤੀਜਾ। ੨. ਕਾਰਣ. ਸਬਬ. \"ਸਰਬ ਕਲੇਸ਼ਨ ਹੇਤੁ ਅਵਿਦ੍ਯਾ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੩. ਹਿਤੂ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਹੇਤੁ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. \"ਸੰਪੈ ਹੇਤੁ ਕਲਤ ਧਨ ਤੇਰੈ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ) \"ਨਾਨਕ ਸਚੇ ਨਾਮ ਵਿਣ ਸਭੋ ਦੁਸਮਨ ਹੇਤੁ.\" (ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਃ ੧) ੪. ਇੱਕ ਸ਼ਬਦਾਲੰਕਾਰ. ਕਾਰਜ ਅਰ ਕਾਰਣ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਥ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ \"ਹੇਤੁ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਿਨਿ ਸੇਵਿਆ ਤਿਨਿ ਪਾਇਆ ਮਾਨੁ. (ਜਪੁ)#ਸੇਵਨ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਮਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਾਰਜ ਹੈ.#ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨਹੀ ਕਿਛੁ ਘਾਲ,#ਦਰਸਨ ਭੇਟਤ ਹੋਤ ਨਿਹਾਲ. (ਸੁਖਮਨੀ)#ਦਰਸਨ ਦੇਖਤ ਹੀ ਸੁਧ ਕੀ ਨ ਸੁਧ ਰਹੀ#ਬੁਧਿ ਕੀ ਨ ਬੁਧਿ ਰਹੀ ਮਤਿ ਮੇ ਨ ਮਤਿ ਹੈ.#(ਭਾਗੁ ਕ)#ਦਰਸਨ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਸੁਧ ਬੁਧਿ ਦਾ ਲੋਪ ਹੋਣਾ ਕਾਰਜ ਹੈ.#(ਅ) ਕਾਰਜ ਨਾਲ ਕਾਰਣ ਦੀ ਅਭੇਦਤਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨੀ ਹੇਤੁ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕਹਿ ਕਬੀਰ ਅਬ ਕਹੀਐ ਕਾਹਿ,#ਸਾਧਿ ਸੰਗਤਿ ਬੈਕੁੰਠੈ ਆਹਿ.#(ਭੈਰ ਕਬੀਰ)#ਸਾਧਸੰਗ ਵੈਕੁੰਠ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ, ਪਰ ਇੱਥੇ ਦਿਖਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਧਸੰਗ ਹੀ ਵੈਕੁੰਠ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਵੈਕੁੰਠ ਨਹੀਂ। ੫. ਹਿਤ (ਮੋਹ) ਵਾਸਤੇ ਭੀ ਹੇਤੁ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. \"ਹੰਸੁ ਹੇਤੁ ਲੋਭ ਕੋਪ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) ਹਿੰਸਾ ਮੋਹ ਲੋਭ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ। ੬. ਹਿਤ (ਪਿਆਰ) ਵਾਸਤੇ ਭੀ ਹੇਤੁ ਹੈ. \"ਮੀਨਾ ਜਿਨਿ ਜਲ ਸਿਉ ਹੇਤੁ ਬਢਾਇਓ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫)"},{"id":15212,"word":"holw","wordUni":"ਹੋਲਾ","definition":"dyKo, hol Aqy holw mh`lw.#brCw Fwl ktwrw qygw kVCw dygw golw hY,#Ckw pRswd sjw dsqwrw Aru krdOnw tolw hY,#suBtsucwlw Aru lKbwhW klgw isMG sucolw hY,#Apr muCihrw dwVHw jYsy, qYsy bolw holw hY.#(kiv inhwl isMG)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਹੋਲ ਅਤੇ ਹੋਲਾ ਮਹੱਲਾ.#ਬਰਛਾ ਢਾਲ ਕਟਾਰਾ ਤੇਗਾ ਕੜਛਾ ਦੇਗਾ ਗੋਲਾ ਹੈ,#ਛਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਜਾ ਦਸਤਾਰਾ ਅਰੁ ਕਰਦੌਨਾ ਟੋਲਾ ਹੈ,#ਸੁਭਟਸੁਚਾਲਾ ਅਰੁ ਲਖਬਾਹਾਂ ਕਲਗਾ ਸਿੰਘ ਸੁਚੋਲਾ ਹੈ,#ਅਪਰ ਮੁਛਹਿਰਾ ਦਾੜ੍ਹਾ ਜੈਸੇ, ਤੈਸੇ ਬੋਲਾ ਹੋਲਾ ਹੈ.#(ਕਵਿ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ)"},{"id":15621,"word":"kckol","wordUni":"ਕਚਕੋਲ","definition":"&w. [کچکول] kckUl. sMgÎw- PkIrW dw iBKÎw mMgx dw pwqR. K`pr. \"Br kckol pRswd dw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [کچکول] ਕਚਕੂਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫਕੀਰਾਂ ਦਾ ਭਿਖ੍ਯਾ ਮੰਗਣ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ. ਖੱਪਰ. \"ਭਰ ਕਚਕੋਲ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":15653,"word":"k`cw bolw","wordUni":"ਕੱਚਾ ਬੋਲਾ","definition":"^w. auh vwk jo Kwlsy dI bolcwl Aqy mrXwdw dy ivru`D hY. jYsy- pRswdy dI QW rotI, Pkx dI QW Kwxw, dsqwry dI QW pgVI Awid.","definitionUni":"ਖ਼ਾ. ਉਹ ਵਾਕ ਜੋ ਖਾਲਸੇ ਦੀ ਬੋਲਚਾਲ ਅਤੇ ਮਰਯਾਦਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ. ਜੈਸੇ- ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਦੀ ਥਾਂ ਰੋਟੀ, ਫਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਖਾਣਾ, ਦਸਤਾਰੇ ਦੀ ਥਾਂ ਪਗੜੀ ਆਦਿ."},{"id":15750,"word":"kitpIV","wordUni":"ਕਟਿਪੀੜ","definition":"sM. kitgRh. l`k (kmr) dI pIV. [وجع اُلقطن] vjAæaulkæqæn. Lumbago. bhuqI imhnq krn, kmjorI, bhuq mYQun, srdI l`gx, bhuq bYTx, Dwqu dy vihx, ig`lw k`pVw l`k bMnHx, mlmUqR rokx Aqy slHwb vwlI QW sOx qoN l`k iv`c pIV hox l`g jWdI hY. ijs kwrx qoN ieh rog hovy ausy Anuswr ielwj hoxw cwhIey, pr hyT swDwrx aupwau ilKy jWdy hn-#grm ibsqr qy lytxw. qwrpIn dy qyl Turpentine Oil jW iqlW dy qyl dI duKdI QW qy mwilS krnI. bwrWisMgy dw isMg Aqy eylUAw Gswky lwauxw. syk krnw. suMF Aqy B`KVy dy bIjW dw kwVHw svyr vyly pIxw. Su`D islwjIq grm du`D nwl Ckxw. ngOrI AsgMD do mwSy grm du`D nwl in`q KwxI. suMF dy kwVHy iv`c ierMf dw qyl imlwky pIxw. glws jW PokI isMgIAW lwauxIAW.#\"pWfu rog pIns kitdysI.\" (cirqR 405) dyKo, kitdysI.","definitionUni":"ਸੰ. ਕਟਿਗ੍ਰਹ. ਲੱਕ (ਕਮਰ) ਦੀ ਪੀੜ. [وجع اُلقطن] ਵਜਅ਼ਉਲਕ਼ਤ਼ਨ. Lumbago. ਬਹੁਤੀ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ, ਕਮਜੋਰੀ, ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ, ਸਰਦੀ ਲੱਗਣ, ਬਹੁਤ ਬੈਠਣ, ਧਾਤੁ ਦੇ ਵਹਿਣ, ਗਿੱਲਾ ਕੱਪੜਾ ਲੱਕ ਬੰਨ੍ਹਣ, ਮਲਮੂਤ੍ਰ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਸਲ੍ਹਾਬ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਸੌਣ ਤੋਂ ਲੱਕ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੋਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਹੋਵੇ ਉਸੇ ਅਨੁਸਾਰ ਇਲਾਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਪਰ ਹੇਠ ਸਾਧਾਰਣ ਉਪਾਉ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-#ਗਰਮ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਲੇਟਣਾ. ਤਾਰਪੀਨ ਦੇ ਤੇਲ Turpentine Oil ਜਾਂ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਦੁਖਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ. ਬਾਰਾਂਸਿੰਗੇ ਦਾ ਸਿੰਗ ਅਤੇ ਏਲੂਆ ਘਸਾਕੇ ਲਾਉਣਾ. ਸੇਕ ਕਰਨਾ. ਸੁੰਢ ਅਤੇ ਭੱਖੜੇ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਪੀਣਾ. ਸ਼ੁੱਧ ਸਿਲਾਜੀਤ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਛਕਣਾ. ਨਗੌਰੀ ਅਸਗੰਧ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਖਾਣੀ. ਸੁੰਢ ਦੇ ਕਾੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਇਰੰਡ ਦਾ ਤੇਲ ਮਿਲਾਕੇ ਪੀਣਾ. ਗਲਾਸ ਜਾਂ ਫੋਕੀ ਸਿੰਗੀਆਂ ਲਾਉਣੀਆਂ.#\"ਪਾਂਡੁ ਰੋਗ ਪੀਨਸ ਕਟਿਦੇਸੀ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫) ਦੇਖੋ, ਕਟਿਦੇਸੀ."},{"id":15860,"word":"kiqk","wordUni":"ਕਤਿਕ","definition":"kwriqk. dyKo, kqk. \"kiqk hovY swDu sMg.\" ( mwJ bwrhmwhw) 2. iv- ikqnyk. iks kædr.","definitionUni":"ਕਾਰ੍‌ਤਿਕ. ਦੇਖੋ, ਕਤਕ. \"ਕਤਿਕ ਹੋਵੈ ਸਾਧੁ ਸੰਗ.\" ( ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) ੨. ਵਿ- ਕਿਤਨੇਕ. ਕਿਸ ਕ਼ਦਰ."},{"id":15892,"word":"kQwieAw","wordUni":"ਕਥਾਇਆ","definition":"kQn krvwieAw. khwieAw. \"imil swDU AkQu kQwieAw Qw.\" (mwrU mÚ 5)","definitionUni":"ਕਥਨ ਕਰਵਾਇਆ. ਕਹਾਇਆ. \"ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਅਕਥੁ ਕਥਾਇਆ ਥਾ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫)"},{"id":16004,"word":"knIAw","wordUni":"ਕਨੀਆ","definition":"kOrI. j`PI. dyKo, kinXw 3. \"swdr so inj Br kr knIAw.\" (nwpR)","definitionUni":"ਕੌਰੀ. ਜੱਫੀ. ਦੇਖੋ, ਕਨਿਯਾ ੩. \"ਸਾਦਰ ਸੋ ਨਿਜ ਭਰ ਕਰ ਕਨੀਆ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":16069,"word":"kpwlikRXw","wordUni":"ਕਪਾਲਕ੍ਰਿਯਾ","definition":"sMgÎw- ihMdUmq Anuswr dwh smyN murdy dy isr ƒ lkVI nwl BMnx dI ikRXw. gruV purwx iv`c iliKAw hY ik igRhsQI dw kpwl soty nwl Aqy swDU dw ibl dw Pl mwrky BMnxw cwhIey. AYsw krn qoN pRwxI ƒ ipqr lok pRwpq huMdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਦਾਹ ਸਮੇਂ ਮੁਰਦੇ ਦੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਲਕੜੀ ਨਾਲ ਭੰਨਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਗਰੁੜ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦਾ ਕਪਾਲ ਸੋਟੇ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸਾਧੂ ਦਾ ਬਿਲ ਦਾ ਫਲ ਮਾਰਕੇ ਭੰਨਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਐਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਿਤਰ ਲੋਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":16107,"word":"kpUrQlw","wordUni":"ਕਪੂਰਥਲਾ","definition":"ibAws (ivpwS) dy pUrbI iknwry ie`k Sihr, jo kpUrQlw irAwsq dI rwjDwnI hY. ies irAwsq dy au`qr huiSAwrpur, d`Kx iProzpur Aqy pUrb jlMDr hY. ies dw rkbw (area) 652 mIl Aqy sn 1921 dI mrdumSumwrI Anuswr jn sMKÎw 284070 hY. lhOr Aqy AimRqsr dy ijilAW iv`c BI kpUrQly dy qIh ipMf hn, Ar AvD dy ielwky 461032 eykV zmIn qy ijmINdwrI hY. irAwsq dI ku`l Awmdn 40 l`K dy krIb hY.#kpUrQly dw vfyrw swDU isMG (ijs ƒ keIAW ny s`dw isMG Aqy s¤do iliKAw hY), pRqwpI purK hoieAw. ies ny AwhlU ipMf Awbwd kIqw, jo hux lhOr dy izly iv`c hY. ies ipMf qoN hI ^wndwn dI A`l \"AwhlUvwlIey\" hoeI. swDU isMG dw pVoqw bdr isMG nvwb kpUr isMG PYju`lwpurIAw imsl dy jQydwr dw cwtVw hoieAw. bdr isMG dy Gr kuldIpk j`sw isMG sn 1718 iv`c jnimAw. Ajy j`sw isMG pMj vrHy dw hI sI ik bdr isMG dw dyhWq ho igAw. mwqw suMdrI jI ny j`sw isMG ƒ aus dI mwqw smyq Awpxy pws r`Kky ipAwr nwl pwilAw. mwqw jI ny j`sw isMG ƒ AwSIrvwd dy ky ie`k gurj bKSI Aqy isKÎw leI nvwb kpUr isMG dy spurd kIqw. nvwb ny j`sw isMG ƒ Awpxw puqR jwxky Drm Aqy SsqR ivdÎw dI isKÎw id`qI. DrmvIr kpUr isMG ny Awpxy dyhWq vyly j`sw isMG ƒ klgIDr dI qlvwr id`qI, jo aus ƒ mwqw suMdrI jI qoN pRwpq hoeI sI. ieh Amolk SsqR hux irAwsq dy qoSyKwny snmwn nwl r`iKAw hoieAw hY.#srdwr j`sw isMG ny Awpxy ausqwd nvwb dI pYrvI krdy hoey pMQ iv`c vfw mwn Aqy nwm pwieAw, Aqy imsl AwhlUvwlIAW dI jQydwrI iv`c kOm dI vfI syvw kIqI. Anyk ielwikAW qy kbzw krky AwpxI hukUmq bYTweI. ies ny sn 1758 iv`c kuJ smyN leI lhOr BI m`l ilAw sI. sn 1774 iv`c rwieæ iebrwhIm B`tI qoN kpUrQlw ij`qky AwpxI rwjDwnI QwpI.#bwbw j`sw isMG qoN vfy vfy Grwxy AimRq Ckxw puMn krm jwxdy sn, pitAwlwpiq rwjw Amr isMG ny Awp qoN hI AimRqpwn kIqw sI.#j`sw isMG jI dw dyhWq sn 1783 iv`c AimRqsr hoieAw. ies pMQrqn dy AOlwd nhIN sI, ies leI irAwsq dw mwilk srdwr Bwg isMG QwipAw igAw, jo aus vyly 38 vrHy dw sI. Bwg isMG dw dyhWq sn 1801 iv`c kpUrQly hoieAw. ies dw puqR rwjw Pqy isMG, jo sn 1784 iv`c jMimAw sI g`dI qy bYTw. ies dI mhwrwjw rxjIq isMG pMjwb kysrI nwl gwVHI imqRqw sI. sn 1802 iv`c dohW ny Awpo iv`c p`g bdlI. sn 1826 iv`c dUrMdyS rwjw Pqy isMG srkwr AMgRyzI dI rKÎw iv`c AwieAw Aqy sn 1836 iv`c rwjy dw dyhWq hoieAw. kpUrQly dI g`dI qy rwjw Pqy isMG dw puqR inhwl isMG bYTw. AMgRyjW Aqy is`KW dI pihlI lVweI iv`c kpUrQly dI POj ny lhOr dw p`K lIqw, ies leI irAwsq dw kuJ ielwkw jbq ho igAw Aqy jo kpUrQly dy kbzy rihx id`qw igAw, aus qy 131000 swlwnw iKrwj lwieAw igAw, rwjw inhwl isMG dw dyhWq sn 1852 iv`c hoieAw Aqy aus dw vfw puqR rxDIr isMG, jo mwrc sn 1831 iv`c jnimAW sI, 22 vrHy dI aumr iv`c g`dI qy bYTw. ies ny sn 1857 dy gdr vyly AMgRyjW ƒ qn mn Dn qoN pUrI shwieqw id`qI, ies leI 15000 dw iKlq, 11. qopW dI slwmI, AvD dy ielwky vfI BwrI ijmIdwrI Aqy- \"&rzMdy idlbMd rsI^ul ieqkæwd dOlqy ieMglSIAw\"- iKqwb imilAw.#rwjw rxDIr isMG ieMglYNf ƒ jWdw jhwz iv`c sKq bImwr ho igAw ies leI Adn qoN muVnw ipAw. vwips AwauNdy hoieAw 2. ApRYl sn 1870 ƒ jhwz iv`c dyhWq hoieAw.#rwjw rxDIr isMG dw puqR KVk isMG, ijs dw jnm sn 1850 iv`c hoieAw sI, 12. meI sn 1870 ƒ g`dI qy bYTw. ies dw idmwg rogI ho igAw, ies leI rwj dw pRbMD pihlW kONsl dy h`Q irhw Pyr suprnfMt (Superintendent) dy spurd hoieAw. rwjw KVk isMG sn 1877 iv`c Drmswlw clwxw kr igAw Aqy aus dw pMj vrHy dw puqR it`kw jgqjIq isMG g`dI qy bYTw.#mhwrwjw jgqjIq isMG jI dw jnm 24 nvMbr sn 1872 ƒ hoieAw, 16. AkqUbr 1877 ƒ rwjisMGwsn qy bYTy. sn 1890 iv`c rwj dy pUry AKiqAwr Awpxy h`Q lY ky irAwsq sWBI. mhwrwjw jgqjIq isMG jI ƒ iemwrqW dw vfw SOk hY, ienHW dy bxvwey mkwn- rwjmihl, kcihrIAW, drbwr hwl, gurdÍwrw msijd Awidk vyKx lwiek hn. Awp pMjwbI AMgRyzI PRYNc ihMdI PwrsI aurdU cMgI qrW jwxdy hn Aqy ivdÎw nwl Apwr pRym hY. sB qoN vDky ieh g`l hY ik hryk mihkmy iv`c Awpxy kdImI syvkW ƒ pUrx ivdÍwn bxwky AiDkwr id¤qy hn.#Awp ny ihMdusqwn dy mhwrwijAW iv¤coN dunIAW dw sYr sB qoN vDky kIqw hY. ienHW dy rwjpRbMD qy KuS ho ky gvrnmYNt brqwnIAW v¤loN pRwxdMf dy pUry AKiqAwrwq iml gey hn Aqy 131000 swlwnw ^rwj muAwP kIqw igAw hY.#mhwrwjw dw pUrw ikqwb hY- ihz hweInYs krnYl &rzMdy idlbMd rsI^ul ieqkæwd dOlqy ieMgilSIAw rwjwey rwjgwn mhwrwjw jgqjIq isMG jI. sI. AYs. AweI. , jI. sI. AweI. eI. , jI. bI. eI. vwlIey kpUrQlw.#mhwrwjw swihb dy vfy puqR it`kw prmjIq isMG jI hn, ijnHW dw jnm 19. meI sn 1892 ƒ hoieAw hY. ienHW qoN Coty mhwrwjkumwr mhIjIq jI, AmrjIq isMG jI, krmjIq isMG jI Aqy jIq isMG jI hn, ijnHW ny XogÎ ipqw dI ingrwnI iv`c au`c ivdÎw pweI hY. kpUrQly dw vMSivRk (Szrw) ieh hY:-:#swDU isMG (s`dw isMG)#[#gopwl isMG#[#dyvw isMG#[#[","definitionUni":"ਬਿਆਸ (ਵਿਪਾਸ਼) ਦੇ ਪੂਰਬੀ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਕਪੂਰਥਲਾ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਹੈ. ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਉੱਤਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਦੱਖਣ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਅਤੇ ਪੂਰਬ ਜਲੰਧਰ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ (area) ੬੫੨ ਮੀਲ ਅਤੇ ਸਨ ੧੯੨੧ ਦੀ ਮਰਦੁਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨ ਸੰਖ੍ਯਾ ੨੮੪੦੭੦ ਹੈ. ਲਹੌਰ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਜਿਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਤੀਹ ਪਿੰਡ ਹਨ, ਅਰ ਅਵਧ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ੪੬੧੦੩੨ ਏਕੜ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਜਿਮੀਂਦਾਰੀ ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ੪੦ ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ.#ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਵਡੇਰਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਸੱਦਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੱਦੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ), ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁਰਖ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਆਹਲੂ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਹੁਣ ਲਹੌਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਦੀ ਅੱਲ \"ਆਹਲੂਵਾਲੀਏ\" ਹੋਈ. ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੜੋਤਾ ਬਦਰ ਸਿੰਘ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਫੈਜੁੱਲਾਪੁਰੀਆ ਮਿਸਲ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਦਾ ਚਾਟੜਾ ਹੋਇਆ. ਬਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਕੁਲਦੀਪਕ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਸਨ ੧੭੧੮ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ. ਅਜੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਹੀ ਸੀ ਕਿ ਬਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ. ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸਮੇਤ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰੱਖਕੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ. ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇ ਕੇ ਇੱਕ ਗੁਰਜ ਬਖਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿਖ੍ਯਾ ਲਈ ਨਵਾਬ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ. ਨਵਾਬ ਨੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਾਣਕੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦਿੱਤੀ. ਧਰਮਵੀਰ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੇਹਾਂਤ ਵੇਲੇ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਤਲਵਾਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ. ਇਹ ਅਮੋਲਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਹੁਣ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਤੋਸ਼ੇਖਾਨੇ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਸਤਾਦ ਨਵਾਬ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਮਾਨ ਅਤੇ ਨਾਮ ਪਾਇਆ, ਅਤੇ ਮਿਸਲ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆਂ ਦੀ ਜਥੇਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੌਮ ਦੀ ਵਡੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਅਨੇਕ ਇਲਾਕਿਆਂ ਤੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਹੁਕੂਮਤ ਬੈਠਾਈ. ਇਸ ਨੇ ਸਨ ੧੭੫੮ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਹੌਰ ਭੀ ਮੱਲ ਲਿਆ ਸੀ. ਸਨ ੧੭੭੪ ਵਿੱਚ ਰਾਇ਼ ਇਬਰਾਹੀਮ ਭੱਟੀ ਤੋਂ ਕਪੂਰਥਲਾ ਜਿੱਤਕੇ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਥਾਪੀ.#ਬਾਬਾ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵਡੇ ਵਡੇ ਘਰਾਣੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਸਨ, ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਅਮ੍ਰਿਤਪਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ.#ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੭੮੩ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਪੰਥਰਤਨ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਸਰਦਾਰ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ੩੮ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸੀ. ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੮੦੧ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲੇ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਫਤੇ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਨ ੧੭੮੪ ਵਿੱਚ ਜੰਮਿਆ ਸੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਇਸ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਪੰਜਾਬ ਕੇਸਰੀ ਨਾਲ ਗਾੜ੍ਹੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਸੀ. ਸਨ ੧੮੦੨ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਆਪੋ ਵਿੱਚ ਪੱਗ ਬਦਲੀ. ਸਨ ੧੮੨੬ ਵਿੱਚ ਦੂਰੰਦੇਸ਼ ਰਾਜਾ ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਨ ੧੮੩੬ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਬੈਠਾ. ਅੰਗ੍ਰੇਜਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦਾ ਪੱਖ ਲੀਤਾ, ਇਸ ਲਈ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਕੁਝ ਇਲਾਕਾ ਜਬਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੋ ਕਪੂਰਥਲੇ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਰਹਿਣ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਉਸ ਤੇ ੧੩੧੦੦੦ ਸਾਲਾਨਾ ਖਿਰਾਜ ਲਾਇਆ ਗਿਆ, ਰਾਜਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੮੫੨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਡਾ ਪੁਤ੍ਰ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੩੧ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆਂ ਸੀ, ੨੨ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਇਸ ਨੇ ਸਨ ੧੮੫੭ ਦੇ ਗਦਰ ਵੇਲੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜਾਂ ਨੂੰ ਤਨ ਮਨ ਧਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਇਸ ਲਈ ੧੫੦੦੦ ਦਾ ਖਿਲਤ, ੧੧. ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਸਲਾਮੀ, ਅਵਧ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵਡੀ ਭਾਰੀ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਅਤੇ- \"ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੇ ਦਿਲਬੰਦ ਰਸੀਖ਼ੁਲ ਇਤਕ਼ਾਦ ਦੌਲਤੇ ਇੰਗਲਸ਼ੀਆ\"- ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ.#ਰਾਜਾ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਇੰਗਲੈਂਡ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਸਖਤ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਇਸ ਲਈ ਅਦਨ ਤੋਂ ਮੁੜਨਾ ਪਿਆ. ਵਾਪਿਸ ਆਉਂਦੇ ਹੋਇਆ ੨. ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੭੦ ਨੂੰ ਜਹਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#ਰਾਜਾ ਰਣਧੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੮੫੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ੧੨. ਮਈ ਸਨ ੧੮੭੦ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਇਸ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਰੋਗੀ ਹੋ ਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਪਹਿਲਾਂ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਹੱਥ ਰਿਹਾ ਫੇਰ ਸੁਪਰਨਡੰਟ (Superintendent) ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਹੋਇਆ. ਰਾਜਾ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਸਨ ੧੮੭੭ ਵਿੱਚ ਧਰਮਸਾਲਾ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਪੰਜ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਟਿੱਕਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ੨੪ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ੧੬. ਅਕਤੂਬਰ ੧੮੭੭ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠੇ. ਸਨ ੧੮੯੦ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਖਤਿਆਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲੈ ਕੇ ਰਿਆਸਤ ਸਾਂਭੀ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਵਡਾ ਸ਼ੌਕ ਹੈ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਣਵਾਏ ਮਕਾਨ- ਰਾਜਮਹਿਲ, ਕਚਹਿਰੀਆਂ, ਦਰਬਾਰ ਹਾਲ, ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਮਸਜਿਦ ਆਦਿਕ ਵੇਖਣ ਲਾਇਕ ਹਨ. ਆਪ ਪੰਜਾਬੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫ੍ਰੈਂਚ ਹਿੰਦੀ ਫਾਰਸੀ ਉਰਦੂ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਲ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਹੈ. ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਇਹ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਹਰੇਕ ਮਹਿਕਮੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਕਦੀਮੀ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਣ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਬਣਾਕੇ ਅਧਿਕਾਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ.#ਆਪ ਨੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਸੈਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਾਜਪ੍ਰਬੰਧ ਤੇ ਖੁਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਾਣਦੰਡ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਖਤਿਆਰਾਤ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ ਅਤੇ ੧੩੧੦੦੦ ਸਾਲਾਨਾ ਖ਼ਰਾਜ ਮੁਆਫ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕਿਤਾਬ ਹੈ- ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੈਸ ਕਰਨੈਲ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੇ ਦਿਲਬੰਦ ਰਸੀਖ਼ੁਲ ਇਤਕ਼ਾਦ ਦੌਲਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ੀਆ ਰਾਜਾਏ ਰਾਜਗਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. , ਜੀ. ਸੀ. ਆਈ. ਈ. , ਜੀ. ਬੀ. ਈ. ਵਾਲੀਏ ਕਪੂਰਥਲਾ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਡੇ ਪੁਤ੍ਰ ਟਿੱਕਾ ਪਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ੧੯. ਮਈ ਸਨ ੧੮੯੨ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਮਹਾਰਾਜਕੁਮਾਰ ਮਹੀਜੀਤ ਜੀ, ਅਮਰਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਕਰਮਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੋਗ੍ਯ ਪਿਤਾ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪਾਈ ਹੈ. ਕਪੂਰਥਲੇ ਦਾ ਵੰਸ਼ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼੍‍ (ਸ਼ਜ਼ਰਾ) ਇਹ ਹੈ:-:#ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ (ਸੱਦਾ ਸਿੰਘ)#।#ਗੋਪਾਲ ਸਿੰਘ#।#ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ#।#।"},{"id":16110,"word":"kpUrI","wordUni":"ਕਪੂਰੀ","definition":"iv- kpUr qoN bixAw pdwrQ[ 2. kpUrrMgw[ 3. sFOry qoN cwr koh dI iv`Q qy ie`k bsqI, jo s`Xd Amwnu`lw gujrwq dy sUby dI ngrI sI. bMdw bhwdur ny ies ƒ qbwh kIqw Aqy swrw Dn mwl Kwlswdl ny sFOrw mwrn qoN pihlW lu`itAw.","definitionUni":"ਵਿ- ਕਪੂਰ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਪਦਾਰਥ। ੨. ਕਪੂਰਰੰਗਾ। ੩. ਸਢੌਰੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੋਹ ਦੀ ਵਿੱਥ ਤੇ ਇੱਕ ਬਸਤੀ, ਜੋ ਸੱਯਦ ਅਮਾਨੁੱਲਾ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਸੂਬੇ ਦੀ ਨਗਰੀ ਸੀ. ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰਾ ਧਨ ਮਾਲ ਖਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਸਢੌਰਾ ਮਾਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲੁੱਟਿਆ."},{"id":16138,"word":"kbj","wordUni":"ਕਬਜ","definition":"Aæ. [قبض] kæbj. sMgÎw- rokx dI ikRXw[ 2. kæwbU r`Kxw[ 3. PVnw[ 4. ie`k rog. sM. कोष्ठबद्घ kosb`D. Constipation. kbz do qrW dI huMdI hY. ie`k swDwrn jo iksy Kws kwrx qoN iksy vyly ho jWdI hY. dUjI in`q rihx vwlI (dwXmI). kbz dUr krn leI iq`KIAW julwb dIAW dvweIAW nhIN vrqxIAW cwhIey, Aijhw krn qoN kmzorI huMdI hY.#kbz dy kwrn ieh hn- bhuqI bYTk, vyly isr sucyqy nW jwxw, ru`KIAW cIzW KwxIAW, AWdrW qoN mYl k`Fx vwlI SkqI dw susq ho jwxw, Srwb, APIm, BMg, crs Awidk dw vrqxw, ksrq nw krnI, K¤ty pdwrQ bhuqy Kwxy, idmwgI imhnq bhuq krnI, icMqw iv`c rihxw, rotI c`bky nw KwxI, ipAws hox qoN pwxI vyly isr nw pIxw Awid.#ies rog dw ielwj kwrx Anuswr hI hoxw cwhIey, pr kbj dUr krn dy swDwrn aupwau ieh hn-#sOx vyly grm du`D jW grm jl Ckxw. hrV dw mur`bw Kwxw. pYdl iPrnw. rotI ic`Qky KwxI. m`Kx bdwmrogn Awidk pdwrQ Kwxy. Amlqws dI gu`d, gulkMd, bn&Sw dw mur`bw, sONP, ienHW ƒ cwX dI qrW aubwlky pIxw.#bdwm dI igrIAW, mgj kdU, snw m`kI, swaugI, gulkMd, ie¤ko jyhy lY ky ku`tky mjUn bxw lYxw, rwq ƒ sOx vyly qolw AQvw do qolw kosy du`D jW jl nwl Ckxw.","definitionUni":"ਅ਼. [قبض] ਕ਼ਬਜ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੋਕਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਕ਼ਾਬੂ ਰੱਖਣਾ। ੩. ਫੜਨਾ। ੪. ਇੱਕ ਰੋਗ. ਸੰ. कोष्ठबद्घ ਕੋਸ੍ਠਬੱਧ. Constipation. ਕਬਜ਼ ਦੋ ਤਰਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਨ ਜੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਵੇਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਦੂਜੀ ਨਿੱਤ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ (ਦਾਯਮੀ). ਕਬਜ਼ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੱਖੀਆਂ ਜੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ, ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਕਬਜ਼ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹਨ- ਬਹੁਤੀ ਬੈਠਕ, ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਸੁਚੇਤੇ ਨਾਂ ਜਾਣਾ, ਰੁੱਖੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਆਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਮੈਲ ਕੱਢਣ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਸੁਸਤ ਹੋ ਜਾਣਾ, ਸ਼ਰਾਬ, ਅਫੀਮ, ਭੰਗ, ਚਰਸ ਆਦਿਕ ਦਾ ਵਰਤਣਾ, ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਖੱਟੇ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤੇ ਖਾਣੇ, ਦਿਮਾਗੀ ਮਿਹਨਤ ਬਹੁਤ ਕਰਨੀ, ਚਿੰਤਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਰੋਟੀ ਚੱਬਕੇ ਨਾ ਖਾਣੀ, ਪਿਆਸ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਨਾ ਪੀਣਾ ਆਦਿ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਾਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਪਰ ਕਬਜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਾਰਨ ਉਪਾਉ ਇਹ ਹਨ-#ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਗਰਮ ਜਲ ਛਕਣਾ. ਹਰੜ ਦਾ ਮੁਰੱਬਾ ਖਾਣਾ. ਪੈਦਲ ਫਿਰਨਾ. ਰੋਟੀ ਚਿੱਥਕੇ ਖਾਣੀ. ਮੱਖਣ ਬਦਾਮਰੋਗਨ ਆਦਿਕ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ. ਅਮਲਤਾਸ ਦੀ ਗੁੱਦ, ਗੁਲਕੰਦ, ਬਨਫ਼ਸ਼ਾ ਦਾ ਮੁਰੱਬਾ, ਸੌਂਫ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚਾਯ ਦੀ ਤਰਾਂ ਉਬਾਲਕੇ ਪੀਣਾ.#ਬਦਾਮ ਦੀ ਗਿਰੀਆਂ, ਮਗਜ ਕਦੂ, ਸਨਾ ਮੱਕੀ, ਸਾਉਗੀ, ਗੁਲਕੰਦ, ਇੱਕੋ ਜੇਹੇ ਲੈ ਕੇ ਕੁੱਟਕੇ ਮਜੂਨ ਬਣਾ ਲੈਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਤੋਲਾ ਅਥਵਾ ਦੋ ਤੋਲਾ ਕੋਸੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਜਲ ਨਾਲ ਛਕਣਾ."},{"id":16177,"word":"kbIr","wordUni":"ਕਬੀਰ","definition":"Bwrq dy pRis`D Bgq kbIr jI, ijnHW dw jnm ie`k ivDvw bRwhmxI dy audr qoN jyT sudI 15. sMmq 1455 ƒ hoieAw. ienHW dI mwqw ny bnwrs kol lihr- qlwau dy pws nvyN jnmy bwlk ƒ r`K id`qw, ijs ƒ AlI (nIrU) julwhy ny ikRpw krky Gr lY AWdw, Aqy aus dI iesqRI nImw ny puqR mMnky pwilAw.#XogÎ smyN muslmwnI mq Anuswr kbIr nwauN r`iKAw igAw, Aqy ieslwm dI isKÎw id`qI geI, pr kbIr jI dw sÍwBwivk Jukwau ihMdUmq v`l sI. Xuvw AvsQw hox pur Awp dI SwdI loeI nwl hoeI ijs qoN kmwl puqR aupijAw.#kbIr jI ny rwmwnMd jI qoN rwm nwm dw aupdyS lY ky vYsnv mq Dwrx kIqw. kwSI ivdÍwnW dw AsQwn hox krky kbIr jI ƒ mq mqWqrW dy inXm jwxn Aqy crcw krn dw cMgw mOkw imilAw Aqy qIKx bu`iD hox krky eyh KMfn mMfn iv`c vfy inpux ho gey. bhuq icr pUrn gÎwnIAW dI sMgiq krky Awp qqÍgÎwnI hoey, Aqy AwpxI sMgiq qoN AnykW ƒ lwB phuMcwieAw.#iskMdr lodI sMmq 1547 iv`c jd bnwrs AwieAw, qd kbIr jI ƒ mqWD muslmwnW dI ikRpw krky bhuq klyS phuicAw, ijs dw ijkr kbIr jI ny Awpxy Sbd- \"Bujw bWiD iBlw kir fwirE.\" (gONf) iv`c kIqw hY. pr AMq ƒ ienHW dI bzurgI dw Asr bwdSwh dy ic`q au`pr hoieAw[#kbIr jI Awpxw eyh bcn is`D krn leI ik- kwSI mrn qoN mukiq Aqy mghr mrn qoN Apgiq nhIN huMdI- dyhWq qoN kuC kwl pihlW mghr (jo gorKpur qoN p`Cm vl 15. mIl pur hY) jw rhy, Aqy sMmq 1575 iv`c ivnSÍr sMswr qoN AMqrDwn hoey.#kwSI iv`c kbIr jI dw AsQwn \"kbIr cOrw\" nwauN qoN pRis`D hY, Aqy lihr qlwau qy BI Awp dw mMidr hY.#kbIr jI dI bwxI dw sMgRh jo Drm dws Aqy sUrq gopwl Awid cyilAW ny kIqw hY, aus dw nwauN \"kbIrbIjk\" hY. irAwsq rIvw iv`c kbIrbIjk Drm dws dw iliKAw hoieAw sMmq 1521 dw d`isAw jWdw hY.#Awp dI bwxI SRI gurU gRMQ swihb iv`c BI dyKI jWdI hY. \"khq kbIr Coif ibiKAwrsu.\" (sRI) dyKo, gRMQ swihb Sbd[ 2. Aæ. [کبیر] kbIr. iv- vfw. bzurg. \"hkw kbIr krIm qUM.\" (iqlM mÚ 1) 3. sMgÎw- krqwr. vwihgurU, jo sB qoN vfw hY.","definitionUni":"ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਜੇਠ ਸੁਦੀ ੧੫. ਸੰਮਤ ੧੪੫੫ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਨੇ ਬਨਾਰਸ ਕੋਲ ਲਹਿਰ- ਤਲਾਉ ਦੇ ਪਾਸ ਨਵੇਂ ਜਨਮੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਲੀ (ਨੀਰੂ) ਜੁਲਾਹੇ ਨੇ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਘਰ ਲੈ ਆਂਦਾ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੀਮਾ ਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮੰਨਕੇ ਪਾਲਿਆ.#ਯੋਗ੍ਯ ਸਮੇਂ ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਬੀਰ ਨਾਉਂ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ, ਪਰ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਝੁਕਾਉ ਹਿੰਦੂਮਤ ਵੱਲ ਸੀ. ਯੁਵਾ ਅਵਸਥਾ ਹੋਣ ਪੁਰ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਲੋਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਮਾਲ ਪੁਤ੍ਰ ਉਪਜਿਆ.#ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਤੋਂ ਰਾਮ ਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈ ਕੇ ਵੈਸਨਵ ਮਤ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ. ਕਾਸ਼ੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਤ ਮਤਾਂਤਰਾਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਜਾਣਨ ਅਤੇ ਚਰਚਾ ਕਰਨ ਦਾ ਚੰਗਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਤੀਖਣ ਬੁੱਧਿ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਏਹ ਖੰਡਨ ਮੰਡਨ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਨਿਪੁਣ ਹੋ ਗਏ. ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਪੂਰਨ ਗ੍ਯਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਆਪ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਸੰਗਤਿ ਤੋਂ ਅਨੇਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਪਹੁੰਚਾਇਆ.#ਸਿਕੰਦਰ ਲੋਦੀ ਸੰਮਤ ੧੫੪੭ ਵਿੱਚ ਜਦ ਬਨਾਰਸ ਆਇਆ, ਤਦ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਮਤਾਂਧ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਕਲੇਸ਼ ਪਹੁਚਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਬੀਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ਬਦ- \"ਭੁਜਾ ਬਾਂਧਿ ਭਿਲਾ ਕਰਿ ਡਾਰਿਓ.\" (ਗੌਂਡ) ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਪਰ ਅੰਤ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬਜ਼ੁਰਗੀ ਦਾ ਅਸਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਿੱਤ ਉੱਪਰ ਹੋਇਆ।#ਕਬੀਰ ਜੀ ਆਪਣਾ ਏਹ ਬਚਨ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਕਿ- ਕਾਸ਼ੀ ਮਰਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤਿ ਅਤੇ ਮਗਹਰ ਮਰਨ ਤੋਂ ਅਪਗਤਿ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ- ਦੇਹਾਂਤ ਤੋਂ ਕੁਛ ਕਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਮਗਹਰ (ਜੋ ਗੋਰਖਪੁਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵਲ ੧੫. ਮੀਲ ਪੁਰ ਹੈ) ਜਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਸੰਮਤ ੧੫੭੫ ਵਿੱਚ ਵਿਨਸ਼੍ਵਰ ਸੰਸਾਰ ਤੋਂ ਅੰਤਰਧਾਨ ਹੋਏ.#ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ \"ਕਬੀਰ ਚੌਰਾ\" ਨਾਉਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਅਤੇ ਲਹਿਰ ਤਲਾਉ ਤੇ ਭੀ ਆਪ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਹੈ.#ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ ਜੋ ਧਰਮ ਦਾਸ ਅਤੇ ਸੂਰਤ ਗੋਪਾਲ ਆਦਿ ਚੇਲਿਆਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਕਬੀਰਬੀਜਕ\" ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਰੀਵਾ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰਬੀਜਕ ਧਰਮ ਦਾਸ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੰਮਤ ੧੫੨੧ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਆਪ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. \"ਕਹਤ ਕਬੀਰ ਛੋਡਿ ਬਿਖਿਆਰਸੁ.\" (ਸ੍ਰੀ) ਦੇਖੋ, ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਬਦ। ੨. ਅ਼. [کبیر] ਕਬੀਰ. ਵਿ- ਵਡਾ. ਬਜ਼ੁਰਗ. \"ਹਕਾ ਕਬੀਰ ਕਰੀਮ ਤੂੰ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਰਤਾਰ. ਵਾਹਿਗੁਰੂ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਹੈ."},{"id":16278,"word":"kmwiq","wordUni":"ਕਮਾਤਿ","definition":"kMm (iesqwmwl) iv`c ilAwauNdw. \"hir hir AauKDu swD kmwiq.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਕੰਮ (ਇਸਤਾਮਾਲ) ਵਿੱਚ ਲਿਆਉਂਦਾ. \"ਹਰਿ ਹਰਿ ਅਉਖਧੁ ਸਾਧ ਕਮਾਤਿ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":16291,"word":"kmwlpur","wordUni":"ਕਮਾਲਪੁਰ","definition":"irAwsq pitAwlw, njwmq sunwm, qsIl BvwnIgVH, Qwxw idVHbw iv`c ie`k ipMf hY. ies ipMf qoN au`qr v`l A`D mIl dy krIb SRI gurU nwnk dyv jI Aqy SRI gurU hirgoibMd swihb ny crx pwey hn.#gurdÍwvry dI syvw mhwrwjw krm isMG jI ny krvweI hY. 75 iv¤Gy zmIn muAwPI Aqy 75 iv¤Gy dwmI srkwr pitAwlw v¤loN hY. pujwrI audwsI swDU hY.#rylvy stySn sMgrUr qoN sMgqIvwly qIk p`kI sVk hY, A¤goN k`cw rsqw 6. mIl Aqy nwBw stySn qoN BvwnIgVH qIk p`kI sVk hY, A¤goN 7. koh k`cw rsqw hY[ 2. ies nwauN dw ie`k ipMf ijlw luidAwnw qsIl Qwnw jgrwauN iv`c BI hY, jo rylvy stySn jgrwauN qoN Agin kox swFy CI mIl hY. ies gRwm qoN eISwn kox ie`k mIl dy krIb SRI gurU goibMd isMG jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU jI hyhrW qoN ie¤Qy Awey hn. ies gurdÍwry nwl 10. iv¤Gy dy krIb zmIn ipMf v¤loN hY.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਜਾਮਤ ਸੁਨਾਮ, ਤਸੀਲ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ, ਥਾਣਾ ਦਿੜ੍ਹਬਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਵਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਰਵਾਈ ਹੈ. ੭੫ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁਆਫੀ ਅਤੇ ੭੫ ਵਿੱਘੇ ਦਾਮੀ ਸਰਕਾਰ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹੈ.#ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੰਗਰੂਰ ਤੋਂ ਸੰਗਤੀਵਾਲੇ ਤੀਕ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਹੈ, ਅੱਗੋਂ ਕੱਚਾ ਰਸਤਾ ੬. ਮੀਲ ਅਤੇ ਨਾਭਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਤੀਕ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਹੈ, ਅੱਗੋਂ ੭. ਕੋਹ ਕੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ। ੨. ਇਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ ਤਸੀਲ ਥਾਨਾ ਜਗਰਾਉਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਗਰਾਉਂ ਤੋਂ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਸਾਢੇ ਛੀ ਮੀਲ ਹੈ. ਇਸ ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਹੇਹਰਾਂ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ. ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੧੦. ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਹੈ."},{"id":16332,"word":"kr","wordUni":"ਕਰ","definition":"sM. sMgÎw- h`Q. \"kr kMpih isr fol.\" (jYq CMq mÚ 5) \"kr kir thl rsnw gux gwvau.\" (gau mÚ 5) h`QW nwl krky syvw[ 2. ikrx. \"cMf ky bwn ikDON kr Bwnih dyKkY dYq geI duiq dIAw.\" (cMfI 1) 3. muAwmlw. mihsUl. tYks. dyKo, kru 2.[ 4. hwQI dI suMf. \"kuMcru qdUAY pkir clwieE kr aUpru kiF insqwry.\" (nt AÚ mÚ 4) 5. Elw. gVw[ 6. iv- krny vwlw. jYsy, suKkr, duskr Awid. ies dw vrqwau Sbd dy AMq huMdw hY.#7. pRqÎ- kI. kw. dw. \"jw kr rUp rMg nih jinAq.\" (hjwry 10) 8. kl (cYn) dI QW BI kr Sbd AwieAw hY. \"prq n iCn kr.\" (cirqR 278) 9. dyKo, kV. \"kr qorÎo ijs ny inj hwQ.\" (gupRsU) 10. krnw ikRXw dw Amr. sM. kuru. \"kr imqRweI swD isauN.\" (Awsw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹੱਥ. \"ਕਰ ਕੰਪਹਿ ਸਿਰ ਡੋਲ.\" (ਜੈਤ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਕਰ ਕਰਿ ਟਹਲ ਰਸਨਾ ਗੁਣ ਗਾਵਉ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਕਰਕੇ ਸੇਵਾ। ੨. ਕਿਰਣ. \"ਚੰਡ ਕੇ ਬਾਨ ਕਿਧੌਂ ਕਰ ਭਾਨਹਿ ਦੇਖਕੈ ਦੈਤ ਗਈ ਦੁਤਿ ਦੀਆ.\" (ਚੰਡੀ ੧) ੩. ਮੁਆਮਲਾ. ਮਹਿਸੂਲ. ਟੈਕਸ. ਦੇਖੋ, ਕਰੁ ੨.। ੪. ਹਾਥੀ ਦੀ ਸੁੰਡ. \"ਕੁੰਚਰੁ ਤਦੂਐ ਪਕਰਿ ਚਲਾਇਓ ਕਰ ਊਪਰੁ ਕਢਿ ਨਿਸਤਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ੫. ਓਲਾ. ਗੜਾ। ੬. ਵਿ- ਕਰਨੇ ਵਾਲਾ. ਜੈਸੇ, ਸੁਖਕਰ, ਦੁਸਕਰ ਆਦਿ. ਇਸ ਦਾ ਵਰਤਾਉ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#੭. ਪ੍ਰਤ੍ਯ- ਕੀ. ਕਾ. ਦਾ. \"ਜਾ ਕਰ ਰੂਪ ਰੰਗ ਨਹਿ ਜਨਿਅਤ.\" (ਹਜਾਰੇ ੧੦) ੮. ਕਲ (ਚੈਨ) ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਕਰ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. \"ਪਰਤ ਨ ਛਿਨ ਕਰ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੨੭੮) ੯. ਦੇਖੋ, ਕੜ. \"ਕਰ ਤੋਰ੍ਯੋ ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਜ ਹਾਥ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੧੦. ਕਰਨਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਦਾ ਅਮਰ. ਸੰ. ਕੁਰੁ. \"ਕਰ ਮਿਤ੍ਰਾਈ ਸਾਧ ਸਿਉਂ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)"},{"id":16399,"word":"krxkwrx","wordUni":"ਕਰਣਕਾਰਣ","definition":"dyKo, krxkryx. \"krxkwrx smrQu hY.\" (vwr mwJ mÚ 2) 2. swKÎwq Aqy prMprw kwrx[ 3. swDn dw kwrx.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕਰਣਕਰੇਣ. \"ਕਰਣਕਾਰਣ ਸਮਰਥੁ ਹੈ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੨) ੨. ਸਾਖ੍ਯਾਤ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਰਣ। ੩. ਸਾਧਨ ਦਾ ਕਾਰਣ."},{"id":16400,"word":"krxkwrn","wordUni":"ਕਰਣਕਾਰਨ","definition":"dyKo, krxkryx. \"krxkwrx smrQu hY.\" (vwr mwJ mÚ 2) 2. swKÎwq Aqy prMprw kwrx[ 3. swDn dw kwrx.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕਰਣਕਰੇਣ. \"ਕਰਣਕਾਰਣ ਸਮਰਥੁ ਹੈ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੨) ੨. ਸਾਖ੍ਯਾਤ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਰਣ। ੩. ਸਾਧਨ ਦਾ ਕਾਰਣ."},{"id":16441,"word":"krqwrpur","wordUni":"ਕਰਤਾਰਪੁਰ","definition":"ijlw gurdwspur, qsIl SkrgVH iv`c gurU nwnk dyv dw sMmq 1561 iv`c vswieAw ie`k ngr, ijs QW dySdySWqrW iv`c is`K Drm dw aupdyS krn ip¤CoN jgqgurU ny sMmq 1579 iv`c rhwieS kIqI.#BweI gurdws jI ilKdy hn-#\"bwbw AwieAw krqwrpur#ByK audwsI sgl auqwrw[#pihr sMswrI k`pVy#mMjI bYT kIAw Avqwrw.\" (vwr 1)#ies ngr dy vswaux iv`c BweI dodw Aqy dunI cMd (kroVI m`l) dw au`dm hoieAw, ijnHW ny siqgurU leI ipMf vswky Drmswlw bxvweI. iesy ngr SRI gurU nwnk dyv sMmq 1596 iv`c joqIjoiq smwey hn. krqwrpur ƒ icrokxw rwvI ny Awpxy iv`c lIn kr ilAw hY, hux jo gRwm 'dyhrw bwbw nwnk' AQvw (fyrw nwnk) dyiKAw jWdw hY, ieh bwbw SRIcMd Aqy lKmI dws jI ny vswieAw hY. gurU nwnk sÍwmI dI smwiD (dyhrw) BI nvW bxwieAw igAw hY.#gurdÍwry ƒ 375 rupXy swlwnw jwgIr ipMf kohlIAW qoN imldI hY Aqy 70 GumwauN zmIn keI ipMfW iv`c hY.#ieh AsQwn btwly qoN 21. mIl vwXvI kox hY Aqy nwrQ vYstrn rylvy lweIn \"AMimRqsr vyrkw fyrw bwbw nwnk\" dw stySn hY, jo AMimRqsroN 34 mIl hY. SRI gurU hirgoibMd swihb jI BI dyhry dI XwqRw leI ies QW Awey hn, jdoN bwbw SRIcMd jI ƒ imly sn.#ies QW ieqny gurdÍwry hn-#(1) colw swihb.#(2 bwbw SRIcMd jI dy ivrwjx dIAW#(3 twlHIAW.#(4) dyhrw swihb, ij¤Qy smwiD hY.#(5) Drmswlw grU nwnk dyv jI. ies QW pihlW gurU swihb Awky ivrwjy hn Aqy Drm pRcwr krdy rhy hn.#(B) SRI gurU Arjn dyv jI dw jlMDr dy izly iv`c sMmq 1651 (sn 1593) iv`c vswieAw ngr, jo rylvy stySn krqwrpur qoN A`D mIl pUrv hY. Akbr dy zmwny Swhjwdw slIm (jhWgIr) ny ies dI muAw&I dw p`tw Drmswlw dy nwauN sMmq 1655 iv`c id`qw, ijs iv`c rkbw 8946 GumwauN, 7. knwl, 15. mrly drj hY. ies ngr dy mwilk soFI swihb reIs krqwrpur hn, jo bwbw DIrm`l jI dI vMS iv¤coN hn.#krqwrpur iv`c hyT ilKy AsQwn drSn Xog hn-#(1) SIS mhl. ieh mkwn SRI gurU Arjn dyv jI ny bxvwieAw Aqy SRI gurU hirgoibMd swihb ny suMdr sjwieAw. ies iv`c ieh guruvsqUAW hn-#(a) SRI gurU gRMQ swihb jI, jo SRI gurU Arjndyv jI ny BweI gurudws qoN ilKvwieAw. dyKo, gRMQswihb Sbd.#(A) SRI gurU hirgoibMd swihb dw KVg, jo CI syr p¤ky qol dw hY. iesy nwl pYNdw ^wn mwirAw sI.#(e) SRI gurU hirrwie swihb jI dw KMfw, ijs qy iliKAw hY- \"gurU nwnk jI shwie gurU hirrwie jI 1694. \"#(s) SRI gurU Arjn dyv jI dy pwT dw gutkw.#(h) sylI Aqy topI bwbw SRI cMd jI dI, jo bwbw guruid`qw jI ƒ bKSI sI.#(k) SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw inSwn (JMfw).#(K) bwbw guruid`qw jI dI dsqwr.#(g) bwbw guruid`qw jI dy bYTx dI soznI.#(G) bwbw guruid`qw jI dy EFx dw Swl.#(|) bwbw jI dI godVI (kMQw)#(2) KUh m`lIAW. ie¤Qy BweI gurudws jI ivrwijAw krdy sn. eykWq bYTky kwvÎrcnw krdy huMdy sn.#(3) gurU ky mhl Aqy QMm swihb. SRI gurU Arjn dyv ny iek dIvwnKwnw bxvwieAw sI, ijs dy ivckwr p¤ky sqUn dI QW twlHI dw QMm sI, ijs qoN nwauN QMm swihb ho igAw. hux ies QW bhuq au`cI keI mMizlI iemwrq hY, jo dUroN nzr AwauNdI hY.#(4) gMgsr kUAw, jo SRI gurU Arjn dyv jI ny sMmq 1656 iv`c lgvwieAw.#(5) twhlI swihb. Sihr qoN fyF mIl nYrq SRI gurU hirrwie swihb dw AsQwn, ijs QW Awp ivrwijAw krdy sn.#(6) QMm swihb. dyKo, AMg 3.#(7) dmdmw swihb. SRI gurU hirgoibMd swihb jI dy bYTx dw au`cw AsQwn, ijs QW bYTky Xu`D dIAW vwrW suxdy Aqy POj dy krqb dyKdy. pYNdy Kwn ƒ mwrky BI ie¤Qy ivrwjy hn.#(8) dmdmw swihb 2. ie¤Qy keI vwr SRI gurU hirgoibMd swihb jI ivrwijAw krdy sn.#(9) nwnkIAwxw. Sihr qoN d`Kx A`D mIl jrnYlI sVk dy iknwry mwqw jI dw AsQwn. lok AwKdy hn ik ieh mwqw jI dI smwiD hY. prMqU mwqw jI dw dyhWq kIrqpur hoieAw hY. koeI Acrj nhIN ik krqwrpur dy soFI swihbwn ny aus QW qoN Bsm ilAwky smwiD bxweI hovy.#(10) byrswihb. Sihr qoN ie`k mIl Agin kox ie`k byrI, ijs hyT bwbw guruid`qw jI keI vwr ivrwjy Aqy ie`k vwr bwbw SRIcMd jI BI imlx Awey Tihry hn.#(11) mwqw kOlW jI dI smwiD. rwmgVHIAW dy mh¤ly pws p¤ky bwg AMdr hY.#(12) ivvwh AsQwn, ij¤Qy SRI gurU qyg bhwdur swihb dI SRImqI gujrI jI nwl SwdI hoeI. ieh gurdÍwrw rbwbIAW dy mh¤ly hY.#krqwrpur ƒ sMmq 1814 (sn 1756) iv`c AhmdSwh ny A`g lwky BwrI nukswn phuMcwieAw sI.#(C) siqsMg. vwhgurU dy invws dw AsQwn. dyKo, krqwrpuir.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਸੰਮਤ ੧੫੬੧ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਦੇਸ਼ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜਗਤਗੁਰੂ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੫੭੯ ਵਿੱਚ ਰਹਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ.#ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#\"ਬਾਬਾ ਆਇਆ ਕਰਤਾਰਪੁਰ#ਭੇਖ ਉਦਾਸੀ ਸਗਲ ਉਤਾਰਾ।#ਪਹਿਰ ਸੰਸਾਰੀ ਕੱਪੜੇ#ਮੰਜੀ ਬੈਠ ਕੀਆ ਅਵਤਾਰਾ.\" (ਵਾਰ ੧)#ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਵਸਾਉਣ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦੋਦਾ ਅਤੇ ਦੁਨੀ ਚੰਦ (ਕਰੋੜੀ ਮੱਲ) ਦਾ ਉੱਦਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਲਈ ਪਿੰਡ ਵਸਾਕੇ ਧਰਮਸਾਲਾ ਬਣਵਾਈ. ਇਸੇ ਨਗਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਸੰਮਤ ੧੫੯੬ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਜੋਤਿ ਸਮਾਏ ਹਨ. ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਚਿਰੋਕਣਾ ਰਾਵੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ, ਹੁਣ ਜੋ ਗ੍ਰਾਮ 'ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ' ਅਥਵਾ (ਡੇਰਾ ਨਾਨਕ) ਦੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੀ ਸਮਾਧਿ (ਦੇਹਰਾ) ਭੀ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ ੩੭੫ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਪਿੰਡ ਕੋਹਲੀਆਂ ਤੋਂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ੭੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਬਟਾਲੇ ਤੋਂ ੨੧. ਮੀਲ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਰਥ ਵੈਸਟਰਨ ਰੇਲਵੇ ਲਾਈਨ \"ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵੇਰਕਾ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ\" ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ, ਜੋ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰੋਂ ੩੪ ਮੀਲ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਭੀ ਦੇਹਰੇ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਲਈ ਇਸ ਥਾਂ ਆਏ ਹਨ, ਜਦੋਂ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਸਨ.#ਇਸ ਥਾਂ ਇਤਨੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ-#(੧) ਚੋਲਾ ਸਾਹਿਬ.#(੨ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਵਿਰਾਜਣ ਦੀਆਂ#(੩ ਟਾਲ੍ਹੀਆਂ.#(੪) ਦੇਹਰਾ ਸਾਹਿਬ, ਜਿੱਥੇ ਸਮਾਧਿ ਹੈ.#(੫) ਧਰਮਸਾਲਾ ਗਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ. ਇਸ ਥਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਕੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ.#(B) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਲੰਧਰ ਦੇ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੬੫੧ (ਸਨ ੧੫੯੩) ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਨਗਰ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਤੋਂ ਅੱਧ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਅਕਬਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਸ਼ਾਹਜਾਦਾ ਸਲੀਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮੁਆਫ਼ੀ ਦਾ ਪੱਟਾ ਧਰਮਸਾਲਾ ਦੇ ਨਾਉਂ ਸੰਮਤ ੧੬੫੫ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਕਬਾ ੮੯੪੬ ਘੁਮਾਉਂ, ੭. ਕਨਾਲ, ੧੫. ਮਰਲੇ ਦਰਜ ਹੈ. ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਮਾਲਿਕ ਸੋਢੀ ਸਾਹਿਬ ਰਈਸ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਹਨ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਧੀਰਮੱਲ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ.#ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਸਥਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ ਹਨ-#(੧) ਸ਼ੀਸ਼ ਮਹਲ. ਇਹ ਮਕਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਸਜਾਇਆ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰੁਵਸਤੂਆਂ ਹਨ-#(ੳ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਗੁਰੁਦਾਸ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ. ਦੇਖੋ, ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਸ਼ਬਦ.#(ਅ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਖੜਗ, ਜੋ ਛੀ ਸੇਰ ਪੱਕੇ ਤੋਲ ਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਨਾਲ ਪੈਂਦਾ ਖ਼ਾਨ ਮਾਰਿਆ ਸੀ.#(ੲ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਖੰਡਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- \"ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਸਹਾਇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਜੀ ੧੬੯੪. \"#(ਸ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਗੁਟਕਾ.#(ਹ) ਸੇਲੀ ਅਤੇ ਟੋਪੀ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦੀ, ਜੋ ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ.#(ਕ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨ (ਝੰਡਾ).#(ਖ) ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੀ ਦਸਤਾਰ.#(ਗ) ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦੀ ਸੋਜ਼ਨੀ.#(ਘ) ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਓਢਣ ਦਾ ਸ਼ਾਲ.#(ਙ) ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦੜੀ (ਕੰਥਾ)#(੨) ਖੂਹ ਮੱਲੀਆਂ. ਇੱਥੇ ਭਾਈ ਗੁਰੁਦਾਸ ਜੀ ਵਿਰਾਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਏਕਾਂਤ ਬੈਠਕੇ ਕਾਵ੍ਯਰਚਨਾ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ.#(੩) ਗੁਰੂ ਕੇ ਮਹਲ ਅਤੇ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਇਕ ਦੀਵਾਨਖਾਨਾ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪੱਕੇ ਸਤੂਨ ਦੀ ਥਾਂ ਟਾਲ੍ਹੀ ਦਾ ਥੰਮ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਾਉਂ ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ ਹੋ ਗਿਆ. ਹੁਣ ਇਸ ਥਾਂ ਬਹੁਤ ਉੱਚੀ ਕਈ ਮੰਜ਼ਿਲੀ ਇਮਾਰਤ ਹੈ, ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ.#(੪) ਗੰਗਸਰ ਕੂਆ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੬੫੬ ਵਿੱਚ ਲਗਵਾਇਆ.#(੫) ਟਾਹਲੀ ਸਾਹਿਬ. ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਡੇਢ ਮੀਲ ਨੈਰਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਆਪ ਵਿਰਾਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ.#(੬) ਥੰਮ ਸਾਹਿਬ. ਦੇਖੋ, ਅੰਗ ੩.#(੭) ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਉੱਚਾ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਬੈਠਕੇ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਸੁਣਦੇ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੇ ਕਰਤਬ ਦੇਖਦੇ. ਪੈਂਦੇ ਖਾਨ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਭੀ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ.#(੮) ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ ੨. ਇੱਥੇ ਕਈ ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿਰਾਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ.#(੯) ਨਾਨਕੀਆਣਾ. ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਅੱਧ ਮੀਲ ਜਰਨੈਲੀ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਹੈ. ਪਰੰਤੂ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਕੀਰਤਪੁਰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਕੋਈ ਅਚਰਜ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਦੇ ਸੋਢੀ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਭਸਮ ਲਿਆਕੇ ਸਮਾਧਿ ਬਣਾਈ ਹੋਵੇ.#(੧੦) ਬੇਰਸਾਹਿਬ. ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਇੱਕ ਬੇਰੀ, ਜਿਸ ਹੇਠ ਬਾਬਾ ਗੁਰੁਦਿੱਤਾ ਜੀ ਕਈ ਵਾਰ ਵਿਰਾਜੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਭੀ ਮਿਲਣ ਆਏ ਠਹਿਰੇ ਹਨ.#(੧੧) ਮਾਤਾ ਕੌਲਾਂ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧਿ. ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਆਂ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਪਾਸ ਪੱਕੇ ਬਾਗ ਅੰਦਰ ਹੈ.#(੧੨) ਵਿਵਾਹ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ. ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਰਬਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮਹੱਲੇ ਹੈ.#ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਨੂੰ ਸੰਮਤ ੧੮੧੪ (ਸਨ ੧੭੫੬) ਵਿੱਚ ਅਹਮਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਅੱਗ ਲਾਕੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਸੀ.#(C) ਸਤਿਸੰਗ. ਵਾਹਗੁਰੂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਦੇਖੋ, ਕਰਤਾਰਪੁਰਿ."},{"id":16809,"word":"klpsUqR","wordUni":"ਕਲਪਸੂਤ੍ਰ","definition":"AwSÍlwXn Aqy AwpsqMb Awid irKIAW dy bxwey gRMQ, ijnHW iv`c X`g Awidk krmW dI iviD d`sI hY[ 2. jYnI swDu BdRvwhu dw iliKAw ie`k gRMQ.","definitionUni":"ਆਸ਼੍ਵਲਾਯਨ ਅਤੇ ਆਪਸਤੰਬ ਆਦਿ ਰਿਖੀਆਂ ਦੇ ਬਣਾਏ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਯੱਗ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਵਿਧਿ ਦੱਸੀ ਹੈ। ੨. ਜੈਨੀ ਸਾਧੁ ਭਦ੍ਰਵਾਹੁ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਇੱਕ ਗ੍ਰੰਥ."},{"id":16861,"word":"klw","wordUni":"ਕਲਾ","definition":"sMgÎw- klh. lVweI dI dyvI. \"qbY klw guru ky inktweI.\" (guiv 6) 2. JgVw. i&swd. klh[ 3. sM. AMS. Bwg[ 4. solvW ih`sw[ 5. rwSI dy qIhvyN ih¤sy (AMS) dw s`TvW ih`sw[ 5. Skiq. \"Drix Akwsu jwkI klw mwih\". (bsM mÚ 5) 7. bwzI. Kyf. \"AYsI klw n KyfIAY ijqu drgih gieAW hwrIAY.\" (vwr Awsw) 8. AwDwr. \"bwJu klw Dr ggn DrIAw.\" (bsM AÚ mÚ 1) 9. kl. mSIn[ 10. ivdÎw[ 11. hunr. \"srb klw smrQ.\" (bwvn) purwxy kvIAW ny ivdÎw Aqy hunr dy 64 Byd mMnky cOsT klw ilKIAW hn, prMqU ies iv`c mqByd hY, bRhmvYvrq iv`c 16, bwx kvI ny 48, klwivlwS Aqy mhwBwrq iv`c 64, Aqy lilq ivsqr iv`c 84 ilKIAW hn. jy AsIN ilKIey qd SwXd sYNkVy klw ho jwx. klw qoN Bwv ivdÎw Aqy hunr smJxw cwhIey. dyKo, solh klw, cOsT klw Aqy ivdÎw Sbd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਲਹ. ਲੜਾਈ ਦੀ ਦੇਵੀ. \"ਤਬੈ ਕਲਾ ਗੁਰੁ ਕੇ ਨਿਕਟਾਈ.\" (ਗੁਵਿ ੬) ੨. ਝਗੜਾ. ਫ਼ਿਸਾਦ. ਕਲਹ। ੩. ਸੰ. ਅੰਸ਼. ਭਾਗ। ੪. ਸੋਲਵਾਂ ਹਿੱਸਾ। ੫. ਰਾਸ਼ੀ ਦੇ ਤੀਹਵੇਂ ਹਿੱਸੇ (ਅੰਸ਼) ਦਾ ਸੱਠਵਾਂ ਹਿੱਸਾ। ੫. ਸ਼ਕਤਿ. \"ਧਰਣਿ ਅਕਾਸੁ ਜਾਕੀ ਕਲਾ ਮਾਹਿ\". (ਬਸੰ ਮਃ ੫) ੭. ਬਾਜ਼ੀ. ਖੇਡ. \"ਐਸੀ ਕਲਾ ਨ ਖੇਡੀਐ ਜਿਤੁ ਦਰਗਹਿ ਗਇਆਂ ਹਾਰੀਐ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੮. ਆਧਾਰ. \"ਬਾਝੁ ਕਲਾ ਧਰ ਗਗਨ ਧਰੀਆ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੧) ੯. ਕਲ. ਮਸ਼ੀਨ। ੧੦. ਵਿਦ੍ਯਾ। ੧੧. ਹੁਨਰ. \"ਸਰਬ ਕਲਾ ਸਮਰਥ.\" (ਬਾਵਨ) ਪੁਰਾਣੇ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਦੇ ੬੪ ਭੇਦ ਮੰਨਕੇ ਚੌਸਠ ਕਲਾ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਪਰੰਤੂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਮਤਭੇਦ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ੧੬, ਬਾਣ ਕਵੀ ਨੇ ੪੮, ਕਲਾਵਿਲਾਸ਼ ਅਤੇ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ੬੪, ਅਤੇ ਲਲਿਤ ਵਿਸਤਰ ਵਿੱਚ ੮੪ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ. ਜੇ ਅਸੀਂ ਲਿਖੀਏ ਤਦ ਸ਼ਾਯਦ ਸੈਂਕੜੇ ਕਲਾ ਹੋ ਜਾਣ. ਕਲਾ ਤੋਂ ਭਾਵ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਹੁਨਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਦੇਖੋ, ਸੋਲਹ ਕਲਾ, ਚੌਸਠ ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਸ਼ਬਦ."},{"id":16926,"word":"kilmUl","wordUni":"ਕਲਿਮੂਲ","definition":"kilXug dI jV[ 2. klh mUl. i&swd dI jV. \"hy kilmUl kRoDM!\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਕਲਿਯੁਗ ਦੀ ਜੜ। ੨. ਕਲਹ ਮੂਲ. ਫ਼ਿਸਾਦ ਦੀ ਜੜ. \"ਹੇ ਕਲਿਮੂਲ ਕ੍ਰੋਧੰ!\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":16928,"word":"kilXugI","wordUni":"ਕਲਿਯੁਗੀ","definition":"iv- kilXug dw[ 2. aupdRvI. iPswdI.","definitionUni":"ਵਿ- ਕਲਿਯੁਗ ਦਾ। ੨. ਉਪਦ੍ਰਵੀ. ਫਿਸਾਦੀ."},{"id":16947,"word":"klUKq","wordUni":"ਕਲੂਖਤ","definition":"sM. kluisq. iv- pwpI. dosI[ 2. klMkI[ 3. sMgÎw- klusqw. pwp. dos. mYl. \"swD kY sMig klUKq hrY.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਸੰ. ਕਲੁਸਿਤ. ਵਿ- ਪਾਪੀ. ਦੋਸੀ। ੨. ਕਲੰਕੀ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਲੁਸਤਾ. ਪਾਪ. ਦੋਸ. ਮੈਲ. \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਕਲੂਖਤ ਹਰੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":16974,"word":"klMdr","wordUni":"ਕਲੰਦਰ","definition":"&w. [کلندر] , [قلندر] iv- msœ. byprvw[ 2. &kIrW dw ie`k Kws drjw. dyKo, Abdwl. \"Awau klMdr kysvw.\" (BYr nwmdyv) \"mnu mMdru qnu vys klMdru.\" (iblw mÚ 1) mn hI myry leI mMidr hY, Aqy SrIr klMdrI vys hY[ 3. hux bWdr ncwaux vwly BI klMdr khy jWdy hn.#jog qo jwnlIE qum aUDv,#Awsn swD smwiD lgwny,#pUrk ryck kuMBk kI giq,#AYn lgwvq TIk iTkwny,#pY jsuDwsuq ky joaU kOqk,#kÎoNkr qU ird AMqr Awny[#mwnI muinMdR su jwny khW kCu#bMdr Byd klMdr jwny. (dws)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [کلندر] , [قلندر] ਵਿ- ਮਸ੍ਤ. ਬੇਪਰਵਾ। ੨. ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦਰਜਾ. ਦੇਖੋ, ਅਬਦਾਲ. \"ਆਉ ਕਲੰਦਰ ਕੇਸਵਾ.\" (ਭੈਰ ਨਾਮਦੇਵ) \"ਮਨੁ ਮੰਦਰੁ ਤਨੁ ਵੇਸ ਕਲੰਦਰੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੧) ਮਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਕਲੰਦਰੀ ਵੇਸ ਹੈ। ੩. ਹੁਣ ਬਾਂਦਰ ਨਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੀ ਕਲੰਦਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਜੋਗ ਤੋ ਜਾਨਲੀਓ ਤੁਮ ਊਧਵ,#ਆਸਨ ਸਾਧ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਨੇ,#ਪੂਰਕ ਰੇਚਕ ਕੁੰਭਕ ਕੀ ਗਤਿ,#ਐਨ ਲਗਾਵਤ ਠੀਕ ਠਿਕਾਨੇ,#ਪੈ ਜਸੁਧਾਸੁਤ ਕੇ ਜੋਊ ਕੌਤਕ,#ਕ੍ਯੋਂਕਰ ਤੂ ਰਿਦ ਅੰਤਰ ਆਨੇ।#ਮਾਨੀ ਮੁਨਿੰਦ੍ਰ ਸੁ ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਕਛੁ#ਬੰਦਰ ਭੇਦ ਕਲੰਦਰ ਜਾਨੇ. (ਦਾਸ)"},{"id":16975,"word":"klMdru","wordUni":"ਕਲੰਦਰੁ","definition":"&w. [کلندر] , [قلندر] iv- msœ. byprvw[ 2. &kIrW dw ie`k Kws drjw. dyKo, Abdwl. \"Awau klMdr kysvw.\" (BYr nwmdyv) \"mnu mMdru qnu vys klMdru.\" (iblw mÚ 1) mn hI myry leI mMidr hY, Aqy SrIr klMdrI vys hY[ 3. hux bWdr ncwaux vwly BI klMdr khy jWdy hn.#jog qo jwnlIE qum aUDv,#Awsn swD smwiD lgwny,#pUrk ryck kuMBk kI giq,#AYn lgwvq TIk iTkwny,#pY jsuDwsuq ky joaU kOqk,#kÎoNkr qU ird AMqr Awny[#mwnI muinMdR su jwny khW kCu#bMdr Byd klMdr jwny. (dws)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [کلندر] , [قلندر] ਵਿ- ਮਸ੍ਤ. ਬੇਪਰਵਾ। ੨. ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖਾਸ ਦਰਜਾ. ਦੇਖੋ, ਅਬਦਾਲ. \"ਆਉ ਕਲੰਦਰ ਕੇਸਵਾ.\" (ਭੈਰ ਨਾਮਦੇਵ) \"ਮਨੁ ਮੰਦਰੁ ਤਨੁ ਵੇਸ ਕਲੰਦਰੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੧) ਮਨ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਮੰਦਿਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਕਲੰਦਰੀ ਵੇਸ ਹੈ। ੩. ਹੁਣ ਬਾਂਦਰ ਨਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੀ ਕਲੰਦਰ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਜੋਗ ਤੋ ਜਾਨਲੀਓ ਤੁਮ ਊਧਵ,#ਆਸਨ ਸਾਧ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਨੇ,#ਪੂਰਕ ਰੇਚਕ ਕੁੰਭਕ ਕੀ ਗਤਿ,#ਐਨ ਲਗਾਵਤ ਠੀਕ ਠਿਕਾਨੇ,#ਪੈ ਜਸੁਧਾਸੁਤ ਕੇ ਜੋਊ ਕੌਤਕ,#ਕ੍ਯੋਂਕਰ ਤੂ ਰਿਦ ਅੰਤਰ ਆਨੇ।#ਮਾਨੀ ਮੁਨਿੰਦ੍ਰ ਸੁ ਜਾਨੇ ਕਹਾਂ ਕਛੁ#ਬੰਦਰ ਭੇਦ ਕਲੰਦਰ ਜਾਨੇ. (ਦਾਸ)"},{"id":17027,"word":"kvlprgws","wordUni":"ਕਵਲਪਰਗਾਸ","definition":"dyKo. kml pRgws \"kvl prgws Bey swD sMgy.\" (gUj mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ. ਕਮਲ ਪ੍ਰਗਾਸ \"ਕਵਲ ਪਰਗਾਸ ਭਏ ਸਾਧ ਸੰਗੇ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫)"},{"id":17092,"word":"kVwhpRswd","wordUni":"ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"sMgÎw- is`Kmq dw mu`K pRswd, jo Akwl ƒ Arpn krky sMgiq iv`c vrqweIdw hY. ies dw nwauN pMcwimRq Aqy ivSysx mhwpRswd BI hY.#kVwhpRswd bxwaux Aqy vrqwaux dI iviD rihqnwimAW iv`c ieauN ilKI hY-#\"kVwh krn kI ibiD sun lIjY-#qIn Bwg ko smsr kIjY,#lypn AwgY bhukr dIjY,#mWjn kr BWjn DovIjY,#kr snwn pivqR hÍY bhY,#vwihgurU ibn Avr n khY.#kr iqAwr cOkI pr DrY,#cwr Er kIrqn bih krY.#jo pRswd ko bWt hY mn my Dwry loB,#ikis QoVw ikis A`glw sdw rhY iqs sog.\"#(qnwmw)#\"pwvn qn pwvn kr Qwn,#iGRq mYdw ly KMf smwn,#kr kVwh jpu pwT su TwnY,#gurpRswd Ardws bKwnY.\" (gupRsU)#dyKo, pMcwimRq Aqy mhwpRswd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਿੱਖਮਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਸਾਦ, ਜੋ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਅਰਪਨ ਕਰਕੇ ਸੰਗਤਿ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਈਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸਣ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ ਭੀ ਹੈ.#ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਵਰਤਾਉਣ ਦੀ ਵਿਧਿ ਰਹਿਤਨਾਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖੀ ਹੈ-#\"ਕੜਾਹ ਕਰਨ ਕੀ ਬਿਧਿ ਸੁਨ ਲੀਜੈ-#ਤੀਨ ਭਾਗ ਕੋ ਸਮਸਰ ਕੀਜੈ,#ਲੇਪਨ ਆਗੈ ਬਹੁਕਰ ਦੀਜੈ,#ਮਾਂਜਨ ਕਰ ਭਾਂਜਨ ਧੋਵੀਜੈ,#ਕਰ ਸਨਾਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹ੍ਵੈ ਬਹੈ,#ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਬਿਨ ਅਵਰ ਨ ਕਹੈ.#ਕਰ ਤਿਆਰ ਚੌਕੀ ਪਰ ਧਰੈ,#ਚਾਰ ਓਰ ਕੀਰਤਨ ਬਹਿ ਕਰੈ.#ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕੋ ਬਾਂਟ ਹੈ ਮਨ ਮੇ ਧਾਰੇ ਲੋਭ,#ਕਿਸਿ ਥੋੜਾ ਕਿਸਿ ਅੱਗਲਾ ਸਦਾ ਰਹੈ ਤਿਸ ਸੋਗ.\"#(ਤਨਾਮਾ)#\"ਪਾਵਨ ਤਨ ਪਾਵਨ ਕਰ ਥਾਨ,#ਘ੍ਰਿਤ ਮੈਦਾ ਲੇ ਖੰਡ ਸਮਾਨ,#ਕਰ ਕੜਾਹ ਜਪੁ ਪਾਠ ਸੁ ਠਾਨੈ,#ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦ ਅਰਦਾਸ ਬਖਾਨੈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਦੇਖੋ, ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ."},{"id":17380,"word":"kwxw","wordUni":"ਕਾਣਾ","definition":"dyKo, kwx 5[ 2. kWauN. kwk. kWauN dw nwauN kwxw pYx dw mUl ieh hY ik ieMdR dy puqR jXMq ny kWauN dI Skl bxwky sIqw dy pYr iv`c cuMj nwl lhU clw id`qw, rwmcMdR jI ny aus dI ie`k A`K qIr nwl BMnI. sMsikRq gRMQW iv`c ieh BI iliKAw hY ik kWauN dI fylI ie`k huMdI hY, jo dohW A`KW iv`c iPrdI rihMdI hY. pr AsIN kWauN ƒ PVky cMgI qrW dyiKAw hY Aqy ieh bwq inrmUl pweI hY 3. nwmdyv ny Drm Aqy ivhwr do nyqR mMnky, ijs iv`c ie`k dw ABwv hY aus ƒ kwxw iliKAw hY. XQw, \"ihMdU AMnw qurkU kwxw.\" (gONf nwmdyv) ihMdUAW ny Drm Aqy nIiq dovyN qÎwg id¤qy ies krky AMnHy Aqy qurkW ny kyvl dunIAW mu`K smJky Drm ƒ ip`T dy id`qI ies leI kwxy ho gey. nwmdyv jI ny smyN dI dSw ƒ dyKky swDwrx rIiq krky ieh vwk kihAw hY. ies pRsMg dI pus†I m¤ky dI gost (gois) iv`c BI hY-#\"AMDy kwxy dojkI dojk pVnI jwie,#kwxy dw Cf sMg qUM AMDy nwl n pwie,#nwnk kil iv`c inrmlI guris`KI prvwn,#Aginq lMGy au`mqI s`c nwm prDwn.\"#AiqR isimRq dy SÚ 348 iv`c iliKAw hY ik vyd Aqy isimRiq dw gÎwnI sujwKw hY, ijs ƒ ie`k dw gÎwn nhIN auh kwxw hY jo dohW qoN ibnw hY auh AMDw hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕਾਣ ੫। ੨. ਕਾਂਉਂ. ਕਾਕ. ਕਾਂਉਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਕਾਣਾ ਪੈਣ ਦਾ ਮੂਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਜਯੰਤ ਨੇ ਕਾਂਉਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਾਕੇ ਸੀਤਾ ਦੇ ਪੈਰ ਵਿੱਚ ਚੁੰਜ ਨਾਲ ਲਹੂ ਚਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਇੱਕ ਅੱਖ ਤੀਰ ਨਾਲ ਭੰਨੀ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕਾਂਉਂ ਦੀ ਡੇਲੀ ਇੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ. ਪਰ ਅਸੀਂ ਕਾਂਉਂ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਬਾਤ ਨਿਰਮੂਲ ਪਾਈ ਹੈ ੩. ਨਾਮਦੇਵ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ ਦੋ ਨੇਤ੍ਰ ਮੰਨਕੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਕਾਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਯਥਾ, \"ਹਿੰਦੂ ਅੰਨਾ ਤੁਰਕੂ ਕਾਣਾ.\" (ਗੌਂਡ ਨਾਮਦੇਵ) ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਨੀਤਿ ਦੋਵੇਂ ਤ੍ਯਾਗ ਦਿੱਤੇ ਇਸ ਕਰਕੇ ਅੰਨ੍ਹੇ ਅਤੇ ਤੁਰਕਾਂ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦੁਨੀਆਂ ਮੁੱਖ ਸਮਝਕੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਪਿੱਠ ਦੇ ਦਿੱਤੀ ਇਸ ਲਈ ਕਾਣੇ ਹੋ ਗਏ. ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਸਾਧਾਰਣ ਰੀਤਿ ਕਰਕੇ ਇਹ ਵਾਕ ਕਹਿਆ ਹੈ. ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਪੁਸ੍ਟੀ ਮੱਕੇ ਦੀ ਗੋਸਟ (ਗੋਸ੍ਠਿ) ਵਿੱਚ ਭੀ ਹੈ-#\"ਅੰਧੇ ਕਾਣੇ ਦੋਜਕੀ ਦੋਜਕ ਪੜਨੀ ਜਾਇ,#ਕਾਣੇ ਦਾ ਛਡ ਸੰਗ ਤੂੰ ਅੰਧੇ ਨਾਲ ਨ ਪਾਇ,#ਨਾਨਕ ਕਲਿ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲੀ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਪਰਵਾਨ,#ਅਗਨਿਤ ਲੰਘੇ ਉੱਮਤੀ ਸੱਚ ਨਾਮ ਪਰਧਾਨ.\"#ਅਤ੍ਰਿ ਸਿਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਸ਼ਃ ੩੪੮ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦ ਅਤੇ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨੀ ਸੁਜਾਖਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ ਉਹ ਕਾਣਾ ਹੈ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੈ ਉਹ ਅੰਧਾ ਹੈ."},{"id":17429,"word":"kwnkubj","wordUni":"ਕਾਨਕੁਬਜ","definition":"sM. kwnÎkubj. knOj Sihr. \"kwnkubjeIsÍr ko ijnÎo.\" (cirqR 217) 2. kænOj dy Aws pws dw ielwkw. PrruKwbwd dw ijlw[ 3. knOjIAw bRwhmx. ies nwauN dw kwrx rwmwiex iv`c ieauN iliKAw hY-#rwjirKI kuSnwB ny iGRqwcI Apsrw qoN sO kMnÎw pYdw kIqIAW, jd lVkIAW juAwn hoeIAW, qd vwXu (pOx) dyvqw moihq ho ky aunHW ƒ vrx l`gw. lVkIAW ny AwiKAw ik ipqw dI AwgÎw ibnw AsIN iksy ƒ nhIN vrdIAW. ies pur pOx dyvqw ny kRoD krky swrIAW ku`bIAW kr id`qIAW. kuSnwB ny aunHW kubVIAW ƒ rwjw bRhmd`q nwl ivAwh id`qw Aqy SwdI hox pur aunHW dw kubVwpn dUr ho igAw. ienHW ku`bIAW kMnÎw qoN goq Aqy dyS dw nwauN \"kwnÎkubj\" ho igAw.","definitionUni":"ਸੰ. ਕਾਨ੍ਯਕੁਬਜ. ਕਨੌਜ ਸ਼ਹਿਰ. \"ਕਾਨਕੁਬਜਈਸ੍ਵਰ ਕੋ ਜਿਨ੍ਯੋ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੨੧੭) ੨. ਕ਼ਨੌਜ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ. ਫਰਰੁਖਾਬਾਦ ਦਾ ਜਿਲਾ। ੩. ਕਨੌਜੀਆ ਬ੍ਰਾਹਮਣ. ਇਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਰਾਮਾਇਣ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-#ਰਾਜਰਿਖੀ ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਨੇ ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਤੋਂ ਸੌ ਕੰਨ੍ਯਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀਆਂ, ਜਦ ਲੜਕੀਆਂ ਜੁਆਨ ਹੋਈਆਂ, ਤਦ ਵਾਯੁ (ਪੌਣ) ਦੇਵਤਾ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਰਣ ਲੱਗਾ. ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਬਿਨਾ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਰਦੀਆਂ. ਇਸ ਪੁਰ ਪੌਣ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੱਬੀਆਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀਆਂ. ਕੁਸ਼ਨਾਭ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੁਬੜੀਆਂ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣ ਪੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕੁਬੜਾਪਨ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੁੱਬੀਆਂ ਕੰਨ੍ਯਾ ਤੋਂ ਗੋਤ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਕਾਨ੍ਯਕੁਬਜ\" ਹੋ ਗਿਆ."},{"id":17506,"word":"kwbulIm`l","wordUni":"ਕਾਬੁਲੀਮੱਲ","definition":"AhæmdSwh AbdwlI dw sn 1762 iv`c muk`rr kIqw lhOr dw gvrnr, ijs pwsoN ^wlswdl ny sn 1765 iv`c lhOr Kohky kbjw kIqw.","definitionUni":"ਅਹ਼ਮਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਦਾ ਸਨ ੧੭੬੨ ਵਿੱਚ ਮੁਕੱਰਰ ਕੀਤਾ ਲਹੌਰ ਦਾ ਗਵਰਨਰ, ਜਿਸ ਪਾਸੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਸਨ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਖੋਹਕੇ ਕਬਜਾ ਕੀਤਾ."},{"id":17512,"word":"kwmSwsqR","wordUni":"ਕਾਮਸ਼ਾਸਤ੍ਰ","definition":"auh SwsqR jo iesqRI purK dI jwiq Aqy gux, prspr sMbMD dI XogÎqw, Bog dy pRkwr, SrIr dI puis† dy swDn Awidk vrxn krdw hY. ies dy AwcwrX kwqÎwXn, nMdISÍr Aqy vwqsÎwXn mMny gey hn[ 2. kokSwsqR.","definitionUni":"ਉਹ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁਰਖ ਦੀ ਜਾਤਿ ਅਤੇ ਗੁਣ, ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਦੀ ਯੋਗ੍ਯਤਾ, ਭੋਗ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਪੁਸ੍ਟਿ ਦੇ ਸਾਧਨ ਆਦਿਕ ਵਰਣਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਆਚਾਰਯ ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ, ਨੰਦੀਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਵਾਤਸ੍ਯਾਯਨ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ੨. ਕੋਕਸ਼ਾਸਤ੍ਰ."},{"id":17532,"word":"kwmx","wordUni":"ਕਾਮਣ","definition":"sMgÎw- kwmxu. kwmnw sihq iksy dyvqw dI xu (ausqiq) krnw. mMqRjp. \"kwmx tUxy AOsIAW.\" (Bwgu) 2. tUxw. qMqR. \"gux kwmx kwmix krY qau ipAwry kau pwvY.\" (iqlM mÚ 1) jy kwimnI (iesqRI) SuBguxW dw mMqR kry[ 3. sM. कार्म्मण kwrmx. qMqSwsqR Anuswr mwrx mohn viSkrx Awidk leI mMqR qMqR dw swDn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾਮਣੁ. ਕਾਮਨਾ ਸਹਿਤ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਣੁ (ਉਸਤਤਿ) ਕਰਨਾ. ਮੰਤ੍ਰਜਪ. \"ਕਾਮਣ ਟੂਣੇ ਔਸੀਆਂ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਟੂਣਾ. ਤੰਤ੍ਰ. \"ਗੁਣ ਕਾਮਣ ਕਾਮਣਿ ਕਰੈ ਤਉ ਪਿਆਰੇ ਕਉ ਪਾਵੈ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) ਜੇ ਕਾਮਿਨੀ (ਇਸਤ੍ਰੀ) ਸ਼ੁਭਗੁਣਾਂ ਦਾ ਮੰਤ੍ਰ ਕਰੇ। ੩. ਸੰ. कार्म्मण ਕਾਰ੍‍ਮਣ. ਤੰਤਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਮਾਰਣ ਮੋਹਨ ਵਸ਼ਿਕਰਣ ਆਦਿਕ ਲਈ ਮੰਤ੍ਰ ਤੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸਾਧਨ."},{"id":17566,"word":"kwmVI","wordUni":"ਕਾਮੜੀ","definition":"kMm krn vwlw. kwmw. syvk[ 2. rwjpUqwny iv`c swDU dw ByK Dwrky jo cmwr Bjn gwky inrvwh krdy hn, aunHwM dI kwmVI sMgÎw hY.","definitionUni":"ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਕਾਮਾ. ਸੇਵਕ। ੨. ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਦਾ ਭੇਖ ਧਾਰਕੇ ਜੋ ਚਮਾਰ ਭਜਨ ਗਾਕੇ ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾੰ ਦੀ ਕਾਮੜੀ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ."},{"id":17610,"word":"kwrk","wordUni":"ਕਾਰਕ","definition":"sM. iv- krn vwlw. krqw. ies Sbd dw ivSys krky pRXog dUjy SbdW nwl imlky hoieAw krdw hY, jYsy- suKkwrk, duKkwrk Awid[ 2. sMgÎw- vÎwkrx Anuswr sMgÎw AQvw srvnwm Sbd dI auh AvsQw, ijs nwl aus dI ikRXw nwl sMbMD pRgt hovy. Case. kwrk CI hn-#krqw, krm, krx, sMpRdwn, Apwdwn Aqy AiDkrx. ienHW iv`c ss˜I ivBkqI ibnw hor sBo ivBkqIAW XQwkRm lgdIAW hn.¹#audwhrx-#(a) krqw- gurmuK isMG pwT krdw hY. gurU dy is`K ny Ardws kIqI.#(A) krm- is`K ƒ pRswd CkwieAw.#(e) krx- klm nwl ilKo.#(s) sMpRdwn- myry leI GoVw ilAwE.#(h) Apwdwn- gRMQI qoN poQI lY AwE.#(k) sMbMD- bwby kwlU dw puqR jgq dy auDwr ihq AwieAw.#(K) AiDkrx- gurdÍwry iv`c kIrqn huMdw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਕਰਤਾ. ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਯੋਗ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ- ਸੁਖਕਾਰਕ, ਦੁਖਕਾਰਕ ਆਦਿ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵ੍ਯਾਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਗ੍ਯਾ ਅਥਵਾ ਸਰਵਨਾਮ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਹ ਅਵਸਥਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਵੇ. Case. ਕਾਰਕ ਛੀ ਹਨ-#ਕਰਤਾ, ਕਰਮ, ਕਰਣ, ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ, ਅਪਾਦਾਨ ਅਤੇ ਅਧਿਕਰਣ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਸ੍ਨੀ ਵਿਭਕਤੀ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਸਭੋ ਵਿਭਕਤੀਆਂ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ.¹#ਉਦਾਹਰਣ-#(ੳ) ਕਰਤਾ- ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ.#(ਅ) ਕਰਮ- ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਇਆ.#(ੲ) ਕਰਣ- ਕਲਮ ਨਾਲ ਲਿਖੋ.#(ਸ) ਸੰਪ੍ਰਦਾਨ- ਮੇਰੇ ਲਈ ਘੋੜਾ ਲਿਆਓ.#(ਹ) ਅਪਾਦਾਨ- ਗ੍ਰੰਥੀ ਤੋਂ ਪੋਥੀ ਲੈ ਆਓ.#(ਕ) ਸੰਬੰਧ- ਬਾਬੇ ਕਾਲੂ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਜਗਤ ਦੇ ਉਧਾਰ ਹਿਤ ਆਇਆ.#(ਖ) ਅਧਿਕਰਣ- ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":17624,"word":"kwrj","wordUni":"ਕਾਰਜ","definition":"sM. kwrXÎ. sMgÎw- kMm. DMDw. \"kwrj sgly swDy.\" (sor mÚ 5) 2. Pl. nqIjw.","definitionUni":"ਸੰ. ਕਾਰ੍‍ਯ੍ਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੰਮ. ਧੰਧਾ. \"ਕਾਰਜ ਸਗਲੇ ਸਾਧੇ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) ੨. ਫਲ. ਨਤੀਜਾ."},{"id":17629,"word":"kwrx","wordUni":"ਕਾਰਣ","definition":"sM. sMgÎw- hyqu. sbb.\"ijin kwrix gurU ivswirAw.\" (vwr vf mÚ 3) 2. ikR. iv- vwsqy. ilXy. \"rotIAw kwrix pUrih qwl.\" (vwr Awsw) 3. sMgÎw- kwrX dw swDn. swmgRI. \"kwrx krqy vis hY.\" (vwr mwJ mÚ 2) \"Awpy krqw kwrx krwey.\" (mwJ AÚ mÚ 3) ivdÍwnW ny do pRkwr dy kwrx mMny hn ie`k inim`q, jyhwik kpVy dw julwhw, K`fI, nlkI Awid. dUjw aupwdwn, jyhw k`pVy dw sUq, GVy dw im`tI.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹੇਤੁ. ਸਬਬ.\"ਜਿਨਿ ਕਾਰਣਿ ਗੁਰੂ ਵਿਸਾਰਿਆ.\" (ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩) ੨. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਵਾਸਤੇ. ਲਿਯੇ. \"ਰੋਟੀਆ ਕਾਰਣਿ ਪੂਰਹਿ ਤਾਲ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾਰਯ ਦਾ ਸਾਧਨ. ਸਾਮਗ੍ਰੀ. \"ਕਾਰਣ ਕਰਤੇ ਵਸਿ ਹੈ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੨) \"ਆਪੇ ਕਰਤਾ ਕਾਰਣ ਕਰਾਏ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਮੰਨੇ ਹਨ ਇੱਕ ਨਿਮਿੱਤ, ਜੇਹਾਕਿ ਕਪੜੇ ਦਾ ਜੁਲਾਹਾ, ਖੱਡੀ, ਨਲਕੀ ਆਦਿ. ਦੂਜਾ ਉਪਾਦਾਨ, ਜੇਹਾ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਸੂਤ, ਘੜੇ ਦਾ ਮਿੱਟੀ."},{"id":17650,"word":"kwrn","wordUni":"ਕਾਰਨ","definition":"dyKo, kwrx. \"mwieAw kwrn ibidAw bychu.\" (pRBw kbIr) mwieAw vwsqy ivdÎw vycdy hoN[ 2. kwrj dw swDn. \"kwrn bpurw ikAw krY jau rwm n krY shwie.\" (s. kbIr) kwrj dw swDn ieh mnu`K bycwrw kI kry? 3. kwrwn. \"kwrn kuinMd hY.\" (jwpu) kwrwn kuinMdh.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕਾਰਣ. \"ਮਾਇਆ ਕਾਰਨ ਬਿਦਿਆ ਬੇਚਹੁ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਕਬੀਰ) ਮਾਇਆ ਵਾਸਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵੇਚਦੇ ਹੋਂ। ੨. ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਾਧਨ. \"ਕਾਰਨ ਬਪੁਰਾ ਕਿਆ ਕਰੈ ਜਉ ਰਾਮ ਨ ਕਰੈ ਸਹਾਇ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ) ਕਾਰਜ ਦਾ ਸਾਧਨ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਬੇਚਾਰਾ ਕੀ ਕਰੇ? ੩. ਕਾਰਾਨ. \"ਕਾਰਨ ਕੁਨਿੰਦ ਹੈ.\" (ਜਾਪੁ) ਕਾਰਾਨ ਕੁਨਿੰਦਹ."},{"id":17657,"word":"kwrmw","wordUni":"ਕਾਰਮਾ","definition":"dyKo, kwilmw. \"kwrmw hrn kwj swDn krq qum.\" (ikRsnwv) \"lgÎo insysih kwrmw qn eyk.\" (pwrswv) cMdRmw ƒ dwg l`igAw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕਾਲਿਮਾ. \"ਕਾਰਮਾ ਹਰਨ ਕਾਜ ਸਾਧਨ ਕਰਤ ਤੁਮ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) \"ਲਗ੍ਯੋ ਨਿਸੇਸਹਿ ਕਾਰਮਾ ਤਨ ਏਕ.\" (ਪਾਰਸਾਵ) ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨੂੰ ਦਾਗ ਲੱਗਿਆ."},{"id":17691,"word":"kwrHw","wordUni":"ਕਾਰ੍ਹਾ","definition":"sMgÎw- kwVHw. kÍwQ. joSWdw[ 2. icMqw. mn dI qpq. \"kwrHw sdw rhY mn mwhIN.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾੜ੍ਹਾ. ਕ੍ਵਾਥ. ਜੋਸ਼ਾਂਦਾ। ੨. ਚਿੰਤਾ. ਮਨ ਦੀ ਤਪਤ. \"ਕਾਰ੍ਹਾ ਸਦਾ ਰਹੈ ਮਨ ਮਾਹੀਂ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":17810,"word":"kwlysM|w","wordUni":"ਕਾਲੇਸੰਙਾ","definition":"BweI sMqoK isMG jI ny iliKAw hY ik nMdcMd frolI invwsI, gurU goibMd isMG swihb dw dIvwn, jd audwsI swDW dw gRMQ- swihb curwaux krky AwnMdpuroN corIN n`Tw, qd krqwrpur DIrm`l jI pws Aw TihirAw. DIrm`l jI ny aus ƒ dSmyS jI dw jwsUs smJky DoKy nwl golI mwrky mrvw id`qw Aqy aus dw srIr kwlysM|y sskwirAw igAw. \"kwlysM|w PUkÎo jwie[ imRqk BXo iem Drm gvwie.\" (gupRsU) dyKo, nMdcMd.","definitionUni":"ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨੰਦਚੰਦ ਡਰੋਲੀ ਨਿਵਾਸੀ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੀਵਾਨ, ਜਦ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ- ਸਾਹਿਬ ਚੁਰਾਉਣ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰੋਂ ਚੋਰੀਂ ਨੱਠਾ, ਤਦ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਧੀਰਮੱਲ ਜੀ ਪਾਸ ਆ ਠਹਿਰਿਆ. ਧੀਰਮੱਲ ਜੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਜਾਸੂਸ ਸਮਝਕੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਗੋਲੀ ਮਾਰਕੇ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕਾਲੇਸੰਙੇ ਸਸਕਾਰਿਆ ਗਿਆ. \"ਕਾਲੇਸੰਙਾ ਫੂਕ੍ਯੋ ਜਾਇ। ਮ੍ਰਿਤਕ ਭਯੋ ਇਮ ਧਰਮ ਗਵਾਇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਦੇਖੋ, ਨੰਦਚੰਦ."},{"id":17822,"word":"kwvr","wordUni":"ਕਾਵਰ","definition":"sM. k- Br. k (jl) Br (Brnw). khwrXMqR. kMDy au`pr cu`kx vwlI ie`k lckIlI bWs Awidk dI fMfI, ijs dy dohW isirAW nwl qrwzU dI qrW plVy huMdy hn. vihMGI. ieh jl Fox Aqy swmwn lY jwx leI vrqIdI hY. \"KIr KMf prswd krwey[ bhuq sukwvr sMg clwey.\" (guiv 6)","definitionUni":"ਸੰ. ਕ- ਭਰ. ਕ (ਜਲ) ਭਰ (ਭਰਨਾ). ਕਹਾਰਯੰਤ੍ਰ. ਕੰਧੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਚਕੀਲੀ ਬਾਂਸ ਆਦਿਕ ਦੀ ਡੰਡੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤਰਾਜ਼ੂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਲੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਵਹਿੰਘੀ. ਇਹ ਜਲ ਢੋਣ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ. \"ਖੀਰ ਖੰਡ ਪਰਸਾਦ ਕਰਾਏ। ਬਹੁਤ ਸੁਕਾਵਰ ਸੰਗ ਚਲਾਏ.\" (ਗੁਵਿ ੬)"},{"id":17823,"word":"kWvr","wordUni":"ਕਾਂਵਰ","definition":"sM. k- Br. k (jl) Br (Brnw). khwrXMqR. kMDy au`pr cu`kx vwlI ie`k lckIlI bWs Awidk dI fMfI, ijs dy dohW isirAW nwl qrwzU dI qrW plVy huMdy hn. vihMGI. ieh jl Fox Aqy swmwn lY jwx leI vrqIdI hY. \"KIr KMf prswd krwey[ bhuq sukwvr sMg clwey.\" (guiv 6)","definitionUni":"ਸੰ. ਕ- ਭਰ. ਕ (ਜਲ) ਭਰ (ਭਰਨਾ). ਕਹਾਰਯੰਤ੍ਰ. ਕੰਧੇ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਲਚਕੀਲੀ ਬਾਂਸ ਆਦਿਕ ਦੀ ਡੰਡੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਦੋਹਾਂ ਸਿਰਿਆਂ ਨਾਲ ਤਰਾਜ਼ੂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪਲੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਵਹਿੰਘੀ. ਇਹ ਜਲ ਢੋਣ ਅਤੇ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਜਾਣ ਲਈ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ. \"ਖੀਰ ਖੰਡ ਪਰਸਾਦ ਕਰਾਏ। ਬਹੁਤ ਸੁਕਾਵਰ ਸੰਗ ਚਲਾਏ.\" (ਗੁਵਿ ੬)"},{"id":17830,"word":"kwvÎgux","wordUni":"ਕਾਵ੍ਯਗੁਣ","definition":"mwDurX, Ej Aqy pRswd. ienHW qyhW guxW dy kwvÎ iv`c auqpMn krn leI iqMn hI ivR`qIAW hn- mDurw, prusw Aqy pROFw.","definitionUni":"ਮਾਧੁਰ੍‍ਯ, ਓਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਹਨ- ਮਧੁਰਾ, ਪਰੁਸਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌਢਾ."},{"id":17831,"word":"kwvÎgux","wordUni":"ਕਾਵ੍ਯਗੁਣ","definition":"mwDurX, Ej Aqy pRswd. ienHW qyhW guxW dy kwvÎ iv`c auqpMn krn leI iqMn hI ivR`qIAW hn- mDurw, prusw Aqy pROFw.","definitionUni":"ਮਾਧੁਰ੍‍ਯ, ਓਜ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਕਾਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿੰਨ ਹੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਹਨ- ਮਧੁਰਾ, ਪਰੁਸਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੌਢਾ."},{"id":17836,"word":"kwvÎwrQwp`iq","wordUni":"ਕਾਵ੍ਯਾਰਥਾਪੱਤਿ","definition":"ie`k ArQwlMkwr (kwvÎ Anuswr, nw khy hoey ArQ dw Awjwxw). ijs QW AYsw vrxn hovy ik jy AYsw ho igAw qW ieh hoxw kI AsMBv hY, AQvw ijs ny auh kMm kr ilAw aus ƒ eyh krnw kI AOKw hY? \"kwvÎwrQwp`iq\" AlMkwr dw rUp hY.#audwhrx-#kvlw crn srn hY jWky,#khu jn, kw nwhI Gir qWky? (gau kbIr)#Ajwmlu ipMglw luBqu#kuMcru gey hir kY pws,#AYsy durmiq insqry#qU ikau n qrih rivdws? (kydw)#imRg mIn iBRMg pqMg kuMcr eyk doK ibnws.#pMc doK AswD jw mih qwkI kyqk Aws?#(Awsw rivdws)#bpury khW phwirXy AwXs nih mwnY?#qIn lok pr hukm qv nih Pyrn TwnY.#(gupRsU)#Acr cry cr Acr Bey jb,#kÎw gnqI nr bpurn kI qb?#(gupRsU)#jo pwhn lY AOr fubMqy,#qumry vcnn qy su qrMqy,#ieh swgr kÎw qrn duhylw?#qwrhuਁ Bvjl BUir suhylw. (nwpR)#korv pWfv hT kr insTur#sMGr kr ivnsy blrws,#iem bifAn kI dSw BeI jb,#Alpn kI ignqI khu kws?#(gupRsU)","definitionUni":"ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ (ਕਾਵ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾ ਕਹੇ ਹੋਏ ਅਰਥ ਦਾ ਆਜਾਣਾ). ਜਿਸ ਥਾਂ ਐਸਾ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜੇ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਣਾ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਏਹ ਕਰਨਾ ਕੀ ਔਖਾ ਹੈ? \"ਕਾਵ੍ਯਾਰਥਾਪੱਤਿ\" ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕਵਲਾ ਚਰਨ ਸਰਨ ਹੈ ਜਾਂਕੇ,#ਕਹੁ ਜਨ, ਕਾ ਨਾਹੀ ਘਰਿ ਤਾਂਕੇ? (ਗਉ ਕਬੀਰ)#ਅਜਾਮਲੁ ਪਿੰਗਲਾ ਲੁਭਤੁ#ਕੁੰਚਰੁ ਗਏ ਹਰਿ ਕੈ ਪਾਸ,#ਐਸੇ ਦੁਰਮਤਿ ਨਿਸਤਰੇ#ਤੂ ਕਿਉ ਨ ਤਰਹਿ ਰਵਿਦਾਸ? (ਕੇਦਾ)#ਮ੍ਰਿਗ ਮੀਨ ਭ੍ਰਿੰਗ ਪਤੰਗ ਕੁੰਚਰ ਏਕ ਦੋਖ ਬਿਨਾਸ.#ਪੰਚ ਦੋਖ ਅਸਾਧ ਜਾ ਮਹਿ ਤਾਕੀ ਕੇਤਕ ਆਸ?#(ਆਸਾ ਰਵਿਦਾਸ)#ਬਪੁਰੇ ਕਹਾਂ ਪਹਾਰਿਯੇ ਆਯਸ ਨਹਿ ਮਾਨੈ?#ਤੀਨ ਲੋਕ ਪਰ ਹੁਕਮ ਤਵ ਨਹਿ ਫੇਰਨ ਠਾਨੈ.#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਅਚਰ ਚਰੇ ਚਰ ਅਚਰ ਭਏ ਜਬ,#ਕ੍ਯਾ ਗਨਤੀ ਨਰ ਬਪੁਰਨ ਕੀ ਤਬ?#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਜੋ ਪਾਹਨ ਲੈ ਔਰ ਡੁਬੰਤੇ,#ਤੁਮਰੇ ਵਚਨਨ ਤੇ ਸੁ ਤਰੰਤੇ,#ਇਹ ਸਾਗਰ ਕ੍ਯਾ ਤਰਨ ਦੁਹੇਲਾ?#ਤਾਰਹੁਁ ਭਵਜਲ ਭੂਰਿ ਸੁਹੇਲਾ. (ਨਾਪ੍ਰ)#ਕੋਰਵ ਪਾਂਡਵ ਹਠ ਕਰ ਨਿਸਠੁਰ#ਸੰਘਰ ਕਰ ਵਿਨਸੇ ਬਲਰਾਸ,#ਇਮ ਬਡਿਅਨ ਕੀ ਦਸ਼ਾ ਭਈ ਜਬ,#ਅਲਪਨ ਕੀ ਗਿਨਤੀ ਕਹੁ ਕਾਸ?#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":17837,"word":"kwivAwrQwp`iq","wordUni":"ਕਾਵਿਆਰਥਾਪੱਤਿ","definition":"ie`k ArQwlMkwr (kwvÎ Anuswr, nw khy hoey ArQ dw Awjwxw). ijs QW AYsw vrxn hovy ik jy AYsw ho igAw qW ieh hoxw kI AsMBv hY, AQvw ijs ny auh kMm kr ilAw aus ƒ eyh krnw kI AOKw hY? \"kwvÎwrQwp`iq\" AlMkwr dw rUp hY.#audwhrx-#kvlw crn srn hY jWky,#khu jn, kw nwhI Gir qWky? (gau kbIr)#Ajwmlu ipMglw luBqu#kuMcru gey hir kY pws,#AYsy durmiq insqry#qU ikau n qrih rivdws? (kydw)#imRg mIn iBRMg pqMg kuMcr eyk doK ibnws.#pMc doK AswD jw mih qwkI kyqk Aws?#(Awsw rivdws)#bpury khW phwirXy AwXs nih mwnY?#qIn lok pr hukm qv nih Pyrn TwnY.#(gupRsU)#Acr cry cr Acr Bey jb,#kÎw gnqI nr bpurn kI qb?#(gupRsU)#jo pwhn lY AOr fubMqy,#qumry vcnn qy su qrMqy,#ieh swgr kÎw qrn duhylw?#qwrhuਁ Bvjl BUir suhylw. (nwpR)#korv pWfv hT kr insTur#sMGr kr ivnsy blrws,#iem bifAn kI dSw BeI jb,#Alpn kI ignqI khu kws?#(gupRsU)","definitionUni":"ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ (ਕਾਵ੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਾ ਕਹੇ ਹੋਏ ਅਰਥ ਦਾ ਆਜਾਣਾ). ਜਿਸ ਥਾਂ ਐਸਾ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ ਕਿ ਜੇ ਐਸਾ ਹੋ ਗਿਆ ਤਾਂ ਇਹ ਹੋਣਾ ਕੀ ਅਸੰਭਵ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਜਿਸ ਨੇ ਉਹ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ ਉਸ ਨੂੰ ਏਹ ਕਰਨਾ ਕੀ ਔਖਾ ਹੈ? \"ਕਾਵ੍ਯਾਰਥਾਪੱਤਿ\" ਅਲੰਕਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕਵਲਾ ਚਰਨ ਸਰਨ ਹੈ ਜਾਂਕੇ,#ਕਹੁ ਜਨ, ਕਾ ਨਾਹੀ ਘਰਿ ਤਾਂਕੇ? (ਗਉ ਕਬੀਰ)#ਅਜਾਮਲੁ ਪਿੰਗਲਾ ਲੁਭਤੁ#ਕੁੰਚਰੁ ਗਏ ਹਰਿ ਕੈ ਪਾਸ,#ਐਸੇ ਦੁਰਮਤਿ ਨਿਸਤਰੇ#ਤੂ ਕਿਉ ਨ ਤਰਹਿ ਰਵਿਦਾਸ? (ਕੇਦਾ)#ਮ੍ਰਿਗ ਮੀਨ ਭ੍ਰਿੰਗ ਪਤੰਗ ਕੁੰਚਰ ਏਕ ਦੋਖ ਬਿਨਾਸ.#ਪੰਚ ਦੋਖ ਅਸਾਧ ਜਾ ਮਹਿ ਤਾਕੀ ਕੇਤਕ ਆਸ?#(ਆਸਾ ਰਵਿਦਾਸ)#ਬਪੁਰੇ ਕਹਾਂ ਪਹਾਰਿਯੇ ਆਯਸ ਨਹਿ ਮਾਨੈ?#ਤੀਨ ਲੋਕ ਪਰ ਹੁਕਮ ਤਵ ਨਹਿ ਫੇਰਨ ਠਾਨੈ.#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਅਚਰ ਚਰੇ ਚਰ ਅਚਰ ਭਏ ਜਬ,#ਕ੍ਯਾ ਗਨਤੀ ਨਰ ਬਪੁਰਨ ਕੀ ਤਬ?#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਜੋ ਪਾਹਨ ਲੈ ਔਰ ਡੁਬੰਤੇ,#ਤੁਮਰੇ ਵਚਨਨ ਤੇ ਸੁ ਤਰੰਤੇ,#ਇਹ ਸਾਗਰ ਕ੍ਯਾ ਤਰਨ ਦੁਹੇਲਾ?#ਤਾਰਹੁਁ ਭਵਜਲ ਭੂਰਿ ਸੁਹੇਲਾ. (ਨਾਪ੍ਰ)#ਕੋਰਵ ਪਾਂਡਵ ਹਠ ਕਰ ਨਿਸਠੁਰ#ਸੰਘਰ ਕਰ ਵਿਨਸੇ ਬਲਰਾਸ,#ਇਮ ਬਡਿਅਨ ਕੀ ਦਸ਼ਾ ਭਈ ਜਬ,#ਅਲਪਨ ਕੀ ਗਿਨਤੀ ਕਹੁ ਕਾਸ?#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":17838,"word":"kwVw","wordUni":"ਕਾੜਾ","definition":"sMgÎw- kÍwb. joSWdw. aubwlky k`iFAw hoieAw rs[¹ 2. icMqw. i&kr. mn dw kVHnw. \"qW Bau kyhw kwVw?\" (mwJ mÚ 5) \"kwVw Coif AicMq hm soqy.\" (BYr mÚ 1) \"iqsu ik kwiVAw?\" (vwr rwm 2, mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕ੍ਵਾਬ. ਜੋਸ਼ਾਂਦਾ. ਉਬਾਲਕੇ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸ।¹ ੨. ਚਿੰਤਾ. ਫ਼ਿਕਰ. ਮਨ ਦਾ ਕੜ੍ਹਨਾ. \"ਤਾਂ ਭਉ ਕੇਹਾ ਕਾੜਾ?\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) \"ਕਾੜਾ ਛੋਡਿ ਅਚਿੰਤ ਹਮ ਸੋਤੇ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੧) \"ਤਿਸੁ ਕਿ ਕਾੜਿਆ?\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨, ਮਃ ੫)"},{"id":17839,"word":"kwVHw","wordUni":"ਕਾੜ੍ਹਾ","definition":"sMgÎw- kÍwb. joSWdw. aubwlky k`iFAw hoieAw rs[¹ 2. icMqw. i&kr. mn dw kVHnw. \"qW Bau kyhw kwVw?\" (mwJ mÚ 5) \"kwVw Coif AicMq hm soqy.\" (BYr mÚ 1) \"iqsu ik kwiVAw?\" (vwr rwm 2, mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕ੍ਵਾਬ. ਜੋਸ਼ਾਂਦਾ. ਉਬਾਲਕੇ ਕੱਢਿਆ ਹੋਇਆ ਰਸ।¹ ੨. ਚਿੰਤਾ. ਫ਼ਿਕਰ. ਮਨ ਦਾ ਕੜ੍ਹਨਾ. \"ਤਾਂ ਭਉ ਕੇਹਾ ਕਾੜਾ?\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) \"ਕਾੜਾ ਛੋਡਿ ਅਚਿੰਤ ਹਮ ਸੋਤੇ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੧) \"ਤਿਸੁ ਕਿ ਕਾੜਿਆ?\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨, ਮਃ ੫)"},{"id":17840,"word":"ik","wordUni":"ਕਿ","definition":"iv- ikqnw. kyqw. dyKo, ikcr[ 2. vÎ- pRsMg dI iebwrq ƒ joVn vwlw Sbd. dUsry dy kQn AQvw pRkrx boD krwaux vwlw Sbd, jYsy- \"aus ny AwiKAw ik mY ieh kMm Awp hI kr lvWgw.\" 3. Xw. AQvw. \"swDu imlY isiD pweIAY ik iehu jog ik Bog.\" (gau kbIr) \"Gt mih jIau ik pIau.\" (s. kbIr) 4. pRSn boDk. ikAw. kI. \"ijsu AMqir loBu ik krm kmwvY?\" (sor AÚ mÚ 1) \"sUru ik snmuK rn qy frpY?\" (gau kbIr) 5. srv- iks. \"ibnu gursbdY jnm ik lyKih?\" (Awsw mÚ 1) iks igxqI iv`c hY?","definitionUni":"ਵਿ- ਕਿਤਨਾ. ਕੇਤਾ. ਦੇਖੋ, ਕਿਚਰ। ੨. ਵ੍ਯ- ਪ੍ਰਸੰਗ ਦੀ ਇਬਾਰਤ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ. ਦੂਸਰੇ ਦੇ ਕਥਨ ਅਥਵਾ ਪ੍ਰਕਰਣ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਬਦ, ਜੈਸੇ- \"ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈ ਇਹ ਕੰਮ ਆਪ ਹੀ ਕਰ ਲਵਾਂਗਾ.\" ੩. ਯਾ. ਅਥਵਾ. \"ਸਾਧੁ ਮਿਲੈ ਸਿਧਿ ਪਾਈਐ ਕਿ ਇਹੁ ਜੋਗ ਕਿ ਭੋਗ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਘਟ ਮਹਿ ਜੀਉ ਕਿ ਪੀਉ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ) ੪. ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਬੋਧਕ. ਕਿਆ. ਕੀ. \"ਜਿਸੁ ਅੰਤਰਿ ਲੋਭੁ ਕਿ ਕਰਮ ਕਮਾਵੈ?\" (ਸੋਰ ਅਃ ਮਃ ੧) \"ਸੂਰੁ ਕਿ ਸਨਮੁਖ ਰਨ ਤੇ ਡਰਪੈ?\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੫. ਸਰਵ- ਕਿਸ. \"ਬਿਨੁ ਗੁਰਸਬਦੈ ਜਨਮ ਕਿ ਲੇਖਹਿ?\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ਕਿਸ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਹੈ?"},{"id":18081,"word":"ikrqw","wordUni":"ਕਿਰਤਾ","definition":"sMgÎw- ikRqÎ. krm. \"swD syvo sdw krau ikrqwey.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕ੍ਰਿਤ੍ਯ. ਕਰਮ. \"ਸਾਧ ਸੇਵੋ ਸਦਾ ਕਰਉ ਕਿਰਤਾਏ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":18082,"word":"ikrqwie","wordUni":"ਕਿਰਤਾਇ","definition":"sMgÎw- ikRqÎ. krm. \"swD syvo sdw krau ikrqwey.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕ੍ਰਿਤ੍ਯ. ਕਰਮ. \"ਸਾਧ ਸੇਵੋ ਸਦਾ ਕਰਉ ਕਿਰਤਾਏ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":18103,"word":"ikrpwnd","wordUni":"ਕਿਰਪਾਨਦ","definition":"ikRpw dw dirAw. \"dIjY swDu sMgiq ikrpwnd.\" (swr mÚ 5) hy ikRpwisMDu!","definitionUni":"ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਦਰਿਆ. \"ਦੀਜੈ ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਕਿਰਪਾਨਦ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਹੇ ਕ੍ਰਿਪਾਸਿੰਧੁ!"},{"id":18278,"word":"kIrqpur","wordUni":"ਕੀਰਤਪੁਰ","definition":"ijlw huiSAwrpur qsIl aUNnW Qwxw AwnMdpur iv`c phwVI ielwky sqluj dy iknwry ieh ngr hY, jo sMmq 1683 iv`c SRI gurU hirgoibMd swihb ny khlUr dy rwjw qwrwcMd qoN zmIn KrIdky bwbw gurid`qw jI dI mwr&q Awbwd krvwieAw. ies dy vsx dw vr SRI gurU nwnk dyv ny hI id`qw sI, jdoN gurU jI ie¤Qy Awey hoey \"crxkml\" Tihry Aqy sWeIN bu`FxSwh ƒ jMgl iv`c imly sn.#kIrqpur ropV¹ qoN 14. mIl, rylvy stySn gVHSMkr qoN 31 mIl hY.#ies pivqR ngr iv`c ieh gurdÍwry hn-#(1) SISmhl. AwbwdI dy ivckwr siqgurW dy invws dy mkwn. ienHW mihlW iv`c gurU hirgoibMd swihb sMmq 1691 iv`c Awey Aqy AMq qIk ie¤Qy hI rhy. SRI gurU hirrwie swihb jI Aqy gurU hirikRsn jI dw jnm ienHW hI mihlW iv`c hoieAw hY. ienHW mihlW qoN au`qr v`l gurU swihbwn dy iesnwn krn dy AsQwn hn. gurdÍwry dI hwlq p`kI Awmdn nw hox krky h`CI nhIN hY.#(2) hirmMidr swihb. kIrqpur dI AwbwdI dy iv`c hI ieh BI gurU hirgoibMd swihb dy invws dw AsQwn hY. gurdÍwry nwl kærIb pMj GumwauN zmIn hY.#(3) KUh gurU kw. ieh kUAw SRI gurU hirgoibMd swihb dw lgvwieAw hoieAw hY.#(4) crnkml. kIrqpur dy pws hI vwXvI kox SRI gurU nwnk dyv dw gurdÍwrw hY. phwVIXwqRw smyN gurU swihb eyDr Awey hn. sWeI bu`FxSwh ƒ aupdyS dy ky ikRqwrQ kIqw. dyKo, bu`FxSwh Aqy gurid`qw bwbw. gurdÍwrw suMdr bixAw hoieAw hY. CI sO rupXy swlwnw jwgIr hY. pujwrI audwsI swDu hY.#(5) cu`bcw swihb. Sihr dy iv`c hI SRI gurU hirrwie swihb jI dw gurudÍwrw hY. ie¤Qy ie`k vfy BwrI cub¤cy iv`c GoiVAW leI dwxw iBauNky siqgurU jI keI vwrIN Awpxy h`QIN vrqwauNdy huMdy sn, iqs smyN dI Xwdgwr iv`c ieh gurAsQwn hY. swDwrx gurudÍwrw bixAw hoieAw hY, Awmdn koeI nhIN hY.#(6) q^q swihb. kIrqpur dI AwbwdI iv`c hI sRI gurU hirrwie swihb Aqy SRI gurU hirikRsn jI mhwrwj ƒ guirAweI dy iqlk hox dI Xwdgwr iv`c gurdÍwrw hY. gurdÍwrw swDwrx hwlq iv`c hY koeI syvwdwr nhIN hY.#(7) qIrmMjI swihb. kIrqpur qoN d`Kx idSw v`l mIl dy krIb dyhrw bwbw gurid`qw jI dy pws SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw AsQwn hY. siqgurU jI ie¤Qy bYTky qIr clwieAw krdy sn. kyvl Cotw ijhw mMjI swihb bixAw hoieAw hY. pujwrI koeI nhIN, nWhI koeI Awmdn hY.#(8) dmdmw swihb. kIrqpur dy ivckwr hirmMdr dy pws sRI gurU hirrwie swihb jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU ies QW dIvwn sjwieAw krdy sn.#gurdÍwry nwl do dukwnW hn, ijnHW dw ikrwieAw 25) rupXy swl AwauNdw hY.#(9) dyhrw bwbw gurid`qw jI. kIrqpur qoN d`Kx v`l A`D mIl dy krIb ieh AwlISwn iemwrq hY. ies QW bwbw gurid`qw jI dw sskwr hoieAw hY. dyhry nwl pMj sO GumwauN zmIn hY. mylw holy ƒ huMdw hY.#(10) pwqwlpurI. kIrqpur qoN nYrq kox do &rlWg dy kærIb sqluj iknwry SRI gurU hirgoibMd swihb Aqy SRI gurU hirrwie swihb jI dw dyhrw hY.#SRI gurU hirikRsn jI dI ivBUqI BI id`lI qoN ilAwky ieQy AsQwpn kIqI geI hY.#SRI gurU hirgoibMd swihb SRI gurU hirikRsn swihb jI dI Xwdwgr iv`c qW kyvl mMjI swihb bxy hoey hn, pr SRI gurU hirrwie swihb jI dw dyhrw vfw au`cw sunihrI klS vwlw bixAw hoieAw hY.#irAwsq pitAwlw v¤loN s`T rupÎy swlwnw imldy hn, cVHwvy dI Awmdn ies AsQwn ƒ bhuq hY.#(11) bu`FxSwh jI dw qkIAw. kIrqpur qoN d`Kx v`l A`D mIl dy kærIb bwbw gurid`qw jI dy drbwr pws sWeI bu`FxSwh jI dw qkIAw hY, ijs QW gurU nwnk dyv Aqy bwbw gurid`qw jI dy crx pey hn.#qkIAw p`kw bixAw hoieAw hY, ijs dy AMdr sWeI jI dI kbr hY Aqy kbr qoN au`qr idSw sweIN jI dIAW bkrIAW, ku¤qy Aqy Syr dIAW mVHIAW bxIAW hoeIAW hn. pujwrI sWeI A`lwid`qw jI \"crnOlI\" vwly pRym nwl syvw krdy hn.#(12) ivmwngVH. kIrqpur dy iv`c hI auh AsQwn hY, ij¤Qy id`lI qoN AwieAw SRI gurU qygbhwdur jI dw sIs itkwieAw igAw sI, Aqy ies QW qoN ivmwn iv`c r`Kky Sbd kIrqn krdy hoey sMgiq swQ gurU goibMd isMG swihb AwnMdpur lY gey sn.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤਸੀਲ ਊਂਨਾਂ ਥਾਣਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪਹਾੜੀ ਇਲਾਕੇ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਹ ਨਗਰ ਹੈ, ਜੋ ਸੰਮਤ ੧੬੮੩ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਹਲੂਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਤਾਰਾਚੰਦ ਤੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਖਰੀਦਕੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮਾਰਫ਼ਤ ਆਬਾਦ ਕਰਵਾਇਆ. ਇਸ ਦੇ ਵਸਣ ਦਾ ਵਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਨੇ ਹੀ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹੋਏ \"ਚਰਣਕਮਲ\" ਠਹਿਰੇ ਅਤੇ ਸਾਂਈਂ ਬੁੱਢਣਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ ਸਨ.#ਕੀਰਤਪੁਰ ਰੋਪੜ¹ ਤੋਂ ੧੪. ਮੀਲ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ੩੧ ਮੀਲ ਹੈ.#ਇਸ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ-#(੧) ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਲ. ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦੇ ਮਕਾਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸੰਮਤ ੧੬੯੧ ਵਿੱਚ ਆਏ ਅਤੇ ਅੰਤ ਤੀਕ ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਹੇ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਇਸਨਾਨ ਕਰਨ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪੱਕੀ ਆਮਦਨ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਹੱਛੀ ਨਹੀਂ ਹੈ.#(੨) ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਇਹ ਭੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਕ਼ਰੀਬ ਪੰਜ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#(੩) ਖੂਹ ਗੁਰੂ ਕਾ. ਇਹ ਕੂਆ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲਗਵਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#(੪) ਚਰਨਕਮਲ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਪਹਾੜੀਯਾਤ੍ਰਾ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਏਧਰ ਆਏ ਹਨ. ਸਾਂਈ ਬੁੱਢਣਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੇ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਕੀਤਾ. ਦੇਖੋ, ਬੁੱਢਣਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਬਾਬਾ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਛੀ ਸੌ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਹੈ.#(੫) ਚੁੱਬਚਾ ਸਾਹਿਬ. ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵਡੇ ਭਾਰੀ ਚੁਬੱਚੇ ਵਿੱਚ ਘੋੜਿਆਂ ਲਈ ਦਾਣਾ ਭਿਉਂਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਈ ਵਾਰੀਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਤਿਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸਾਧਾਰਣ ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਆਮਦਨ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ.#(੬) ਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਨੂੰ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਤਿਲਕ ਹੋਣ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ.#(੭) ਤੀਰਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਬੈਠਕੇ ਤੀਰ ਚਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਕੇਵਲ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਨਾਂਹੀ ਕੋਈ ਆਮਦਨ ਹੈ.#(੮) ਦਮਦਮਾ ਸਾਹਿਬ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਦੇ ਪਾਸ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਇਸ ਥਾਂ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਦੋ ਦੁਕਾਨਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ੨੫) ਰੁਪਯੇ ਸਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ.#(੯) ਦੇਹਰਾ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇਹ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਇਮਾਰਤ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦੇਹਰੇ ਨਾਲ ਪੰਜ ਸੌ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਮੇਲਾ ਹੋਲੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੧੦) ਪਾਤਾਲਪੁਰੀ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਨੈਰਤ ਕੋਣ ਦੋ ਫ਼ਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਸਤਲੁਜ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਰਾ ਹੈ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦੀ ਵਿਭੂਤੀ ਭੀ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਲਿਆਕੇ ਇਥੇ ਅਸਥਾਪਨ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦਾਗਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਕੇਵਲ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਪਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਰਾ ਵਡਾ ਉੱਚਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਕਲਸ਼ ਵਾਲਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸੱਠ ਰੁਪ੍ਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੈ.#(੧੧) ਬੁੱਢਣਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਤਕੀਆ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਪਾਸ ਸਾਂਈ ਬੁੱਢਣਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦਾ ਤਕੀਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦੇ ਚਰਣ ਪਏ ਹਨ.#ਤਕੀਆ ਪੱਕਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਂਈ ਜੀ ਦੀ ਕਬਰ ਹੈ ਅਤੇ ਕਬਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਸਾਈਂ ਜੀ ਦੀਆਂ ਬਕਰੀਆਂ, ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀਆਂ ਮੜ੍ਹੀਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਾਂਈ ਅੱਲਾਦਿੱਤਾ ਜੀ \"ਚਰਨੌਲੀ\" ਵਾਲੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ.#(੧੨) ਵਿਮਾਨਗੜ੍ਹ. ਕੀਰਤਪੁਰ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਇਆ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਟਿਕਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਵਿਮਾਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸੰਗਤਿ ਸਾਥ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਆਨੰਦਪੁਰ ਲੈ ਗਏ ਸਨ."},{"id":18363,"word":"kuSwieS","wordUni":"ਕੁਸ਼ਾਇਸ਼","definition":"&w. [کُشایِش] sMgÎw- kuSwdgI. KulH&rw^I.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [کُشایِش] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੁਸ਼ਾਦਗੀ. ਖੁਲ੍ਹਫ਼ਰਾਖ਼ੀ."},{"id":18366,"word":"kuSwd","wordUni":"ਕੁਸ਼ਾਦ","definition":"&w. KoilHAw[ 2. [کُشادہ] KoilHAw hoieAw. \"dono cSm kuSwd inSsqihswmuhy.\" (nwpR) dovyN A`KW KolHky.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. ਖੋਲ੍ਹਿਆ। ੨. [کُشادہ] ਖੋਲ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ. \"ਦੋਨੋ ਚਸ਼ਮ ਕੁਸ਼ਾਦ ਨਿਸ਼ਸਤਹਿਸਾਮੁਹੇ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ਦੋਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਖੋਲ੍ਹਕੇ."},{"id":18367,"word":"kuSwdh","wordUni":"ਕੁਸ਼ਾਦਹ","definition":"dyKo, kuSwd 2.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕੁਸ਼ਾਦ ੨."},{"id":18368,"word":"kuSwdgI","wordUni":"ਕੁਸ਼ਾਦਗੀ","definition":"&w. [کُشادگی] sMgÎw- KulH. qMgI dy ivru`D[ 2. bMDn dw ABwv.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [کُشادگی] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੁਲ੍ਹ. ਤੰਗੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ। ੨. ਬੰਧਨ ਦਾ ਅਭਾਵ."},{"id":18369,"word":"kuSwdn","wordUni":"ਕੁਸ਼ਾਦਨ","definition":"&w. [کُشادن] ikR- KolHxw[ 2. inrbMD krnw.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [کُشادن] ਕ੍ਰਿ- ਖੋਲ੍ਹਣਾ। ੨. ਨਿਰਬੰਧ ਕਰਨਾ."},{"id":18370,"word":"kuSwdw","wordUni":"ਕੁਸ਼ਾਦਾ","definition":"dyKo, kuSwd 2.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕੁਸ਼ਾਦ ੨."},{"id":18375,"word":"kusI","wordUni":"ਕੁਸੀ","definition":"iv- kuSvMSI. kuS dI AOlwd iv`c hox vwlw. ivicqRnwtk Anuswr vydI kuS dI Aqy soFI lv (laU) dI AOlwd hn. dyKo, lvI. \"lvI srb jIqy kusI srb hwry.\" (ivicqR) 2. ijs pws kuS (d`B) hY. kuSwDwrI[ 3. sMgÎw- hl dw Pwlw, jo ku (zmIn) sI (pwVdw) hY[ 4. kuSk dI vMS dw ivSÍwimqR irKI.","definitionUni":"ਵਿ- ਕੁਸ਼ਵੰਸ਼ੀ. ਕੁਸ਼ ਦੀ ਔਲਾਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ. ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਅਨੁਸਾਰ ਵੇਦੀ ਕੁਸ਼ ਦੀ ਅਤੇ ਸੋਢੀ ਲਵ (ਲਊ) ਦੀ ਔਲਾਦ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਲਵੀ. \"ਲਵੀ ਸਰਬ ਜੀਤੇ ਕੁਸੀ ਸਰਬ ਹਾਰੇ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ੨. ਜਿਸ ਪਾਸ ਕੁਸ਼ (ਦੱਭ) ਹੈ. ਕੁਸ਼ਾਧਾਰੀ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਲ ਦਾ ਫਾਲਾ, ਜੋ ਕੁ (ਜ਼ਮੀਨ) ਸੀ (ਪਾੜਦਾ) ਹੈ। ੪. ਕੁਸ਼ਕ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਰਿਖੀ."},{"id":18398,"word":"kusUr","wordUni":"ਕੁਸੂਰ","definition":"kuSpur. lhOr dy ijly ie`k ngr, jo qsIl Aqy N. W. R. dw jਁkSn stySn hY. ivicqRnwtk iv`c ies ngr dw rwmcMdR jI dy puqR kuS krky vswauxw iliKAw hY, XQw- \"qhI iqnY bWDy duie purvw[ eyk kusUr duqIX lhurvw.\" ies Sihr ƒ Kwlswdl ny jyT sMmq 1817 iv`c Pqy krky au¤QoN dy hwkm Awsmwn ^wn ƒ kql kIqw. sn 1807 iv`c mhwrwjw rxjIq isMG ny AkwlI PUlw isG dI shwieqw nwl kusUr dy hwikm kuqbu`dIn ƒ kql krky is`Krwj nwl kusUr dw ielwkw imlwieAw[ 2. Aæ. [قُصوُر] kæusUr. dos. ^qæw. gunwh. AprwD.","definitionUni":"ਕੁਸ਼ਪੁਰ. ਲਹੌਰ ਦੇ ਜਿਲੇ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਜੋ ਤਸੀਲ ਅਤੇ N. W. R. ਦਾ ਜਁਕਸ਼ਨ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ. ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨਗਰ ਦਾ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਕੁਸ਼ ਕਰਕੇ ਵਸਾਉਣਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਤਹੀ ਤਿਨੈ ਬਾਂਧੇ ਦੁਇ ਪੁਰਵਾ। ਏਕ ਕੁਸੂਰ ਦੁਤੀਯ ਲਹੁਰਵਾ.\" ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੮੧੭ ਵਿੱਚ ਫਤੇ ਕਰਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਆਸਮਾਨ ਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕੀਤਾ. ਸਨ ੧੮੦੭ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾ ਸਿਘ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਕੁਸੂਰ ਦੇ ਹਾਕਿਮ ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਰਾਜ ਨਾਲ ਕੁਸੂਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮਿਲਾਇਆ। ੨. ਅ਼. [قُصوُر] ਕ਼ੁਸੂਰ. ਦੋਸ. ਖ਼ਤ਼ਾ. ਗੁਨਾਹ. ਅਪਰਾਧ."},{"id":18474,"word":"kukry","wordUni":"ਕੁਕਰੇ","definition":"rohy. sM. नेत्रार्श nyqRwrS. Granular lid.# [ جرباُلاجفان] [] jrbulAj&wn. A`K dy AMdrly pwsy CotIAW igltIAW Pu`lky ryqy dI qrW rVkx lg jWdIAW hn, ijnHW qoN bhuq pIV huMdI hY, A`KW lwl ho jWdIAW hn, pwxI vgdw rihMdw hY. iksy isAwxy fwktr ƒ idKwky ies rog dw ielwj krwauxw cwhIey. swDwrx aupwau hY ik- ikSty cwlI qoly, hrVW dI iC`l iqMn qoly, rsONq pMj qoly, hldI iqMn qoly, ienHW sBnW ƒ AD AD syr pwxI iv`c judw judw iBauNky cwr pihr r`K C¤fy. Pyr sB ƒ mlky pwxI Cwx lvy Aqy PokV su`t dyvy. ies pwxI ƒ lohy dy brqn iv`c pkwvy, iv`c ie`k qolw PtkVI Aqy ie`k qolw APIm pw dyvy. jd gwVHw rs ho jwvy qW SISI iv`c pwky muK bMd krky r¤Ky. slweI nwl ieh dvw A`KIN pwaux qoN rohy ht jWdy hn.#ijsq Aqy qWby dI Bsm surmy iv`c imlwky slweI nwl A`KIN pwauxI lwBdwiek hY. sOx vyly gulwb dy Ark nwl A`KW DoxIAW Aqy grd qQw Du`p qoN bcwky r`KxIAW cwhIey.","definitionUni":"ਰੋਹੇ. ਸੰ. नेत्रार्श ਨੇਤ੍ਰਾਰ੍‍ਸ਼. Granular lid.# [ جرباُلاجفان] [] ਜਰਬੁਲਅਜਫ਼ਾਨ. ਅੱਖ ਦੇ ਅੰਦਰਲੇ ਪਾਸੇ ਛੋਟੀਆਂ ਗਿਲਟੀਆਂ ਫੁੱਲਕੇ ਰੇਤੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਰੜਕਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਾਣੀ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਦਿਖਾਕੇ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਸਾਧਾਰਣ ਉਪਾਉ ਹੈ ਕਿ- ਕਿਸ਼ਟੇ ਚਾਲੀ ਤੋਲੇ, ਹਰੜਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਤਿੰਨ ਤੋਲੇ, ਰਸੌਂਤ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਹਲਦੀ ਤਿੰਨ ਤੋਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਨੂੰ ਅਧ ਅਧ ਸੇਰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਜੁਦਾ ਜੁਦਾ ਭਿਉਂਕੇ ਚਾਰ ਪਹਿਰ ਰੱਖ ਛੱਡੇ. ਫੇਰ ਸਭ ਨੂੰ ਮਲਕੇ ਪਾਣੀ ਛਾਣ ਲਵੇ ਅਤੇ ਫੋਕੜ ਸੁੱਟ ਦੇਵੇ. ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਲੋਹੇ ਦੇ ਬਰਤਨ ਵਿੱਚ ਪਕਾਵੇ, ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਫਟਕੜੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਅਫੀਮ ਪਾ ਦੇਵੇ. ਜਦ ਗਾੜ੍ਹਾ ਰਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਮੁਖ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਰੱਖੇ. ਸਲਾਈ ਨਾਲ ਇਹ ਦਵਾ ਅੱਖੀਂ ਪਾਉਣ ਤੋਂ ਰੋਹੇ ਹਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਜਿਸਤ ਅਤੇ ਤਾਂਬੇ ਦੀ ਭਸਮ ਸੁਰਮੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਸਲਾਈ ਨਾਲ ਅੱਖੀਂ ਪਾਉਣੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ. ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਗੁਲਾਬ ਦੇ ਅਰਕ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਧੋਣੀਆਂ ਅਤੇ ਗਰਦ ਤਥਾ ਧੁੱਪ ਤੋਂ ਬਚਾਕੇ ਰੱਖਣੀਆਂ ਚਾਹੀਏ."},{"id":18629,"word":"kuxkw","wordUni":"ਕੁਣਕਾ","definition":"dyKo, kxkw[ 2. kxmwqR kVwhpRswd dw Borw[ 3. kVwhpRswd dI sMgÎw BI kuxk ho geI hY. \"KwvY kuxkw vMfkY.\" (mgo)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕਣਕਾ। ੨. ਕਣਮਾਤ੍ਰ ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਭੋਰਾ। ੩. ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ ਭੀ ਕੁਣਕ ਹੋ ਗਈ ਹੈ. \"ਖਾਵੈ ਕੁਣਕਾ ਵੰਡਕੈ.\" (ਮਗੋ)"},{"id":18777,"word":"kuPkr","wordUni":"ਕੁਫਕਰ","definition":"sMgÎw- inMidq &kæIr. pwKMfI swD. inMidq &kæIrI. pwKMf dI &kæIrI[ 2. ku&r krm. inMidq krm. nIc krm. \"lgw ikqu kuPkVy?\" (sRI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿੰਦਿਤ ਫ਼ਕ਼ੀਰ. ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧ. ਨਿੰਦਿਤ ਫ਼ਕ਼ੀਰੀ. ਪਾਖੰਡ ਦੀ ਫ਼ਕ਼ੀਰੀ। ੨. ਕੁਫ਼ਰ ਕਰਮ. ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ. ਨੀਚ ਕਰਮ. \"ਲਗਾ ਕਿਤੁ ਕੁਫਕੜੇ?\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫)"},{"id":18778,"word":"kuPkV","wordUni":"ਕੁਫਕੜ","definition":"sMgÎw- inMidq &kæIr. pwKMfI swD. inMidq &kæIrI. pwKMf dI &kæIrI[ 2. ku&r krm. inMidq krm. nIc krm. \"lgw ikqu kuPkVy?\" (sRI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿੰਦਿਤ ਫ਼ਕ਼ੀਰ. ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧ. ਨਿੰਦਿਤ ਫ਼ਕ਼ੀਰੀ. ਪਾਖੰਡ ਦੀ ਫ਼ਕ਼ੀਰੀ। ੨. ਕੁਫ਼ਰ ਕਰਮ. ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ. ਨੀਚ ਕਰਮ. \"ਲਗਾ ਕਿਤੁ ਕੁਫਕੜੇ?\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫)"},{"id":18779,"word":"kuPkVI","wordUni":"ਕੁਫਕੜੀ","definition":"sMgÎw- inMidq &kæIr. pwKMfI swD. inMidq &kæIrI. pwKMf dI &kæIrI[ 2. ku&r krm. inMidq krm. nIc krm. \"lgw ikqu kuPkVy?\" (sRI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿੰਦਿਤ ਫ਼ਕ਼ੀਰ. ਪਾਖੰਡੀ ਸਾਧ. ਨਿੰਦਿਤ ਫ਼ਕ਼ੀਰੀ. ਪਾਖੰਡ ਦੀ ਫ਼ਕ਼ੀਰੀ। ੨. ਕੁਫ਼ਰ ਕਰਮ. ਨਿੰਦਿਤ ਕਰਮ. ਨੀਚ ਕਰਮ. \"ਲਗਾ ਕਿਤੁ ਕੁਫਕੜੇ?\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫)"},{"id":18869,"word":"kumwrlilq","wordUni":"ਕੁਮਾਰਲਲਿਤ","definition":"ie`k CMd. l`Cx- cwr crx, pRiq crx j, r, l, g, , , , .#audwhrx-#iksU n dwn dyihNgy[ su swDu lUt lyihNgy. x x x#(klkI)#2. dUjw rUp- pRiq crx- j, s, g. , , .#audwhrx-#ivrMic gux dyKY[ igrw gux n lYKy. (rwmcMidRkw) x x x","definitionUni":"ਇੱਕ ਛੰਦ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਜ, ਰ, ਲ, ਗ, , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕਿਸੂ ਨ ਦਾਨ ਦੇਹਿਂਗੇ। ਸੁ ਸਾਧੁ ਲੂਟ ਲੇਹਿਂਗੇ. x x x#(ਕਲਕੀ)#੨. ਦੂਜਾ ਰੂਪ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ- ਜ, ਸ, ਗ. , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਵਿਰੰਚਿ ਗੁਣ ਦੇਖੈ। ਗਿਰਾ ਗੁਣ ਨ ਲੈਖੇ. (ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਿਕਾ) x x x"},{"id":18870,"word":"kumwrlilqw","wordUni":"ਕੁਮਾਰਲਲਿਤਾ","definition":"ie`k CMd. l`Cx- cwr crx, pRiq crx j, r, l, g, , , , .#audwhrx-#iksU n dwn dyihNgy[ su swDu lUt lyihNgy. x x x#(klkI)#2. dUjw rUp- pRiq crx- j, s, g. , , .#audwhrx-#ivrMic gux dyKY[ igrw gux n lYKy. (rwmcMidRkw) x x x","definitionUni":"ਇੱਕ ਛੰਦ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਜ, ਰ, ਲ, ਗ, , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕਿਸੂ ਨ ਦਾਨ ਦੇਹਿਂਗੇ। ਸੁ ਸਾਧੁ ਲੂਟ ਲੇਹਿਂਗੇ. x x x#(ਕਲਕੀ)#੨. ਦੂਜਾ ਰੂਪ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ- ਜ, ਸ, ਗ. , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਵਿਰੰਚਿ ਗੁਣ ਦੇਖੈ। ਗਿਰਾ ਗੁਣ ਨ ਲੈਖੇ. (ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਿਕਾ) x x x"},{"id":18937,"word":"kurmwq","wordUni":"ਕੁਰਮਾਤ","definition":"sMgÎw- kuVmwieq. kuVmpuxw[ 2. kuVmW dw smudwX. \"bhu hoirn qyN Aru bÎwhn qy kurmwqn qy Aiq soau Kry.\" (ikRsnwv) holIAW SwdIAW kuVmmMflIAW qoN v`D mKOl hoey.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੁੜਮਾਇਤ. ਕੁੜਮਪੁਣਾ। ੨. ਕੁੜਮਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ. \"ਬਹੁ ਹੋਰਿਨ ਤੇਂ ਅਰੁ ਬ੍ਯਾਹਨ ਤੇ ਕੁਰਮਾਤਨ ਤੇ ਅਤਿ ਸੋਉ ਖਰੇ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ਹੋਲੀਆਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਕੁੜਮਮੰਡਲੀਆਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮਖੌਲ ਹੋਏ."},{"id":19115,"word":"kUKmWf","wordUni":"ਕੂਖਮਾਂਡ","definition":"dyKo, kusmWf[ 2 क्ष्माण्ड kUsmWf. rwKsW dI ie`k Kws jwiq. \"mq kUKmWfqÍ qvpRswd sPlM.\" (sloh)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕੁਸਮਾਂਡ। ੨ क्ष्माण्ड ਕੂਸ੍ਮਾਂਡ. ਰਾਖਸਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਜਾਤਿ. \"ਮਤ੍‌ ਕੂਖਮਾਂਡਤ੍ਵ ਤਵਪ੍ਰਸਾਦ ਸਫਲੰ.\" (ਸਲੋਹ)"},{"id":19298,"word":"kY","wordUni":"ਕੈ","definition":"srv- ikqny. keI. \"kY loA Kip mrIjeI.\" (vwr mlw mÚ 1) 2. iks. \"hau kY dir pUCau jwie?\" (sRI mÚ 3) \"kY isau krI pukwr?\" (Dnw mÚ 1) 3. vÎ- AQvw. jW. \"krqy kI imiq krqw jwxY, kY jwxY guru sUrw.\" (EAMkwr) \"kY sMgiq kir swDu kI kY hir ky gux gwie.\" (s. kbIr) 4. kw. ky. \"pihly pihrY rYx kY vxjwirAw imqRw.\" (sRI mÚ 1. pihry) 5. krky. ikRqÍw. \"kY pRd`Knw krI pRxwm.\" (gupRsU) \"pRBu QMB qy inksy kY ibsQwr.\" (bsM kbIr) 6. sy. qoN \"md mwieAw kY AMD.\" (s. mÚ 9) \"gurmiq siq kr join kY Ajoin Bey.\" (Bwgu k) 7. dyKo, kæX.","definitionUni":"ਸਰਵ- ਕਿਤਨੇ. ਕਈ. \"ਕੈ ਲੋਅ ਖਪਿ ਮਰੀਜਈ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧) ੨. ਕਿਸ. \"ਹਉ ਕੈ ਦਰਿ ਪੂਛਉ ਜਾਇ?\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) \"ਕੈ ਸਿਉ ਕਰੀ ਪੁਕਾਰ?\" (ਧਨਾ ਮਃ ੧) ੩. ਵ੍ਯ- ਅਥਵਾ. ਜਾਂ. \"ਕਰਤੇ ਕੀ ਮਿਤਿ ਕਰਤਾ ਜਾਣੈ, ਕੈ ਜਾਣੈ ਗੁਰੁ ਸੂਰਾ.\" (ਓਅੰਕਾਰ) \"ਕੈ ਸੰਗਤਿ ਕਰਿ ਸਾਧੁ ਕੀ ਕੈ ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਇ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ) ੪. ਕਾ. ਕੇ. \"ਪਹਿਲੇ ਪਹਿਰੈ ਰੈਣ ਕੈ ਵਣਜਾਰਿਆ ਮਿਤ੍ਰਾ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧. ਪਹਿਰੇ) ੫. ਕਰਕੇ. ਕ੍ਰਿਤ੍ਵਾ. \"ਕੈ ਪ੍ਰਦੱਖਨਾ ਕਰੀ ਪ੍ਰਣਾਮ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) \"ਪ੍ਰਭੁ ਥੰਭ ਤੇ ਨਿਕਸੇ ਕੈ ਬਿਸਥਾਰ.\" (ਬਸੰ ਕਬੀਰ) ੬. ਸੇ. ਤੋਂ \"ਮਦ ਮਾਇਆ ਕੈ ਅੰਧ.\" (ਸ. ਮਃ ੯) \"ਗੁਰਮਤਿ ਸਤਿ ਕਰ ਜੋਨਿ ਕੈ ਅਜੋਨਿ ਭਏ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ੭. ਦੇਖੋ, ਕ਼ਯ."},{"id":19301,"word":"kYNs","wordUni":"ਕੈਂਸ","definition":"sMgÎw- kwXs. JgVw. i&swd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾਯਸ. ਝਗੜਾ. ਫ਼ਿਸਾਦ."},{"id":19352,"word":"kYrv","wordUni":"ਕੈਰਵ","definition":"sM. sMgÎw- kumud. nIloPr. \"swDn kYrv ko ibgswvq.\" (nwpR) 2. SqRü. vYrI[ 3. juAwrIAw[ 4. kOrv. kuruvMSI. \"kYrv rx Gwey.\" (pwrswv)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੁਮੁਦ. ਨੀਲੋਫਰ. \"ਸਾਧਨ ਕੈਰਵ ਕੋ ਬਿਗਸਾਵਤ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੨. ਸ਼ਤ੍ਰੁ. ਵੈਰੀ। ੩. ਜੁਆਰੀਆ। ੪. ਕੌਰਵ. ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀ. \"ਕੈਰਵ ਰਣ ਘਾਏ.\" (ਪਾਰਸਾਵ)"},{"id":19383,"word":"koSp","wordUni":"ਕੋਸ਼ਪ","definition":"sMgÎw- koS (^zwny) dw A&sr. koSwDÎk. ^zwncI. \"kosp hoie Swh ko jYsy.\" (nwpR)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੋਸ਼ (ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ) ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ. ਕੋਸ਼ਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍. ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ. \"ਕੋਸਪ ਹੋਇ ਸ਼ਾਹ ਕੋ ਜੈਸੇ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":19384,"word":"koSpiq","wordUni":"ਕੋਸ਼ਪਤਿ","definition":"sMgÎw- koS (^zwny) dw A&sr. koSwDÎk. ^zwncI. \"kosp hoie Swh ko jYsy.\" (nwpR)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੋਸ਼ (ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ) ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ. ਕੋਸ਼ਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍. ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ. \"ਕੋਸਪ ਹੋਇ ਸ਼ਾਹ ਕੋ ਜੈਸੇ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":19385,"word":"koSpwl","wordUni":"ਕੋਸ਼ਪਾਲ","definition":"sMgÎw- koS (^zwny) dw A&sr. koSwDÎk. ^zwncI. \"kosp hoie Swh ko jYsy.\" (nwpR)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੋਸ਼ (ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ) ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ. ਕੋਸ਼ਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍. ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ. \"ਕੋਸਪ ਹੋਇ ਸ਼ਾਹ ਕੋ ਜੈਸੇ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":19389,"word":"koSwDÎk","wordUni":"ਕੋਸ਼ਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍","definition":"^zwncI. dyKo, koSp.","definitionUni":"ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ. ਦੇਖੋ, ਕੋਸ਼ਪ."},{"id":19390,"word":"koSwDÎk","wordUni":"ਕੋਸ਼ਾਧ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍","definition":"^zwncI. dyKo, koSp.","definitionUni":"ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ. ਦੇਖੋ, ਕੋਸ਼ਪ."},{"id":19441,"word":"kotBweI","wordUni":"ਕੋਟਭਾਈ","definition":"izlw PIrozpur, qsIl mukqsr iv`c ie`k mShUr ipMf, ijs ƒ BweI BgqU jI ny vswieAw hY. ieQy dSmgurU jI dy do gurdÍwry hn-#(1) ipMf dy iv`c gurU jI pRymI bwxIAW dy Gr pRswd Ckx Awey, bwxIey AimRq Ckky isMG sj gey sn, ijnHW dy nwauN gurU jI ny rMgI isMG, GuMmI isMG r¤Ky. ienHW ny gurU jI dI bhuq syvw kIqI. gurdÍwrw bixAw hoieAw hY, Aqy aus nwl 50 GumwauN zmIn is`Krwj dy smyN qoN hY. pujwrI AkwlI isMG hY.#(2) dUjw, ipMf qoN d`Kx v`l pws hI hY. jdoN gurU jI gupqsroN Awey qW ie¤Qy Tihry. gurdÍwrw sMmq 1978 iv`c bxwieAw igAw hY. ie¤Qy BI pujwrI AkwlI isMG hY.#rylvy stySn ig`dVbwhw qoN au`qr idSw pMj mIl k`cw rsqw hY.","definitionUni":"ਜ਼ਿਲਾ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭਾਈ ਭਗਤੂ ਜੀ ਨੇ ਵਸਾਇਆ ਹੈ. ਇਥੇ ਦਸ਼ਮਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ-#(੧) ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਾਣੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਣ ਆਏ, ਬਾਣੀਏ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਉਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਰੰਗੀ ਸਿੰਘ, ਘੁੰਮੀ ਸਿੰਘ ਰੱਖੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ੫੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿੱਖਰਾਜ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ਹੈ.#(੨) ਦੂਜਾ, ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਸ ਹੀ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਗੁਪਤਸਰੋਂ ਆਏ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੰਮਤ ੧੯੭੮ ਵਿੱਚ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਭੀ ਪੁਜਾਰੀ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ਹੈ.#ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗਿੱਦੜਬਾਹਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦਿਸ਼ਾ ਪੰਜ ਮੀਲ ਕੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ."},{"id":19536,"word":"koir","wordUni":"ਕੋਰਿ","definition":"sMgÎw- koit. kroV. \"isD swDk qyqIs koir.\" (svYXy sRI muKvwk mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੋਟਿ. ਕਰੋੜ. \"ਸਿਧ ਸਾਧਕ ਤੇਤੀਸ ਕੋਰਿ.\" (ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫)"},{"id":19656,"word":"kMgmweI","wordUni":"ਕੰਗਮਾਈ","definition":"ieh ie`k Cotw ijhw ipMf, ijlw, qsIl huiSAwrpur, Qwxw hirAwxw iv`c hY. rylvy stySn huiSAwrpur qoN vwXvI kox 11. mIl hY. hirAwxy qIk p`kI sVk hY, A¤gy do mIl k`cw rsqw hY. ies ipMf iv`c BweI mM\\ jI dw AsQwn hY, ijs QW gurU Arjn dyv ny BI crx pwey hn.#BweI mM\\ jI ies ielwky dy mM\\ rwjpUq ^wndwn iv¤coN sn Aqy sKIsrvr dy pRis`D aupwsk sn. ienHW dw nwauN \"qIrQw\" sI.#sMmq 1642 ƒ gurU Arjn dyv qoN BweI qIrQy (mM\\) ny is`KDrm gRihx kIqw Aqy is`KI isdk dw Ajyhw nmUnw d`isAw, ijs dw hwl suxky romWc huMdw hY.#Awp ie`k vyr AMDyrI (hnyrI) dy kwrx lMgr dIAW l`kVW smyq sulqwnivMf dy KUh iv`c ifg pey, ijs pur pRymfor dy iK¤cy guru Arjn dyv jI aus QW phuMcy Aqy BweI swihb ƒ KUh qoN k`Fky CwqI nwl lwieAw Aqy vcn kIqw-#\"mM\\ ipAwrw gurU ƒ, gurU mM\\ ipAwrw,#mM\\ gurU kw boihQw, jg lMGxhwrw.\"¹#siqgurU ny pUrI prIKÎw krn ip¤CoN BweI mM\\ jI ƒ duAwby dw pRcwrk QwipAw. ies mhwqmw ny dyg dy swQ hI nwm dw sdwvRq lwky dyS ikRqwrQ kIqw.#sMmq 1651 iv`c siqgurU ny kMgmweI ƒ crx pwky pivqR kIqw, ijs qoN BweI mM\\ ny AwpxI syvw sPl jwxI. BweI mM\\ jI dI smwiD ies QW hY Aqy ie¤Qy hI gurU Arjn dyv dw gurdÍwrw hY.#pihlW ipMf mwCIAW, gRMQpur, qy kMg dI swrI zmIn ies gurdÍwry dy nwauN sI, pr hux koeI zmIn jwgIr nhIN hY, kyvl swDsMgiq dy cVHwvy nwl lMgr cldw hY. ies ielwky dy lok bhuq pRym nwl drSn krn AwauNdy hn.#vfw mylw pihlI mwG ƒ lgdw hY, swDwrx joVmyl hr sMgrWd huMdy hn.","definitionUni":"ਇਹ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਪਿੰਡ, ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਥਾਣਾ ਹਰਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ੧੧. ਮੀਲ ਹੈ. ਹਰਿਆਣੇ ਤੀਕ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਹੈ, ਅੱਗੇ ਦੋ ਮੀਲ ਕੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮੰਞ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਭੀ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ.#ਭਾਈ ਮੰਞ ਜੀ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਮੰਞ ਰਾਜਪੂਤ ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ ਅਤੇ ਸਖੀਸਰਵਰ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪਾਸਕ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਤੀਰਥਾ\" ਸੀ.#ਸੰਮਤ ੧੬੪੨ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਤੋਂ ਭਾਈ ਤੀਰਥੇ (ਮੰਞ) ਨੇ ਸਿੱਖਧਰਮ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਨਮੂਨਾ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਕੇ ਰੋਮਾਂਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਆਪ ਇੱਕ ਵੇਰ ਅੰਧੇਰੀ (ਹਨੇਰੀ) ਦੇ ਕਾਰਣ ਲੰਗਰ ਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਸਮੇਤ ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡ ਦੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿਗ ਪਏ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਪ੍ਰੇਮਡੋਰ ਦੇ ਖਿੱਚੇ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਉਸ ਥਾਂ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖੂਹ ਤੋਂ ਕੱਢਕੇ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਇਆ ਅਤੇ ਵਚਨ ਕੀਤਾ-#\"ਮੰਞ ਪਿਆਰਾ ਗੁਰੂ ਨੂੰ, ਗੁਰੂ ਮੰਞ ਪਿਆਰਾ,#ਮੰਞ ਗੁਰੂ ਕਾ ਬੋਹਿਥਾ, ਜਗ ਲੰਘਣਹਾਰਾ.\"¹#ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਪੂਰੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਕਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਮੰਞ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਆਬੇ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਥਾਪਿਆ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦੇਗ ਦੇ ਸਾਥ ਹੀ ਨਾਮ ਦਾ ਸਦਾਵ੍ਰਤ ਲਾਕੇ ਦੇਸ਼ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਕੀਤਾ.#ਸੰਮਤ ੧੬੫੧ ਵਿੱਚ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਕੰਗਮਾਈ ਨੂੰ ਚਰਣ ਪਾਕੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਈ ਮੰਞ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੇਵਾ ਸਫਲ ਜਾਣੀ. ਭਾਈ ਮੰਞ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਇਸ ਥਾਂ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ.#ਪਹਿਲਾਂ ਪਿੰਡ ਮਾਛੀਆਂ, ਗ੍ਰੰਥਪੁਰ, ਤੇ ਕੰਗ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਨਾਉਂ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਗੀਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕੇਵਲ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਦੇ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਨਾਲ ਲੰਗਰ ਚਲਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ.#ਵਡਾ ਮੇਲਾ ਪਹਿਲੀ ਮਾਘ ਨੂੰ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਸਾਧਾਰਣ ਜੋੜਮੇਲ ਹਰ ਸੰਗਰਾਂਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ."},{"id":19661,"word":"kMGw","wordUni":"ਕੰਘਾ","definition":"sM. कङ्कत kMkq. kys swP krn dw swDn- rUp XMqR.","definitionUni":"ਸੰ. कङ्कत ਕੰਕਤ. ਕੇਸ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ- ਰੂਪ ਯੰਤ੍ਰ."},{"id":19704,"word":"kMTlw","wordUni":"ਕੰਠਲਾ","definition":"kMTmwlw. kMT pihrn dw ie`k BUsx[ 2. rudRwk dy mxikAW dw kMTw, jo SYv swDu pihrdy hn. \"Akpt kMTlw.\" (hjwry 10)","definitionUni":"ਕੰਠਮਾਲਾ. ਕੰਠ ਪਹਿਰਨ ਦਾ ਇੱਕ ਭੂਸਣ। ੨. ਰੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੇ ਮਣਕਿਆਂ ਦਾ ਕੰਠਾ, ਜੋ ਸ਼ੈਵ ਸਾਧੁ ਪਹਿਰਦੇ ਹਨ. \"ਅਕਪਟ ਕੰਠਲਾ.\" (ਹਜਾਰੇ ੧੦)"},{"id":19760,"word":"kMnhu","wordUni":"ਕੰਨਹੁ","definition":"phw. pwsoN. koloN. v¤loN \"ieh buiD pweI AY swDU kMnhu.\" (tofI mÚ 5)","definitionUni":"ਪਹਾ. ਪਾਸੋਂ. ਕੋਲੋਂ. ਵੱਲੋਂ \"ਇਹ ਬੁਧਿ ਪਾਈ ਐ ਸਾਧੂ ਕੰਨਹੁ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫)"},{"id":19865,"word":"ikRsn ikRsn","wordUni":"ਕ੍ਰਿਸਨ ਕ੍ਰਿਸਨ","definition":"kr swD do. (ikRsnwv) do swDu (dyvkI Aqy vsudyv) ikRsn jwp jpx l¤gy.","definitionUni":"ਕਰ ਸਾਧ ਦੋ. (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ਦੋ ਸਾਧੁ (ਦੇਵਕੀ ਅਤੇ ਵਸੁਦੇਵ) ਕ੍ਰਿਸਨ ਜਾਪ ਜਪਣ ਲੱਗੇ."},{"id":19984,"word":"ikRpwldws","wordUni":"ਕ੍ਰਿਪਾਲਦਾਸ","definition":"nwm dw rsIAw Aqy mhwn SUrvIr audwsI swDUAW dw mhMq, ijs ƒ BMgwxI dy Xu`D iv`c hXwq ^W srdwr ƒ kuqky nwl mwirAw sI, ijs pur pRsMn ho ky dSmyS ny sropw b^iSAw Aqy ivicqRnwtk iv`c iliKAw-#\"ikRpwlM kupÎo hY ku`qko sMBwrI,#hTI ^wn h`Xwq ky sIs JwrI,#auTI iC`C ie`CM k`Fw im`j jorM,#mno mwKnM m`tkI kwnH PorM.\"#ikRpwldws dI g`dI dw AsQwn ipMf hyhr (ijlw luidAwnw) hY. jd dSmyS mwCIvwVy qoN au`cpIr dw rUp Dwrky hyhr phucy, qd ikRpwl dws ny siqgurU dI syvw kIqI Aqy ivdwiegI smyN keI koh qIk plMG dw pwvw auTWeIN igAw.","definitionUni":"ਨਾਮ ਦਾ ਰਸੀਆ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਮਹੰਤ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਹਯਾਤ ਖ਼ਾਂ ਸਰਦਾਰ ਨੂੰ ਕੁਤਕੇ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਸਰੋਪਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਤੇ ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ-#\"ਕ੍ਰਿਪਾਲੰ ਕੁਪ੍ਯੋ ਹੈ ਕੁੱਤਕੋ ਸੰਭਾਰੀ,#ਹਠੀ ਖ਼ਾਨ ਹੱਯਾਤ ਕੇ ਸੀਸ ਝਾਰੀ,#ਉਠੀ ਛਿੱਛ ਇੱਛੰ ਕੱਢਾ ਮਿੱਜ ਜੋਰੰ,#ਮਨੋ ਮਾਖਨੰ ਮੱਟਕੀ ਕਾਨ੍ਹ ਫੋਰੰ.\"#ਕ੍ਰਿਪਾਲਦਾਸ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਹੇਹਰ (ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ) ਹੈ. ਜਦ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਉੱਚਪੀਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਕੇ ਹੇਹਰ ਪਹੁਚੇ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਪਾਲ ਦਾਸ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦਾਇਗੀ ਸਮੇਂ ਕਈ ਕੋਹ ਤੀਕ ਪਲੰਘ ਦਾ ਪਾਵਾ ਉਠਾਂਈਂ ਗਿਆ."},{"id":20054,"word":"kÍwQ","wordUni":"ਕ੍ਵਾਥ","definition":"sM. sMgÎw- kwVHw. joSWdw. cwr qoly dvw iv`c cOsT qoly pwxI pwky aubwlxw Aqy aus dw cOQw ih`sw pwxI bwkI r`Kxw, vYdÎk gRMQW iv`c kÍwQ dI ieh rIiq d`sI hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾੜ੍ਹਾ. ਜੋਸ਼ਾਂਦਾ. ਚਾਰ ਤੋਲੇ ਦਵਾ ਵਿੱਚ ਚੌਸਠ ਤੋਲੇ ਪਾਣੀ ਪਾਕੇ ਉਬਾਲਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਬਾਕੀ ਰੱਖਣਾ, ਵੈਦ੍ਯਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਵਾਥ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤਿ ਦੱਸੀ ਹੈ."},{"id":20055,"word":"kvwQ","wordUni":"ਕਵਾਥ","definition":"sM. sMgÎw- kwVHw. joSWdw. cwr qoly dvw iv`c cOsT qoly pwxI pwky aubwlxw Aqy aus dw cOQw ih`sw pwxI bwkI r`Kxw, vYdÎk gRMQW iv`c kÍwQ dI ieh rIiq d`sI hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾੜ੍ਹਾ. ਜੋਸ਼ਾਂਦਾ. ਚਾਰ ਤੋਲੇ ਦਵਾ ਵਿੱਚ ਚੌਸਠ ਤੋਲੇ ਪਾਣੀ ਪਾਕੇ ਉਬਾਲਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਣੀ ਬਾਕੀ ਰੱਖਣਾ, ਵੈਦ੍ਯਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕ੍ਵਾਥ ਦੀ ਇਹ ਰੀਤਿ ਦੱਸੀ ਹੈ."},{"id":20176,"word":"KeI","wordUni":"ਖਈ","definition":"dyKo, kX. \"klml iqsu KeI.\" (vwr rwm 2. mÚ 5) 2. KWdw hY. Kwdn krdw hY. \"iekQl Bojn sBko KeI.\" (gupRsU) 3. sM. kX Aqy rwjXkmw. [حُمّی دِقّ] hæ`mwid`kæ. Consumption. pihlW njlw hoky KWsI Aqy qwp huMdw hY, Pyr sny sny iPPVy iv`c soj Aqy jKm ho jWdy hn. KMGwr nwl lhU AwauNdw hY. CwqI iv`c pIV huMdI hY. qwp hr vyly rihMdw hY. srIr susq pY jWdw hY. Bu`K bMd, ipAws bhuq huMdI hY. lhU iv¤coN lwlI Gt jWdI hY. ichry dw rMg iP`kw pY jWdw hY. nINd G`t AwauNdI hY. dInqw icMqw fr sdw mn iv`c vsdy hn. rwq ƒ DV qoN au`pr psInw AwauNdw hY. m`TI m`TI isrpIV rihxI, bury supny Awauxy, pYrW au¤qy soj hoxI, kdy kbj kdy dsq Awauxy Awidk ies dy l`Cx hn.#KeI dy kwrx hn- bhuqw mYQun, CotI aumr dI SwdI, pVHn dI bhuqI imhnq, cMgI Kurwk dw nw imlxw, gMdI hvw iv`c rihxw, icMqw Aqy Sok dw hoxw, Bu`K mlmUqR qyh Awidk dy vygW ƒ rokxw, bhuq bYTy rihxw, Gr dw hvwdwr nw hoxw Awid.#ieh rog kdy kdy mwqw ipqw qoN (mOrUsI) BI huMdw hY. KeI dy rogI dI CUq qoN BI dUjy ƒ ho jWdw hY. ijs Gr iv`c ieh rog ie`k vwr vV jwvy Pyr inklnw AOKw hY. KeI dw rogI msIN 1000 idn ktdw hY. ies rog dy huMdy hI iksy isAwxy vYd hkIm fwktr dI rwie nwl ielwj SurU kr dyxw cwhIey. Gr dw invws C`f ky jMgl phwV ndI AQvw smuMdr dy iknwry Aqy cIlHW dy vx iv`c fyrw lwauxw cwhIey. mYQun qoN pUrw prhyz r`Kxw loVIey. srdI qoN bcwau r`Kx cwhIey. mn pRsMn krn vwly Aqy nyqRW ƒ AwnMd dyx vwly pdwrQW dw syvn krnw cwhIey. qwkq dyx vwlI hlkI ( du`D Sorvw Awid) igjw Aqy PlW dw syvn krnw cwhIey, Aqy hr vyly mn iv`c auqSwh r`Kxw loVIey ik mYN rwjI ho jwvWgw.#ies dw ielwj AnwVIAW qoN kdy nhIN krwauxw cwhIey. Awpxy Awp ƒ lwiek fwktrW dy spurd krnw cMgw hY.#KeI dy swDwrx ielwj ieh hn-#KWsI Aqy qwp dy dUr krn vwlIAW dvweIAW vrqo, bhuq psInw Aqy dsqwvr AOKDW qoN bco. kwfilvr Awiel (Codliver oil) pIE. bMslocn, ielwcIAW, sqiglo, su¤cy moqI, cWdI dy vrk imlwky gaU dy du`D nwl KwE. kwlI imrcW ie`k qolw, mGW do qoly, Anwr dw iC`l cwr qoly, jONKwr CI mwsy, guV A`T qoly, ienHW ƒ pIhky do do mwSy dIAW golIAW bxwE. grm jl nwl do golIAW in`q syvn kro. \"KeI su bwdI BeI mvysI.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਕ੍ਸ਼ਯ. \"ਕਲਮਲ ਤਿਸੁ ਖਈ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫) ੨. ਖਾਂਦਾ ਹੈ. ਖਾਦਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. \"ਇਕਥਲ ਭੋਜਨ ਸਭਕੋ ਖਈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੩. ਸੰ. ਕ੍ਸ਼ਯ ਅਤੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ਼ਮਾ. [حُمّی دِقّ] ਹ਼ੱਮਾਦਿੱਕ਼. Consumption. ਪਹਿਲਾਂ ਨਜਲਾ ਹੋਕੇ ਖਾਂਸੀ ਅਤੇ ਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਸਨੇ ਸਨੇ ਫਿਫੜੇ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਅਤੇ ਜਖਮ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਖੰਘਾਰ ਨਾਲ ਲਹੂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਤਾਪ ਹਰ ਵੇਲੇ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਸਰੀਰ ਸੁਸਤ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਭੁੱਖ ਬੰਦ, ਪਿਆਸ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਲਹੂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਲੀ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਰੰਗ ਫਿੱਕਾ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਨੀਂਦ ਘੱਟ ਆਉਂਦੀ ਹੈ. ਦੀਨਤਾ ਚਿੰਤਾ ਡਰ ਸਦਾ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ. ਰਾਤ ਨੂੰ ਧੜ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਪਸੀਨਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਮੱਠੀ ਮੱਠੀ ਸਿਰਪੀੜ ਰਹਿਣੀ, ਬੁਰੇ ਸੁਪਨੇ ਆਉਣੇ, ਪੈਰਾਂ ਉੱਤੇ ਸੋਜ ਹੋਣੀ, ਕਦੇ ਕਬਜ ਕਦੇ ਦਸਤ ਆਉਣੇ ਆਦਿਕ ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ.#ਖਈ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਬਹੁਤਾ ਮੈਥੁਨ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ, ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਬਹੁਤੀ ਮਿਹਨਤ, ਚੰਗੀ ਖੁਰਾਕ ਦਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ, ਗੰਦੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਭੁੱਖ ਮਲਮੂਤ੍ਰ ਤੇਹ ਆਦਿਕ ਦੇ ਵੇਗਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ, ਬਹੁਤ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ, ਘਰ ਦਾ ਹਵਾਦਾਰ ਨਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ.#ਇਹ ਰੋਗ ਕਦੇ ਕਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ (ਮੌਰੂਸੀ) ਭੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਖਈ ਦੇ ਰੋਗੀ ਦੀ ਛੂਤ ਤੋਂ ਭੀ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਘਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੋਗ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੜ ਜਾਵੇ ਫੇਰ ਨਿਕਲਨਾ ਔਖਾ ਹੈ. ਖਈ ਦਾ ਰੋਗੀ ਮਸੀਂ ੧੦੦੦ ਦਿਨ ਕਟਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਰਾਇ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਘਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਛੱਡ ਕੇ ਜੰਗਲ ਪਹਾੜ ਨਦੀ ਅਥਵਾ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਤੇ ਚੀਲ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਣ ਵਿੱਚ ਡੇਰਾ ਲਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਮੈਥੁਨ ਤੋਂ ਪੂਰਾ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖਣਾ ਲੋੜੀਏ. ਸਰਦੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉ ਰੱਖਣ ਚਾਹੀਏ. ਮਨ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ. ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਹਲਕੀ ( ਦੁੱਧ ਸ਼ੋਰਵਾ ਆਦਿ) ਗਿਜਾ ਅਤੇ ਫਲਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ, ਅਤੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਤਸ਼ਾਹ ਰੱਖਣਾ ਲੋੜੀਏ ਕਿ ਮੈਂ ਰਾਜੀ ਹੋ ਜਾਵਾਂਗਾ.#ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਅਨਾੜੀਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਲਾਇਕ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕਰਨਾ ਚੰਗਾ ਹੈ.#ਖਈ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#ਖਾਂਸੀ ਅਤੇ ਤਾਪ ਦੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵਰਤੋ, ਬਹੁਤ ਪਸੀਨਾ ਅਤੇ ਦਸਤਾਵਰ ਔਖਧਾਂ ਤੋਂ ਬਚੋ. ਕਾਡਲਿਵਰ ਆਇਲ (Codliver oil) ਪੀਓ. ਬੰਸਲੋਚਨ, ਇਲਾਚੀਆਂ, ਸਤਗਿਲੋ, ਸੁੱਚੇ ਮੋਤੀ, ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵਰਕ ਮਿਲਾਕੇ ਗਊ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਓ. ਕਾਲੀ ਮਿਰਚਾਂ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਮਘਾਂ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਅਨਾਰ ਦਾ ਛਿੱਲ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਜੌਂਖਾਰ ਛੀ ਮਾਸੇ, ਗੁੜ ਅੱਠ ਤੋਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਹਕੇ ਦੋ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਓ. ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਨਿੱਤ ਸੇਵਨ ਕਰੋ. \"ਖਈ ਸੁ ਬਾਦੀ ਭਈ ਮਵੇਸੀ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":20236,"word":"Kgqn","wordUni":"ਖਗਤਨ","definition":"iv- pMCI dw SrIr r`Kx vwlw. pMCI dI hY dyh ijs dI. kwkBusuMif, gruVwid[ 2. hMs Avqwr. \"Kgqn mInqn imRgqn brwhqn swDU sMig auDwry.\" (mlw mÚ 5) hMswvqwr, m`Cwvqwr, isRMgIiriK, vrwhwvqwr swDU sMig auDwry[ 3. dyKo, qn.","definitionUni":"ਵਿ- ਪੰਛੀ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ. ਪੰਛੀ ਦੀ ਹੈ ਦੇਹ ਜਿਸ ਦੀ. ਕਾਕਭੁਸੁੰਡਿ, ਗਰੁੜਾਦਿ। ੨. ਹੰਸ ਅਵਤਾਰ. \"ਖਗਤਨ ਮੀਨਤਨ ਮ੍ਰਿਗਤਨ ਬਰਾਹਤਨ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਉਧਾਰੇ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੫) ਹੰਸਾਵਤਾਰ, ਮੱਛਾਵਤਾਰ, ਸ੍ਰਿੰਗੀਰਿਖਿ, ਵਰਾਹਾਵਤਾਰ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਉਧਾਰੇ। ੩. ਦੇਖੋ, ਤਨ."},{"id":20282,"word":"Ktswsq¹","wordUni":"ਖਟਸਾਸਤ¹","definition":"sM. षट्शास्त्र stSwsqR. ihMdUmq dy CI mu`K SwsqR. \"Ktu swsq ivcrq muiK igAwnw.\" (mwJ mÚ 5) \"Kt swsqR isimRiq viKAwn.\" (suKmnI) ihq dI isKÎw dyx vwly pusqk dw nwauN SwsqR hY, pr Kws krky Kt SwsqRW vwsqy eyh pd vriqAw jWdw hY. Kt SwsqR ieh hn-#(1) vYSyisk- ies SwsqR dw krqw kxwd muin hY, ijs ny CI pdwrQ mMny hn.#a. dRvÎ (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS, kwl, idSw, Awqmw Aqy mn. )#A. gux (rUp, rs, gMD, sprs, sMKÎw, pirmwx, pRQkqÍ, sMXog, ivBwg, prqÍ, AprqÍ, guruqÍ, dRvqÍ, snyh, Sbd, bu`iD, suK, du`K, ie`Cw, dys, pRXqn, Drm, ADrm sMskwr).#e. krm. (auqkypx, Apkypx, AwkuMcn, pRswrx, gmn. )#s. swmwnX (jwiq). pr Aqy Apr.#h. ivSys. ijqny inqÎ dRvÎ hn aunHW ƒ judy judy r`Kx vwly auqny ivSys pdwrQ hn.#k. smvwX (aupwdwn kwrx Aqy kwrX dw prspr sMbMD).#eyh CI pdwrQ inqÎ Aqy AinqÎ hn. ipRiQvI, jl, Agin Aqy pvn prmwxU rUp in`q, Aqy sQUl rUp Ain`q hn. gux inqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly inqÎ hn Aqy AinqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly AinqÎ hn. Ar krm sB AinqÎ hn. swmwnÎ ivSys smvwX eyh iqMny inqÎ hn. jIvwqmw sB SrIrW iv`c iBMn iBMn hn. prmwqmw jIvwqmW qoN judw hY. prmwxUAW qoN eISÍr dI ie`Cw Anuswr isRstI dI rcnw hoeI hY. CI pdwrQW dy pUrx gÎwn qoN mukqI dI pRwpqI huMdI hY. nvyN vYSyiskmq vwilAW ny ABwv ƒ BI pdwrQ mMinAW hY. ies qrW vYSyiskmq dy s`q pdwrQ huMdy hn.#2. nÎwX. ies SwsqR dw krqw goqm irsI hY. nÎwXmq iv`c solW pdwrQ mMny hn-#a. pRmwx (pRqÎk, Anumwn, aupmwn, Sbd)#A. pRmyX (Awqmw, SrIr, ieMidRX, ArQ, bu`DI, mn, pRivR`qI, dos, pRyqÎBwv, Pl, du`K, mukiq)#e. sMSX. (do koit vwlw igAwn, ArQwq ijs iv`c ie`k koit dw inScX nw hovy)#s. pRXojn. (ijs mqlb ƒ lY ky krm iv`c pRivrqI huMdI hY.#h. idRs†Wq. (imswl- njIr)#k. is`DWq. (nqIjw)#K. AvXv. (pRiqgÎw, hyqu, audwhrx, aupnX, ingmn. )#g. qrk (Xukiq).#G. inrxX. PYslw.#|. vwd (ij`q hwr dw i^Awl C`fky XQwrQ gÎwn vwsqy crcw)#c. jlp (ij`qx dw i^Awl r`Kky crcw).#C. ivqMfw (kyvl dUjy dy p`K fygx vwsqy Cl, kpt, eIrKw, hT nwl imlI crcw).#j. hyqÍwBws (svÎiBcwr, ivru`D, pRkrxsm,² swDÎsm³ kwlwqIq⁴).#J. Cl. dUsry ArD ƒ A¤gy r`Kky pRiqvwdI dy vcn dw KMfn krnw.#\\. jwiq (Asd au`qr) pRiqvMDI au`qr.#t. ingRh sQwn⁵ (ArQwq- mwkUl jvwb nw Purnw, jW aultw Purnw, ijs qoN hwr ho jwvy).#ienHW solHW pdwrQW dy qqÍgÎwn qoN mukqI dI pRwpqI mMnI hY, jo du`K dw AqÎMq nwSrUp hY. jIvwqmw prmwqmw qoN iBMn hY Aqy ABydqw ƒ pRwpq nhIN huMdw. pRmwxUAW dy iek`T qoN sQUl pdwrQW dI rcnw hoeI hY.#(3) sWKÎ. ies drSn dw krqw kpl muin hY. sWKÎmq Anuswr p`cI qqÍ hn-#a. pRikRiq (kudrq- Nature, ijs qoN sB vsqUAW bxIAW hn Aqy jo Awp iksy qoN nhIN bxI, Ar jo sq rj qm iqMn guxW dI sm AvsQwrUp hY).#A. mh`qqÍ (guxW iv`c ibKmqw hox krky pRikRiq dy koBkwrx jo q`q aupijAw Ar jo srIr iv`c bu`DI rUp krky iesiqQ hY).#e. AhMkwr (ijs dw rUp \"hOmY\" hY).#s. pMj qnmwqR (rUp, rs, gMD, sprS, Sbd).#h. gÎwrW ieMdRIAW (pMj gÎwnieMdRIAW, pMj krmieMdRIAW ie`k mn).#k. pMj mhwBUq (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS)#K. purus (cyqn SkqI).#sWKÎmq Anuswr jgq inqÎ hY Aqy pirxwmrUp pRvwh nwl sdw bdldw rihMdw hY.#pRikRiq ƒ purus dI, purus ƒ pRikRiq dI shwieqw dI jrUrq hY, iek¤ly dovyN insPl hn.#jIvwqmw pRiqSrIr iBMn iBMn hn.#bu`DI, AhMkwr, gÎwrW ieMdRIAW pMjqnmwqR, ienHW dw smudwX sUKm (ilMg) SrIr hY, jo krm Aqy gÎwn dw AwsrwrUp hY. sQUl SrIr dy nwS hox qoN ies dw nwS nhIN huMdw. sUKm SrIr krm Aqy gÎwnvwsnw krky pRyirAw hoieAw ie`k SrIr qoN ivCVky dUjI dyh iv`c pRvyS krdw hY. ilMg SrIr dw pRlY qIk nwS nhIN huMdw, pRlY smyN pRikRiq iv`c lY ho jWdw hY. isRis† dI auqp`qI vyly Pyr nvyN isry aupjdw hY.#jd purK ivvyk nwl Awpxy Awp ƒ pRikRiq Aqy aus dy kwrjW qoN iBMn dyKdw hY, qd bu`DI krky pRwpq hoey sMqwpW qoN duKI nhIN huMdw. iesy iBMnqw dw nwauN mukqI hY.#(4) pwqMjl AQvw XogdrSn. ies dw pRcwr krn vwlw pqMjlI irKI hY. ies SwsqR dw is`DWq ieh hY ik dRs†w Aqy idRSÎ do pdwrQ hn. purK dRs†w hY Aqy bwkI pRikRiqrUp ivSÍ sB idRSÎ hY.#pRikRiq jgq dw aupwdwn Aqy eISÍr inim`q kwrx hY. ic`q dIAW ivR`qIAW ijs vyly ruk jWdIAW hn, qd hor idRSÎ nw hox krky dRs†w dI Awpxy srUp iv`c iesiQqI huMdI hY. ic`qivR`qI dy rokx dw swDn vYrwg Aqy ABÎws hY, ijs qoN ic`q pUrx eykwgRqw ƒ pRwpq huMdw hY Aqy iesy dw nwauN Xog hY.#Xm, inXm, Awsn, pRwxwXwm, pRqÎwhwr, Dwrxw, DÎwn Aqy smwiD krky AMqhkrx dI mlInqw imt jWdI hY. pRikRiq Aqy purus ƒ iBMn iBMn jwxky gÎwn dw pRkwS huMdw hY, Ar Awqmw pRikRiq dy bMDnW qoN mukq ho ky Awpxy Awp ƒ pRikRiq qoN iBMn jwxdw hoieAw mukiq ƒ pRwpq huMdw hY.#(5) mImwsW. jYimnI irKI ies drSn dw krqw hY, jo Drm dw pUrx gÎwn hI mukiq dw swDn mMndw hY. XgÎ Awidk vyd dy d¤sy hoey krm krny hI Drm hY. krmW dy pRBwv krky hI jIv dyvqw Avqwr Awidk au`c pdvIAW lBdy hn Aqy surg Awidk lokW dy AwnMd Bogdy hn.#(6) vydWq. ies drSn dy AwcwrX vydvÎws jI hn. vydWqmq Anuswr bRhm dI s`qw Aqy SkqI nwl mwieAw dÍwrw sB kuJ bRhm qoN aupijAw hY Aqy ausy iv`c lY hovygw. Su`D mwieAw iv`c bRhm dw pRiqibMb eISÍr, Aqy mlIn mwieAw iv`c pRiqibMb jIv hY. jIv AivnwSI Aqy ie`k hY, pr aupwDIByd krky iBMn iBMn Bwsdw hY. aupwDIByd imtwaux qoN Su`D bRhm nwl ABydqw huMdI hY, bRhmgÎwn dÍwrw BydBwv imtky sÍrUp iv`c bRhm dw swkwqkwr hI muikœ (kYvlÎ mok) hY.","definitionUni":"ਸੰ. षट्शास्त्र ਸਟ੍‌ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ. ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਛੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ. \"ਖਟੁ ਸਾਸਤ ਵਿਚਰਤ ਮੁਖਿ ਗਿਆਨਾ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) \"ਖਟ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵਖਿਆਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਹਿਤ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਏਹ ਪਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਵੈਸ਼ੇਸਿਕ- ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਣਾਦ ਮੁਨਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ.#ੳ. ਦ੍ਰਵ੍ਯ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼, ਕਾਲ, ਦਿਸ਼ਾ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ. )#ਅ. ਗੁਣ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ, ਸੰਖ੍ਯਾ, ਪਰਿਮਾਣ, ਪ੍ਰਥਕਤ੍ਵ, ਸੰਯੋਗ, ਵਿਭਾਗ, ਪਰਤ੍ਵ, ਅਪਰਤ੍ਵ, ਗੁਰੁਤ੍ਵ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵ, ਸ੍‍ਨੇਹ, ਸ਼ਬਦ, ਬੁੱਧਿ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਇੱਛਾ, ਦੇਸ, ਪ੍ਰਯਤਨ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ ਸੰਸਕਾਰ).#ੲ. ਕਰਮ. (ਉਤਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਅਪਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਆਕੁੰਚਨ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਗਮਨ. )#ਸ. ਸਾਮਾਨਯ (ਜਾਤਿ). ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ.#ਹ. ਵਿਸ਼ੇਸ. ਜਿਤਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਤਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਪਦਾਰਥ ਹਨ.#ਕ. ਸਮਵਾਯ (ਉਪਾਦਾਨ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਕਾਰਯ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ).#ਏਹ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਪਵਨ ਪਰਮਾਣੂ ਰੂਪ ਨਿੱਤ, ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਨਿੱਤ ਹਨ. ਗੁਣ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਅਰ ਕਰਮ ਸਭ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸਮਵਾਯ ਏਹ ਤਿੰਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਭ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ. ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੀਵਾਤਮਾਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੈ. ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ. ਛੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਨਵੇਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਭੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ. ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#੨. ਨ੍ਯਾਯ. ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਗੋਤਮ ਰਿਸੀ ਹੈ. ਨ੍ਯਾਯਮਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਮਾਣ (ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼, ਅਨੁਮਾਨ, ਉਪਮਾਨ, ਸ਼ਬਦ)#ਅ. ਪ੍ਰਮੇਯ (ਆਤਮਾ, ਸ਼ਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ, ਅਰਥ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਦੋਸ, ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਭਾਵ, ਫਲ, ਦੁੱਖ, ਮੁਕਤਿ)#ੲ. ਸੰਸ਼ਯ. (ਦੋ ਕੋਟਿ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਟਿ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾ ਹੋਵੇ)#ਸ. ਪ੍ਰਯੋਜਨ. (ਜਿਸ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਹ. ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ. (ਮਿਸਾਲ- ਨਜੀਰ)#ਕ. ਸਿੱਧਾਂਤ. (ਨਤੀਜਾ)#ਖ. ਅਵਯਵ. (ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ, ਹੇਤੁ, ਉਦਾਹਰਣ, ਉਪਨਯ, ਨਿਗਮਨ. )#ਗ. ਤਰਕ (ਯੁਕਤਿ).#ਘ. ਨਿਰਣਯ. ਫੈਸਲਾ.#ਙ. ਵਾਦ (ਜਿੱਤ ਹਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡਕੇ ਯਥਾਰਥ ਗ੍ਯਾਨ ਵਾਸਤੇ ਚਰਚਾ)#ਚ. ਜਲਪ (ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਕੇ ਚਰਚਾ).#ਛ. ਵਿਤੰਡਾ (ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੱਖ ਡੇਗਣ ਵਾਸਤੇ ਛਲ, ਕਪਟ, ਈਰਖਾ, ਹਠ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਚਰਚਾ).#ਜ. ਹੇਤ੍ਵਾਭਾਸ (ਸਵ੍ਯਭਿਚਾਰ, ਵਿਰੁੱਧ, ਪ੍ਰਕਰਣਸਮ,² ਸਾਧ੍ਯਸਮ³ ਕਾਲਾਤੀਤ⁴).#ਝ. ਛਲ. ਦੂਸਰੇ ਅਰਧ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਕੇ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦੀ ਦੇ ਵਚਨ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ.#ਞ. ਜਾਤਿ (ਅਸਦ ਉੱਤਰ) ਪ੍ਰਤਿਵੰਧੀ ਉੱਤਰ.#ਟ. ਨਿਗ੍ਰਹ ਸ੍‍ਥਾਨ⁵ (ਅਰਥਾਤ- ਮਾਕੂਲ ਜਵਾਬ ਨਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਾਂ ਉਲਟਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ).#ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਤ੍ਯੰਤ ਨਾਸ਼ਰੂਪ ਹੈ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭੇਦਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ.#(੩) ਸਾਂਖ੍ਯ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਪਲ ਮੁਨਿ ਹੈ. ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਚੀ ਤਤ੍ਵ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ (ਕੁਦਰਤ- Nature, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣੀ, ਅਰ ਜੋ ਸਤ ਰਜ ਤਮ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮ ਅਵਸਥਾਰੂਪ ਹੈ).#ਅ. ਮਹੱਤਤ੍ਵ (ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਖਮਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਾਰਣ ਜੋ ਤੱਤ ਉਪਜਿਆ ਅਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਇਸਤਿਥ ਹੈ).#ੲ. ਅਹੰਕਾਰ (ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ \"ਹੌਮੈ\" ਹੈ).#ਸ. ਪੰਜ ਤਨਮਾਤ੍ਰ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ਼, ਸ਼ਬਦ).#ਹ. ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ (ਪੰਜ ਗ੍ਯਾਨਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਕਰਮਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇੱਕ ਮਨ).#ਕ. ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼)#ਖ. ਪੁਰੁਸ (ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ).#ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਨਿਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਣਾਮਰੂਪ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ ਦੀ, ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ, ਇਕੱਲੇ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸਫਲ ਹਨ.#ਜੀਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਰੀਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ.#ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪੰਜਤਨਮਾਤ੍ਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ ਸੂਖਮ (ਲਿੰਗ) ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾਰੂਪ ਹੈ. ਸਥੂਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਸੂਖਮ ਸ਼ਰੀਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਕੇ ਦੂਜੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਲਿੰਗ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਲੈ ਤੀਕ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਲੇ ਫੇਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ.#ਜਦ ਪੁਰਖ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸੰਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਇਸੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ.#(੪) ਪਾਤੰਜਲ ਅਥਵਾ ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ. ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਤੰਜਲੀ ਰਿਖੀ ਹੈ. ਇਸ ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਦੋ ਪਦਾਰਥ ਹਨ. ਪੁਰਖ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਰੂਪ ਵਿਸ਼੍ਵ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਜਗਤ ਦਾ ਉਪਾਦਾਨ ਅਤੇ ਈਸ਼੍ਵਰ ਨਿਮਿੱਤ ਕਾਰਣ ਹੈ. ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਚਿੱਤਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਿੱਤ ਪੂਰਣ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਯੋਗ ਹੈ.#ਯਮ, ਨਿਯਮ, ਆਸਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ, ਧਾਰਣਾ, ਧ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧਿ ਕਰਕੇ ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੀ ਮਲੀਨਤਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਜਾਣਕੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਕਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੫) ਮੀਮਾਸਾਂ. ਜੈਮਿਨੀ ਰਿਖੀ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ. ਯਗ੍ਯ ਆਦਿਕ ਵੇਦ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ. ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇਵਤਾ ਅਵਤਾਰ ਆਦਿਕ ਉੱਚ ਪਦਵੀਆਂ ਲਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਭੋਗਦੇ ਹਨ.#(੬) ਵੇਦਾਂਤ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਚਾਰ੍‍ਯ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਜੀ ਹਨ. ਵੇਦਾਂਤਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋਵੇਗਾ. ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਅਤੇ ਮਲੀਨ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਜੀਵ ਹੈ. ਜੀਵ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਕਰਕੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਭਾਸਦਾ ਹੈ. ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਮਿਟਾਉਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਅਭੇਦਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਭੇਦਭਾਵ ਮਿਟਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੀ ਮੁਕ੍ਤਿ (ਕੈਵਲ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼) ਹੈ."},{"id":20283,"word":"Ktswsqr","wordUni":"ਖਟਸਾਸਤਰ","definition":"sM. षट्शास्त्र stSwsqR. ihMdUmq dy CI mu`K SwsqR. \"Ktu swsq ivcrq muiK igAwnw.\" (mwJ mÚ 5) \"Kt swsqR isimRiq viKAwn.\" (suKmnI) ihq dI isKÎw dyx vwly pusqk dw nwauN SwsqR hY, pr Kws krky Kt SwsqRW vwsqy eyh pd vriqAw jWdw hY. Kt SwsqR ieh hn-#(1) vYSyisk- ies SwsqR dw krqw kxwd muin hY, ijs ny CI pdwrQ mMny hn.#a. dRvÎ (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS, kwl, idSw, Awqmw Aqy mn. )#A. gux (rUp, rs, gMD, sprs, sMKÎw, pirmwx, pRQkqÍ, sMXog, ivBwg, prqÍ, AprqÍ, guruqÍ, dRvqÍ, snyh, Sbd, bu`iD, suK, du`K, ie`Cw, dys, pRXqn, Drm, ADrm sMskwr).#e. krm. (auqkypx, Apkypx, AwkuMcn, pRswrx, gmn. )#s. swmwnX (jwiq). pr Aqy Apr.#h. ivSys. ijqny inqÎ dRvÎ hn aunHW ƒ judy judy r`Kx vwly auqny ivSys pdwrQ hn.#k. smvwX (aupwdwn kwrx Aqy kwrX dw prspr sMbMD).#eyh CI pdwrQ inqÎ Aqy AinqÎ hn. ipRiQvI, jl, Agin Aqy pvn prmwxU rUp in`q, Aqy sQUl rUp Ain`q hn. gux inqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly inqÎ hn Aqy AinqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly AinqÎ hn. Ar krm sB AinqÎ hn. swmwnÎ ivSys smvwX eyh iqMny inqÎ hn. jIvwqmw sB SrIrW iv`c iBMn iBMn hn. prmwqmw jIvwqmW qoN judw hY. prmwxUAW qoN eISÍr dI ie`Cw Anuswr isRstI dI rcnw hoeI hY. CI pdwrQW dy pUrx gÎwn qoN mukqI dI pRwpqI huMdI hY. nvyN vYSyiskmq vwilAW ny ABwv ƒ BI pdwrQ mMinAW hY. ies qrW vYSyiskmq dy s`q pdwrQ huMdy hn.#2. nÎwX. ies SwsqR dw krqw goqm irsI hY. nÎwXmq iv`c solW pdwrQ mMny hn-#a. pRmwx (pRqÎk, Anumwn, aupmwn, Sbd)#A. pRmyX (Awqmw, SrIr, ieMidRX, ArQ, bu`DI, mn, pRivR`qI, dos, pRyqÎBwv, Pl, du`K, mukiq)#e. sMSX. (do koit vwlw igAwn, ArQwq ijs iv`c ie`k koit dw inScX nw hovy)#s. pRXojn. (ijs mqlb ƒ lY ky krm iv`c pRivrqI huMdI hY.#h. idRs†Wq. (imswl- njIr)#k. is`DWq. (nqIjw)#K. AvXv. (pRiqgÎw, hyqu, audwhrx, aupnX, ingmn. )#g. qrk (Xukiq).#G. inrxX. PYslw.#|. vwd (ij`q hwr dw i^Awl C`fky XQwrQ gÎwn vwsqy crcw)#c. jlp (ij`qx dw i^Awl r`Kky crcw).#C. ivqMfw (kyvl dUjy dy p`K fygx vwsqy Cl, kpt, eIrKw, hT nwl imlI crcw).#j. hyqÍwBws (svÎiBcwr, ivru`D, pRkrxsm,² swDÎsm³ kwlwqIq⁴).#J. Cl. dUsry ArD ƒ A¤gy r`Kky pRiqvwdI dy vcn dw KMfn krnw.#\\. jwiq (Asd au`qr) pRiqvMDI au`qr.#t. ingRh sQwn⁵ (ArQwq- mwkUl jvwb nw Purnw, jW aultw Purnw, ijs qoN hwr ho jwvy).#ienHW solHW pdwrQW dy qqÍgÎwn qoN mukqI dI pRwpqI mMnI hY, jo du`K dw AqÎMq nwSrUp hY. jIvwqmw prmwqmw qoN iBMn hY Aqy ABydqw ƒ pRwpq nhIN huMdw. pRmwxUAW dy iek`T qoN sQUl pdwrQW dI rcnw hoeI hY.#(3) sWKÎ. ies drSn dw krqw kpl muin hY. sWKÎmq Anuswr p`cI qqÍ hn-#a. pRikRiq (kudrq- Nature, ijs qoN sB vsqUAW bxIAW hn Aqy jo Awp iksy qoN nhIN bxI, Ar jo sq rj qm iqMn guxW dI sm AvsQwrUp hY).#A. mh`qqÍ (guxW iv`c ibKmqw hox krky pRikRiq dy koBkwrx jo q`q aupijAw Ar jo srIr iv`c bu`DI rUp krky iesiqQ hY).#e. AhMkwr (ijs dw rUp \"hOmY\" hY).#s. pMj qnmwqR (rUp, rs, gMD, sprS, Sbd).#h. gÎwrW ieMdRIAW (pMj gÎwnieMdRIAW, pMj krmieMdRIAW ie`k mn).#k. pMj mhwBUq (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS)#K. purus (cyqn SkqI).#sWKÎmq Anuswr jgq inqÎ hY Aqy pirxwmrUp pRvwh nwl sdw bdldw rihMdw hY.#pRikRiq ƒ purus dI, purus ƒ pRikRiq dI shwieqw dI jrUrq hY, iek¤ly dovyN insPl hn.#jIvwqmw pRiqSrIr iBMn iBMn hn.#bu`DI, AhMkwr, gÎwrW ieMdRIAW pMjqnmwqR, ienHW dw smudwX sUKm (ilMg) SrIr hY, jo krm Aqy gÎwn dw AwsrwrUp hY. sQUl SrIr dy nwS hox qoN ies dw nwS nhIN huMdw. sUKm SrIr krm Aqy gÎwnvwsnw krky pRyirAw hoieAw ie`k SrIr qoN ivCVky dUjI dyh iv`c pRvyS krdw hY. ilMg SrIr dw pRlY qIk nwS nhIN huMdw, pRlY smyN pRikRiq iv`c lY ho jWdw hY. isRis† dI auqp`qI vyly Pyr nvyN isry aupjdw hY.#jd purK ivvyk nwl Awpxy Awp ƒ pRikRiq Aqy aus dy kwrjW qoN iBMn dyKdw hY, qd bu`DI krky pRwpq hoey sMqwpW qoN duKI nhIN huMdw. iesy iBMnqw dw nwauN mukqI hY.#(4) pwqMjl AQvw XogdrSn. ies dw pRcwr krn vwlw pqMjlI irKI hY. ies SwsqR dw is`DWq ieh hY ik dRs†w Aqy idRSÎ do pdwrQ hn. purK dRs†w hY Aqy bwkI pRikRiqrUp ivSÍ sB idRSÎ hY.#pRikRiq jgq dw aupwdwn Aqy eISÍr inim`q kwrx hY. ic`q dIAW ivR`qIAW ijs vyly ruk jWdIAW hn, qd hor idRSÎ nw hox krky dRs†w dI Awpxy srUp iv`c iesiQqI huMdI hY. ic`qivR`qI dy rokx dw swDn vYrwg Aqy ABÎws hY, ijs qoN ic`q pUrx eykwgRqw ƒ pRwpq huMdw hY Aqy iesy dw nwauN Xog hY.#Xm, inXm, Awsn, pRwxwXwm, pRqÎwhwr, Dwrxw, DÎwn Aqy smwiD krky AMqhkrx dI mlInqw imt jWdI hY. pRikRiq Aqy purus ƒ iBMn iBMn jwxky gÎwn dw pRkwS huMdw hY, Ar Awqmw pRikRiq dy bMDnW qoN mukq ho ky Awpxy Awp ƒ pRikRiq qoN iBMn jwxdw hoieAw mukiq ƒ pRwpq huMdw hY.#(5) mImwsW. jYimnI irKI ies drSn dw krqw hY, jo Drm dw pUrx gÎwn hI mukiq dw swDn mMndw hY. XgÎ Awidk vyd dy d¤sy hoey krm krny hI Drm hY. krmW dy pRBwv krky hI jIv dyvqw Avqwr Awidk au`c pdvIAW lBdy hn Aqy surg Awidk lokW dy AwnMd Bogdy hn.#(6) vydWq. ies drSn dy AwcwrX vydvÎws jI hn. vydWqmq Anuswr bRhm dI s`qw Aqy SkqI nwl mwieAw dÍwrw sB kuJ bRhm qoN aupijAw hY Aqy ausy iv`c lY hovygw. Su`D mwieAw iv`c bRhm dw pRiqibMb eISÍr, Aqy mlIn mwieAw iv`c pRiqibMb jIv hY. jIv AivnwSI Aqy ie`k hY, pr aupwDIByd krky iBMn iBMn Bwsdw hY. aupwDIByd imtwaux qoN Su`D bRhm nwl ABydqw huMdI hY, bRhmgÎwn dÍwrw BydBwv imtky sÍrUp iv`c bRhm dw swkwqkwr hI muikœ (kYvlÎ mok) hY.","definitionUni":"ਸੰ. षट्शास्त्र ਸਟ੍‌ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ. ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਛੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ. \"ਖਟੁ ਸਾਸਤ ਵਿਚਰਤ ਮੁਖਿ ਗਿਆਨਾ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) \"ਖਟ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵਖਿਆਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਹਿਤ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਏਹ ਪਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਵੈਸ਼ੇਸਿਕ- ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਣਾਦ ਮੁਨਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ.#ੳ. ਦ੍ਰਵ੍ਯ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼, ਕਾਲ, ਦਿਸ਼ਾ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ. )#ਅ. ਗੁਣ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ, ਸੰਖ੍ਯਾ, ਪਰਿਮਾਣ, ਪ੍ਰਥਕਤ੍ਵ, ਸੰਯੋਗ, ਵਿਭਾਗ, ਪਰਤ੍ਵ, ਅਪਰਤ੍ਵ, ਗੁਰੁਤ੍ਵ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵ, ਸ੍‍ਨੇਹ, ਸ਼ਬਦ, ਬੁੱਧਿ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਇੱਛਾ, ਦੇਸ, ਪ੍ਰਯਤਨ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ ਸੰਸਕਾਰ).#ੲ. ਕਰਮ. (ਉਤਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਅਪਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਆਕੁੰਚਨ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਗਮਨ. )#ਸ. ਸਾਮਾਨਯ (ਜਾਤਿ). ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ.#ਹ. ਵਿਸ਼ੇਸ. ਜਿਤਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਤਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਪਦਾਰਥ ਹਨ.#ਕ. ਸਮਵਾਯ (ਉਪਾਦਾਨ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਕਾਰਯ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ).#ਏਹ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਪਵਨ ਪਰਮਾਣੂ ਰੂਪ ਨਿੱਤ, ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਨਿੱਤ ਹਨ. ਗੁਣ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਅਰ ਕਰਮ ਸਭ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸਮਵਾਯ ਏਹ ਤਿੰਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਭ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ. ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੀਵਾਤਮਾਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੈ. ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ. ਛੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਨਵੇਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਭੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ. ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#੨. ਨ੍ਯਾਯ. ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਗੋਤਮ ਰਿਸੀ ਹੈ. ਨ੍ਯਾਯਮਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਮਾਣ (ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼, ਅਨੁਮਾਨ, ਉਪਮਾਨ, ਸ਼ਬਦ)#ਅ. ਪ੍ਰਮੇਯ (ਆਤਮਾ, ਸ਼ਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ, ਅਰਥ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਦੋਸ, ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਭਾਵ, ਫਲ, ਦੁੱਖ, ਮੁਕਤਿ)#ੲ. ਸੰਸ਼ਯ. (ਦੋ ਕੋਟਿ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਟਿ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾ ਹੋਵੇ)#ਸ. ਪ੍ਰਯੋਜਨ. (ਜਿਸ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਹ. ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ. (ਮਿਸਾਲ- ਨਜੀਰ)#ਕ. ਸਿੱਧਾਂਤ. (ਨਤੀਜਾ)#ਖ. ਅਵਯਵ. (ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ, ਹੇਤੁ, ਉਦਾਹਰਣ, ਉਪਨਯ, ਨਿਗਮਨ. )#ਗ. ਤਰਕ (ਯੁਕਤਿ).#ਘ. ਨਿਰਣਯ. ਫੈਸਲਾ.#ਙ. ਵਾਦ (ਜਿੱਤ ਹਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡਕੇ ਯਥਾਰਥ ਗ੍ਯਾਨ ਵਾਸਤੇ ਚਰਚਾ)#ਚ. ਜਲਪ (ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਕੇ ਚਰਚਾ).#ਛ. ਵਿਤੰਡਾ (ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੱਖ ਡੇਗਣ ਵਾਸਤੇ ਛਲ, ਕਪਟ, ਈਰਖਾ, ਹਠ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਚਰਚਾ).#ਜ. ਹੇਤ੍ਵਾਭਾਸ (ਸਵ੍ਯਭਿਚਾਰ, ਵਿਰੁੱਧ, ਪ੍ਰਕਰਣਸਮ,² ਸਾਧ੍ਯਸਮ³ ਕਾਲਾਤੀਤ⁴).#ਝ. ਛਲ. ਦੂਸਰੇ ਅਰਧ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਕੇ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦੀ ਦੇ ਵਚਨ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ.#ਞ. ਜਾਤਿ (ਅਸਦ ਉੱਤਰ) ਪ੍ਰਤਿਵੰਧੀ ਉੱਤਰ.#ਟ. ਨਿਗ੍ਰਹ ਸ੍‍ਥਾਨ⁵ (ਅਰਥਾਤ- ਮਾਕੂਲ ਜਵਾਬ ਨਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਾਂ ਉਲਟਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ).#ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਤ੍ਯੰਤ ਨਾਸ਼ਰੂਪ ਹੈ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭੇਦਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ.#(੩) ਸਾਂਖ੍ਯ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਪਲ ਮੁਨਿ ਹੈ. ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਚੀ ਤਤ੍ਵ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ (ਕੁਦਰਤ- Nature, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣੀ, ਅਰ ਜੋ ਸਤ ਰਜ ਤਮ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮ ਅਵਸਥਾਰੂਪ ਹੈ).#ਅ. ਮਹੱਤਤ੍ਵ (ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਖਮਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਾਰਣ ਜੋ ਤੱਤ ਉਪਜਿਆ ਅਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਇਸਤਿਥ ਹੈ).#ੲ. ਅਹੰਕਾਰ (ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ \"ਹੌਮੈ\" ਹੈ).#ਸ. ਪੰਜ ਤਨਮਾਤ੍ਰ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ਼, ਸ਼ਬਦ).#ਹ. ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ (ਪੰਜ ਗ੍ਯਾਨਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਕਰਮਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇੱਕ ਮਨ).#ਕ. ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼)#ਖ. ਪੁਰੁਸ (ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ).#ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਨਿਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਣਾਮਰੂਪ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ ਦੀ, ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ, ਇਕੱਲੇ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸਫਲ ਹਨ.#ਜੀਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਰੀਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ.#ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪੰਜਤਨਮਾਤ੍ਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ ਸੂਖਮ (ਲਿੰਗ) ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾਰੂਪ ਹੈ. ਸਥੂਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਸੂਖਮ ਸ਼ਰੀਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਕੇ ਦੂਜੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਲਿੰਗ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਲੈ ਤੀਕ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਲੇ ਫੇਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ.#ਜਦ ਪੁਰਖ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸੰਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਇਸੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ.#(੪) ਪਾਤੰਜਲ ਅਥਵਾ ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ. ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਤੰਜਲੀ ਰਿਖੀ ਹੈ. ਇਸ ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਦੋ ਪਦਾਰਥ ਹਨ. ਪੁਰਖ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਰੂਪ ਵਿਸ਼੍ਵ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਜਗਤ ਦਾ ਉਪਾਦਾਨ ਅਤੇ ਈਸ਼੍ਵਰ ਨਿਮਿੱਤ ਕਾਰਣ ਹੈ. ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਚਿੱਤਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਿੱਤ ਪੂਰਣ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਯੋਗ ਹੈ.#ਯਮ, ਨਿਯਮ, ਆਸਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ, ਧਾਰਣਾ, ਧ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧਿ ਕਰਕੇ ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੀ ਮਲੀਨਤਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਜਾਣਕੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਕਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੫) ਮੀਮਾਸਾਂ. ਜੈਮਿਨੀ ਰਿਖੀ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ. ਯਗ੍ਯ ਆਦਿਕ ਵੇਦ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ. ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇਵਤਾ ਅਵਤਾਰ ਆਦਿਕ ਉੱਚ ਪਦਵੀਆਂ ਲਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਭੋਗਦੇ ਹਨ.#(੬) ਵੇਦਾਂਤ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਚਾਰ੍‍ਯ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਜੀ ਹਨ. ਵੇਦਾਂਤਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋਵੇਗਾ. ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਅਤੇ ਮਲੀਨ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਜੀਵ ਹੈ. ਜੀਵ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਕਰਕੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਭਾਸਦਾ ਹੈ. ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਮਿਟਾਉਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਅਭੇਦਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਭੇਦਭਾਵ ਮਿਟਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੀ ਮੁਕ੍ਤਿ (ਕੈਵਲ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼) ਹੈ."},{"id":20284,"word":"KtswsqR","wordUni":"ਖਟਸਾਸਤ੍ਰ","definition":"sM. षट्शास्त्र stSwsqR. ihMdUmq dy CI mu`K SwsqR. \"Ktu swsq ivcrq muiK igAwnw.\" (mwJ mÚ 5) \"Kt swsqR isimRiq viKAwn.\" (suKmnI) ihq dI isKÎw dyx vwly pusqk dw nwauN SwsqR hY, pr Kws krky Kt SwsqRW vwsqy eyh pd vriqAw jWdw hY. Kt SwsqR ieh hn-#(1) vYSyisk- ies SwsqR dw krqw kxwd muin hY, ijs ny CI pdwrQ mMny hn.#a. dRvÎ (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS, kwl, idSw, Awqmw Aqy mn. )#A. gux (rUp, rs, gMD, sprs, sMKÎw, pirmwx, pRQkqÍ, sMXog, ivBwg, prqÍ, AprqÍ, guruqÍ, dRvqÍ, snyh, Sbd, bu`iD, suK, du`K, ie`Cw, dys, pRXqn, Drm, ADrm sMskwr).#e. krm. (auqkypx, Apkypx, AwkuMcn, pRswrx, gmn. )#s. swmwnX (jwiq). pr Aqy Apr.#h. ivSys. ijqny inqÎ dRvÎ hn aunHW ƒ judy judy r`Kx vwly auqny ivSys pdwrQ hn.#k. smvwX (aupwdwn kwrx Aqy kwrX dw prspr sMbMD).#eyh CI pdwrQ inqÎ Aqy AinqÎ hn. ipRiQvI, jl, Agin Aqy pvn prmwxU rUp in`q, Aqy sQUl rUp Ain`q hn. gux inqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly inqÎ hn Aqy AinqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly AinqÎ hn. Ar krm sB AinqÎ hn. swmwnÎ ivSys smvwX eyh iqMny inqÎ hn. jIvwqmw sB SrIrW iv`c iBMn iBMn hn. prmwqmw jIvwqmW qoN judw hY. prmwxUAW qoN eISÍr dI ie`Cw Anuswr isRstI dI rcnw hoeI hY. CI pdwrQW dy pUrx gÎwn qoN mukqI dI pRwpqI huMdI hY. nvyN vYSyiskmq vwilAW ny ABwv ƒ BI pdwrQ mMinAW hY. ies qrW vYSyiskmq dy s`q pdwrQ huMdy hn.#2. nÎwX. ies SwsqR dw krqw goqm irsI hY. nÎwXmq iv`c solW pdwrQ mMny hn-#a. pRmwx (pRqÎk, Anumwn, aupmwn, Sbd)#A. pRmyX (Awqmw, SrIr, ieMidRX, ArQ, bu`DI, mn, pRivR`qI, dos, pRyqÎBwv, Pl, du`K, mukiq)#e. sMSX. (do koit vwlw igAwn, ArQwq ijs iv`c ie`k koit dw inScX nw hovy)#s. pRXojn. (ijs mqlb ƒ lY ky krm iv`c pRivrqI huMdI hY.#h. idRs†Wq. (imswl- njIr)#k. is`DWq. (nqIjw)#K. AvXv. (pRiqgÎw, hyqu, audwhrx, aupnX, ingmn. )#g. qrk (Xukiq).#G. inrxX. PYslw.#|. vwd (ij`q hwr dw i^Awl C`fky XQwrQ gÎwn vwsqy crcw)#c. jlp (ij`qx dw i^Awl r`Kky crcw).#C. ivqMfw (kyvl dUjy dy p`K fygx vwsqy Cl, kpt, eIrKw, hT nwl imlI crcw).#j. hyqÍwBws (svÎiBcwr, ivru`D, pRkrxsm,² swDÎsm³ kwlwqIq⁴).#J. Cl. dUsry ArD ƒ A¤gy r`Kky pRiqvwdI dy vcn dw KMfn krnw.#\\. jwiq (Asd au`qr) pRiqvMDI au`qr.#t. ingRh sQwn⁵ (ArQwq- mwkUl jvwb nw Purnw, jW aultw Purnw, ijs qoN hwr ho jwvy).#ienHW solHW pdwrQW dy qqÍgÎwn qoN mukqI dI pRwpqI mMnI hY, jo du`K dw AqÎMq nwSrUp hY. jIvwqmw prmwqmw qoN iBMn hY Aqy ABydqw ƒ pRwpq nhIN huMdw. pRmwxUAW dy iek`T qoN sQUl pdwrQW dI rcnw hoeI hY.#(3) sWKÎ. ies drSn dw krqw kpl muin hY. sWKÎmq Anuswr p`cI qqÍ hn-#a. pRikRiq (kudrq- Nature, ijs qoN sB vsqUAW bxIAW hn Aqy jo Awp iksy qoN nhIN bxI, Ar jo sq rj qm iqMn guxW dI sm AvsQwrUp hY).#A. mh`qqÍ (guxW iv`c ibKmqw hox krky pRikRiq dy koBkwrx jo q`q aupijAw Ar jo srIr iv`c bu`DI rUp krky iesiqQ hY).#e. AhMkwr (ijs dw rUp \"hOmY\" hY).#s. pMj qnmwqR (rUp, rs, gMD, sprS, Sbd).#h. gÎwrW ieMdRIAW (pMj gÎwnieMdRIAW, pMj krmieMdRIAW ie`k mn).#k. pMj mhwBUq (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS)#K. purus (cyqn SkqI).#sWKÎmq Anuswr jgq inqÎ hY Aqy pirxwmrUp pRvwh nwl sdw bdldw rihMdw hY.#pRikRiq ƒ purus dI, purus ƒ pRikRiq dI shwieqw dI jrUrq hY, iek¤ly dovyN insPl hn.#jIvwqmw pRiqSrIr iBMn iBMn hn.#bu`DI, AhMkwr, gÎwrW ieMdRIAW pMjqnmwqR, ienHW dw smudwX sUKm (ilMg) SrIr hY, jo krm Aqy gÎwn dw AwsrwrUp hY. sQUl SrIr dy nwS hox qoN ies dw nwS nhIN huMdw. sUKm SrIr krm Aqy gÎwnvwsnw krky pRyirAw hoieAw ie`k SrIr qoN ivCVky dUjI dyh iv`c pRvyS krdw hY. ilMg SrIr dw pRlY qIk nwS nhIN huMdw, pRlY smyN pRikRiq iv`c lY ho jWdw hY. isRis† dI auqp`qI vyly Pyr nvyN isry aupjdw hY.#jd purK ivvyk nwl Awpxy Awp ƒ pRikRiq Aqy aus dy kwrjW qoN iBMn dyKdw hY, qd bu`DI krky pRwpq hoey sMqwpW qoN duKI nhIN huMdw. iesy iBMnqw dw nwauN mukqI hY.#(4) pwqMjl AQvw XogdrSn. ies dw pRcwr krn vwlw pqMjlI irKI hY. ies SwsqR dw is`DWq ieh hY ik dRs†w Aqy idRSÎ do pdwrQ hn. purK dRs†w hY Aqy bwkI pRikRiqrUp ivSÍ sB idRSÎ hY.#pRikRiq jgq dw aupwdwn Aqy eISÍr inim`q kwrx hY. ic`q dIAW ivR`qIAW ijs vyly ruk jWdIAW hn, qd hor idRSÎ nw hox krky dRs†w dI Awpxy srUp iv`c iesiQqI huMdI hY. ic`qivR`qI dy rokx dw swDn vYrwg Aqy ABÎws hY, ijs qoN ic`q pUrx eykwgRqw ƒ pRwpq huMdw hY Aqy iesy dw nwauN Xog hY.#Xm, inXm, Awsn, pRwxwXwm, pRqÎwhwr, Dwrxw, DÎwn Aqy smwiD krky AMqhkrx dI mlInqw imt jWdI hY. pRikRiq Aqy purus ƒ iBMn iBMn jwxky gÎwn dw pRkwS huMdw hY, Ar Awqmw pRikRiq dy bMDnW qoN mukq ho ky Awpxy Awp ƒ pRikRiq qoN iBMn jwxdw hoieAw mukiq ƒ pRwpq huMdw hY.#(5) mImwsW. jYimnI irKI ies drSn dw krqw hY, jo Drm dw pUrx gÎwn hI mukiq dw swDn mMndw hY. XgÎ Awidk vyd dy d¤sy hoey krm krny hI Drm hY. krmW dy pRBwv krky hI jIv dyvqw Avqwr Awidk au`c pdvIAW lBdy hn Aqy surg Awidk lokW dy AwnMd Bogdy hn.#(6) vydWq. ies drSn dy AwcwrX vydvÎws jI hn. vydWqmq Anuswr bRhm dI s`qw Aqy SkqI nwl mwieAw dÍwrw sB kuJ bRhm qoN aupijAw hY Aqy ausy iv`c lY hovygw. Su`D mwieAw iv`c bRhm dw pRiqibMb eISÍr, Aqy mlIn mwieAw iv`c pRiqibMb jIv hY. jIv AivnwSI Aqy ie`k hY, pr aupwDIByd krky iBMn iBMn Bwsdw hY. aupwDIByd imtwaux qoN Su`D bRhm nwl ABydqw huMdI hY, bRhmgÎwn dÍwrw BydBwv imtky sÍrUp iv`c bRhm dw swkwqkwr hI muikœ (kYvlÎ mok) hY.","definitionUni":"ਸੰ. षट्शास्त्र ਸਟ੍‌ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ. ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਛੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ. \"ਖਟੁ ਸਾਸਤ ਵਿਚਰਤ ਮੁਖਿ ਗਿਆਨਾ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) \"ਖਟ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵਖਿਆਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਹਿਤ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਏਹ ਪਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਵੈਸ਼ੇਸਿਕ- ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਣਾਦ ਮੁਨਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ.#ੳ. ਦ੍ਰਵ੍ਯ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼, ਕਾਲ, ਦਿਸ਼ਾ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ. )#ਅ. ਗੁਣ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ, ਸੰਖ੍ਯਾ, ਪਰਿਮਾਣ, ਪ੍ਰਥਕਤ੍ਵ, ਸੰਯੋਗ, ਵਿਭਾਗ, ਪਰਤ੍ਵ, ਅਪਰਤ੍ਵ, ਗੁਰੁਤ੍ਵ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵ, ਸ੍‍ਨੇਹ, ਸ਼ਬਦ, ਬੁੱਧਿ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਇੱਛਾ, ਦੇਸ, ਪ੍ਰਯਤਨ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ ਸੰਸਕਾਰ).#ੲ. ਕਰਮ. (ਉਤਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਅਪਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਆਕੁੰਚਨ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਗਮਨ. )#ਸ. ਸਾਮਾਨਯ (ਜਾਤਿ). ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ.#ਹ. ਵਿਸ਼ੇਸ. ਜਿਤਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਤਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਪਦਾਰਥ ਹਨ.#ਕ. ਸਮਵਾਯ (ਉਪਾਦਾਨ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਕਾਰਯ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ).#ਏਹ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਪਵਨ ਪਰਮਾਣੂ ਰੂਪ ਨਿੱਤ, ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਨਿੱਤ ਹਨ. ਗੁਣ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਅਰ ਕਰਮ ਸਭ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸਮਵਾਯ ਏਹ ਤਿੰਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਭ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ. ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੀਵਾਤਮਾਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੈ. ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ. ਛੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਨਵੇਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਭੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ. ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#੨. ਨ੍ਯਾਯ. ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਗੋਤਮ ਰਿਸੀ ਹੈ. ਨ੍ਯਾਯਮਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਮਾਣ (ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼, ਅਨੁਮਾਨ, ਉਪਮਾਨ, ਸ਼ਬਦ)#ਅ. ਪ੍ਰਮੇਯ (ਆਤਮਾ, ਸ਼ਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ, ਅਰਥ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਦੋਸ, ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਭਾਵ, ਫਲ, ਦੁੱਖ, ਮੁਕਤਿ)#ੲ. ਸੰਸ਼ਯ. (ਦੋ ਕੋਟਿ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਟਿ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾ ਹੋਵੇ)#ਸ. ਪ੍ਰਯੋਜਨ. (ਜਿਸ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਹ. ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ. (ਮਿਸਾਲ- ਨਜੀਰ)#ਕ. ਸਿੱਧਾਂਤ. (ਨਤੀਜਾ)#ਖ. ਅਵਯਵ. (ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ, ਹੇਤੁ, ਉਦਾਹਰਣ, ਉਪਨਯ, ਨਿਗਮਨ. )#ਗ. ਤਰਕ (ਯੁਕਤਿ).#ਘ. ਨਿਰਣਯ. ਫੈਸਲਾ.#ਙ. ਵਾਦ (ਜਿੱਤ ਹਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡਕੇ ਯਥਾਰਥ ਗ੍ਯਾਨ ਵਾਸਤੇ ਚਰਚਾ)#ਚ. ਜਲਪ (ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਕੇ ਚਰਚਾ).#ਛ. ਵਿਤੰਡਾ (ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੱਖ ਡੇਗਣ ਵਾਸਤੇ ਛਲ, ਕਪਟ, ਈਰਖਾ, ਹਠ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਚਰਚਾ).#ਜ. ਹੇਤ੍ਵਾਭਾਸ (ਸਵ੍ਯਭਿਚਾਰ, ਵਿਰੁੱਧ, ਪ੍ਰਕਰਣਸਮ,² ਸਾਧ੍ਯਸਮ³ ਕਾਲਾਤੀਤ⁴).#ਝ. ਛਲ. ਦੂਸਰੇ ਅਰਧ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਕੇ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦੀ ਦੇ ਵਚਨ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ.#ਞ. ਜਾਤਿ (ਅਸਦ ਉੱਤਰ) ਪ੍ਰਤਿਵੰਧੀ ਉੱਤਰ.#ਟ. ਨਿਗ੍ਰਹ ਸ੍‍ਥਾਨ⁵ (ਅਰਥਾਤ- ਮਾਕੂਲ ਜਵਾਬ ਨਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਾਂ ਉਲਟਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ).#ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਤ੍ਯੰਤ ਨਾਸ਼ਰੂਪ ਹੈ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭੇਦਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ.#(੩) ਸਾਂਖ੍ਯ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਪਲ ਮੁਨਿ ਹੈ. ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਚੀ ਤਤ੍ਵ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ (ਕੁਦਰਤ- Nature, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣੀ, ਅਰ ਜੋ ਸਤ ਰਜ ਤਮ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮ ਅਵਸਥਾਰੂਪ ਹੈ).#ਅ. ਮਹੱਤਤ੍ਵ (ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਖਮਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਾਰਣ ਜੋ ਤੱਤ ਉਪਜਿਆ ਅਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਇਸਤਿਥ ਹੈ).#ੲ. ਅਹੰਕਾਰ (ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ \"ਹੌਮੈ\" ਹੈ).#ਸ. ਪੰਜ ਤਨਮਾਤ੍ਰ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ਼, ਸ਼ਬਦ).#ਹ. ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ (ਪੰਜ ਗ੍ਯਾਨਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਕਰਮਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇੱਕ ਮਨ).#ਕ. ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼)#ਖ. ਪੁਰੁਸ (ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ).#ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਨਿਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਣਾਮਰੂਪ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ ਦੀ, ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ, ਇਕੱਲੇ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸਫਲ ਹਨ.#ਜੀਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਰੀਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ.#ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪੰਜਤਨਮਾਤ੍ਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ ਸੂਖਮ (ਲਿੰਗ) ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾਰੂਪ ਹੈ. ਸਥੂਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਸੂਖਮ ਸ਼ਰੀਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਕੇ ਦੂਜੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਲਿੰਗ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਲੈ ਤੀਕ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਲੇ ਫੇਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ.#ਜਦ ਪੁਰਖ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸੰਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਇਸੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ.#(੪) ਪਾਤੰਜਲ ਅਥਵਾ ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ. ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਤੰਜਲੀ ਰਿਖੀ ਹੈ. ਇਸ ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਦੋ ਪਦਾਰਥ ਹਨ. ਪੁਰਖ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਰੂਪ ਵਿਸ਼੍ਵ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਜਗਤ ਦਾ ਉਪਾਦਾਨ ਅਤੇ ਈਸ਼੍ਵਰ ਨਿਮਿੱਤ ਕਾਰਣ ਹੈ. ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਚਿੱਤਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਿੱਤ ਪੂਰਣ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਯੋਗ ਹੈ.#ਯਮ, ਨਿਯਮ, ਆਸਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ, ਧਾਰਣਾ, ਧ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧਿ ਕਰਕੇ ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੀ ਮਲੀਨਤਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਜਾਣਕੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਕਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੫) ਮੀਮਾਸਾਂ. ਜੈਮਿਨੀ ਰਿਖੀ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ. ਯਗ੍ਯ ਆਦਿਕ ਵੇਦ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ. ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇਵਤਾ ਅਵਤਾਰ ਆਦਿਕ ਉੱਚ ਪਦਵੀਆਂ ਲਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਭੋਗਦੇ ਹਨ.#(੬) ਵੇਦਾਂਤ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਚਾਰ੍‍ਯ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਜੀ ਹਨ. ਵੇਦਾਂਤਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋਵੇਗਾ. ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਅਤੇ ਮਲੀਨ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਜੀਵ ਹੈ. ਜੀਵ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਕਰਕੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਭਾਸਦਾ ਹੈ. ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਮਿਟਾਉਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਅਭੇਦਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਭੇਦਭਾਵ ਮਿਟਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੀ ਮੁਕ੍ਤਿ (ਕੈਵਲ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼) ਹੈ."},{"id":20285,"word":"KtswsqR","wordUni":"ਖਟਸਾਸ੍‍ਤ੍ਰ","definition":"sM. षट्शास्त्र stSwsqR. ihMdUmq dy CI mu`K SwsqR. \"Ktu swsq ivcrq muiK igAwnw.\" (mwJ mÚ 5) \"Kt swsqR isimRiq viKAwn.\" (suKmnI) ihq dI isKÎw dyx vwly pusqk dw nwauN SwsqR hY, pr Kws krky Kt SwsqRW vwsqy eyh pd vriqAw jWdw hY. Kt SwsqR ieh hn-#(1) vYSyisk- ies SwsqR dw krqw kxwd muin hY, ijs ny CI pdwrQ mMny hn.#a. dRvÎ (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS, kwl, idSw, Awqmw Aqy mn. )#A. gux (rUp, rs, gMD, sprs, sMKÎw, pirmwx, pRQkqÍ, sMXog, ivBwg, prqÍ, AprqÍ, guruqÍ, dRvqÍ, snyh, Sbd, bu`iD, suK, du`K, ie`Cw, dys, pRXqn, Drm, ADrm sMskwr).#e. krm. (auqkypx, Apkypx, AwkuMcn, pRswrx, gmn. )#s. swmwnX (jwiq). pr Aqy Apr.#h. ivSys. ijqny inqÎ dRvÎ hn aunHW ƒ judy judy r`Kx vwly auqny ivSys pdwrQ hn.#k. smvwX (aupwdwn kwrx Aqy kwrX dw prspr sMbMD).#eyh CI pdwrQ inqÎ Aqy AinqÎ hn. ipRiQvI, jl, Agin Aqy pvn prmwxU rUp in`q, Aqy sQUl rUp Ain`q hn. gux inqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly inqÎ hn Aqy AinqÎ dRvÎ iv`c rihx vwly AinqÎ hn. Ar krm sB AinqÎ hn. swmwnÎ ivSys smvwX eyh iqMny inqÎ hn. jIvwqmw sB SrIrW iv`c iBMn iBMn hn. prmwqmw jIvwqmW qoN judw hY. prmwxUAW qoN eISÍr dI ie`Cw Anuswr isRstI dI rcnw hoeI hY. CI pdwrQW dy pUrx gÎwn qoN mukqI dI pRwpqI huMdI hY. nvyN vYSyiskmq vwilAW ny ABwv ƒ BI pdwrQ mMinAW hY. ies qrW vYSyiskmq dy s`q pdwrQ huMdy hn.#2. nÎwX. ies SwsqR dw krqw goqm irsI hY. nÎwXmq iv`c solW pdwrQ mMny hn-#a. pRmwx (pRqÎk, Anumwn, aupmwn, Sbd)#A. pRmyX (Awqmw, SrIr, ieMidRX, ArQ, bu`DI, mn, pRivR`qI, dos, pRyqÎBwv, Pl, du`K, mukiq)#e. sMSX. (do koit vwlw igAwn, ArQwq ijs iv`c ie`k koit dw inScX nw hovy)#s. pRXojn. (ijs mqlb ƒ lY ky krm iv`c pRivrqI huMdI hY.#h. idRs†Wq. (imswl- njIr)#k. is`DWq. (nqIjw)#K. AvXv. (pRiqgÎw, hyqu, audwhrx, aupnX, ingmn. )#g. qrk (Xukiq).#G. inrxX. PYslw.#|. vwd (ij`q hwr dw i^Awl C`fky XQwrQ gÎwn vwsqy crcw)#c. jlp (ij`qx dw i^Awl r`Kky crcw).#C. ivqMfw (kyvl dUjy dy p`K fygx vwsqy Cl, kpt, eIrKw, hT nwl imlI crcw).#j. hyqÍwBws (svÎiBcwr, ivru`D, pRkrxsm,² swDÎsm³ kwlwqIq⁴).#J. Cl. dUsry ArD ƒ A¤gy r`Kky pRiqvwdI dy vcn dw KMfn krnw.#\\. jwiq (Asd au`qr) pRiqvMDI au`qr.#t. ingRh sQwn⁵ (ArQwq- mwkUl jvwb nw Purnw, jW aultw Purnw, ijs qoN hwr ho jwvy).#ienHW solHW pdwrQW dy qqÍgÎwn qoN mukqI dI pRwpqI mMnI hY, jo du`K dw AqÎMq nwSrUp hY. jIvwqmw prmwqmw qoN iBMn hY Aqy ABydqw ƒ pRwpq nhIN huMdw. pRmwxUAW dy iek`T qoN sQUl pdwrQW dI rcnw hoeI hY.#(3) sWKÎ. ies drSn dw krqw kpl muin hY. sWKÎmq Anuswr p`cI qqÍ hn-#a. pRikRiq (kudrq- Nature, ijs qoN sB vsqUAW bxIAW hn Aqy jo Awp iksy qoN nhIN bxI, Ar jo sq rj qm iqMn guxW dI sm AvsQwrUp hY).#A. mh`qqÍ (guxW iv`c ibKmqw hox krky pRikRiq dy koBkwrx jo q`q aupijAw Ar jo srIr iv`c bu`DI rUp krky iesiqQ hY).#e. AhMkwr (ijs dw rUp \"hOmY\" hY).#s. pMj qnmwqR (rUp, rs, gMD, sprS, Sbd).#h. gÎwrW ieMdRIAW (pMj gÎwnieMdRIAW, pMj krmieMdRIAW ie`k mn).#k. pMj mhwBUq (ipRiQvI, jl, Agin, pvn, AwkwS)#K. purus (cyqn SkqI).#sWKÎmq Anuswr jgq inqÎ hY Aqy pirxwmrUp pRvwh nwl sdw bdldw rihMdw hY.#pRikRiq ƒ purus dI, purus ƒ pRikRiq dI shwieqw dI jrUrq hY, iek¤ly dovyN insPl hn.#jIvwqmw pRiqSrIr iBMn iBMn hn.#bu`DI, AhMkwr, gÎwrW ieMdRIAW pMjqnmwqR, ienHW dw smudwX sUKm (ilMg) SrIr hY, jo krm Aqy gÎwn dw AwsrwrUp hY. sQUl SrIr dy nwS hox qoN ies dw nwS nhIN huMdw. sUKm SrIr krm Aqy gÎwnvwsnw krky pRyirAw hoieAw ie`k SrIr qoN ivCVky dUjI dyh iv`c pRvyS krdw hY. ilMg SrIr dw pRlY qIk nwS nhIN huMdw, pRlY smyN pRikRiq iv`c lY ho jWdw hY. isRis† dI auqp`qI vyly Pyr nvyN isry aupjdw hY.#jd purK ivvyk nwl Awpxy Awp ƒ pRikRiq Aqy aus dy kwrjW qoN iBMn dyKdw hY, qd bu`DI krky pRwpq hoey sMqwpW qoN duKI nhIN huMdw. iesy iBMnqw dw nwauN mukqI hY.#(4) pwqMjl AQvw XogdrSn. ies dw pRcwr krn vwlw pqMjlI irKI hY. ies SwsqR dw is`DWq ieh hY ik dRs†w Aqy idRSÎ do pdwrQ hn. purK dRs†w hY Aqy bwkI pRikRiqrUp ivSÍ sB idRSÎ hY.#pRikRiq jgq dw aupwdwn Aqy eISÍr inim`q kwrx hY. ic`q dIAW ivR`qIAW ijs vyly ruk jWdIAW hn, qd hor idRSÎ nw hox krky dRs†w dI Awpxy srUp iv`c iesiQqI huMdI hY. ic`qivR`qI dy rokx dw swDn vYrwg Aqy ABÎws hY, ijs qoN ic`q pUrx eykwgRqw ƒ pRwpq huMdw hY Aqy iesy dw nwauN Xog hY.#Xm, inXm, Awsn, pRwxwXwm, pRqÎwhwr, Dwrxw, DÎwn Aqy smwiD krky AMqhkrx dI mlInqw imt jWdI hY. pRikRiq Aqy purus ƒ iBMn iBMn jwxky gÎwn dw pRkwS huMdw hY, Ar Awqmw pRikRiq dy bMDnW qoN mukq ho ky Awpxy Awp ƒ pRikRiq qoN iBMn jwxdw hoieAw mukiq ƒ pRwpq huMdw hY.#(5) mImwsW. jYimnI irKI ies drSn dw krqw hY, jo Drm dw pUrx gÎwn hI mukiq dw swDn mMndw hY. XgÎ Awidk vyd dy d¤sy hoey krm krny hI Drm hY. krmW dy pRBwv krky hI jIv dyvqw Avqwr Awidk au`c pdvIAW lBdy hn Aqy surg Awidk lokW dy AwnMd Bogdy hn.#(6) vydWq. ies drSn dy AwcwrX vydvÎws jI hn. vydWqmq Anuswr bRhm dI s`qw Aqy SkqI nwl mwieAw dÍwrw sB kuJ bRhm qoN aupijAw hY Aqy ausy iv`c lY hovygw. Su`D mwieAw iv`c bRhm dw pRiqibMb eISÍr, Aqy mlIn mwieAw iv`c pRiqibMb jIv hY. jIv AivnwSI Aqy ie`k hY, pr aupwDIByd krky iBMn iBMn Bwsdw hY. aupwDIByd imtwaux qoN Su`D bRhm nwl ABydqw huMdI hY, bRhmgÎwn dÍwrw BydBwv imtky sÍrUp iv`c bRhm dw swkwqkwr hI muikœ (kYvlÎ mok) hY.","definitionUni":"ਸੰ. षट्शास्त्र ਸਟ੍‌ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ. ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਛੀ ਮੁੱਖ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ. \"ਖਟੁ ਸਾਸਤ ਵਿਚਰਤ ਮੁਖਿ ਗਿਆਨਾ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) \"ਖਟ ਸਾਸਤ੍ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵਖਿਆਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਹਿਤ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੁਸਤਕ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰਾਂ ਵਾਸਤੇ ਏਹ ਪਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਵੈਸ਼ੇਸਿਕ- ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਣਾਦ ਮੁਨਿ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ.#ੳ. ਦ੍ਰਵ੍ਯ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼, ਕਾਲ, ਦਿਸ਼ਾ, ਆਤਮਾ ਅਤੇ ਮਨ. )#ਅ. ਗੁਣ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ, ਸੰਖ੍ਯਾ, ਪਰਿਮਾਣ, ਪ੍ਰਥਕਤ੍ਵ, ਸੰਯੋਗ, ਵਿਭਾਗ, ਪਰਤ੍ਵ, ਅਪਰਤ੍ਵ, ਗੁਰੁਤ੍ਵ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵ, ਸ੍‍ਨੇਹ, ਸ਼ਬਦ, ਬੁੱਧਿ, ਸੁਖ, ਦੁੱਖ, ਇੱਛਾ, ਦੇਸ, ਪ੍ਰਯਤਨ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ ਸੰਸਕਾਰ).#ੲ. ਕਰਮ. (ਉਤਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਅਪਕ੍ਸ਼ੇਪਣ, ਆਕੁੰਚਨ, ਪ੍ਰਸਾਰਣ, ਗਮਨ. )#ਸ. ਸਾਮਾਨਯ (ਜਾਤਿ). ਪਰ ਅਤੇ ਅਪਰ.#ਹ. ਵਿਸ਼ੇਸ. ਜਿਤਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਉਤਨੇ ਵਿਸ਼ੇਸ ਪਦਾਰਥ ਹਨ.#ਕ. ਸਮਵਾਯ (ਉਪਾਦਾਨ ਕਾਰਣ ਅਤੇ ਕਾਰਯ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ).#ਏਹ ਛੀ ਪਦਾਰਥ ਨਿਤ੍ਯ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ ਅਤੇ ਪਵਨ ਪਰਮਾਣੂ ਰੂਪ ਨਿੱਤ, ਅਤੇ ਸਥੂਲ ਰੂਪ ਅਨਿੱਤ ਹਨ. ਗੁਣ ਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਦ੍ਰਵ੍ਯ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਅਰ ਕਰਮ ਸਭ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸ ਸਮਵਾਯ ਏਹ ਤਿੰਨੇ ਨਿਤ੍ਯ ਹਨ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਸਭ ਸ਼ਰੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ. ਪਰਮਾਤਮਾ ਜੀਵਾਤਮਾਂ ਤੋਂ ਜੁਦਾ ਹੈ. ਪਰਮਾਣੂਆਂ ਤੋਂ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸ੍ਰਿਸਟੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ. ਛੀ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਨਵੇਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਅਭਾਵ ਨੂੰ ਭੀ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਿਆਂ ਹੈ. ਇਸ ਤਰਾਂ ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਦੇ ਸੱਤ ਪਦਾਰਥ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#੨. ਨ੍ਯਾਯ. ਇਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਕਰਤਾ ਗੋਤਮ ਰਿਸੀ ਹੈ. ਨ੍ਯਾਯਮਤ ਵਿੱਚ ਸੋਲਾਂ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨੇ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਮਾਣ (ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼, ਅਨੁਮਾਨ, ਉਪਮਾਨ, ਸ਼ਬਦ)#ਅ. ਪ੍ਰਮੇਯ (ਆਤਮਾ, ਸ਼ਰੀਰ, ਇੰਦ੍ਰਿਯ, ਅਰਥ, ਬੁੱਧੀ, ਮਨ, ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਤੀ, ਦੋਸ, ਪ੍ਰੇਤ੍ਯਭਾਵ, ਫਲ, ਦੁੱਖ, ਮੁਕਤਿ)#ੲ. ਸੰਸ਼ਯ. (ਦੋ ਕੋਟਿ ਵਾਲਾ ਗਿਆਨ, ਅਰਥਾਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕੋਟਿ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਯ ਨਾ ਹੋਵੇ)#ਸ. ਪ੍ਰਯੋਜਨ. (ਜਿਸ ਮਤਲਬ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਹ. ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ. (ਮਿਸਾਲ- ਨਜੀਰ)#ਕ. ਸਿੱਧਾਂਤ. (ਨਤੀਜਾ)#ਖ. ਅਵਯਵ. (ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ, ਹੇਤੁ, ਉਦਾਹਰਣ, ਉਪਨਯ, ਨਿਗਮਨ. )#ਗ. ਤਰਕ (ਯੁਕਤਿ).#ਘ. ਨਿਰਣਯ. ਫੈਸਲਾ.#ਙ. ਵਾਦ (ਜਿੱਤ ਹਾਰ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਛੱਡਕੇ ਯਥਾਰਥ ਗ੍ਯਾਨ ਵਾਸਤੇ ਚਰਚਾ)#ਚ. ਜਲਪ (ਜਿੱਤਣ ਦਾ ਖ਼ਿਆਲ ਰੱਖਕੇ ਚਰਚਾ).#ਛ. ਵਿਤੰਡਾ (ਕੇਵਲ ਦੂਜੇ ਦੇ ਪੱਖ ਡੇਗਣ ਵਾਸਤੇ ਛਲ, ਕਪਟ, ਈਰਖਾ, ਹਠ ਨਾਲ ਮਿਲੀ ਚਰਚਾ).#ਜ. ਹੇਤ੍ਵਾਭਾਸ (ਸਵ੍ਯਭਿਚਾਰ, ਵਿਰੁੱਧ, ਪ੍ਰਕਰਣਸਮ,² ਸਾਧ੍ਯਸਮ³ ਕਾਲਾਤੀਤ⁴).#ਝ. ਛਲ. ਦੂਸਰੇ ਅਰਧ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਰੱਖਕੇ ਪ੍ਰਤਿਵਾਦੀ ਦੇ ਵਚਨ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਨਾ.#ਞ. ਜਾਤਿ (ਅਸਦ ਉੱਤਰ) ਪ੍ਰਤਿਵੰਧੀ ਉੱਤਰ.#ਟ. ਨਿਗ੍ਰਹ ਸ੍‍ਥਾਨ⁵ (ਅਰਥਾਤ- ਮਾਕੂਲ ਜਵਾਬ ਨਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਾਂ ਉਲਟਾ ਫੁਰਨਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇ).#ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੋਲ੍ਹਾਂ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੰਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਤ੍ਯੰਤ ਨਾਸ਼ਰੂਪ ਹੈ. ਜੀਵਾਤਮਾ ਪਰਮਾਤਮਾ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੈ ਅਤੇ ਅਭੇਦਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਪ੍ਰਮਾਣੂਆਂ ਦੇ ਇਕੱਠ ਤੋਂ ਸਥੂਲ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ ਹੈ.#(੩) ਸਾਂਖ੍ਯ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਕਪਲ ਮੁਨਿ ਹੈ. ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੱਚੀ ਤਤ੍ਵ ਹਨ-#ੳ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ (ਕੁਦਰਤ- Nature, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਭ ਵਸਤੂਆਂ ਬਣੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਆਪ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਬਣੀ, ਅਰ ਜੋ ਸਤ ਰਜ ਤਮ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਸਮ ਅਵਸਥਾਰੂਪ ਹੈ).#ਅ. ਮਹੱਤਤ੍ਵ (ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਖਮਤਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਕ੍ਸ਼ੋਭਕਾਰਣ ਜੋ ਤੱਤ ਉਪਜਿਆ ਅਰ ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧੀ ਰੂਪ ਕਰਕੇ ਇਸਤਿਥ ਹੈ).#ੲ. ਅਹੰਕਾਰ (ਜਿਸ ਦਾ ਰੂਪ \"ਹੌਮੈ\" ਹੈ).#ਸ. ਪੰਜ ਤਨਮਾਤ੍ਰ (ਰੂਪ, ਰਸ, ਗੰਧ, ਸਪਰਸ਼, ਸ਼ਬਦ).#ਹ. ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ (ਪੰਜ ਗ੍ਯਾਨਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਪੰਜ ਕਰਮਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਇੱਕ ਮਨ).#ਕ. ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ, ਜਲ, ਅਗਨਿ, ਪਵਨ, ਆਕਾਸ਼)#ਖ. ਪੁਰੁਸ (ਚੇਤਨ ਸ਼ਕਤੀ).#ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜਗਤ ਨਿਤ੍ਯ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਿਣਾਮਰੂਪ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨਾਲ ਸਦਾ ਬਦਲਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਨੂੰ ਪੁਰੁਸ ਦੀ, ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ, ਇਕੱਲੇ ਦੋਵੇਂ ਨਿਸਫਲ ਹਨ.#ਜੀਵਾਤਮਾ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਰੀਰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹਨ.#ਬੁੱਧੀ, ਅਹੰਕਾਰ, ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਪੰਜਤਨਮਾਤ੍ਰ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ ਸੂਖਮ (ਲਿੰਗ) ਸ਼ਰੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਆਸਰਾਰੂਪ ਹੈ. ਸਥੂਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਸੂਖਮ ਸ਼ਰੀਰ ਕਰਮ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਵਾਸਨਾ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰੇਰਿਆ ਹੋਇਆ ਇੱਕ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਵਿਛੜਕੇ ਦੂਜੀ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਲਿੰਗ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਲੈ ਤੀਕ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਪ੍ਰਲੈ ਸਮੇਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਦੀ ਉਤਪੱਤੀ ਵੇਲੇ ਫੇਰ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਉਪਜਦਾ ਹੈ.#ਜਦ ਪੁਰਖ ਵਿਵੇਕ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰਜਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਦੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਬੁੱਧੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸੰਤਾਪਾਂ ਤੋਂ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. ਇਸੇ ਭਿੰਨਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮੁਕਤੀ ਹੈ.#(੪) ਪਾਤੰਜਲ ਅਥਵਾ ਯੋਗਦਰਸ਼ਨ. ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਤੰਜਲੀ ਰਿਖੀ ਹੈ. ਇਸ ਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਦੋ ਪਦਾਰਥ ਹਨ. ਪੁਰਖ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿਰੂਪ ਵਿਸ਼੍ਵ ਸਭ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਹੈ.#ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਜਗਤ ਦਾ ਉਪਾਦਾਨ ਅਤੇ ਈਸ਼੍ਵਰ ਨਿਮਿੱਤ ਕਾਰਣ ਹੈ. ਚਿੱਤ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਰੁਕ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਦ ਹੋਰ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦ੍ਰਸ੍ਟਾ ਦੀ ਆਪਣੇ ਸਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਸਥਿਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਚਿੱਤਵ੍ਰਿੱਤੀ ਦੇ ਰੋਕਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਵੈਰਾਗ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਿੱਤ ਪੂਰਣ ਏਕਾਗ੍ਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਯੋਗ ਹੈ.#ਯਮ, ਨਿਯਮ, ਆਸਨ, ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ, ਧਾਰਣਾ, ਧ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਸਮਾਧਿ ਕਰਕੇ ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੀ ਮਲੀਨਤਾ ਮਿਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ ਨੂੰ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਜਾਣਕੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਰ ਆਤਮਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਮੁਕਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੫) ਮੀਮਾਸਾਂ. ਜੈਮਿਨੀ ਰਿਖੀ ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦਾ ਕਰਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ ਦਾ ਪੂਰਣ ਗ੍ਯਾਨ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮੰਨਦਾ ਹੈ. ਯਗ੍ਯ ਆਦਿਕ ਵੇਦ ਦੇ ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਕਰਮ ਕਰਨੇ ਹੀ ਧਰਮ ਹੈ. ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਹੀ ਜੀਵ ਦੇਵਤਾ ਅਵਤਾਰ ਆਦਿਕ ਉੱਚ ਪਦਵੀਆਂ ਲਭਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸੁਰਗ ਆਦਿਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦ ਭੋਗਦੇ ਹਨ.#(੬) ਵੇਦਾਂਤ. ਇਸ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇ ਆਚਾਰ੍‍ਯ ਵੇਦਵ੍ਯਾਸ ਜੀ ਹਨ. ਵੇਦਾਂਤਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਹਮ ਦੀ ਸੱਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਮਾਇਆ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਭ ਕੁਝ ਬ੍ਰਹਮ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਲੈ ਹੋਵੇਗਾ. ਸ਼ੁੱਧ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਅਤੇ ਮਲੀਨ ਮਾਇਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬ ਜੀਵ ਹੈ. ਜੀਵ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਅਤੇ ਇੱਕ ਹੈ, ਪਰ ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਕਰਕੇ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਭਾਸਦਾ ਹੈ. ਉਪਾਧੀਭੇਦ ਮਿਟਾਉਣ ਤੋਂ ਸ਼ੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਅਭੇਦਤਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਭੇਦਭਾਵ ਮਿਟਕੇ ਸ੍ਵਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤਕਾਰ ਹੀ ਮੁਕ੍ਤਿ (ਕੈਵਲ੍ਯ ਮੋਕ੍ਸ਼) ਹੈ."},{"id":20292,"word":"Ktkrm","wordUni":"ਖਟਕਰਮ","definition":"sM. षट्कर्म्मन् sMgÎw- CI krm. \"kir ikirAw Ktkrm krMqw.\" (sopurKu) mnuisimRqI Anuswr bRwhmx dy CI krm ieh hn- pVHnw, pVHwauxw, XgÎ krnw, XgÎ krwauxw, dwn dyxw, dwn lYxw.#(अध्ययन, अध्यापन, यजन, याजन, दान, प्रतिग्रह)¹#mnu ny CI krm ieh BI ilKy hn- vyd dw ABÎws, qp, gÎwn, ieMdRIAW kwbU krnIAW, AihMsw Aqy gurU dI syvw[²#2. Xogmq Anuswr Ktkrm ieh hn-#(a) DOqI. cwr auNgl cOVI pMdRw h`Q lMmI bwrIk vsqR dI p`tI, kosy pwxI nwl iBauNky ie`k ie`k h`Q roz inglx dw ABÎws krnw Aqy pMdRW idnW iv`c pMdRW h`Q ingl lYxI, ipClw iknwrw dMdW iv`c mjbUq PV r`Kxw Aqy p`tI ƒ hOlI hOlI bwhr k`Fxw. Ajyhw krx nwl AWdrW (AMqVI) dI sPweI huMdI hY.#(A) nyqRI. ie`k ig`T lMmw sUq dw forw bwrIk Aqy mulwiem lY ky n`k iv`c cVHwauxw, Ar aus dw ie`k isrw mUMh dy rsqy k`Fxw Aqy dovyN isry PVky hOlI hOlI n`k Aqy kMT dI sPweI krnI.#(e) nOil (inaulI). dovyN kMnHy nIvyN krky ip`T dw vl k`Fky is¤Dy bYTxw, pRwxW dy bl nwl pyt ƒ s¤jy K¤by au`pr hyT ies qrW clwiemwn krnw, ijvyN mDwxI dy iPrx qoN mtky iv`c dhIN dI hwlq huMdI hY.#(s) vsqI. nwBI qk pwxI iv`c bYTky CI auNgl dI lMmI, auNgl ijqnI motI QoQI bWs dI nlkI lY ky cwr auNgl gudw iv`c cVHwauxI Aqy pRwxW dy bl nwl aus rwhIN jl iK`cky AMqVI swP krnI.#(h) qRwtk. nyqRW dI tk iksy Kws icMnH au¤qy lwky aus vyly qWeI ie`krs dyKdy rihxw, jdoN qk nyqRW iv`c jl Awky njr Qk nw jwvy.#(k) BsRw (kpwlBwiq). luhwr dI DONkxI vwkr ryck pUrk dy ABÎws nwl pRwxW ƒ bwr bwr cVHwauxw auqwrnw[#3. qMqRSwsqR Anuswr CI krm ieh hn:-#SWiq, viSkrx, sqMBn, ivdÍysx, au`cwtn Aqy mwrx[#3. AiqR iriK CI krm ieh ilKdw hY-#jp, qp, qIrQXwqRw, dyvpUjn, mMqRswDn, sMnÎws[#5. pwrwSr isimRqI iv`c Kt krm ieh d¤sy hn-#sMDÎw, snwn, jp, hvn, vydpwT Aqy dyvpUjn.","definitionUni":"ਸੰ. षट्कर्म्मन् ਸੰਗ੍ਯਾ- ਛੀ ਕਰਮ. \"ਕਰਿ ਕਿਰਿਆ ਖਟਕਰਮ ਕਰੰਤਾ.\" (ਸੋਪੁਰਖੁ) ਮਨੁਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੇ ਛੀ ਕਰਮ ਇਹ ਹਨ- ਪੜ੍ਹਨਾ, ਪੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਯਗ੍ਯ ਕਰਨਾ, ਯਗ੍ਯ ਕਰਾਉਣਾ, ਦਾਨ ਦੇਣਾ, ਦਾਨ ਲੈਣਾ.#(अध्ययन, अध्यापन, यजन, याजन, दान, प्रतिग्रह)¹#ਮਨੁ ਨੇ ਛੀ ਕਰਮ ਇਹ ਭੀ ਲਿਖੇ ਹਨ- ਵੇਦ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ, ਤਪ, ਗ੍ਯਾਨ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਾਬੂ ਕਰਨੀਆਂ, ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ।²#੨. ਯੋਗਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਖਟਕਰਮ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਧੌਤੀ. ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਚੌੜੀ ਪੰਦ੍ਰਾ ਹੱਥ ਲੰਮੀ ਬਾਰੀਕ ਵਸਤ੍ਰ ਦੀ ਪੱਟੀ, ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਭਿਉਂਕੇ ਇੱਕ ਇੱਕ ਹੱਥ ਰੋਜ਼ ਨਿਗਲਣ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪੰਦ੍ਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਦ੍ਰਾਂ ਹੱਥ ਨਿਗਲ ਲੈਣੀ, ਪਿਛਲਾ ਕਿਨਾਰਾ ਦੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਜਬੂਤ ਫੜ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਪੱਟੀ ਨੂੰ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣਾ. ਅਜੇਹਾ ਕਰਣ ਨਾਲ ਆਂਦਰਾਂ (ਅੰਤੜੀ) ਦੀ ਸਫਾਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#(ਅ) ਨੇਤ੍ਰੀ. ਇੱਕ ਗਿੱਠ ਲੰਮਾ ਸੂਤ ਦਾ ਡੋਰਾ ਬਾਰੀਕ ਅਤੇ ਮੁਲਾਇਮ ਲੈ ਕੇ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ, ਅਰ ਉਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਮੂੰਹ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕੱਢਣਾ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਸਿਰੇ ਫੜਕੇ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਨੱਕ ਅਤੇ ਕੰਠ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ.#(ੲ) ਨੌਲਿ (ਨਿਉਲੀ). ਦੋਵੇਂ ਕੰਨ੍ਹੇ ਨੀਵੇਂ ਕਰਕੇ ਪਿੱਠ ਦਾ ਵਲ ਕੱਢਕੇ ਸਿੱਧੇ ਬੈਠਣਾ, ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਪੇਟ ਨੂੰ ਸੱਜੇ ਖੱਬੇ ਉੱਪਰ ਹੇਠ ਇਸ ਤਰਾਂ ਚਲਾਇਮਾਨ ਕਰਨਾ, ਜਿਵੇਂ ਮਧਾਣੀ ਦੇ ਫਿਰਣ ਤੋਂ ਮਟਕੇ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#(ਸ) ਵਸਤੀ. ਨਾਭੀ ਤਕ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ ਛੀ ਉਂਗਲ ਦੀ ਲੰਮੀ, ਉਂਗਲ ਜਿਤਨੀ ਮੋਟੀ ਥੋਥੀ ਬਾਂਸ ਦੀ ਨਲਕੀ ਲੈ ਕੇ ਚਾਰ ਉਂਗਲ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਾਉਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਉਸ ਰਾਹੀਂ ਜਲ ਖਿੱਚਕੇ ਅੰਤੜੀ ਸਾਫ ਕਰਨੀ.#(ਹ) ਤ੍ਰਾਟਕ. ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਟਕ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਚਿੰਨ੍ਹ ਉੱਤੇ ਲਾਕੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂਈ ਇੱਕਰਸ ਦੇਖਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਜਦੋਂ ਤਕ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਜਲ ਆਕੇ ਨਜਰ ਥਕ ਨਾ ਜਾਵੇ.#(ਕ) ਭਸ੍ਰਾ (ਕਪਾਲਭਾਤਿ). ਲੁਹਾਰ ਦੀ ਧੌਂਕਣੀ ਵਾਕਰ ਰੇਚਕ ਪੂਰਕ ਦੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਉਤਾਰਨਾ।#੩. ਤੰਤ੍ਰਸ਼ਾਸ੍‍ਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਛੀ ਕਰਮ ਇਹ ਹਨ:-#ਸ਼ਾਂਤਿ, ਵਸ਼ਿਕਰਣ, ਸ੍‌ਤੰਭਨ, ਵਿਦ੍ਵੇਸਣ, ਉੱਚਾਟਨ ਅਤੇ ਮਾਰਣ।#੩. ਅਤ੍ਰਿ ਰਿਖਿ ਛੀ ਕਰਮ ਇਹ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-#ਜਪ, ਤਪ, ਤੀਰਥਯਾਤ੍ਰਾ, ਦੇਵਪੂਜਨ, ਮੰਤ੍ਰਸਾਧਨ, ਸੰਨ੍ਯਾਸ।#੫. ਪਾਰਾਸ਼ਰ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਖਟ ਕਰਮ ਇਹ ਦੱਸੇ ਹਨ-#ਸੰਧ੍ਯਾ, ਸਨਾਨ, ਜਪ, ਹਵਨ, ਵੇਦਪਾਠ ਅਤੇ ਦੇਵਪੂਜਨ."},{"id":20538,"word":"Klwsu","wordUni":"ਖਲਾਸੁ","definition":"dyKo, Klws. \"ijn kO swDU BytIAY so drgh hoie Klwsu.\" (mwJ bwrhmwhw)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਖਲਾਸ. \"ਜਿਨ ਕੌ ਸਾਧੂ ਭੇਟੀਐ ਸੋ ਦਰਗਹ ਹੋਇ ਖਲਾਸੁ.\" (ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ)"},{"id":20613,"word":"KVMgXog","wordUni":"ਖੜੰਗਯੋਗ","definition":"dk isimRqI iv`c A`T AMgW dI QW Xog dy CI AMg ilKy hn-#pRwxwXwm, DÎwn, pRqÎwhwr, Dwrxw, qrk Aqy smwiD. ienHW CI AMgW vwlw Xog KVMgXog hY[ 2. Xog dy CI krm, jo Xog swDn dw AMg hn. dyKo, Kt krm 2.","definitionUni":"ਦਕ੍ਸ਼ ਸਿਮ੍ਰਿਤੀ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਯੋਗ ਦੇ ਛੀ ਅੰਗ ਲਿਖੇ ਹਨ-#ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ, ਧ੍ਯਾਨ, ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਾਰ, ਧਾਰਣਾ, ਤਰਕ ਅਤੇ ਸਮਾਧਿ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਛੀ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਯੋਗ ਖੜੰਗਯੋਗ ਹੈ। ੨. ਯੋਗ ਦੇ ਛੀ ਕਰਮ, ਜੋ ਯੋਗ ਸਾਧਨ ਦਾ ਅੰਗ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਖਟ ਕਰਮ ੨."},{"id":20627,"word":"KWsI","wordUni":"ਖਾਂਸੀ","definition":"ie`k rog. sM. काश Aqy काम [سُعال] suAwæl. Cough. KMG. ieh rog bhuq KitAweIAW dy syvn, q`qIAW cIjW Kwky TMFw pwxI pIx, DUMAW Aqy DUV nwsW dy rwh AMdr jwx, ru¤Ky byhy Bojn Kwx, gMdy QW rihx Aqy ryjS dy hox qoN hoieAw krdw hY.#purwxy rogW nwl jd bImwr kmzor ho jwvy qW Acwnk CwqI ƒ TMF lgx qoN bI KWsI huMdI hY. jy ivcwrky dyKIey qW ieh swry rogW dI jVH hY. pMjwbI khwauq hY- \"rogW dw mUl KWsI, JgiVAW dw mUl hWsI.\"#KWsI dy rogI dy kMT qoN Avwz kWsI dy B¤jy brqn jyhI huMdI hY, CwqI iv`c iK`c pYNdI hY, swh dIAW nwlIAW blgm nwl Br jWdIAW hn, gl Aqy jIB au¤qy kMfy jyhy ho jWdy hn, m¤Qy iv`c drd huMdw hY, Bu`K Gt jWdI hY. KWsI dy keI kwrx qy Byd hn. isAwxy hkIm dy slwh nwl ielwj hoxw cwhIey, pr ies dy swDwrx ielwj ieh hn-#(1) bWsy dy hry p`iqAW dw rs Sihd nwl imlwky c`txw.#(2) mul`TI, bhyVy dI iC`l, nSwsqw, kqIrw gUMd, imSrI sB smwn qol dy lY ky JwVbyrI dy byr ij`fI golI bxwky mUMh iv`c r`Kky rsw cUsxw.#(3) Adrk dy rs iv`c Sihd imlwky c`txw.#(4) kwlIAW imrcW, APIm, imSrI, k`Q, ik`kr dw gUMd, ie`k ie`k mwSw lY ky pIsky r`qI r`qI dIAW golIAW svyr vyly Aqy sOx vyly grm jl nwl KwxIAW.¹","definitionUni":"ਇੱਕ ਰੋਗ. ਸੰ. काश ਅਤੇ काम [سُعال] ਸੁਆ਼ਲ. Cough. ਖੰਘ. ਇਹ ਰੋਗ ਬਹੁਤ ਖਟਿਆਈਆਂ ਦੇ ਸੇਵਨ, ਤੱਤੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਖਾਕੇ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣ, ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਧੂੜ ਨਾਸਾਂ ਦੇ ਰਾਹ ਅੰਦਰ ਜਾਣ, ਰੁੱਖੇ ਬੇਹੇ ਭੋਜਨ ਖਾਣ, ਗੰਦੇ ਥਾਂ ਰਹਿਣ ਅਤੇ ਰੇਜਸ਼ ਦੇ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ.#ਪੁਰਾਣੇ ਰੋਗਾਂ ਨਾਲ ਜਦ ਬੀਮਾਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਅਚਾਨਕ ਛਾਤੀ ਨੂੰ ਠੰਢ ਲਗਣ ਤੋਂ ਬੀ ਖਾਂਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਜੇ ਵਿਚਾਰਕੇ ਦੇਖੀਏ ਤਾਂ ਇਹ ਸਾਰੇ ਰੋਗਾਂ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਹੈ. ਪੰਜਾਬੀ ਕਹਾਉਤ ਹੈ- \"ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਮੂਲ ਖਾਂਸੀ, ਝਗੜਿਆਂ ਦਾ ਮੂਲ ਹਾਂਸੀ.\"#ਖਾਂਸੀ ਦੇ ਰੋਗੀ ਦੇ ਕੰਠ ਤੋਂ ਅਵਾਜ਼ ਕਾਂਸੀ ਦੇ ਭੱਜੇ ਬਰਤਨ ਜੇਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ, ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਬਲਗਮ ਨਾਲ ਭਰ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਗਲ ਅਤੇ ਜੀਭ ਉੱਤੇ ਕੰਡੇ ਜੇਹੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਮੱਥੇ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਘਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਖਾਂਸੀ ਦੇ ਕਈ ਕਾਰਣ ਤੇ ਭੇਦ ਹਨ. ਸਿਆਣੇ ਹਕੀਮ ਦੇ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਇਲਾਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਪਰ ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਬਾਂਸੇ ਦੇ ਹਰੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਿਦ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ.#(੨) ਮੁਲੱਠੀ, ਬਹੇੜੇ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਨਸ਼ਾਸਤਾ, ਕਤੀਰਾ ਗੂੰਦ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਸਭ ਸਮਾਨ ਤੋਲ ਦੇ ਲੈ ਕੇ ਝਾੜਬੇਰੀ ਦੇ ਬੇਰ ਜਿੱਡੀ ਗੋਲੀ ਬਣਾਕੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਰਸਾ ਚੂਸਣਾ.#(੩) ਅਦਰਕ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ.#(੪) ਕਾਲੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਅਫੀਮ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਕੱਥ, ਕਿੱਕਰ ਦਾ ਗੂੰਦ, ਇੱਕ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਲੈ ਕੇ ਪੀਸਕੇ ਰੱਤੀ ਰੱਤੀ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਸੌਣ ਵੇਲੇ ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਖਾਣੀਆਂ.¹"},{"id":20642,"word":"KwjIinAw","wordUni":"ਖਾਜੀਨਿਆ","definition":"^zwncI. Bwv- swDujn. dyKo, Kwijn. \"scu qyry KwjIinAw.\" (sUhI mÚ 5)","definitionUni":"ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ. ਭਾਵ- ਸਾਧੁਜਨ. ਦੇਖੋ, ਖਾਜਿਨ. \"ਸਚੁ ਤੇਰੇ ਖਾਜੀਨਿਆ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫)"},{"id":20651,"word":"KwtI","wordUni":"ਖਾਟੀ","definition":"K`tI. kmweI. \"nwmrwis swD sMig KwtI.\" (gau mÚ 5) 2. iv- K`tI. qurS[ 3. kOVI. \"jYsw AMimRqu qYsI ibK KwtI.\" (suKmnI) \"gurpRswid AMimRq ibK KwtI.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਖੱਟੀ. ਕਮਾਈ. \"ਨਾਮਰਾਸਿ ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਖਾਟੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੨. ਵਿ- ਖੱਟੀ. ਤੁਰਸ਼। ੩. ਕੌੜੀ. \"ਜੈਸਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਤੈਸੀ ਬਿਖ ਖਾਟੀ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਿਖ ਖਾਟੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":20708,"word":"Kwp","wordUni":"ਖਾਪ","definition":"sMgÎw- Kpq. ivnwS. \"md mqsr swDU kY sMig Kwp.\" (swr mÚ 5) dyKo, ikp Dw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖਪਤ. ਵਿਨਾਸ਼. \"ਮਦ ਮਤਸਰ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਖਾਪ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਕ੍ਸ਼ਿਪ ਧਾ."},{"id":20717,"word":"Kwr","wordUni":"ਖਾਰ","definition":"sM. kwr. sMgÎw- Kwrwrs. \"Awnrs siB Kwr.\" (swr mÚ 5) 2. suAwh. Bsm. \"pwp hovq Kwr.\" (swr mÚ 5) 3. nmk. lUx[ 4. suhwgw, s`jI, klmISorw, jONKwr, nswdr Awid Kwry pdwrQ[ 5. iv- Kwrw. \"Kwr smuMdR FMFolIAY ieku mxIAw pwvY.\" (mwrU AÚ mÚ 1) 6. &w. [خار] sMgÎw- kMfw[ dyS, dÍys. vYrBwv[ 8. &w. [خوار] ^Íwr. Apmwn sihq. \"Kip hoie Kwr.\" (vwr Awsw)","definitionUni":"ਸੰ. ਕ੍ਸ਼ਾਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖਾਰਾਰਸ. \"ਆਨਰਸ ਸਭਿ ਖਾਰ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੨. ਸੁਆਹ. ਭਸਮ. \"ਪਾਪ ਹੋਵਤ ਖਾਰ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੩. ਨਮਕ. ਲੂਣ। ੪. ਸੁਹਾਗਾ, ਸੱਜੀ, ਕਲਮੀਸ਼ੋਰਾ, ਜੌਂਖਾਰ, ਨਸਾਦਰ ਆਦਿ ਖਾਰੇ ਪਦਾਰਥ। ੫. ਵਿ- ਖਾਰਾ. \"ਖਾਰ ਸਮੁੰਦ੍ਰ ਢੰਢੋਲੀਐ ਇਕੁ ਮਣੀਆ ਪਾਵੈ.\" (ਮਾਰੂ ਅਃ ਮਃ ੧) ੬. ਫ਼ਾ. [خار] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੰਡਾ। ਦੇਸ਼, ਦ੍ਵੇਸ. ਵੈਰਭਾਵ। ੮. ਫ਼ਾ. [خوار] ਖ਼੍ਵਾਰ. ਅਪਮਾਨ ਸਹਿਤ. \"ਖਪਿ ਹੋਇ ਖਾਰ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ)"},{"id":20733,"word":"Kwlsw","wordUni":"ਖਾਲਸਾ","definition":"Aæ. [خالسہ] ^wilsh. iv- Su`D[ 2. ibnw imlwvt. inrol. \"khu kbIr jn Bey Kwlsy¹ pRymBgiq ijh jwnI.\" (sor) 3. sMgÎw- auh jmIn jW mulk, jo bwdSwh dw hY. ijs pur iksy jwgIrdwr AQvw ijmIdwr dw sÍqÍ nhIN[ 4. AkwlI Drm. vwhgurU jI kw Kwlsw. isMG pMQ[ 5. KwlswDrmDwrI guru nwnk pMQI.#\"jwgqjoiq jpY ins bwsr#eyk ibnw mn nYk n AwnY,#pUrn pRym pRqIiq sjY#bRq gor mVI mt BUl n mwnY,#qIrQ dwn dXw qp sMjm,#eyk ibnw nih nYk pCwnY,#pUrnjoiq jgY Gt mY#qb Kwlsw qwih nKwls jwnY.#(33 svYXy)#vwk kIE krqwr sMqn lIE ibcwr#supny sMswr qWih kwih lptweIey,#ibiKn ko qjo nyh SRIguru kI is`K lyh#nwsY iCn mWih dyh XmpurI jweIey,#sIs n muMfwE mIq! hu`kw qj BlI rIiq#pRym pRIiq mn kr Sbd kmweIey,#jIvn hY idn cwr dyK bUJ kY ibcwr#vwhgurU gurU jI kw Kwlsw khweIey.#(gurusoBw)#Kwlsw hmwrI sOj Kwlsw hmwrI mOj#Kwlsw hmwrI POj jIq kI inSwnI hY,#Kwlsw hmwrI cwl Kwlsw hmwrI Fwl#Kwlsw hmwrI Gwl Bog moK dwnI hY,#Kwlsw hmwrI jwn Kwlsw hmwrI Awn#Kwlsw hmwrI Kwn mod kI suhwnI hY,#Kwlsw hmwrI jwiq Kwlsw hmwrI pwiq#sRI gurU goibMd isMG bwnI XON bKwnI hY,#(sMq inhwl isMG)#pUjw eyk AdÍX Akwl kI hY ies† jhW#sqÎnwm vwhgurU jwp mukœmwl sw,#bwnIguru gwXby ko sUDI gurUgRMQ jU kI#KwXby ko Bojn kVwh nkd mwl sw,#khY \"qoKhir\" Bey cwroN hI brn eyk#drn mlyCn ko DwrÎo vpu kwl sw,#dÍYmq ko swl² sw inrwlsw Drm nIiq#lwlsw³ Brn DnÎ BXo pMQ Kwlsw.","definitionUni":"ਅ਼. [خالسہ] ਖ਼ਾਲਿਸਹ. ਵਿ- ਸ਼ੁੱਧ। ੨. ਬਿਨਾ ਮਿਲਾਵਟ. ਨਿਰੋਲ. \"ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਜਨ ਭਏ ਖਾਲਸੇ¹ ਪ੍ਰੇਮਭਗਤਿ ਜਿਹ ਜਾਨੀ.\" (ਸੋਰ) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਹ ਜਮੀਨ ਜਾਂ ਮੁਲਕ, ਜੋ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਪੁਰ ਕਿਸੇ ਜਾਗੀਰਦਾਰ ਅਥਵਾ ਜਿਮੀਦਾਰ ਦਾ ਸ੍ਵਤ੍ਵ ਨਹੀਂ। ੪. ਅਕਾਲੀ ਧਰਮ. ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ. ਸਿੰਘ ਪੰਥ। ੫. ਖਾਲਸਾਧਰਮਧਾਰੀ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਪੰਥੀ.#\"ਜਾਗਤਜੋਤਿ ਜਪੈ ਨਿਸ ਬਾਸਰ#ਏਕ ਬਿਨਾ ਮਨ ਨੈਕ ਨ ਆਨੈ,#ਪੂਰਨ ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਤੀਤਿ ਸਜੈ#ਬ੍ਰਤ ਗੋਰ ਮੜੀ ਮਟ ਭੂਲ ਨ ਮਾਨੈ,#ਤੀਰਥ ਦਾਨ ਦਯਾ ਤਪ ਸੰਜਮ,#ਏਕ ਬਿਨਾ ਨਹਿ ਨੈਕ ਪਛਾਨੈ,#ਪੂਰਨਜੋਤਿ ਜਗੈ ਘਟ ਮੈ#ਤਬ ਖਾਲਸਾ ਤਾਹਿ ਨਖਾਲਸ ਜਾਨੈ.#(੩੩ ਸਵੈਯੇ)#ਵਾਕ ਕੀਓ ਕਰਤਾਰ ਸੰਤਨ ਲੀਓ ਬਿਚਾਰ#ਸੁਪਨੇ ਸੰਸਾਰ ਤਾਂਹਿ ਕਾਹਿ ਲਪਟਾਈਏ,#ਬਿਖਿਨ ਕੋ ਤਜੋ ਨੇਹ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੁ ਕੀ ਸਿੱਖ ਲੇਹ#ਨਾਸੈ ਛਿਨ ਮਾਂਹਿ ਦੇਹ ਯਮਪੁਰੀ ਜਾਈਏ,#ਸੀਸ ਨ ਮੁੰਡਾਓ ਮੀਤ! ਹੁੱਕਾ ਤਜ ਭਲੀ ਰੀਤਿ#ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰੀਤਿ ਮਨ ਕਰ ਸ਼ਬਦ ਕਮਾਈਏ,#ਜੀਵਨ ਹੈ ਦਿਨ ਚਾਰ ਦੇਖ ਬੂਝ ਕੈ ਬਿਚਾਰ#ਵਾਹਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ ਕਹਾਈਏ.#(ਗੁਰੁਸੋਭਾ)#ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਸੌਜ ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਮੌਜ#ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਫੌਜ ਜੀਤ ਕੀ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਹੈ,#ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਚਾਲ ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਢਾਲ#ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਘਾਲ ਭੋਗ ਮੋਖ ਦਾਨੀ ਹੈ,#ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਜਾਨ ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਆਨ#ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਖਾਨ ਮੋਦ ਕੀ ਸੁਹਾਨੀ ਹੈ,#ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਜਾਤਿ ਖਾਲਸਾ ਹਮਾਰੀ ਪਾਤਿ#ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਬਾਨੀ ਯੌਂ ਬਖਾਨੀ ਹੈ,#(ਸੰਤ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ)#ਪੂਜਾ ਏਕ ਅਦ੍ਵਯ ਅਕਾਲ ਕੀ ਹੈ ਇਸ੍ਟ ਜਹਾਂ#ਸਤ੍ਯਨਾਮ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜਾਪ ਮੁਕ੍ਤਮਾਲ ਸਾ,#ਬਾਨੀਗੁਰੁ ਗਾਯਬੇ ਕੋ ਸੂਧੀ ਗੁਰੂਗ੍ਰੰਥ ਜੂ ਕੀ#ਖਾਯਬੇ ਕੋ ਭੋਜਨ ਕੜਾਹ ਨਕ੍‌ਦ ਮਾਲ ਸਾ,#ਕਹੈ \"ਤੋਖਹਰਿ\" ਭਏ ਚਾਰੋਂ ਹੀ ਬਰਨ ਏਕ#ਦਰਨ ਮਲੇਛਨ ਕੋ ਧਾਰ੍ਯੋ ਵਪੁ ਕਾਲ ਸਾ,#ਦ੍ਵੈਮਤ ਕੋ ਸਾਲ² ਸਾ ਨਿਰਾਲਸਾ ਧਰਮ ਨੀਤਿ#ਲਾਲਸਾ³ ਭਰਨ ਧਨ੍ਯ ਭਯੋ ਪੰਥ ਖਾਲਸਾ."},{"id":20736,"word":"Kwlsy dy bo¤ly","wordUni":"ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਬੋੱਲੇ","definition":"sMgÎw- pRwcIn isMGW dy sMkyq kIqy vwk, ijnHW ƒ 'gVg`j bo¤ly' BI AwKdy hn. purwxy isMG jo vwk boldy sn, auh hux lokW dy swry Xwd nhIN rhy, smyN dy Pyr nwl bhuq Bu`l gey hn. jo bo¤ly swƒ iml sky hn, auh A`KrkRm Anuswr ies QW ilKdy hW-#augrwhI. iBKÎw. gjw krnw.#aujwgr. dIvw. crwg.#aujwgrI. lwltYx.#Asvwrw. sRI gurU gRMQswihb jI dI bIV[#2. kUc. pRsQwn[ 3. mOq. mrxw.#Asvwrw swihb pRkwSnw. sRI gurU gRMQ swihb jI dw rumwl Kolky pRkwS krnw.#Asvwrw krnw. cVHweI krnI. kUc krnw[ 2. prlokgmn.#Akldwn. sotw. fMfw.#AkwsprI. bkrI.#AkwsI dIvw. sUrj Aqy cMdRmw.#AkwsI POj. ShIdI &Oj. AjgYbI sYnw.#Akwl bWgw. siq sRI Akwl dw jYkwrw.#AkwlI. Akwl dw aupswk[ 2. nIlwbwxw DwrI isMG. inhMg isMG.#AKMfpwT. sRI gurU gRMQ swihb dw auh pwT jo lgwqwr huMdw rhy, jd qIk Bog nw pvy qd qIk rumwl nw pwieAw jwvy. ieh pwT 13. pihr qoN 16. pihr AMdr hoieAw krdw hY.#AqI AKMfpwT. sRI gurU gRMQ swihb jI dw auh pwT, ijs ƒ iek`lw pwTIAw ie¤ky Awsn bYTky inrMqr krdw hoieAw A`T AQvw nO pihr AMdr smwpq kry.#AqI AKMfpwTI. iek`lw pwTIAw, jo gurU gRMQ swihb dw swrw pwT ie`k Awsn bYTky smwpq kry.#AQ`k. mrIAl t`tU. jo GoVw hwirAw hoieAw hY.#AQ`k svwrI. ju`qI. joVw.#Anhq Sbd. GurwVy mwrny.#APlwqUn. rjweI. lyP.#APlwqUnI. dulweI.#Ardwsw. pRwrQnw. ivnX.#ArdwsIAw. Ardws krn vwlw isMG. Arwkx ArwkI. GoVw. GoVI[ tYr. tYrw.#AVMg bVMg hoxw. lytxw. sON jwxw.#AwhU lwhuxy. kqlwm krnI. v`F tu`k.#AwkVBMn. rog. bImwrI.#AwkI hoxw. hvwlwq iv`c pYxw. jyl iv`c hoxw.#AwnMd. pUrx iqRpq[ 2. is`KDrm Anuswr ivAwh.#AYrwpq. Jotw. ies dw nwauN mihKwsur BI hY.#AMg sMg. shwiek. swQI[ 2. krqwr. vwhgurU.#AMgITw. icqw. icKw.#AMjnI. rwq[ 2. kwlI dyvI.#AMnmqIAw. isMGDrm qoN iBMn hor Drm Dwrn vwlw.#AMnHw. mUrqIpUjk ihMdU.#AMimRqvylw. pRwqhkwl. qVkw.#AMimRqI. slUxI kVHI.#AMimRqIAw. ijs ny KMfy dw AimRq CikAw hY.#ie`ktMgI btyrw. bYNgx. bqwaUN.#ieMdR. myG. b`dl.#ieMdRjl. brKw dw pwxI.#ieMdRwxI. hvw. pOx. vwXU.#ieMdRwxI j`PIAW pwauNdI hY. suhwvI hvw CuਁhdI hY.#ielwcI. PulwhI[ 2. PulwhI dI dwqx.#ShId. Drm leI pRwx vwrn vwlw XoDw.#ShIdgMj. ShIdW dy jMg Aqy dwh dw AsQwn.#ShIdI. ShId dI pdvI[ 2. jMg iv`c kIqI kurbwnI.#ShIdI soD. kudrqI du`K. Akwl dy hukm Anuswr hoeI pIVw[ 2. kurihqIey ƒ ShIdW vloN hoeI qwVnw.#ShIdI dyg. BMg dI im`TI dyg[ 2. ShIdW inim`q iqAwr kIqw lMgr.#ShIdI pRswd. kVwhpRswd[ 2. pMj isMGw leI Bwvnw nwl iqAwr kIqw Bojn.#ShIdI POj. ShIdisMGW dI sYnw[ 2. Akwl dI gupq POj.#ShIdI mwr. ShId isMGW vloN hoeI qwVnw. kukrmI ƒ ShId isMGW qoN pRwpq hoieAw du`K.#s`cKMf. gurpur[ 2. KwlswdIvwn[ 3. gurdÍwrw Aibclngr. hjUr swihb.#s`cKMf vwsw. gurpur iv`c invws. prlok gmn.#s`cw pwqSwh. siqgurU.#sjxw. iqAwr hoxw[ 2. sBw iv`c bYTxw[ 3. SsqR vsqR pihrny.#s`q sRI Akwl. isMGW dw jYkwrw[ 2. Jtkw kUc Aqy dIvwn dI smwpqI qy aucwrx kIqw jYkwrw.#sdwgulwb. ik`kr. bbUl.#sdwgulwb dw muKmWjxw. ik`kr dI dwqx.#sPwjMg. tkUAw. kuhwVI.#sbj pulwau. swg.#sbj mMdr. ibrC. ibrC hyT invws.#Sbd. gurbwxI dw pd. sRI muKvwk CMd.#Sbd kIrqn. gurbwxI dw gwien.#SbdByt. gurbwxI pVHn Aqy gwaux vwly dI pUjw.#smuMdr. du`D.#smuMdrwDwrI. dUDwDwrI.#srdweI. GotI hoeI BMg[ 2. C`pV dw pwxI.#srdOnw. TMF. SIq. pwlw.#srdOnw mu`TIAW Brdw hY. pwlw lgdw hY. kWbw.#srbrs. lUx. nmk. ies dw nwm rwmrs BI hY.#srbloh. AkwlpurK[ 2. lohw. SsqR. srblohIAw. auh isMG, jo kyvl lohy dy BWfy iv`c Ckdw hY.#sloqr. motw kuqkw. mDrw Aqy motw fMfw[ 2. BMgGotxw.#svwieAw. QoVw. km. G`t.#svwrw. dyKo, Asvwrw.#svwrw krnw. dyKo, Asvwrw krnw.#svw l`K. ie`k. eyk.#svw l`K POj. ie`k isMG.#swaugI. hrw ColUAw.#SwhjhW. posq dw bUtw.#swkq. siqgurU qoN ivmuK. mwieAw dw dws[ 2. Drm qoN piqq.#swKq. dyKo, swkq.#swr. lohw. POlwd. SsqR.#swvI. mUMgI.#iSkrI. nkcUMFI. Cotw mocnw. kMfw k`Fx dI icmtI.#iSkwrI. ivBcwrI. priesqRIgwmI.#isMG. KMfy dw AimRqDwrI is`K.#isMGxI. isMGmq dI nwrI.#isriKMfI. S`kr.#isrguMm. ijs ny AimRq Ckky kys munwey hn.#isrGsw. monw. muMifq[ 2. jYnI swD. FUMfIAw[ 3. sMnÎwsI.#isrjoV. guV.#SISmhl. tu`tI hoeI. CMn, ijs iv`cdIN AwkwS nzr Awvy.#sukmWj. inrwhwr. Bu`Kw.#suKeI isMG. BMg Gotky ipAwaux vwlw.#suKdyeI. qulweI. hyT ivCwaux dw rUMdwr vsqR.#SuKinDwn. su`Kw. BMg. ivjIAw.#sucwlw. lM|w. fu`fw.#sucyqw. JwVw[ 2. pMj iesnwnw.#sucyqw qwVnw. pMj iesnwnw krnw. h`Q mUMh Doky iqAwr hoxw.#sucyqy jwxw. SOc leI bwhr jwxw. jMgl jwxw.#sujwKw. clnI. ClnI[ 2. gÎwnI.#suMdrI. JwVU. buhwrI. bhukr.#sunhrw. AimRq iqAwr krn dw srbloh dw pwqR[ 2. kUMfw.#sunhrIAw. auh gurBweI ijs ny ie`k pwqR iv`c AimRq CikAw hY.#surg. musIbq. ivpdw[ 2. inMdRw. suKupqI.#surgduAwrIAw. nktw.#surgbws. gwVHI nINd iv`c sOxw.#surmeI. surmyrMgw. nIlw. kwlw.#surmeI dwlw. lohy dy BWfy iv`c ir`DI dwl[ 2. mwhW dI dwl.#sUbydwr. JwVU dyx vwlw is`K.#sUrmw. AMDw. nyqRhIn.#syau. ipauNdI byr.#Syr dy kMn. BMg Cwnx dy rumwl dy lV.#soJw dyxw. mWjxw. swP krnw[ 2. kurihqIey ƒ qwVnw[ 3. AprwDI ƒ dMf dy ky is`Dw krnw.#soD. Su`DI. pivqRqw[ 2. Drm Anuswr kurihqIey dI qnKwh lwky kIqI Su`DI.#soDxw. kurihqIey ƒ qwVky Su`D krnw[ 2. mulk Pqy krnw[ 3. cMdw vsUl krnw.#sMKI. mws dI h`fI.#sMqoKxw. SRI gurU gRMQ swihb jI ƒ rumwlW iv`c lpytnw[ 2. kwrj smwpq krnw.#SRIswihb. qlvwr. ikRpwx.#hjwrmyKI. godVI. twkIAW vwlI godVI.#hjUrswihb. qKq SRI Aibclngr dI XwqRw kIqI hY[ 2. jo hjUr swihb dy gurduAwry syvw krdw hY.#hjUrI prnw. h`Q mUMh swP krn dw qOlIAw. h`Q sucyq krny. h`Q Doxy.#hrn hoxw. B`jxw. n`Txw.#hrnI. m`KI[ 2. jUM. XUkw.#hrw. su`kw. KuSk.#hrw krnw. sukwauxw. KuSk krnw[ 2. Doxw. swP krnw.#hwjrI BrnI. Kwlsy dy dIvwn iv`c AimRq vyly Aqy sMJ ƒ hwzr hoxw.#ihmMcl. hjm. hjm hoieAw pdwrQ.#ihrnKurI. Bg. Xoin.#hukms`q. mrxw. clwxw krnw.#hUMJw. Qhmq. qMbW.#holW. ielwcIAW.#ho`lw Kyfxw. jMg krnw[ 2. mh`lw Kyfxw. ho`lw m`hlw. cyq bdI 1. dw qÎohwr, ijs idn isMG nklI jMg krdy hn.#hMkwirAw hoieAw. pwitAw. lIrW hoieAw.#hMnw. ilMg. ieMdRI. ies dw nwauN GoVw BI hY. dyKo, GoVw.#ksqUrw. sUr.#k`cw ip`lw. rihq mrXwdw iv`c iF`lw. isMGDrm dy inXmW ƒ jo cMgI qrW nhIN Dwrdw.#k`cw bo`lw. isMG Drm ivru`D bo`lI[ 2. JUTw vcn.#k`cI bwxI. gurbwxI qoN iBMn hor bwxI[ 2. Akwl dI mihmw qoN ibnw bwxI.#kChrw. k`C.#k`tw. hwQI.#kTOqw. kwT dw pwqR.#kpVbIj. bVyvW.#kmrksw krnw. kmr bMnHky iqAwr hoxw[#2. prlokgmn. mrxw.#kmrksw KulHwauxw. Awey ABÎwgq ƒ invws dyxw Aqy syvw krnI.#krdOnw. CotI krd.#krwVI. mUlI.#klgw. gMjw.#klgIDr. SRI gurU goibMd isMG swihb.#kVwhpRswd. iqhwvl. pMcWimRq.#kVwkw. Bu`K. inrwhwr rihxw[ 2. musIbq.#kwjw. Bu`Kw. AMn dw nw imlxw. ienghwr.#kwjw KolHxw. Bojn krnw.#kwjI. murgw.#kwTgVH. icqw. icKw.#kwxw. qurk. muslmwn.#kwƒgo. KUMfw. CtI.#kwbulI ku`qw. AihmdSwh du`rwnI.#kwrdwr. PwhuVw.#kwrByt. siqgurU inim`q bMDwn dI pUjw.#kIrqn. gurbwxI dw gwauxw.#kuhI. dwqI. dwqRI.#kuhI dw iSkwr. dwqI nwl Gwh AQvw KyqI v`FxI.#ku`Tw. muslmwnrIiq nwl ijbih kIqy jIv dw mws.#kuxkw. kVwhpRswd dw kxmwqR Borw[ kVwhpRswd.#kuqbdIn. kUkr. ku`qw.#kurihq. KwlswDrm ivru`D Awcwr.#kurlw. grwrw. culI.#kuVImwr. kMnÎw mwrn vwlw. knÎw vycxvwlw.#kysr. hldI. bswr.#koql. mMjw. cwrpweI.#koqlks. vCweI[ 2. syjbMd.#koqvwl. cwkU. klmqrwS.#kMGw krnw. isr BMnxw. qbwh krnw[ kyS swP krny.#ikRpwx. qlvwr[ krd.#K`sI POj. iesqRIAW dw tolw.#KjUrW. byrW dIAW BukVIAW#KVgkyqu. Akwl.#KVy dw Kwlsw. hwijr ƒ CWdy dw imlxw Aqy gYrhwijr dw KwlI rihxw.#Kwr smuMdr. l`sI. qkR. CwC.#Kwlsw. AimRqDwrI isMG.#iKskU. ilMgot. kOpIn.#iKcV pulwau. iKcVI[ byrI dy Pu`l.#KuSk pulwau. cbIxw. BuMny dwxy.#Kurmw. byr.#KoqI. iclm.#KMf. suAwh. Bsm.#gihrw g`Pw. kVwhpRswd Awid qr Bojn[#2. jMg iv¤coN pRwpq hoieAw bhuq Dn.#gjgwh. lohy dw SsqR, ijs dy isr au`pr KMfw Aqy ivckwr srbloh dy ArDcMdR huMdy hn. ieh inhMg isMG dumwly au`pr sjwauNdy hn.#g`jxw. au¤cy sur nwl grjnw. isMGnwd krnw.#gDI. hu`kw.#gDI cuMGxI. hu`kw pIxw.#g`Pw. Dn[ 2. au`qm qr Bojn[ 3. lu`t dw mwl.#g`Pw lwauxw. iqRpq hoky au`qm Bojn Ckxw.#grVy. cwaul.#gVH. jMgl. SMGxw bx[ 2. vwVw. JwiPAW dw vlgx.#gVH qoVnw. kwrj is`D krnw. muSkl kMm ƒ Awswn krnw[ 2. vwV qoVky AMdr dwKl hoxw.#ig`dV. kwier. BgOVw[ 2. kmweI nw krky mMgx vwlw.#ig`dVrMgw. BgvyN vsqR pwaux vwlw.#guxgRwhI. C`j.#gu`dV. du`D dI mlweI.#gupqw. guMgw.#gupwl Pl, gupwl l`fU murgI dy AWfy.#guibMdIAW. gwjrW.#guibMdy. KrbUjy.#gurduAwrw, gurdÍwrw gurDwm. is`KW dw DrmmMidr.#gurmq. gurU swihb dw mjhb[ 2. guruis`DWq.#gurmqw. Kwlswidvwn iv`c bYTky kIqw mMqR. mSvrw.#gurmqw soDxw. mMqR krnw. ivcwr krnw.#gurmrjwdw. auh rIiq rsm jo gurmq Anuswr hY. siqgurU dI d`sI rIiq.#gurmuK. gurU swihb dI AwgÎw mMnx vwlw rihqvwn. Awæiml is`K.#gurmuKI. gurUswihb dI rcI hoeI ilKq, ijs iv`c pMjwbI bolI cMgI qrW ilKI jWdI hY.#gurmuKI dsqwrw. is`DI p`g. purwqn isMGW jyhI sjweI hoeI dsqwr.#gurmuKI dwVHw. KulHI dwVI.#gurmuKI pRswdw. motI rotI. mMnI.#gurmuKI vrqwrw. ie¤kojyhw CWdw. sB ƒ smwn vrqwrw.#gYbI POjW. ShIdW dIAW gupq POjW.#gopwlcMdn. zKm au`pr lwaux dw lyp. mrhm.#golk. gurU inim`q AripAw Dn, jo gwgr Awid pwqR iv`c jmw kIqw jWdw hY.#gMgwjl. Srwb. midrw.#gMFl. ijs ny kurihq krky dubwrw AimRq CikAw hY. pwjV.#gÎwnI isMG. SRI gurU gRMQ swihb dI kQw krn vwlw isMG.#Gmswx. jMg. Xu`D[ 2. JgVw. ibKyVw.#G`lUGwrw. BXMkr Xu`D[ 2. qbwhI. srbnwS.#Gwx. jMg. Xu`D.#Gwlwmwlw. ibnw inrxw kIqy g`l ƒ twl dyxw[ 2. kurihqIey ƒ ibnw soDy iv`c imlwauxw.#Gusmusw. kMnwbwqI. dIvwn iv`c pRgt mMqR nw krnw.#GoVw. ilMg. dyKo, hMnw[ 2. joVw. ju`qI.#GoVw kwjy krnw. Xq Dwrn krnw.#GoVw dOVwauxw. mYQun (Bog) krnw.#ckrI. isr au`pr pihrx dw Cotw ckR.#ckR. isr AQvw gl pihrn dw gol SsqR. ieh purwxy smyN jMg iv`c vriqAw jWdw sI.#ctx pulwau. ctxI.#cFweI. dyKo, cVHweI.#cqOVgVH qoVnw. pySwb krnw.#crndwsI. ju`qI[ 2. KVwauN.#clwkx. rMbI.#clwkw. motw sUAw.#clwxw. mrxw. pRwx iqAwgxy.#cVHdI klw. auqswh. aumMg[ 2. qr`kI.#cVHweI. kUc. pRsQwn[ 2. Dwvw. hmlw[ 3. clwxw. mrx.#cWdnI pulwau. juAwr (jvwr) BuMnI hoeI.#icqOVgVH qoVnw. dyKo, cqOVgVH qoVnw.#icmnI bygm. APIm.#cIqw. pySwb. mUqR.#cIqw kudwauxw, cIqw Bjwauxw. pySwb krnw.#cugl. posq dy fofy.#cugl mlny. posq dy fofy mlny.#cutkw pRswd. lUx Aqy pIsIAW hoeIAW imrcW, ijnHW nwl ru`KI rotI KweIdI hY.#cu`p. KMf.#cubwry ciVHAw. dyKo, cObwry ciVHAw.#curwsI. isMGW qoN ibnw hor dunIAW dy lok.#culw. Bojn ip¤CoN jl nwl muK dI sPweI Aqy Akwl A¤gy ikRqgÎqw BrI Ardws.#cUnw. Awtw.#cUrmw. qUVI. Bo. nIrw.#cobcInI. lwl imrcW.#cOkI. cwr rwgIAW dI tolI[ 2. kIrqn- mMflI[ 3. mu`kirr vyly qy Sbd kIrqn[ 4. kVwh pRswd r`Kx dI itkitkI.#cOQw. lUx. srvrs.#cOQwpOVw. mjhbI isMG. rMGVytw Aqy rvdwsIAw isMG.#cObwry ciVHAw. bolw. bihrw.#cMfI. Agin[ 2. qlvwr[ 3. lVweI.#Ckxw. sjxw. SoBw sihq hoxw[ 2. Bojn krnw.#CqRDwr. APIm. APXUn.#Crrw C`fxw. KVy KVy pySwb krnw.#CWdw. vrqwrw. Bwg. ih`sw.#Cwl mwrnI. ifg pYxw.#CwvxI. isMGW dw fyrw.#iC`lV. rupYXw.#CyvW. qyl.#jhwz. g`fw[ 2. is`KDrm.#jhwz cVHnw. AimRq Ckky Kwlsw kOm iv`c imlnw.#j`kw. dhIN. diD.#jgqjUT. hu`kw.#jgMnwQI. qwauVI. hWfI.#jQw. XUQ. tolw. isMGW dw JuMf.#jQydwr. toly dw pRDwn.#jmdMf. muKIey isMG (jQydwr) v¤loN imlI szw.#jmrwj dI DI. dyKo, Drmrwj dI DI.#jliK`c isMG. khwr. iJaur.#jlqorI. m`CI.#jlybI. jMf dI PlI.#jVpu`t. mocnw.#jwnBweI. svwrI dw GoVw.#jYkwrw. au`cI Duin nwl s`q sRI Akwl dw isMGnwd. AkwlbWgw.#joqIjoiq smwauxw. siqgurW dw dyh qÎwgky AwpxI joiq iv`c lIn hoxw.#joVmyl. isMGW dw iek`T[ 2. gurpurv vwly idhwVy hoeI eykqRqw.#joVmylxI. sUeI[ 2. im`TI bwxI.#jMgl jwxw. sucyqy (SOc) jwxw.#jÍwlw. A`g.#jÍwlwvmxI. bMdUk[ 2. qop.#Jtkw. ie`k vwr nwl siq sRI Akwl kihky jIv dw isr DV judw krn dI ikRXw[ 2. Jtky hoey jIv dw mhwpRswd.#Jolw. vfw QYlw.#thlw. syvw.#thlUAw. pYr JwVn dw rumwl. h`Q mUMh swP krn dw prxw.#tWgU. ibrC au`pr bYTw AwdmI, jo duSmn ƒ dUroN AwauNdw dyKky ^br dyvy.#tu`kr. bwdSwh v¤loN imlI jwgIr Aqy gujwrw.#tyFigAwn. lytxw.#Twkur. AMfkoS. pqwlU.#Twxw. AwSRm. fyrw.#TIkr. dyh. SrIr.#TIkrI. rupYXw.#f`fU. mtkw. cwtI iv¤coN pwxI k`Fx dw mtkxw.#flw. sUr dy mws dI botI.#fwiex. mwXw[ 2. ivBcwirn iesqRI.#fokl. goifAW vwlI k`C. iF`lI JolI dI k`C.#FihMdI klw. igirAw hoieAw mn. inrwsqw.#FweI l`K. do isMG.#Fwlw. iespr. Fwl.#Fwly hyT. pnwh iv`c[ 2. shwieqw iv`c.#qhqoV. prwauNTw, ijs dI qih iv`c GI lwieAw hY Aqy p`kky ijs dIAW qihAW tu`t jWdIAW hn.#qKq. gurU swihb dy bYTx dw isMGwsn. Kws krky AkwlbuMgw, ptnw swihb, kysgVH Aqy Aibclngr.#q`qKwlsw. dSmyS dI rihq Anuswr c`lx vwlw rihqvwn isMG.#qnKwh. DrmdMf[ 2. kurihq. KwlswDrm ivru`D krm.#qnKwhIAw. kurihqIAw. ijs ny Drm ivru`D krm kIqw hY.#qr pulwau. ^uSk rotI. ibnw GI Aqy swg dwl dy Bojn.#qrwqrI. bhuq AiDk. jrUrq qoN jwdw.#qWbw. pYsw.#iqAwr br iqAwr. s`nD b`D. SsqR vsqR pihnky iqAwr hoieAw[ 2. swvDwn[ 3. rihq iv`c p`kw.#iqtMgI. gwXqRI. ihMdUmq dw mUlmMqR.#iqmrlMgIAw. lM|w. fu`fw.#qurk. muslmwn.#qurkxI. muslmwnI.#qurkxI nwl ju`D. muslmwnI BogxI.#qoVw. srbloh dw jMjIr, jo inhMg isMG dumwly qy sjwauNdy hn[ 2. bMdUk dw PIqw.#qoVw JwVnw. bMdUk clwauxI.#Qih peIAW. bVIAW.#Qwxydwr. gDw. Koqw.#dsqwrw. p`g.#d`C. b`krw.#dbVU GusVU. rihq iv`c iF`lw[ 2. kwier.#dmVw. rupYXw. pYsw. nkdI.#dweIAw. hT. pRx[ 2. dwvw.#dwK. pIlU. mwl dy Pl.#dwlw. dwl.#dwVHw. dwVHI. rIS.#dIdwry. drSn.#dusWgw. pjwmw. GutuMnw.#duSwlw. kMbl. BUrw.#dunwlI. slMG. JwPy cu`kx dw sMd.#dubwjrw. ie`k ies† ƒ C`fky dUjy mq iv`c jwx vwlw.#duburjI. su`Qx. jnwnw pjwmw.#dumwlw. inhMg isMG dw au`cw dsqwrw.#dyg. lMgr. pwkSwlw[ 2. iqAwr hoieAw pRswd.#dyg sjwauxI. Bojn iqAwr krnw.#dyg msq. lMgr dw nw p`kxw. Kwx pIx leI swmwn dw nw hoxw.#dyxdwr. DrmdMf dw AiDkwrI. qnKwhIAw.#DnMqr. inMm.#Drmrwj. dI DI. nINd.#Drmrwj dI DI nwl ju`D krnw. sOxw.#Drmrwj dw puqR. qwp.#Drmrwj dw puqR syvw krdw hY. qwp ciVHAw hoieAw hY.#DUVkot. G`grw. lihMgw.#nhyrnw isMG. nweI.#nVImwr. hu`kw pIx vwlw.#nwKW. golHW.#inSwn swihb. JMfw. DÍjw.#inhklMk. GVw. kuMB.#inhMg isMG. au¤cy dumwly Aqy nIly bwxy vwlw isMG.#inrbwxIAW. audwsIn (audwsI) swDU.#inrMkwrI. inrwkwr dy pUjxvwlw guris`K[ 2. sRI gurU nwnk dyv jI dw is`K.#nIlvrxI. gDI.#nugdw. BMg Cwxn pur jo rumwl iv`c Pog bicAw hY, aus dI v`tI hoeI golI.#nugdw mwrnw. nugdy dI golI vYrI dw nwauN#lY ky kMD AQvw ibrC nwl mwrnI.#\"AwieAw nugdw, qyry bwl b¤cy ƒ cugdw\" Awidk vwk kihky nugdw jor nwl mwrnw.#nyqRTokw. surmw. AMjn[ 2. surmcU.#ptkw. jo jIv ie`k vwr nwl nhIN v`iFAw igAw[ 2. ptky hoey jIv dw mws.#pqwlmocnI. ksI. khI.#prsrwm. kuhwVw.#prsw. jl.#prswdw. rotI.#prswdw P`tV krnw. rotI BMnxI.#prI. Byf.#pl`tw. Kurcxw.#pwhul. KMfy dw AimRq.#pwjV. dyKo, gMFl.#pwlkw. kwTI. jIn.#pwlkw sjwauxw. kwTI pwauxI. GoVy au`pr jIn pwauxw.#pUrI. bx dy p¤qy. Kws krky glHot dI vyl dy p¤qy.#pOxqurMg. hwirAw hoieAw t`tU.#pOxpRkwS. p`Kw.#pMcWimRq. kVwhpRswd.#pMjiesnwnw. h`Q pYr mUMh Doxw.#pMjkkwrI. ijs ny kys ikRpwn k`C kMGw kVw Dwrn kIqw hY.#pMj`Kw. kwxw.#pMj ipAwry. dXw isMG jI, Drm isMG jI, muhkm isMG jI, ihMmq isMG jI, swihb isMG jI[ 2. AMimRq iqAwr krn vwly pMj isMG.#pMjpIrIAw. ivsnu, sUrj, iSv gxyS, durgw ƒ mMnx vwlw[ 2. keI gurU Aqy pIr mMnx vwlw.#pMj mukqy. dyvw isMG, rwm isMG, tihl isMG, eIsr isMG, Pqy isMG.#pMj myl. mIxy, msMd, DIrm`lIey, rwmrweIey, isrguMm.#pMjrqnw. gwjr, mUlI, sljm, bYNgx, k`dU imlwky bxwieAw slUxw.#pMj l`K. pMj isMG.#pMjvW. GI. iGRq.#pMjw. h`Q dy pMjy dy Awkwr dw SsqR, jo inhMg isMG dumwly qy pihrdy hn.#pMQ. Kwlsw kOm.#pMmw. bRwhmx.#pRkwsw isMG. idn[ 2. mInwr.#PqykumYq. kwly rMg dw sotw.#Pqy gjwauxI. Awpo iv`cI imlx smyN vwhgurU jI kI Pqy au¤cy sur nwl bulwauxI[#2. ivdw hoxw[ 3. mrnw.#Pqy gjwigAw. clwigAw[ 2. mr igAw[ 3. pwt igAw[ 4. FihigAw.#iPrnI. c`kI.#iPrnI dI svwrI. c`kI nwl dwxy pIhxy.#POj. rmqw ie`k isMG.#POjW. rmqy keI isMG.#bswvw. qvw.#bsMqkOr. m`kI.#bsMqr. Agin.#btyrw. bYNgx. bqwaUN.#bdwxw. dyKo, bydwxw.#bdwm. cxw. Colw.#b`brU. ^mIry prswdy.#bwj. Kurpw. rMbw.#bwj aufwauxw, bwj dw iSkwr Kurpy nwl Gwh Koqxw. Gws Kurcnw.#bwtw. bwtI. fUMGw pwqR[ 2. AimRq iqAwr krn dw brqn.#bwty dw sWJI. ijs ny ie`k bwty iv`c AMimRq CikAw hY. sunihrIAw.#bwmx. ip`pl.#bwmxI. KIr. qsmeI.#ibhMgm. ivcrx vwlw isMG. jo ie`k QW nhIN Tihrdw.#ibKÎw. qmwKU (qMbwkU).#ibicqRisMGIAw. lubwxw isMG[ 2. rwjpUq isMG.#ibbyk. rihq mrXwdw dw ivcwr[ 2. KwlswDrm Anuswr Su`DI.#ibbykI. ivcwrvwn isMG[ 2. pUrI pivqRqw r`Kx vwlw.#ibrd. ilbws[ 2. DrmicMnH.#ibrdbwxw. KwlswDrm dw ilbws.#ibrwjxw. sBw iv`c bYTxw[ 2. lytxw.#buMgw. isMGW dy invws dw AsQwn[ 2. inhMg isMG dw dumwlw.#bu`D Avqwr. lUlw. tuMfw.#bUMdI. b`kulIAW. aubilAw hoieAw AMn.#bydwxw. krIr dw bwtw. krIr dy Pu`l.#bymuhqwjI. dusWgI l`kV, ijs iv`c swPw Pswky BMg CwxIdI hY.#bo`lw. bolI. Bwsw[ 2. vcn. vwk.#bMdeI k`C. goifAW vwlI iF`lI k`C. fokl. bRhmrs. ie`K. kmwd.#BgmuKI. kxk. gMdm.#BgOqw, BgOqI KVg, ikRpwx. qlvwr.#BrQrI. F`tw. swnH.#BwaunI. SR`Dw.#BweI. gurBweI[ 2. gRMQI[ 3. Drm Anuswr hryk is`K dI pdvI.#Bwjw. qrkwrI. BwjI.#Bwxw. Akwl dw hukm. krqwr dI rzw.#Bwxw vrqxw. vwhgurU dy hukm Anuswr kMm dw hoxw[ 2. mrxw.#BuiesUr. goNglU. Sljm.#BujMgx, BujMgI lVkI- lVkw[ 2. iqAwr br iqAwr isMGxI, isMG.#Butyrw. Bu`Bl iv`c pkwieAw Awty dw ipMnw. ibnw qvy A`g iv`c pkwieAw Awty dw golw.#BUqnI. AMDyrI. J`KV[ 2. ryl. tRyn.#BoNsUr. dyKo, BuiesUr.#msq. vsqu dw ABwv. Gwtw[ 2. bMd. dyKo, lMgr msq.#msqgVH. auh msIq ijs iv`c SRI gurU gRMQ swihb dw pRkwS huMdw hY[ 2. msIq dy QW bxwieAw gurduAwrw.#msqwnw. pwitAw hoieAw. purwxw[ 2. mu`ikAw hoieAw[ 3. rogI.#mswxI. gudw.#mswxI dw sur iF`lw. mroV dsq Awid dw hoxw.#mswlW. l`kVW. eINDn[ 2. nyqR.#msMd. is`KW qoN Awpxy leI Dn augrwhux vwlw[ 2. gurU dy Dn ƒ hV`px vwlw pujwrI.#mhKwsur. dyKo, AYrwpq.#mhwpRswd. Jtky dw mws[ 2. kVwhpRswd.#mKmlI Prs. hry Gwh vwlI zmIn.#mjhbI. cUhVy qoN isMG sijAw hoieAw purK.#mnmq. gurmq ivru`D mnBwauNdw kIqw krm.#mnmqIAw. gurU dI AwgÎw qoN ivru`D mnmrjI krn vwlw.#mnmuK. gurU dI AwgÎw qoN ivru`D mnmrjI krn vwlw.#mrcOnw. kwlIAW imrcW.#mroVculw. pwxI nw imlx qoN kyvl mUMh au`pr h`Q Pyrky swP krn dI ikRXw.#milkw. ib`lI.#mVolI. dyh. SrIr.#mwrw bkwrw. isMGnwd krky vYrI ƒ frwaux dI ikRXw.#mwrU gwauxw. roxw. ip`txw. du`K dI pukwr[ 2. clwxy smyN mwrU rwg dy Sbd gwauxy.#imiTAweI. SkrkMdI.#im`Tq. byrI.#mIxw. bwbw ipRQIcMd jI dI vMS dw soFI, ijs ny AimRq nhIN CikAw.#muAwmlw lYxw. ipMf qoN gjw krky AMn du`D cMdw Awid lYxw.#muSkW ksxIAW. dwVHy ƒ bMnHxw.#muslIDr. muslmwnI r`Kx vwlw.#muhMmdI ienswn. k`C ibnW nMgy nHwauxw.#muhMmdI svwrI. Suqr. aUt.#muhMmdI pOlw. ausqrw.#muKmWjxw. dwqx.#muChrw. mu`CW.#muqihrw. fMfw. srdweI Gotx dw sotw.#murgweIAW. g`TW. gMFW. ie`k qrW dI pwxI qy hox vwlI qrkwrI.#mUMhqwxI. kYNcI.#myvVw. ArdwsIAw. sMgq ƒ siqgurU dy hjUr pyS krn vwlw.#mYdw. Awtw.#mYdwn jwxw. sucyqy iPrn leI jMgl jwxw.#morcw lwauxw. iksy kMm dy krn dw ArMB krnw[ 2. jMg SurU krnw.#morDuj. idvwnw swD. soFI imhrbwn jI dI sMpRdw dw audwsI.#mMjI swihb. sRI gurU gRMQ swihb pRkwS krn dI CotI plMgIrI[ 2. gurU swihb dy bYTx vwly QW qy bxwieAw cbUqrw.#rhxI. gurmq dy inXm Anuswr rihq r`Kx dI ikRXw.#rhxI bhxI. DrmrIiq Aqy ivhwr. mjhb dy inXm Aqy Awcrx.#rhq. is`K inXmW dI Dwrxw.#rhqnwmw. is`K Drm dy inXm d`sx vwlw gRMQ.#rhqIAw. rhq r`Kx vwlw[ 2. rvdwsIey qoN hoieAw AimRqDwrI is`K.#r`jI. kVCI.#rxisMgw. p`d. vwaukw.#rxisMgw vjwauxw. p`d mwrnw.#rwmcOkw. Bojn pkwaux smyN cOky dw iKAwl nw krnw. swrI ipRiQvI qy krqwr dw cOkw mMnxw.#rwmjMgw. bMdUk.#rwmfol. bokw.#rwmbwg. sMswr. ivSÍ[ 2. jMgl.#rwmrs. lUx. ies ƒ srbrs Aqy rUprs BI AwKdy hn.#rwmrotI. auh jgIr jo ikly rwmgVH nwl AimRqsr Kwlsy vwsqy sI.#rwml`fU. mqIrw.#ru`pw. gTw. ipAwz.#rUpkOr. kwVHnI, ijs iv`c du`D kwiVHAw jwvy.#rUprs. lUx. nmk.#rySm. sx. snkukVw.#rySmI nwlw. sx dI r`sI dw nwlw.#roV. moT.#rMGV. qUq[ 2. AhMkwrI.#rMGVI. m`kI dI C`lI[ 2. kOVw bolx vwlI iesqRI.#lKnyqRw. kwxw.#lKbwhW. iek bWh vwlw. tuMfw.#l`fU. itMfo.#lvyrw. Kodw. ijs dy dwVHI nhIN.#lWgrw isMG. Bojn pkwaux vwlw.#lwcw. auNn dw Awsn.#lwcIdwxw. bwjrw.#lyKy lwauxw. vrq lYxw. iksy vsqU ƒ vrqwky Ck lYxw[ 2. krqwr dy nwm Krcxw.#loh. qvI.#loh lMgr. qvI Aqy dyg. Bwv- Kwnpwn dw swmwn.#lMgr msq, lMgr msqwnw lMgr dw iqAwr nw hoxw. rsd nw hox krky culHy A`g nw pYxI.#lMfI bu`cI. SrwrqI lok[ 2. kurihiqey Aqy kukrmI.#vhIr. Kwlsy dw ivcrx vwlw jQw. rihqvwn isMGW dI jmwq, jo gurduAwirAW dI XwqRw Aqy syvwdwrW dI soDnw krdI hY. dysW iv`c iPrky is`K Drm dw pRcwr krn vwlw tolw.#vhIrpwauxw. kUc krnw[ prlokgmn.#vhIrIAw. vhIr iv`c rihx vwlw. vhIr dw mYNbr.#vtwaU. rwhI. pWDI[ ivnwS hox vwlw.#vrqwvw. vfw kVCw[ 2. vMfx vwlw.#vyhly isr vwlw. ijs dy isr qy kyS nhIN. rofw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਕੀਤੇ ਵਾਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ 'ਗੜਗੱਜ ਬੋੱਲੇ' ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਪੁਰਾਣੇ ਸਿੰਘ ਜੋ ਵਾਕ ਬੋਲਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਹੁਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਸਾਰੇ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰਹੇ, ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ. ਜੋ ਬੋੱਲੇ ਸਾਨੂੰ ਮਿਲ ਸਕੇ ਹਨ, ਉਹ ਅੱਖਰਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਥਾਂ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ-#ਉਗਰਾਹੀ. ਭਿਖ੍ਯਾ. ਗਜਾ ਕਰਨਾ.#ਉਜਾਗਰ. ਦੀਵਾ. ਚਰਾਗ.#ਉਜਾਗਰੀ. ਲਾਲਟੈਣ.#ਅਸਵਾਰਾ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ।#੨. ਕੂਚ. ਪ੍ਰਸਥਾਨ। ੩. ਮੌਤ. ਮਰਣਾ.#ਅਸਵਾਰਾ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਾ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਰੁਮਾਲ ਖੋਲਕੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨਾ.#ਅਸਵਾਰਾ ਕਰਨਾ. ਚੜ੍ਹਾਈ ਕਰਨੀ. ਕੂਚ ਕਰਨਾ। ੨. ਪਰਲੋਕਗਮਨ.#ਅਕਲਦਾਨ. ਸੋਟਾ. ਡੰਡਾ.#ਅਕਾਸਪਰੀ. ਬਕਰੀ.#ਅਕਾਸੀ ਦੀਵਾ. ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਚੰਦ੍ਰਮਾ.#ਅਕਾਸੀ ਫੌਜ. ਸ਼ਹੀਦੀ ਫ਼ੌਜ. ਅਜਗੈਬੀ ਸੈਨਾ.#ਅਕਾਲ ਬਾਂਗਾ. ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ.#ਅਕਾਲੀ. ਅਕਾਲ ਦਾ ਉਪਸਾਕ। ੨. ਨੀਲਾਬਾਣਾ ਧਾਰੀ ਸਿੰਘ. ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ.#ਅਖੰਡਪਾਠ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਹ ਪਾਠ ਜੋ ਲਗਾਤਾਰ ਹੁੰਦਾ ਰਹੇ, ਜਦ ਤੀਕ ਭੋਗ ਨਾ ਪਵੇ ਤਦ ਤੀਕ ਰੁਮਾਲ ਨਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ. ਇਹ ਪਾਠ ੧੩. ਪਹਿਰ ਤੋਂ ੧੬. ਪਹਿਰ ਅੰਦਰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ.#ਅਤੀ ਅਖੰਡਪਾਠ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਉਹ ਪਾਠ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇਕੱਲਾ ਪਾਠੀਆ ਇੱਕੇ ਆਸਨ ਬੈਠਕੇ ਨਿਰੰਤਰ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਠ ਅਥਵਾ ਨੌ ਪਹਿਰ ਅੰਦਰ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ.#ਅਤੀ ਅਖੰਡਪਾਠੀ. ਇਕੱਲਾ ਪਾਠੀਆ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਾਠ ਇੱਕ ਆਸਨ ਬੈਠਕੇ ਸਮਾਪਤ ਕਰੇ.#ਅਥੱਕ. ਮਰੀਅਲ ਟੱਟੂ. ਜੋ ਘੋੜਾ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਅਥੱਕ ਸਵਾਰੀ. ਜੁੱਤੀ. ਜੋੜਾ.#ਅਨਹਤ ਸ਼ਬਦ. ਘੁਰਾੜੇ ਮਾਰਨੇ.#ਅਫਲਾਤੂਨ. ਰਜਾਈ. ਲੇਫ.#ਅਫਲਾਤੂਨੀ. ਦੁਲਾਈ.#ਅਰਦਾਸਾ. ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ. ਵਿਨਯ.#ਅਰਦਾਸੀਆ. ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ. ਅਰਾਕਣ ਅਰਾਕੀ. ਘੋੜਾ. ਘੋੜੀ। ਟੈਰ. ਟੈਰਾ.#ਅੜੰਗ ਬੜੰਗ ਹੋਣਾ. ਲੇਟਣਾ. ਸੌਂ ਜਾਣਾ.#ਆਹੂ ਲਾਹੁਣੇ. ਕਤਲਾਮ ਕਰਨੀ. ਵੱਢ ਟੁੱਕ.#ਆਕੜਭੰਨ. ਰੋਗ. ਬੀਮਾਰੀ.#ਆਕੀ ਹੋਣਾ. ਹਵਾਲਾਤ ਵਿੱਚ ਪੈਣਾ. ਜੇਲ ਵਿੱਚ ਹੋਣਾ.#ਆਨੰਦ. ਪੂਰਣ ਤ੍ਰਿਪਤ। ੨. ਸਿੱਖਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਆਹ.#ਐਰਾਪਤ. ਝੋਟਾ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਮਹਿਖਾਸੁਰ ਭੀ ਹੈ.#ਅੰਗ ਸੰਗ. ਸਹਾਇਕ. ਸਾਥੀ। ੨. ਕਰਤਾਰ. ਵਾਹਗੁਰੂ.#ਅੰਗੀਠਾ. ਚਿਤਾ. ਚਿਖਾ.#ਅੰਜਨੀ. ਰਾਤ। ੨. ਕਾਲੀ ਦੇਵੀ.#ਅੰਨਮਤੀਆ. ਸਿੰਘਧਰਮ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋਰ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ.#ਅੰਨ੍ਹਾ. ਮੂਰਤੀਪੂਜਕ ਹਿੰਦੂ.#ਅੰਮ੍ਰਿਤਵੇਲਾ. ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ. ਤੜਕਾ.#ਅੰਮ੍ਰਿਤੀ. ਸਲੂਣੀ ਕੜ੍ਹੀ.#ਅੰਮ੍ਰਿਤੀਆ. ਜਿਸ ਨੇ ਖੰਡੇ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ.#ਇੱਕਟੰਗੀ ਬਟੇਰਾ. ਬੈਂਗਣ. ਬਤਾਊਂ.#ਇੰਦ੍ਰ. ਮੇਘ. ਬੱਦਲ.#ਇੰਦ੍ਰਜਲ. ਬਰਖਾ ਦਾ ਪਾਣੀ.#ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ. ਹਵਾ. ਪੌਣ. ਵਾਯੂ.#ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ ਜੱਫੀਆਂ ਪਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਸੁਹਾਵੀ ਹਵਾ ਛੁਁਹਦੀ ਹੈ.#ਇਲਾਚੀ. ਫੁਲਾਹੀ। ੨. ਫੁਲਾਹੀ ਦੀ ਦਾਤਣ.#ਸ਼ਹੀਦ. ਧਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਰਨ ਵਾਲਾ ਯੋਧਾ.#ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ. ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੇ ਜੰਗ ਅਤੇ ਦਾਹ ਦਾ ਅਸਥਾਨ.#ਸ਼ਹੀਦੀ. ਸ਼ਹੀਦ ਦੀ ਪਦਵੀ। ੨. ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਕੁਰਬਾਨੀ.#ਸ਼ਹੀਦੀ ਸੋਧ. ਕੁਦਰਤੀ ਦੁੱਖ. ਅਕਾਲ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਈ ਪੀੜਾ। ੨. ਕੁਰਹਿਤੀਏ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਤਾੜਨਾ.#ਸ਼ਹੀਦੀ ਦੇਗ. ਭੰਗ ਦੀ ਮਿੱਠੀ ਦੇਗ। ੨. ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਨਿਮਿੱਤ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਲੰਗਰ.#ਸ਼ਹੀਦੀ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ। ੨. ਪੰਜ ਸਿੰਘਾ ਲਈ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ.#ਸ਼ਹੀਦੀ ਫੌਜ. ਸ਼ਹੀਦਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਸੈਨਾ। ੨. ਅਕਾਲ ਦੀ ਗੁਪਤ ਫੌਜ.#ਸ਼ਹੀਦੀ ਮਾਰ. ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਵਲੋਂ ਹੋਈ ਤਾੜਨਾ. ਕੁਕਰਮੀ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਦੁੱਖ.#ਸੱਚਖੰਡ. ਗੁਰਪੁਰ। ੨. ਖਾਲਸਾਦੀਵਾਨ। ੩. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਅਬਿਚਲਨਗਰ. ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ.#ਸੱਚਖੰਡ ਵਾਸਾ. ਗੁਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ. ਪਰਲੋਕ ਗਮਨ.#ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ. ਸਤਿਗੁਰੂ.#ਸਜਣਾ. ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ। ੨. ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ। ੩. ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਨੇ.#ਸੱਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ. ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜੈਕਾਰਾ। ੨. ਝਟਕਾ ਕੂਚ ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਤੇ ਉਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਜੈਕਾਰਾ.#ਸਦਾਗੁਲਾਬ. ਕਿੱਕਰ. ਬਬੂਲ.#ਸਦਾਗੁਲਾਬ ਦਾ ਮੁਖਮਾਂਜਣਾ. ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਦਾਤਣ.#ਸਫਾਜੰਗ. ਟਕੂਆ. ਕੁਹਾੜੀ.#ਸਬਜ ਪੁਲਾਉ. ਸਾਗ.#ਸਬਜ ਮੰਦਰ. ਬਿਰਛ. ਬਿਰਛ ਹੇਠ ਨਿਵਾਸ.#ਸ਼ਬਦ. ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਦ. ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਛੰਦ.#ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ. ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਗਾਇਨ.#ਸ਼ਬਦਭੇਟ. ਗੁਰਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਪੂਜਾ.#ਸਮੁੰਦਰ. ਦੁੱਧ.#ਸਮੁੰਦਰਾਧਾਰੀ. ਦੂਧਾਧਾਰੀ.#ਸਰਦਾਈ. ਘੋਟੀ ਹੋਈ ਭੰਗ। ੨. ਛੱਪੜ ਦਾ ਪਾਣੀ.#ਸਰਦੌਨਾ. ਠੰਢ. ਸ਼ੀਤ. ਪਾਲਾ.#ਸਰਦੌਨਾ ਮੁੱਠੀਆਂ ਭਰਦਾ ਹੈ. ਪਾਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ. ਕਾਂਬਾ.#ਸਰਬਰਸ. ਲੂਣ. ਨਮਕ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਰਸ ਭੀ ਹੈ.#ਸਰਬਲੋਹ. ਅਕਾਲਪੁਰਖ। ੨. ਲੋਹਾ. ਸ਼ਸਤ੍ਰ. ਸਰਬਲੋਹੀਆ. ਉਹ ਸਿੰਘ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਛਕਦਾ ਹੈ.#ਸਲੋਤਰ. ਮੋਟਾ ਕੁਤਕਾ. ਮਧਰਾ ਅਤੇ ਮੋਟਾ ਡੰਡਾ। ੨. ਭੰਗਘੋਟਣਾ.#ਸਵਾਇਆ. ਥੋੜਾ. ਕਮ. ਘੱਟ.#ਸਵਾਰਾ. ਦੇਖੋ, ਅਸਵਾਰਾ.#ਸਵਾਰਾ ਕਰਨਾ. ਦੇਖੋ, ਅਸਵਾਰਾ ਕਰਨਾ.#ਸਵਾ ਲੱਖ. ਇੱਕ. ਏਕ.#ਸਵਾ ਲੱਖ ਫੌਜ. ਇੱਕ ਸਿੰਘ.#ਸਾਉਗੀ. ਹਰਾ ਛੋਲੂਆ.#ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ. ਪੋਸਤ ਦਾ ਬੂਟਾ.#ਸਾਕਤ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵਿਮੁਖ. ਮਾਇਆ ਦਾ ਦਾਸ। ੨. ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਤਿਤ.#ਸਾਖਤ. ਦੇਖੋ, ਸਾਕਤ.#ਸਾਰ. ਲੋਹਾ. ਫੌਲਾਦ. ਸ਼ਸਤ੍ਰ.#ਸਾਵੀ. ਮੂੰਗੀ.#ਸ਼ਿਕਰੀ. ਨਕਚੂੰਢੀ. ਛੋਟਾ ਮੋਚਨਾ. ਕੰਡਾ ਕੱਢਣ ਦੀ ਚਿਮਟੀ.#ਸ਼ਿਕਾਰੀ. ਵਿਭਚਾਰੀ. ਪਰਇਸਤ੍ਰੀਗਾਮੀ.#ਸਿੰਘ. ਖੰਡੇ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ.#ਸਿੰਘਣੀ. ਸਿੰਘਮਤ ਦੀ ਨਾਰੀ.#ਸਿਰਖਿੰਡੀ. ਸ਼ੱਕਰ.#ਸਿਰਗੁੰਮ. ਜਿਸ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਕੇਸ ਮੁਨਾਏ ਹਨ.#ਸਿਰਘਸਾ. ਮੋਨਾ. ਮੁੰਡਿਤ। ੨. ਜੈਨੀ ਸਾਧ. ਢੂੰਡੀਆ। ੩. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ.#ਸਿਰਜੋੜ. ਗੁੜ.#ਸ਼ੀਸ਼ਮਹਲ. ਟੁੱਟੀ ਹੋਈ. ਛੰਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚਦੀਂ ਆਕਾਸ਼ ਨਜ਼ਰ ਆਵੇ.#ਸੁਕਮਾਂਜ. ਨਿਰਾਹਾਰ. ਭੁੱਖਾ.#ਸੁਖਈ ਸਿੰਘ. ਭੰਗ ਘੋਟਕੇ ਪਿਆਉਣ ਵਾਲਾ.#ਸੁਖਦੇਈ. ਤੁਲਾਈ. ਹੇਠ ਵਿਛਾਉਣ ਦਾ ਰੂੰਦਾਰ ਵਸਤ੍ਰ.#ਸ਼ੁਖਨਿਧਾਨ. ਸੁੱਖਾ. ਭੰਗ. ਵਿਜੀਆ.#ਸੁਚਾਲਾ. ਲੰਙਾ. ਡੁੱਡਾ.#ਸੁਚੇਤਾ. ਝਾੜਾ। ੨. ਪੰਜ ਇਸਨਾਨਾ.#ਸੁਚੇਤਾ ਤਾੜਨਾ. ਪੰਜ ਇਸਨਾਨਾ ਕਰਨਾ. ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਧੋਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ.#ਸੁਚੇਤੇ ਜਾਣਾ. ਸ਼ੌਚ ਲਈ ਬਾਹਰ ਜਾਣਾ. ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ.#ਸੁਜਾਖਾ. ਚਲਨੀ. ਛਲਨੀ। ੨. ਗ੍ਯਾਨੀ.#ਸੁੰਦਰੀ. ਝਾੜੂ. ਬੁਹਾਰੀ. ਬਹੁਕਰ.#ਸੁਨਹਰਾ. ਅਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਰਬਲੋਹ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ। ੨. ਕੂੰਡਾ.#ਸੁਨਹਰੀਆ. ਉਹ ਗੁਰਭਾਈ ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ.#ਸੁਰਗ. ਮੁਸੀਬਤ. ਵਿਪਦਾ। ੨. ਨਿੰਦ੍ਰਾ. ਸੁਖੁਪਤੀ.#ਸੁਰਗਦੁਆਰੀਆ. ਨਕਟਾ.#ਸੁਰਗਬਾਸ. ਗਾੜ੍ਹੀ ਨੀਂਦ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ.#ਸੁਰਮਈ. ਸੁਰਮੇਰੰਗਾ. ਨੀਲਾ. ਕਾਲਾ.#ਸੁਰਮਈ ਦਾਲਾ. ਲੋਹੇ ਦੇ ਭਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਰਿੱਧੀ ਦਾਲ। ੨. ਮਾਹਾਂ ਦੀ ਦਾਲ.#ਸੂਬੇਦਾਰ. ਝਾੜੂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਸਿੱਖ.#ਸੂਰਮਾ. ਅੰਧਾ. ਨੇਤ੍ਰਹੀਨ.#ਸੇਉ. ਪਿਉਂਦੀ ਬੇਰ.#ਸ਼ੇਰ ਦੇ ਕੰਨ. ਭੰਗ ਛਾਨਣ ਦੇ ਰੁਮਾਲ ਦੇ ਲੜ.#ਸੋਝਾ ਦੇਣਾ. ਮਾਂਜਣਾ. ਸਾਫ ਕਰਨਾ। ੨. ਕੁਰਹਿਤੀਏ ਨੂੰ ਤਾੜਨਾ। ੩. ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇ ਕੇ ਸਿੱਧਾ ਕਰਨਾ.#ਸੋਧ. ਸ਼ੁੱਧੀ. ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ। ੨. ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਰਹਿਤੀਏ ਦੀ ਤਨਖਾਹ ਲਾਕੇ ਕੀਤੀ ਸ਼ੁੱਧੀ.#ਸੋਧਣਾ. ਕੁਰਹਿਤੀਏ ਨੂੰ ਤਾੜਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਨਾ। ੨. ਮੁਲਕ ਫਤੇ ਕਰਨਾ। ੩. ਚੰਦਾ ਵਸੂਲ ਕਰਨਾ.#ਸੰਖੀ. ਮਾਸ ਦੀ ਹੱਡੀ.#ਸੰਤੋਖਣਾ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਰੁਮਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਨਾ। ੨. ਕਾਰਜ ਸਮਾਪਤ ਕਰਨਾ.#ਸ਼੍ਰੀਸਾਹਿਬ. ਤਲਵਾਰ. ਕ੍ਰਿਪਾਣ.#ਹਜਾਰਮੇਖੀ. ਗੋਦੜੀ. ਟਾਕੀਆਂ ਵਾਲੀ ਗੋਦੜੀ.#ਹਜੂਰਸਾਹਿਬ. ਤਖਤ ਸ਼੍ਰੀ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕੀਤੀ ਹੈ। ੨. ਜੋ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.#ਹਜੂਰੀ ਪਰਨਾ. ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਤੌਲੀਆ. ਹੱਥ ਸੁਚੇਤ ਕਰਨੇ. ਹੱਥ ਧੋਣੇ.#ਹਰਨ ਹੋਣਾ. ਭੱਜਣਾ. ਨੱਠਣਾ.#ਹਰਨੀ. ਮੱਖੀ। ੨. ਜੂੰ. ਯੂਕਾ.#ਹਰਾ. ਸੁੱਕਾ. ਖੁਸ਼ਕ.#ਹਰਾ ਕਰਨਾ. ਸੁਕਾਉਣਾ. ਖੁਸ਼ਕ ਕਰਨਾ। ੨. ਧੋਣਾ. ਸਾਫ ਕਰਨਾ.#ਹਾਜਰੀ ਭਰਨੀ. ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਸੰਝ ਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣਾ.#ਹਿਮੰਚਲ. ਹਜਮ. ਹਜਮ ਹੋਇਆ ਪਦਾਰਥ.#ਹਿਰਨਖੁਰੀ. ਭਗ. ਯੋਨਿ.#ਹੁਕਮਸੱਤ. ਮਰਣਾ. ਚਲਾਣਾ ਕਰਨਾ.#ਹੂੰਝਾ. ਥਹਮਤ. ਤੰਬਾਂ.#ਹੋਲਾਂ. ਇਲਾਚੀਆਂ.#ਹੋੱਲਾ ਖੇਡਣਾ. ਜੰਗ ਕਰਨਾ। ੨. ਮਹੱਲਾ ਖੇਡਣਾ. ਹੋੱਲਾ ਮੱਹਲਾ. ਚੇਤ ਬਦੀ ੧. ਦਾ ਤ੍ਯੋਹਾਰ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਸਿੰਘ ਨਕਲੀ ਜੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ.#ਹੰਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ. ਪਾਟਿਆ. ਲੀਰਾਂ ਹੋਇਆ.#ਹੰਨਾ. ਲਿੰਗ. ਇੰਦ੍ਰੀ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਘੋੜਾ ਭੀ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਘੋੜਾ.#ਕਸਤੂਰਾ. ਸੂਰ.#ਕੱਚਾ ਪਿੱਲਾ. ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲਾ. ਸਿੰਘਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਨਹੀਂ ਧਾਰਦਾ.#ਕੱਚਾ ਬੋੱਲਾ. ਸਿੰਘ ਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਬੋੱਲੀ। ੨. ਝੂਠਾ ਵਚਨ.#ਕੱਚੀ ਬਾਣੀ. ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਹੋਰ ਬਾਣੀ। ੨. ਅਕਾਲ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਬਾਣੀ.#ਕਛਹਰਾ. ਕੱਛ.#ਕੱਟਾ. ਹਾਥੀ.#ਕਠੌਤਾ. ਕਾਠ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ.#ਕਪੜਬੀਜ. ਬੜੇਵਾਂ.#ਕਮਰਕਸਾ ਕਰਨਾ. ਕਮਰ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ।#੨. ਪਰਲੋਕਗਮਨ. ਮਰਣਾ.#ਕਮਰਕਸਾ ਖੁਲ੍ਹਾਉਣਾ. ਆਏ ਅਭ੍ਯਾਗਤ ਨੂੰ ਨਿਵਾਸ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨੀ.#ਕਰਦੌਨਾ. ਛੋਟੀ ਕਰਦ.#ਕਰਾੜੀ. ਮੂਲੀ.#ਕਲਗਾ. ਗੰਜਾ.#ਕਲਗੀਧਰ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ.#ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ. ਤਿਹਾਵਲ. ਪੰਚਾਂਮ੍ਰਿਤ.#ਕੜਾਕਾ. ਭੁੱਖ. ਨਿਰਾਹਾਰ ਰਹਿਣਾ। ੨. ਮੁਸੀਬਤ.#ਕਾਜਾ. ਭੁੱਖਾ. ਅੰਨ ਦਾ ਨਾ ਮਿਲਣਾ. ਇਨਗਹਾਰ.#ਕਾਜਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ. ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ.#ਕਾਜੀ. ਮੁਰਗਾ.#ਕਾਠਗੜ੍ਹ. ਚਿਤਾ. ਚਿਖਾ.#ਕਾਣਾ. ਤੁਰਕ. ਮੁਸਲਮਾਨ.#ਕਾਨੂੰਗੋ. ਖੂੰਡਾ. ਛਟੀ.#ਕਾਬੁਲੀ ਕੁੱਤਾ. ਅਹਿਮਦਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ.#ਕਾਰਦਾਰ. ਫਾਹੁੜਾ.#ਕਾਰਭੇਟ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਿਮਿੱਤ ਬੰਧਾਨ ਦੀ ਪੂਜਾ.#ਕੀਰਤਨ. ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਗਾਉਣਾ.#ਕੁਹੀ. ਦਾਤੀ. ਦਾਤ੍ਰੀ.#ਕੁਹੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ. ਦਾਤੀ ਨਾਲ ਘਾਹ ਅਥਵਾ ਖੇਤੀ ਵੱਢਣੀ.#ਕੁੱਠਾ. ਮੁਸਲਮਾਨਰੀਤਿ ਨਾਲ ਜਿਬਹਿ ਕੀਤੇ ਜੀਵ ਦਾ ਮਾਸ.#ਕੁਣਕਾ. ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਦਾ ਕਣਮਾਤ੍ਰ ਭੋਰਾ। ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ.#ਕੁਤਬਦੀਨ. ਕੂਕਰ. ਕੁੱਤਾ.#ਕੁਰਹਿਤ. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਆਚਾਰ.#ਕੁਰਲਾ. ਗਰਾਰਾ. ਚੁਲੀ.#ਕੁੜੀਮਾਰ. ਕੰਨ੍ਯਾ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ. ਕਨ੍ਯਾ ਵੇਚਣਵਾਲਾ.#ਕੇਸਰ. ਹਲਦੀ. ਬਸਾਰ.#ਕੋਤਲ. ਮੰਜਾ. ਚਾਰਪਾਈ.#ਕੋਤਲਕਸ. ਵਛਾਈ। ੨. ਸੇਜਬੰਦ.#ਕੋਤਵਾਲ. ਚਾਕੂ. ਕਲਮਤਰਾਸ਼.#ਕੰਘਾ ਕਰਨਾ. ਸਿਰ ਭੰਨਣਾ. ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ। ਕੇਸ਼ ਸਾਫ ਕਰਨੇ.#ਕ੍ਰਿਪਾਣ. ਤਲਵਾਰ। ਕਰਦ.#ਖੱਸੀ ਫੌਜ. ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਟੋਲਾ.#ਖਜੂਰਾਂ. ਬੇਰਾਂ ਦੀਆਂ ਭੁਕੜੀਆਂ#ਖੜਗਕੇਤੁ. ਅਕਾਲ.#ਖੜੇ ਦਾ ਖਾਲਸਾ. ਹਾਜਿਰ ਨੂੰ ਛਾਂਦੇ ਦਾ ਮਿਲਣਾ ਅਤੇ ਗੈਰਹਾਜਿਰ ਦਾ ਖਾਲੀ ਰਹਿਣਾ.#ਖਾਰ ਸਮੁੰਦਰ. ਲੱਸੀ. ਤਕ੍ਰ. ਛਾਛ.#ਖਾਲਸਾ. ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੰਘ.#ਖਿਸਕੂ. ਲਿੰਗੋਟ. ਕੌਪੀਨ.#ਖਿਚੜ ਪੁਲਾਉ. ਖਿਚੜੀ। ਬੇਰੀ ਦੇ ਫੁੱਲ.#ਖੁਸ਼ਕ ਪੁਲਾਉ. ਚਬੀਣਾ. ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ.#ਖੁਰਮਾ. ਬੇਰ.#ਖੋਤੀ. ਚਿਲਮ.#ਖੰਡ. ਸੁਆਹ. ਭਸਮ.#ਗਹਿਰਾ ਗੱਫਾ. ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਆਦਿ ਤਰ ਭੋਜਨ।#੨. ਜੰਗ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਬਹੁਤ ਧਨ.#ਗਜਗਾਹ. ਲੋਹੇ ਦਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਖੰਡਾ ਅਤੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਰਬਲੋਹ ਦੇ ਅਰਧਚੰਦ੍ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੁਮਾਲੇ ਉੱਪਰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ.#ਗੱਜਣਾ. ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਗਰਜਨਾ. ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਨਾ.#ਗਧੀ. ਹੁੱਕਾ.#ਗਧੀ ਚੁੰਘਣੀ. ਹੁੱਕਾ ਪੀਣਾ.#ਗੱਫਾ. ਧਨ। ੨. ਉੱਤਮ ਤਰ ਭੋਜਨ। ੩. ਲੁੱਟ ਦਾ ਮਾਲ.#ਗੱਫਾ ਲਾਉਣਾ. ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਕੇ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨ ਛਕਣਾ.#ਗਰੜੇ. ਚਾਉਲ.#ਗੜ੍ਹ. ਜੰਗਲ. ਸ਼ੰਘਣਾ ਬਣ। ੨. ਵਾੜਾ. ਝਾਫਿਆਂ ਦਾ ਵਲਗਣ.#ਗੜ੍ਹ ਤੋੜਨਾ. ਕਾਰਜ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ. ਮੁਸ਼ਕਲ ਕੰਮ ਨੂੰ ਆਸਾਨ ਕਰਨਾ। ੨. ਵਾੜ ਤੋੜਕੇ ਅੰਦਰ ਦਾਖਲ ਹੋਣਾ.#ਗਿੱਦੜ. ਕਾਇਰ. ਭਗੌੜਾ। ੨. ਕਮਾਈ ਨਾ ਕਰਕੇ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ.#ਗਿੱਦੜਰੰਗਾ. ਭਗਵੇਂ ਵਸਤ੍ਰ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ.#ਗੁਣਗ੍ਰਾਹੀ. ਛੱਜ.#ਗੁੱਦੜ. ਦੁੱਧ ਦੀ ਮਲਾਈ.#ਗੁਪਤਾ. ਗੁੰਗਾ.#ਗੁਪਾਲ ਫਲ, ਗੁਪਾਲ ਲੱਡੂ ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਆਂਡੇ.#ਗੁਬਿੰਦੀਆਂ. ਗਾਜਰਾਂ.#ਗੁਬਿੰਦੇ. ਖਰਬੂਜੇ.#ਗੁਰਦੁਆਰਾ, ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਗੁਰਧਾਮ. ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮਮੰਦਿਰ.#ਗੁਰਮਤ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਜਹਬ। ੨. ਗੁਰੁਸਿੱਧਾਂਤ.#ਗੁਰਮਤਾ. ਖਾਲਸਾਦਿਵਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ ਕੀਤਾ ਮੰਤ੍ਰ. ਮਸ਼ਵਰਾ.#ਗੁਰਮਤਾ ਸੋਧਣਾ. ਮੰਤ੍ਰ ਕਰਨਾ. ਵਿਚਾਰ ਕਰਨਾ.#ਗੁਰਮਰਜਾਦਾ. ਉਹ ਰੀਤਿ ਰਸਮ ਜੋ ਗੁਰਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦੱਸੀ ਰੀਤਿ.#ਗੁਰਮੁਖ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿਤਵਾਨ. ਆ਼ਮਿਲ ਸਿੱਖ.#ਗੁਰਮੁਖੀ. ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਦੀ ਰਚੀ ਹੋਈ ਲਿਖਤ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਲਿਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਸਤਾਰਾ. ਸਿੱਧੀ ਪੱਗ. ਪੁਰਾਤਨ ਸਿੰਘਾਂ ਜੇਹੀ ਸਜਾਈ ਹੋਈ ਦਸਤਾਰ.#ਗੁਰਮੁਖੀ ਦਾੜ੍ਹਾ. ਖੁਲ੍ਹੀ ਦਾੜੀ.#ਗੁਰਮੁਖੀ ਪ੍ਰਸਾਦਾ. ਮੋਟੀ ਰੋਟੀ. ਮੰਨੀ.#ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਰਤਾਰਾ. ਇੱਕੋਜੇਹਾ ਛਾਂਦਾ. ਸਭ ਨੂੰ ਸਮਾਨ ਵਰਤਾਰਾ.#ਗੈਬੀ ਫੌਜਾਂ. ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਗੁਪਤ ਫੌਜਾਂ.#ਗੋਪਾਲਚੰਦਨ. ਜ਼ਖਮ ਉੱਪਰ ਲਾਉਣ ਦਾ ਲੇਪ. ਮਰਹਮ.#ਗੋਲਕ. ਗੁਰੂ ਨਿਮਿੱਤ ਅਰਪਿਆ ਧਨ, ਜੋ ਗਾਗਰ ਆਦਿ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਜਮਾ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਗੰਗਾਜਲ. ਸ਼ਰਾਬ. ਮਦਿਰਾ.#ਗੰਢਲ. ਜਿਸ ਨੇ ਕੁਰਹਿਤ ਕਰਕੇ ਦੁਬਾਰਾ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ. ਪਾਜੜ.#ਗ੍ਯਾਨੀ ਸਿੰਘ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਥਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ.#ਘਮਸਾਣ. ਜੰਗ. ਯੁੱਧ। ੨. ਝਗੜਾ. ਬਿਖੇੜਾ.#ਘੱਲੂਘਾਰਾ. ਭਯੰਕਰ ਯੁੱਧ। ੨. ਤਬਾਹੀ. ਸਰਬਨਾਸ਼.#ਘਾਣ. ਜੰਗ. ਯੁੱਧ.#ਘਾਲਾਮਾਲਾ. ਬਿਨਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤੇ ਗੱਲ ਨੂੰ ਟਾਲ ਦੇਣਾ। ੨. ਕੁਰਹਿਤੀਏ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਸੋਧੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਉਣਾ.#ਘੁਸਮੁਸਾ. ਕੰਨਾਬਾਤੀ. ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਮੰਤ੍ਰ ਨਾ ਕਰਨਾ.#ਘੋੜਾ. ਲਿੰਗ. ਦੇਖੋ, ਹੰਨਾ। ੨. ਜੋੜਾ. ਜੁੱਤੀ.#ਘੋੜਾ ਕਾਜੇ ਕਰਨਾ. ਯਤ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ.#ਘੋੜਾ ਦੌੜਾਉਣਾ. ਮੈਥੁਨ (ਭੋਗ) ਕਰਨਾ.#ਚਕਰੀ. ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਪਹਿਰਣ ਦਾ ਛੋਟਾ ਚਕ੍ਰ.#ਚਕ੍ਰ. ਸਿਰ ਅਥਵਾ ਗਲ ਪਹਿਰਨ ਦਾ ਗੋਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ. ਇਹ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ.#ਚਟਣ ਪੁਲਾਉ. ਚਟਣੀ.#ਚਢਾਈ. ਦੇਖੋ, ਚੜ੍ਹਾਈ.#ਚਤੌੜਗੜ੍ਹ ਤੋੜਨਾ. ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ.#ਚਰਨਦਾਸੀ. ਜੁੱਤੀ। ੨. ਖੜਾਉਂ.#ਚਲਾਕਣ. ਰੰਬੀ.#ਚਲਾਕਾ. ਮੋਟਾ ਸੂਆ.#ਚਲਾਣਾ. ਮਰਣਾ. ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣੇ.#ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ. ਉਤਸਾਹ. ਉਮੰਗ। ੨. ਤਰੱਕੀ.#ਚੜ੍ਹਾਈ. ਕੂਚ. ਪ੍ਰਸ੍‍ਥਾਨ। ੨. ਧਾਵਾ. ਹਮਲਾ। ੩. ਚਲਾਣਾ. ਮਰਣ.#ਚਾਂਦਨੀ ਪੁਲਾਉ. ਜੁਆਰ (ਜਵਾਰ) ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ.#ਚਿਤੌੜਗੜ੍ਹ ਤੋੜਨਾ. ਦੇਖੋ, ਚਤੌੜਗੜ੍ਹ ਤੋੜਨਾ.#ਚਿਮਨੀ ਬੇਗਮ. ਅਫੀਮ.#ਚੀਤਾ. ਪੇਸ਼ਾਬ. ਮੂਤ੍ਰ.#ਚੀਤਾ ਕੁਦਾਉਣਾ, ਚੀਤਾ ਭਜਾਉਣਾ. ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ.#ਚੁਗਲ. ਪੋਸਤ ਦੇ ਡੋਡੇ.#ਚੁਗਲ ਮਲਨੇ. ਪੋਸਤ ਦੇ ਡੋਡੇ ਮਲਨੇ.#ਚੁਟਕਾ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਲੂਣ ਅਤੇ ਪੀਸੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਰੁੱਖੀ ਰੋਟੀ ਖਾਈਦੀ ਹੈ.#ਚੁੱਪ. ਖੰਡ.#ਚੁਬਾਰੇ ਚੜ੍ਹਿਆ. ਦੇਖੋ, ਚੌਬਾਰੇ ਚੜ੍ਹਿਆ.#ਚੁਰਾਸੀ. ਸਿੰਘਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ.#ਚੁਲਾ. ਭੋਜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜਲ ਨਾਲ ਮੁਖ ਦੀ ਸਫਾਈ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਅੱਗੇ ਕ੍ਰਿਤਗ੍ਯਤਾ ਭਰੀ ਅਰਦਾਸ.#ਚੂਨਾ. ਆਟਾ.#ਚੂਰਮਾ. ਤੂੜੀ. ਭੋ. ਨੀਰਾ.#ਚੋਬਚੀਨੀ. ਲਾਲ ਮਿਰਚਾਂ.#ਚੌਕੀ. ਚਾਰ ਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਟੋਲੀ। ੨. ਕੀਰਤਨ- ਮੰਡਲੀ। ੩. ਮੁੱਕਰਿਰ ਵੇਲੇ ਤੇ ਸ਼ਬਦ ਕੀਰਤਨ। ੪. ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਰੱਖਣ ਦੀ ਟਿਕਟਿਕੀ.#ਚੌਥਾ. ਲੂਣ. ਸਰਵਰਸ.#ਚੌਥਾਪੌੜਾ. ਮਜਹਬੀ ਸਿੰਘ. ਰੰਘੜੇਟਾ ਅਤੇ ਰਵਦਾਸੀਆ ਸਿੰਘ.#ਚੌਬਾਰੇ ਚੜ੍ਹਿਆ. ਬੋਲਾ. ਬਹਿਰਾ.#ਚੰਡੀ. ਅਗਨਿ। ੨. ਤਲਵਾਰ। ੩. ਲੜਾਈ.#ਛਕਣਾ. ਸਜਣਾ. ਸ਼ੋਭਾ ਸਹਿਤ ਹੋਣਾ। ੨. ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ.#ਛਤ੍ਰਧਾਰ. ਅਫੀਮ. ਅਫਯੂਨ.#ਛਰਰਾ ਛੱਡਣਾ. ਖੜੇ ਖੜੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਕਰਨਾ.#ਛਾਂਦਾ. ਵਰਤਾਰਾ. ਭਾਗ. ਹਿੱਸਾ.#ਛਾਲ ਮਾਰਨੀ. ਡਿਗ ਪੈਣਾ.#ਛਾਵਣੀ. ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ.#ਛਿੱਲੜ. ਰੁਪੈਯਾ.#ਛੇਵਾਂ. ਤੇਲ.#ਜਹਾਜ਼. ਗੱਡਾ। ੨. ਸਿੱਖਧਰਮ.#ਜਹਾਜ਼ ਚੜ੍ਹਨਾ. ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਖਾਲਸਾ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਮਿਲਨਾ.#ਜੱਕਾ. ਦਹੀਂ. ਦਧਿ.#ਜਗਤਜੂਠ. ਹੁੱਕਾ.#ਜਗੰਨਾਥੀ. ਤਾਉੜੀ. ਹਾਂਡੀ.#ਜਥਾ. ਯੂਥ. ਟੋਲਾ. ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਝੁੰਡ.#ਜਥੇਦਾਰ. ਟੋਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ.#ਜਮਦੰਡ. ਮੁਖੀਏ ਸਿੰਘ (ਜਥੇਦਾਰ) ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਸਜ਼ਾ.#ਜਮਰਾਜ ਦੀ ਧੀ. ਦੇਖੋ, ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਧੀ.#ਜਲਖਿੱਚ ਸਿੰਘ. ਕਹਾਰ. ਝਿਉਰ.#ਜਲਤੋਰੀ. ਮੱਛੀ.#ਜਲੇਬੀ. ਜੰਡ ਦੀ ਫਲੀ.#ਜੜਪੁੱਟ. ਮੋਚਨਾ.#ਜਾਨਭਾਈ. ਸਵਾਰੀ ਦਾ ਘੋੜਾ.#ਜੈਕਾਰਾ. ਉੱਚੀ ਧੁਨਿ ਨਾਲ ਸੱਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਦਾ ਸਿੰਘਨਾਦ. ਅਕਾਲਬਾਂਗਾ.#ਜੋਤੀਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣਾ. ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਦੇਹ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਆਪਣੀ ਜੋਤਿ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋਣਾ.#ਜੋੜਮੇਲ. ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਇਕੱਠ। ੨. ਗੁਰਪੁਰਵ ਵਾਲੇ ਦਿਹਾੜੇ ਹੋਈ ਏਕਤ੍ਰਤਾ.#ਜੋੜਮੇਲਣੀ. ਸੂਈ। ੨. ਮਿੱਠੀ ਬਾਣੀ.#ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ. ਸੁਚੇਤੇ (ਸ਼ੌਚ) ਜਾਣਾ.#ਜ੍ਵਾਲਾ. ਅੱਗ.#ਜ੍ਵਾਲਾਵਮਣੀ. ਬੰਦੂਕ। ੨. ਤੋਪ.#ਝਟਕਾ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਲ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਕਹਿਕੇ ਜੀਵ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਜੁਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਝਟਕੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਦਾ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ.#ਝੋਲਾ. ਵਡਾ ਥੈਲਾ.#ਟਹਲਾ. ਸੇਵਾ.#ਟਹਲੂਆ. ਪੈਰ ਝਾੜਨ ਦਾ ਰੁਮਾਲ. ਹੱਥ ਮੂੰਹ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦਾ ਪਰਣਾ.#ਟਾਂਗੂ. ਬਿਰਛ ਉੱਪਰ ਬੈਠਾ ਆਦਮੀ, ਜੋ ਦੁਸ਼ਮਨ ਨੂੰ ਦੂਰੋਂ ਆਉਂਦਾ ਦੇਖਕੇ ਖ਼ਬਰ ਦੇਵੇ.#ਟੁੱਕਰ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਗੀਰ ਅਤੇ ਗੁਜਾਰਾ.#ਟੇਢਗਿਆਨ. ਲੇਟਣਾ.#ਠਾਕੁਰ. ਅੰਡਕੋਸ਼. ਪਤਾਲੂ.#ਠਾਣਾ. ਆਸ਼੍ਰਮ. ਡੇਰਾ.#ਠੀਕਰ. ਦੇਹ. ਸ਼ਰੀਰ.#ਠੀਕਰੀ. ਰੁਪੈਯਾ.#ਡੱਡੂ. ਮਟਕਾ. ਚਾਟੀ ਵਿੱਚੋਂ ਪਾਣੀ ਕੱਢਣ ਦਾ ਮਟਕਣਾ.#ਡਲਾ. ਸੂਰ ਦੇ ਮਾਸ ਦੀ ਬੋਟੀ.#ਡਾਇਣ. ਮਾਯਾ। ੨. ਵਿਭਚਾਰਿਨ ਇਸਤ੍ਰੀ.#ਡੋਕਲ. ਗੋਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਕੱਛ. ਢਿੱਲੀ ਝੋਲੀ ਦੀ ਕੱਛ.#ਢਹਿੰਦੀ ਕਲਾ. ਗਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮਨ. ਨਿਰਾਸਤਾ.#ਢਾਈ ਲੱਖ. ਦੋ ਸਿੰਘ.#ਢਾਲਾ. ਇਸਪਰ. ਢਾਲ.#ਢਾਲੇ ਹੇਠ. ਪਨਾਹ ਵਿੱਚ। ੨. ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ.#ਤਹਤੋੜ. ਪਰਾਉਂਠਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਤਹਿ ਵਿੱਚ ਘੀ ਲਾਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਪੱਕਕੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਤਹਿਆਂ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ.#ਤਖਤ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ. ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲਬੁੰਗਾ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਅਬਿਚਲਨਗਰ.#ਤੱਤਖਾਲਸਾ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਰਹਿਤ ਅਨੁਸਾਰ ਚੱਲਣ ਵਾਲਾ ਰਹਿਤਵਾਨ ਸਿੰਘ.#ਤਨਖਾਹ. ਧਰਮਦੰਡ। ੨. ਕੁਰਹਿਤ. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਮ.#ਤਨਖਾਹੀਆ. ਕੁਰਹਿਤੀਆ. ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਹੈ.#ਤਰ ਪੁਲਾਉ. ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਰੋਟੀ. ਬਿਨਾ ਘੀ ਅਤੇ ਸਾਗ ਦਾਲ ਦੇ ਭੋਜਨ.#ਤਰਾਤਰੀ. ਬਹੁਤ ਅਧਿਕ. ਜਰੂਰਤ ਤੋਂ ਜਾਦਾ.#ਤਾਂਬਾ. ਪੈਸਾ.#ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ. ਸੱਨਧ ਬੱਧ. ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ। ੨. ਸਾਵਧਾਨ। ੩. ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ.#ਤਿਟੰਗੀ. ਗਾਯਤ੍ਰੀ. ਹਿੰਦੂਮਤ ਦਾ ਮੂਲਮੰਤ੍ਰ.#ਤਿਮਰਲੰਗੀਆ. ਲੰਙਾ. ਡੁੱਡਾ.#ਤੁਰਕ. ਮੁਸਲਮਾਨ.#ਤੁਰਕਣੀ. ਮੁਸਲਮਾਨੀ.#ਤੁਰਕਣੀ ਨਾਲ ਜੁੱਧ. ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਭੋਗਣੀ.#ਤੋੜਾ. ਸਰਬਲੋਹ ਦਾ ਜੰਜੀਰ, ਜੋ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੁਮਾਲੇ ਤੇ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ੨. ਬੰਦੂਕ ਦਾ ਫੀਤਾ.#ਤੋੜਾ ਝਾੜਨਾ. ਬੰਦੂਕ ਚਲਾਉਣੀ.#ਥਹਿ ਪਈਆਂ. ਬੜੀਆਂ.#ਥਾਣੇਦਾਰ. ਗਧਾ. ਖੋਤਾ.#ਦਸਤਾਰਾ. ਪੱਗ.#ਦੱਛ. ਬੱਕਰਾ.#ਦਬੜੂ ਘੁਸੜੂ. ਰਹਿਤ ਵਿੱਚ ਢਿੱਲਾ। ੨. ਕਾਇਰ.#ਦਮੜਾ. ਰੁਪੈਯਾ. ਪੈਸਾ. ਨਕਦੀ.#ਦਾਈਆ. ਹਠ. ਪ੍ਰਣ। ੨. ਦਾਵਾ.#ਦਾਖ. ਪੀਲੂ. ਮਾਲ ਦੇ ਫਲ.#ਦਾਲਾ. ਦਾਲ.#ਦਾੜ੍ਹਾ. ਦਾੜ੍ਹੀ. ਰੀਸ਼.#ਦੀਦਾਰੇ. ਦਰਸ਼ਨ.#ਦੁਸਾਂਗਾ. ਪਜਾਮਾ. ਘੁਟੁੰਨਾ.#ਦੁਸ਼ਾਲਾ. ਕੰਬਲ. ਭੂਰਾ.#ਦੁਨਾਲੀ. ਸਲੰਘ. ਝਾਫੇ ਚੁੱਕਣ ਦਾ ਸੰਦ.#ਦੁਬਾਜਰਾ. ਇੱਕ ਇਸ੍ਟ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਦੂਜੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਜਾਣ ਵਾਲਾ.#ਦੁਬੁਰਜੀ. ਸੁੱਥਣ. ਜਨਾਨਾ ਪਜਾਮਾ.#ਦੁਮਾਲਾ. ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਉੱਚਾ ਦਸਤਾਰਾ.#ਦੇਗ. ਲੰਗਰ. ਪਾਕਸ਼ਾਲਾ। ੨. ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਪ੍ਰਸਾਦ.#ਦੇਗ ਸਜਾਉਣੀ. ਭੋਜਨ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ.#ਦੇਗ ਮਸਤ. ਲੰਗਰ ਦਾ ਨਾ ਪੱਕਣਾ. ਖਾਣ ਪੀਣ ਲਈ ਸਾਮਾਨ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ.#ਦੇਣਦਾਰ. ਧਰਮਦੰਡ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ. ਤਨਖਾਹੀਆ.#ਧਨੰਤਰ. ਨਿੰਮ.#ਧਰਮਰਾਜ. ਦੀ ਧੀ. ਨੀਂਦ.#ਧਰਮਰਾਜ ਦੀ ਧੀ ਨਾਲ ਜੁੱਧ ਕਰਨਾ. ਸੌਣਾ.#ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ. ਤਾਪ.#ਧਰਮਰਾਜ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਤਾਪ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਧੂੜਕੋਟ. ਘੱਗਰਾ. ਲਹਿੰਗਾ.#ਨਹੇਰਨਾ ਸਿੰਘ. ਨਾਈ.#ਨੜੀਮਾਰ. ਹੁੱਕਾ ਪੀਣ ਵਾਲਾ.#ਨਾਖਾਂ. ਗੋਲ੍ਹਾਂ.#ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ. ਝੰਡਾ. ਧ੍ਵਜਾ.#ਨਿਹਕਲੰਕ. ਘੜਾ. ਕੁੰਭ.#ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ. ਉੱਚੇ ਦੁਮਾਲੇ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਬਾਣੇ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ.#ਨਿਰਬਾਣੀਆਂ. ਉਦਾਸੀਨ (ਉਦਾਸੀ) ਸਾਧੂ.#ਨਿਰੰਕਾਰੀ. ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੇ ਪੂਜਣਵਾਲਾ ਗੁਰਸਿੱਖ। ੨. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ.#ਨੀਲਵਰਣੀ. ਗਧੀ.#ਨੁਗਦਾ. ਭੰਗ ਛਾਣਨ ਪੁਰ ਜੋ ਰੁਮਾਲ ਵਿੱਚ ਫੋਗ ਬਚਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਵੱਟੀ ਹੋਈ ਗੋਲੀ.#ਨੁਗਦਾ ਮਾਰਨਾ. ਨੁਗਦੇ ਦੀ ਗੋਲੀ ਵੈਰੀ ਦਾ ਨਾਉਂ#ਲੈ ਕੇ ਕੰਧ ਅਥਵਾ ਬਿਰਛ ਨਾਲ ਮਾਰਨੀ.#\"ਆਇਆ ਨੁਗਦਾ, ਤੇਰੇ ਬਾਲ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਚੁਗਦਾ\" ਆਦਿਕ ਵਾਕ ਕਹਿਕੇ ਨੁਗਦਾ ਜੋਰ ਨਾਲ ਮਾਰਨਾ.#ਨੇਤ੍ਰਠੋਕਾ. ਸੁਰਮਾ. ਅੰਜਨ। ੨. ਸੁਰਮਚੂ.#ਪਟਕਾ. ਜੋ ਜੀਵ ਇੱਕ ਵਾਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵੱਢਿਆ ਗਿਆ। ੨. ਪਟਕੇ ਹੋਏ ਜੀਵ ਦਾ ਮਾਸ.#ਪਤਾਲਮੋਚਨੀ. ਕਸੀ. ਕਹੀ.#ਪਰਸਰਾਮ. ਕੁਹਾੜਾ.#ਪਰਸਾ. ਜਲ.#ਪਰਸਾਦਾ. ਰੋਟੀ.#ਪਰਸਾਦਾ ਫੱਟੜ ਕਰਨਾ. ਰੋਟੀ ਭੰਨਣੀ.#ਪਰੀ. ਭੇਡ.#ਪਲੱਟਾ. ਖੁਰਚਣਾ.#ਪਾਹੁਲ. ਖੰਡੇ ਦਾ ਅਮ੍ਰਿਤ.#ਪਾਜੜ. ਦੇਖੋ, ਗੰਢਲ.#ਪਾਲਕਾ. ਕਾਠੀ. ਜੀਨ.#ਪਾਲਕਾ ਸਜਾਉਣਾ. ਕਾਠੀ ਪਾਉਣੀ. ਘੋੜੇ ਉੱਪਰ ਜੀਨ ਪਾਉਣਾ.#ਪੂਰੀ. ਬਣ ਦੇ ਪੱਤੇ. ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਲ੍ਹੋਟ ਦੀ ਵੇਲ ਦੇ ਪੱਤੇ.#ਪੌਣਤੁਰੰਗ. ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਟੱਟੂ.#ਪੌਣਪ੍ਰਕਾਸ਼. ਪੱਖਾ.#ਪੰਚਾਂਮ੍ਰਿਤ. ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ.#ਪੰਜਇਸਨਾਨਾ. ਹੱਥ ਪੈਰ ਮੂੰਹ ਧੋਣਾ.#ਪੰਜਕਕਾਰੀ. ਜਿਸ ਨੇ ਕੇਸ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਕੱਛ ਕੰਘਾ ਕੜਾ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਹੈ.#ਪੰਜੱਖਾ. ਕਾਣਾ.#ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ. ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ। ੨. ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਜ ਸਿੰਘ.#ਪੰਜਪੀਰੀਆ. ਵਿਸਨੁ, ਸੂਰਜ, ਸ਼ਿਵ ਗਣੇਸ਼, ਦੁਰਗਾ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਕਈ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪੀਰ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ.#ਪੰਜ ਮੁਕਤੇ. ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ, ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ, ਈਸਰ ਸਿੰਘ, ਫਤੇ ਸਿੰਘ.#ਪੰਜ ਮੇਲ. ਮੀਣੇ, ਮਸੰਦ, ਧੀਰਮੱਲੀਏ, ਰਾਮਰਾਈਏ, ਸਿਰਗੁੰਮ.#ਪੰਜਰਤਨਾ. ਗਾਜਰ, ਮੂਲੀ, ਸਲਜਮ, ਬੈਂਗਣ, ਕੱਦੂ ਮਿਲਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਸਲੂਣਾ.#ਪੰਜ ਲੱਖ. ਪੰਜ ਸਿੰਘ.#ਪੰਜਵਾਂ. ਘੀ. ਘ੍ਰਿਤ.#ਪੰਜਾ. ਹੱਥ ਦੇ ਪੰਜੇ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦੁਮਾਲੇ ਤੇ ਪਹਿਰਦੇ ਹਨ.#ਪੰਥ. ਖਾਲਸਾ ਕੌਮ.#ਪੰਮਾ. ਬ੍ਰਾਹਮਣ.#ਪ੍ਰਕਾਸਾ ਸਿੰਘ. ਦਿਨ। ੨. ਮੀਨਾਰ.#ਫਤੇਕੁਮੈਤ. ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਸੋਟਾ.#ਫਤੇ ਗਜਾਉਣੀ. ਆਪੋ ਵਿੱਚੀ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤੇ ਉੱਚੇ ਸੁਰ ਨਾਲ ਬੁਲਾਉਣੀ।#੨. ਵਿਦਾ ਹੋਣਾ। ੩. ਮਰਨਾ.#ਫਤੇ ਗਜਾਗਿਆ. ਚਲਾਗਿਆ। ੨. ਮਰ ਗਿਆ। ੩. ਪਾਟ ਗਿਆ। ੪. ਢਹਿਗਿਆ.#ਫਿਰਨੀ. ਚੱਕੀ.#ਫਿਰਨੀ ਦੀ ਸਵਾਰੀ. ਚੱਕੀ ਨਾਲ ਦਾਣੇ ਪੀਹਣੇ.#ਫੌਜ. ਰਮਤਾ ਇੱਕ ਸਿੰਘ.#ਫੌਜਾਂ. ਰਮਤੇ ਕਈ ਸਿੰਘ.#ਬਸਾਵਾ. ਤਵਾ.#ਬਸੰਤਕੌਰ. ਮੱਕੀ.#ਬਸੰਤਰ. ਅਗਨਿ.#ਬਟੇਰਾ. ਬੈਂਗਣ. ਬਤਾਊਂ.#ਬਦਾਣਾ. ਦੇਖੋ, ਬੇਦਾਣਾ.#ਬਦਾਮ. ਚਣਾ. ਛੋਲਾ.#ਬੱਬਰੂ. ਖ਼ਮੀਰੇ ਪਰਸਾਦੇ.#ਬਾਜ. ਖੁਰਪਾ. ਰੰਬਾ.#ਬਾਜ ਉਡਾਉਣਾ, ਬਾਜ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੁਰਪੇ ਨਾਲ ਘਾਹ ਖੋਤਣਾ. ਘਾਸ ਖੁਰਚਨਾ.#ਬਾਟਾ. ਬਾਟੀ. ਡੂੰਘਾ ਪਾਤ੍ਰ। ੨. ਅਮ੍ਰਿਤ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਬਰਤਨ.#ਬਾਟੇ ਦਾ ਸਾਂਝੀ. ਜਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਹੈ. ਸੁਨਹਿਰੀਆ.#ਬਾਮਣ. ਪਿੱਪਲ.#ਬਾਮਣੀ. ਖੀਰ. ਤਸਮਈ.#ਬਿਹੰਗਮ. ਵਿਚਰਣ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ. ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ.#ਬਿਖ੍ਯਾ. ਤਮਾਖੂ (ਤੰਬਾਕੂ).#ਬਿਚਿਤ੍ਰਸਿੰਘੀਆ. ਲੁਬਾਣਾ ਸਿੰਘ। ੨. ਰਾਜਪੂਤ ਸਿੰਘ.#ਬਿਬੇਕ. ਰਹਿਤ ਮਰਯਾਦਾ ਦਾ ਵਿਚਾਰ। ੨. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ੁੱਧੀ.#ਬਿਬੇਕੀ. ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਸਿੰਘ। ੨. ਪੂਰੀ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ.#ਬਿਰਦ. ਲਿਬਾਸ। ੨. ਧਰਮਚਿੰਨ੍ਹ.#ਬਿਰਦਬਾਣਾ. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਦਾ ਲਿਬਾਸ.#ਬਿਰਾਜਣਾ. ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਬੈਠਣਾ। ੨. ਲੇਟਣਾ.#ਬੁੰਗਾ. ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਨਿਵਾਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ। ੨. ਨਿਹੰਗ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੁਮਾਲਾ.#ਬੁੱਧ ਅਵਤਾਰ. ਲੂਲਾ. ਟੁੰਡਾ.#ਬੂੰਦੀ. ਬੱਕੁਲੀਆਂ. ਉਬਲਿਆ ਹੋਇਆ ਅੰਨ.#ਬੇਦਾਣਾ. ਕਰੀਰ ਦਾ ਬਾਟਾ. ਕਰੀਰ ਦੇ ਫੁੱਲ.#ਬੇਮੁਹਤਾਜੀ. ਦੁਸਾਂਗੀ ਲੱਕੜ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਫਾ ਫਸਾਕੇ ਭੰਗ ਛਾਣੀਦੀ ਹੈ.#ਬੋੱਲਾ. ਬੋਲੀ. ਭਾਸਾ। ੨. ਵਚਨ. ਵਾਕ.#ਬੰਦਈ ਕੱਛ. ਗੋਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਢਿੱਲੀ ਕੱਛ. ਡੋਕਲ. ਬ੍ਰਹਮਰਸ. ਇੱਖ. ਕਮਾਦ.#ਭਗਮੁਖੀ. ਕਣਕ. ਗੰਦਮ.#ਭਗੌਤਾ, ਭਗੌਤੀ ਖੜਗ, ਕ੍ਰਿਪਾਣ. ਤਲਵਾਰ.#ਭਰਥਰੀ. ਢੱਟਾ. ਸਾਨ੍ਹ.#ਭਾਉਨੀ. ਸ਼੍ਰੱਧਾ.#ਭਾਈ. ਗੁਰਭਾਈ। ੨. ਗ੍ਰੰਥੀ। ੩. ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪਦਵੀ.#ਭਾਜਾ. ਤਰਕਾਰੀ. ਭਾਜੀ.#ਭਾਣਾ. ਅਕਾਲ ਦਾ ਹੁਕਮ. ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਰਜ਼ਾ.#ਭਾਣਾ ਵਰਤਣਾ. ਵਾਹਗੁਰੂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕੰਮ ਦਾ ਹੋਣਾ। ੨. ਮਰਣਾ.#ਭੁਇਸੂਰ. ਗੋਂਗਲੂ. ਸ਼ਲਜਮ.#ਭੁਜੰਗਣ, ਭੁਜੰਗੀ ਲੜਕੀ- ਲੜਕਾ। ੨. ਤਿਆਰ ਬਰ ਤਿਆਰ ਸਿੰਘਣੀ, ਸਿੰਘ.#ਭੁਟੇਰਾ. ਭੁੱਭਲ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਆਟੇ ਦਾ ਪਿੰਨਾ. ਬਿਨਾ ਤਵੇ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਪਕਾਇਆ ਆਟੇ ਦਾ ਗੋਲਾ.#ਭੂਤਨੀ. ਅੰਧੇਰੀ. ਝੱਖੜ। ੨. ਰੇਲ. ਟ੍ਰੇਨ.#ਭੋਂਸੂਰ. ਦੇਖੋ, ਭੁਇਸੂਰ.#ਮਸਤ. ਵਸਤੁ ਦਾ ਅਭਾਵ. ਘਾਟਾ। ੨. ਬੰਦ. ਦੇਖੋ, ਲੰਗਰ ਮਸਤ.#ਮਸਤਗੜ੍ਹ. ਉਹ ਮਸੀਤ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ੨. ਮਸੀਤ ਦੇ ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗੁਰਦੁਆਰਾ.#ਮਸਤਾਨਾ. ਪਾਟਿਆ ਹੋਇਆ. ਪੁਰਾਣਾ। ੨. ਮੁੱਕਿਆ ਹੋਇਆ। ੩. ਰੋਗੀ.#ਮਸਾਣੀ. ਗੁਦਾ.#ਮਸਾਣੀ ਦਾ ਸੁਰ ਢਿੱਲਾ. ਮਰੋੜ ਦਸਤ ਆਦਿ ਦਾ ਹੋਣਾ.#ਮਸਾਲਾਂ. ਲੱਕੜਾਂ. ਈਂਧਨ। ੨. ਨੇਤ੍ਰ.#ਮਸੰਦ. ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਲਈ ਧਨ ਉਗਰਾਹੁਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਗੁਰੂ ਦੇ ਧਨ ਨੂੰ ਹੜੱਪਣ ਵਾਲਾ ਪੁਜਾਰੀ.#ਮਹਖਾਸੁਰ. ਦੇਖੋ, ਐਰਾਪਤ.#ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ. ਝਟਕੇ ਦਾ ਮਾਸ। ੨. ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ.#ਮਖਮਲੀ ਫਰਸ. ਹਰੇ ਘਾਹ ਵਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ.#ਮਜਹਬੀ. ਚੂਹੜੇ ਤੋਂ ਸਿੰਘ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਰਖ.#ਮਨਮਤ. ਗੁਰਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਕੀਤਾ ਕਰਮ.#ਮਨਮਤੀਆ. ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨਮਰਜੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ.#ਮਨਮੁਖ. ਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਮਨਮਰਜੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ.#ਮਰਚੌਨਾ. ਕਾਲੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ.#ਮਰੋੜਚੁਲਾ. ਪਾਣੀ ਨਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਕੇਵਲ ਮੂੰਹ ਉੱਪਰ ਹੱਥ ਫੇਰਕੇ ਸਾਫ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ.#ਮਲਿਕਾ. ਬਿੱਲੀ.#ਮੜੋਲੀ. ਦੇਹ. ਸ਼ਰੀਰ.#ਮਾਰਾ ਬਕਾਰਾ. ਸਿੰਘਨਾਦ ਕਰਕੇ ਵੈਰੀ ਨੂੰ ਡਰਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ.#ਮਾਰੂ ਗਾਉਣਾ. ਰੋਣਾ. ਪਿੱਟਣਾ. ਦੁੱਖ ਦੀ ਪੁਕਾਰ। ੨. ਚਲਾਣੇ ਸਮੇਂ ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਣੇ.#ਮਿਠਿਆਈ. ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ.#ਮਿੱਠਤ. ਬੇਰੀ.#ਮੀਣਾ. ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਸੋਢੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਛਕਿਆ.#ਮੁਆਮਲਾ ਲੈਣਾ. ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਗਜਾ ਕਰਕੇ ਅੰਨ ਦੁੱਧ ਚੰਦਾ ਆਦਿ ਲੈਣਾ.#ਮੁਸ਼ਕਾਂ ਕਸਣੀਆਂ. ਦਾੜ੍ਹੇ ਨੂੰ ਬੰਨ੍ਹਣਾ.#ਮੁਸਲੀਧਰ. ਮੁਸਲਮਾਨੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ.#ਮੁਹੰਮਦੀ ਇਨਸਾਨ. ਕੱਛ ਬਿਨਾਂ ਨੰਗੇ ਨ੍ਹਾਉਣਾ.#ਮੁਹੰਮਦੀ ਸਵਾਰੀ. ਸ਼ੁਤਰ. ਊਟ.#ਮੁਹੰਮਦੀ ਪੌਲਾ. ਉਸਤਰਾ.#ਮੁਖਮਾਂਜਣਾ. ਦਾਤਣ.#ਮੁਛਹਰਾ. ਮੁੱਛਾਂ.#ਮੁਤਹਿਰਾ. ਡੰਡਾ. ਸਰਦਾਈ ਘੋਟਣ ਦਾ ਸੋਟਾ.#ਮੁਰਗਾਈਆਂ. ਗੱਠਾਂ. ਗੰਢਾਂ. ਇੱਕ ਤਰਾਂ ਦੀ ਪਾਣੀ ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਤਰਕਾਰੀ.#ਮੂੰਹਤਾਣੀ. ਕੈਂਚੀ.#ਮੇਵੜਾ. ਅਰਦਾਸੀਆ. ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹਜੂਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ.#ਮੈਦਾ. ਆਟਾ.#ਮੈਦਾਨ ਜਾਣਾ. ਸੁਚੇਤੇ ਫਿਰਨ ਲਈ ਜੰਗਲ ਜਾਣਾ.#ਮੋਰਚਾ ਲਾਉਣਾ. ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਕਰਨ ਦਾ ਅਰੰਭ ਕਰਨਾ। ੨. ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ.#ਮੋਰਧੁਜ. ਦਿਵਾਨਾ ਸਾਧ. ਸੋਢੀ ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਉਦਾਸੀ.#ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਛੋਟੀ ਪਲੰਗੀਰੀ। ੨. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੇ ਥਾਂ ਤੇ ਬਣਾਇਆ ਚਬੂਤਰਾ.#ਰਹਣੀ. ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਨੁਸਾਰ ਰਹਿਤ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ.#ਰਹਣੀ ਬਹਣੀ. ਧਰਮਰੀਤਿ ਅਤੇ ਵਿਹਾਰ. ਮਜਹਬ ਦੇ ਨਿਯਮ ਅਤੇ ਆਚਰਣ.#ਰਹਤ. ਸਿੱਖ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਧਾਰਣਾ.#ਰਹਤਨਾਮਾ. ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥ.#ਰਹਤੀਆ. ਰਹਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਰਵਦਾਸੀਏ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਸਿੱਖ.#ਰੱਜੀ. ਕੜਛੀ.#ਰਣਸਿੰਗਾ. ਪੱਦ. ਵਾਉਕਾ.#ਰਣਸਿੰਗਾ ਵਜਾਉਣਾ. ਪੱਦ ਮਾਰਨਾ.#ਰਾਮਚੌਕਾ. ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਚੌਕੇ ਦਾ ਖਿਆਲ ਨਾ ਕਰਨਾ. ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਤੇ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਚੌਕਾ ਮੰਨਣਾ.#ਰਾਮਜੰਗਾ. ਬੰਦੂਕ.#ਰਾਮਡੋਲ. ਬੋਕਾ.#ਰਾਮਬਾਗ. ਸੰਸਾਰ. ਵਿਸ਼੍ਵ। ੨. ਜੰਗਲ.#ਰਾਮਰਸ. ਲੂਣ. ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਬਰਸ ਅਤੇ ਰੂਪਰਸ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਰਾਮਰੋਟੀ. ਉਹ ਜਗੀਰ ਜੋ ਕਿਲੇ ਰਾਮਗੜ੍ਹ ਨਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਖਾਲਸੇ ਵਾਸਤੇ ਸੀ.#ਰਾਮਲੱਡੂ. ਮਤੀਰਾ.#ਰੁੱਪਾ. ਗਠਾ. ਪਿਆਜ਼.#ਰੂਪਕੌਰ. ਕਾੜ੍ਹਨੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਕਾੜ੍ਹਿਆ ਜਾਵੇ.#ਰੂਪਰਸ. ਲੂਣ. ਨਮਕ.#ਰੇਸ਼ਮ. ਸਣ. ਸਨਕੁਕੜਾ.#ਰੇਸ਼ਮੀ ਨਾਲਾ. ਸਣ ਦੀ ਰੱਸੀ ਦਾ ਨਾਲਾ.#ਰੋੜ. ਮੋਠ.#ਰੰਘੜ. ਤੂਤ। ੨. ਅਹੰਕਾਰੀ.#ਰੰਘੜੀ. ਮੱਕੀ ਦੀ ਛੱਲੀ। ੨. ਕੌੜਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ.#ਲਖਨੇਤ੍ਰਾ. ਕਾਣਾ.#ਲਖਬਾਹਾਂ. ਇਕ ਬਾਂਹ ਵਾਲਾ. ਟੁੰਡਾ.#ਲੱਡੂ. ਟਿੰਡੋ.#ਲਵੇਰਾ. ਖੋਦਾ. ਜਿਸ ਦੇ ਦਾੜ੍ਹੀ ਨਹੀਂ.#ਲਾਂਗਰਾ ਸਿੰਘ. ਭੋਜਨ ਪਕਾਉਣ ਵਾਲਾ.#ਲਾਚਾ. ਉਂਨ ਦਾ ਆਸਨ.#ਲਾਚੀਦਾਣਾ. ਬਾਜਰਾ.#ਲੇਖੇ ਲਾਉਣਾ. ਵਰਤ ਲੈਣਾ. ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਵਰਤਾਕੇ ਛਕ ਲੈਣਾ। ੨. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਨਾਮ ਖਰਚਣਾ.#ਲੋਹ. ਤਵੀ.#ਲੋਹ ਲੰਗਰ. ਤਵੀ ਅਤੇ ਦੇਗ. ਭਾਵ- ਖਾਨਪਾਨ ਦਾ ਸਾਮਾਨ.#ਲੰਗਰ ਮਸਤ, ਲੰਗਰ ਮਸਤਾਨਾ ਲੰਗਰ ਦਾ ਤਿਆਰ ਨਾ ਹੋਣਾ. ਰਸਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚੁਲ੍ਹੇ ਅੱਗ ਨਾ ਪੈਣੀ.#ਲੰਡੀ ਬੁੱਚੀ. ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਲੋਕ। ੨. ਕੁਰਹਿਤਿਏ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮੀ.#ਵਹੀਰ. ਖਾਲਸੇ ਦਾ ਵਿਚਰਣ ਵਾਲਾ ਜਥਾ. ਰਹਿਤਵਾਨ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ, ਜੋ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਸੋਧਨਾ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰਕੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਟੋਲਾ.#ਵਹੀਰਪਾਉਣਾ. ਕੂਚ ਕਰਨਾ। ਪਰਲੋਕਗਮਨ.#ਵਹੀਰੀਆ. ਵਹੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ. ਵਹੀਰ ਦਾ ਮੈਂਬਰ.#ਵਟਾਊ. ਰਾਹੀ. ਪਾਂਧੀ। ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਵਾਲਾ.#ਵਰਤਾਵਾ. ਵਡਾ ਕੜਛਾ। ੨. ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ.#ਵੇਹਲੇ ਸਿਰ ਵਾਲਾ. ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕੇਸ਼ ਨਹੀਂ. ਰੋਡਾ."},{"id":20775,"word":"iKswn","wordUni":"ਖਿਸਾਨ","definition":"iv- iKMnmnw. duKI mn vwlw. \"jo bwrMbwr iksy ƒ bulWvdw hY qW Es pr iKswie jWdw hY.\" (BgqwvlI) \"gXo mGvw auT Dwm iKsWdw.\" (ikRsnwv) \"KMjn iKswn kIny.\" (rwmwv) \"mIn murJwny kMj KMjn iKswny.\" (cMfI 1) \"dyiK jgq ky log iKswnih.\" (gupRsU) 2. l`ijq. SrimMdw.","definitionUni":"ਵਿ- ਖਿੰਨਮਨਾ. ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲਾ. \"ਜੋ ਬਾਰੰਬਾਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਸ ਪਰ ਖਿਸਾਇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.\" (ਭਗਤਾਵਲੀ) \"ਗਯੋ ਮਘਵਾ ਉਠ ਧਾਮ ਖਿਸਾਂਦਾ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) \"ਖੰਜਨ ਖਿਸਾਨ ਕੀਨੇ.\" (ਰਾਮਾਵ) \"ਮੀਨ ਮੁਰਝਾਨੇ ਕੰਜ ਖੰਜਨ ਖਿਸਾਨੇ.\" (ਚੰਡੀ ੧) \"ਦੇਖਿ ਜਗਤ ਕੇ ਲੋਗ ਖਿਸਾਨਹਿ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਲੱਜਿਤ. ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ."},{"id":20776,"word":"iKswnw","wordUni":"ਖਿਸਾਨਾ","definition":"iv- iKMnmnw. duKI mn vwlw. \"jo bwrMbwr iksy ƒ bulWvdw hY qW Es pr iKswie jWdw hY.\" (BgqwvlI) \"gXo mGvw auT Dwm iKsWdw.\" (ikRsnwv) \"KMjn iKswn kIny.\" (rwmwv) \"mIn murJwny kMj KMjn iKswny.\" (cMfI 1) \"dyiK jgq ky log iKswnih.\" (gupRsU) 2. l`ijq. SrimMdw.","definitionUni":"ਵਿ- ਖਿੰਨਮਨਾ. ਦੁਖੀ ਮਨ ਵਾਲਾ. \"ਜੋ ਬਾਰੰਬਾਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਂਵਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਓਸ ਪਰ ਖਿਸਾਇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.\" (ਭਗਤਾਵਲੀ) \"ਗਯੋ ਮਘਵਾ ਉਠ ਧਾਮ ਖਿਸਾਂਦਾ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) \"ਖੰਜਨ ਖਿਸਾਨ ਕੀਨੇ.\" (ਰਾਮਾਵ) \"ਮੀਨ ਮੁਰਝਾਨੇ ਕੰਜ ਖੰਜਨ ਖਿਸਾਨੇ.\" (ਚੰਡੀ ੧) \"ਦੇਖਿ ਜਗਤ ਕੇ ਲੋਗ ਖਿਸਾਨਹਿ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਲੱਜਿਤ. ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ."},{"id":20977,"word":"Kufwl AkbrvwlI","wordUni":"ਖੁਡਾਲ ਅਕਬਰਵਾਲੀ","definition":"irAwsq pitAwlw, njwmq brnwlw, qsIl mwnsw, Qwxw bohw iv`c ie`k ipMf hY. ies ipMf qoN d`Kx v`l ie`k PrlWg qy SRI gurU goibMd isMG jI dw gurdÍwrw hY.#siqgurU srsy Tihry hoey sn ik ie¤QoN dy hwikm nbIb^S dI lVkI ny ie`k suinAwry is`K ƒ, ijs dw nwm gulwb isMG sI, Bory iv`c bMd kr r`iKAw sI. auh lVkI BweI gulwb isMG pur moihq hoky kukrm krn leI AwKdI sI, pr auh is`K guris`KI ƒ klMikq nhIN krnw cwhuMdw sI.#AMqrjwmI siqgurU ny srsy qoN pMjW isMGW smyq ie¤Qy Awky aus is`K ƒ Bory iv¤coN k`iFAw Aqy nbIb^S ƒ Drm dw aupdyS kIqw. ipMf iv`c Ajy auh Borw mOjUd hY.#swDwrx jyhw mMjI swihb bixAw hoieAw hY. pws rhwieSI mkwn hn. pitAwly v¤loN 50 Gumwau zmIn hY.#rylvy stySn brytw qoN pUrv do mIl k`cw rsqw hY.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਜਾਮਤ ਬਰਨਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਮਾਨਸਾ, ਥਾਣਾ ਬੋਹਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ.#ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਰਸੇ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਿਮ ਨਬੀਬਖ਼ਸ਼ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸੁਨਿਆਰੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਸੀ, ਭੋਰੇ ਵਿੱਚ ਬੰਦ ਕਰ ਰੱਖਿਆ ਸੀ. ਉਹ ਲੜਕੀ ਭਾਈ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਪੁਰ ਮੋਹਿਤ ਹੋਕੇ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਆਖਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹ ਸਿੱਖ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਨੂੰ ਕਲੰਕਿਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ.#ਅੰਤਰਜਾਮੀ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਸਰਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਸਮੇਤ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਉਸ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਭੋਰੇ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਨਬੀਬਖ਼ਸ਼ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੀਤਾ. ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਅਜੇ ਉਹ ਭੋਰਾ ਮੌਜੂਦ ਹੈ.#ਸਾਧਾਰਣ ਜੇਹਾ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਹਨ. ਪਟਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ੫੦ ਘੁਮਾਉ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਰੇਟਾ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਦੋ ਮੀਲ ਕੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ."},{"id":20993,"word":"Kudw isMG","wordUni":"ਖੁਦਾ ਸਿੰਘ","definition":"ipMf SÎwmgVH (ijlw krnwl) dy vsnIk BweI n`Qw isMG dy Gr mwqw suKdyeI dy audr qoN BwdoN sMmq 1843 iv`c ie`k bwlk jnimAw, ijs dw nwauN AimRqsMskwr vyly jsvMq isMG r`iKAw igAw. ieh vfy fIl vwlw, suMdr suSIl Aqy cqur sI. ies dI SwdI cMdkOr nwl hoeI.#Aws pws dy isrkridAW dI slwh nwl jsvMq isMG kurVI¹ dw Qwnydwr QwipAw igAw. ies ny AwpxI AhudydwrI dy smyN fwkU corW ƒ Ajyhw dbwieAw ik swry SWiq vrq geI.#kurI invwsI bwbw Bwg isMG jI, nOrMgwbwd vwly bwbw bIr isMG jI Aqy aUny vwly bwbw swihb isMG jI dI sMgiq nwl jsvMq isMG jI pUrx sMq ho gey. Awp dw kMT vfw surIlw sI, gurbwxI dw pwT Ajyhy pRymBwv nwl krdy ik p`Qr jyhy idl BI mom bx jWdy.#bwbw jsvMq isMG jI ny mwJy iv`c gurmq dw bhuq pRcwr kIqw Aqy mulqwn, pMjwswihb, hjro, KYrwbwd, nOSihrw, pSOr, jlwlwbwd, kwbul, buKwrw Awid AsQwnW iv`c rihky Anyk jIvW ƒ krqwr dy pRymI bxwieAw.#bwbw jsvMq isMG jI dw cwtVw tihl isMG Awpxy qweIN AælI, Awpxy gurBweI gulwb isMG ƒ muhæMmd Aqy jsvMq isMG jI ƒ ^udw AwiKAw krdw sI, ies leI \"^udw isMG\" nwauN pRis`D ho igAw.#ic`lIAWvwly dI lVweI ip¤CoN Kudw isMG jI ƒ S`k dI hwlq iv`c AMgRyzW ny kuJ icr kYd r`iKAw, AMq ƒ swDU jwxky C`f id`qw.#Kudw isMG jI ny AwpxI aumr dw ipClw ih`sw lhOr cUMnImMfI gurU rwmdws jI dy jnm AsQwn Aqy gurU Arjn swihb jI dy dIvwnKwny dy ivckwr ie`k Drmswlw iv`c rihky ivqwieAw, ijs QW ivcwrvwn gurmuK is`KW dI mMflI Awp pws sdw invws krdI rhI. iesy QW A`sU vdI 10. sMmq 1918 ƒ bwbw Kudw isMG jI dw dyhWq hoieAw.","definitionUni":"ਪਿੰਡ ਸ਼੍ਯਾਮਗੜ੍ਹ (ਜਿਲਾ ਕਰਨਾਲ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਭਾਈ ਨੱਥਾ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੁਖਦੇਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਭਾਦੋਂ ਸੰਮਤ ੧੮੪੩ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਅਮ੍ਰਿਤਸੰਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ. ਇਹ ਵਡੇ ਡੀਲ ਵਾਲਾ, ਸੁੰਦਰ ਸੁਸ਼ੀਲ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਚੰਦਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਈ.#ਆਸ ਪਾਸ ਦੇ ਸਿਰਕਰਦਿਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਕੁਰੜੀ¹ ਦਾ ਥਾਨੇਦਾਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਹੁਦੇਦਾਰੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਡਾਕੂ ਚੋਰਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਦਬਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਵਰਤ ਗਈ.#ਕੁਰੀ ਨਿਵਾਸੀ ਬਾਬਾ ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਊਨੇ ਵਾਲੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪੂਰਣ ਸੰਤ ਹੋ ਗਏ. ਆਪ ਦਾ ਕੰਠ ਵਡਾ ਸੁਰੀਲਾ ਸੀ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਜੇਹੇ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਕਿ ਪੱਥਰ ਜੇਹੇ ਦਿਲ ਭੀ ਮੋਮ ਬਣ ਜਾਂਦੇ.#ਬਾਬਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਮਾਝੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ, ਪੰਜਾਸਾਹਿਬ, ਹਜਰੋ, ਖੈਰਾਬਾਦ, ਨੌਸ਼ਹਿਰਾ, ਪਸ਼ੌਰ, ਜਲਾਲਾਬਾਦ, ਕਾਬੁਲ, ਬੁਖਾਰਾ ਆਦਿ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਅਨੇਕ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣਾਇਆ.#ਬਾਬਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਚਾਟੜਾ ਟਹਿਲ ਸਿੰਘ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਅ਼ਲੀ, ਆਪਣੇ ਗੁਰਭਾਈ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਆਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ \"ਖ਼ੁਦਾ ਸਿੰਘ\" ਨਾਉਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ.#ਚਿੱਲੀਆਂਵਾਲੇ ਦੀ ਲੜਾਈ ਪਿੱਛੋਂ ਖੁਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਚਿਰ ਕੈਦ ਰੱਖਿਆ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਸਾਧੂ ਜਾਣਕੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ.#ਖੁਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਦਾ ਪਿਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਲਹੌਰ ਚੂੰਨੀਮੰਡੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨਖਾਨੇ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਧਰਮਸਾਲਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਵਿਤਾਇਆ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਆਪ ਪਾਸ ਸਦਾ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਰਹੀ. ਇਸੇ ਥਾਂ ਅੱਸੂ ਵਦੀ ੧੦. ਸੰਮਤ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਖੁਦਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ."},{"id":21004,"word":"Kunwk","wordUni":"ਖੁਨਾਕ","definition":"[خُناق] ^unwkæ ie`k rog. sM. glOG, qwluiCdR Aqy glroihxI. Croup. Kunwk dw ArQ hY swh Gutxw. so ies rog nwl dm Gutdw hY, ies leI ieh nwauN hY. qwlU dy iv`c soj hoky swh dy Awaux jwx leI qMgI ho jWdI hY. ies dw AwrMB njly qoN huMdw hY. m`Tw m`Tw qwp rihMdw hY. Awvwz BwrI ho jWdI hY. Bojn gly hyT auqr nhIN skdw. glw su`jky lwl ho jWdw hY, jd Kunwk zor pwauNdw hY qW qwp BI pRbl ho jWdw hY. ieh rog rwq ƒ bhuq duK idMdw hY. ies dw ielwj CyqI ivdÍwn qoN krwauxw loVIey. ies dw swDwrx ielwj ieh hY-#nrm jyhw julwb lYxw, kwly qUqW dw Srbq jW kwVHw pIxw. hrVW dy iC`l Aqy ip`qpwpVy dw kwVHw Sihd imlwky pIxw. inMm dy p¤qy aubwlky nlkI nwl aunHW dI gl iv`c Bwp dyxI. bn&Sw Aqy AMblqws dw kwVHw pIxw Awid.","definitionUni":"[خُناق] ਖ਼ੁਨਾਕ਼ ਇੱਕ ਰੋਗ. ਸੰ. ਗਲੌਘ, ਤਾਲੁਛਿਦ੍ਰ ਅਤੇ ਗਲਰੋਹਿਣੀ. Croup. ਖੁਨਾਕ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਸਾਹ ਘੁਟਣਾ. ਸੋ ਇਸ ਰੋਗ ਨਾਲ ਦਮ ਘੁਟਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਨਾਉਂ ਹੈ. ਤਾਲੂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੋਕੇ ਸਾਹ ਦੇ ਆਉਣ ਜਾਣ ਲਈ ਤੰਗੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਨਜਲੇ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਮੱਠਾ ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਆਵਾਜ਼ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਭੋਜਨ ਗਲੇ ਹੇਠ ਉਤਰ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ. ਗਲਾ ਸੁੱਜਕੇ ਲਾਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਦ ਖੁਨਾਕ ਜ਼ੋਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤਾਪ ਭੀ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਰੋਗ ਰਾਤ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਛੇਤੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤੋਂ ਕਰਾਉਣਾ ਲੋੜੀਏ. ਇਸ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹੈ-#ਨਰਮ ਜੇਹਾ ਜੁਲਾਬ ਲੈਣਾ, ਕਾਲੇ ਤੂਤਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਬਤ ਜਾਂ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪੀਣਾ. ਹਰੜਾਂ ਦੇ ਛਿੱਲ ਅਤੇ ਪਿੱਤਪਾਪੜੇ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਪੀਣਾ. ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉਬਾਲਕੇ ਨਲਕੀ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲ ਵਿੱਚ ਭਾਪ ਦੇਣੀ. ਬਨਫ਼ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਅੰਬਲਤਾਸ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪੀਣਾ ਆਦਿ."},{"id":21045,"word":"KulVw","wordUni":"ਖੁਲੜਾ","definition":"iv- kuSwdw. KulHw. \"KulVy kpwt.\" (sRI CMq mÚ 5) 2. bMDnrihq. mukœ.","definitionUni":"ਵਿ- ਕੁਸ਼ਾਦਾ. ਖੁਲ੍ਹਾ. \"ਖੁਲੜੇ ਕਪਾਟ.\" (ਸ੍ਰੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੨. ਬੰਧਨਰਹਿਤ. ਮੁਕ੍ਤ."},{"id":21084,"word":"Ky","wordUni":"ਖੇ","definition":"isMDI. pRqÎ- sMbMD boDk. kw. kI. dw. dy. \"DUVI mjn swD Ky.\" (sRI CMq mÚ 5) 2. ko. ƒ. qWeIN. \"jo fubMdo Awp so qrwey ikMn Ky?\" (vwr mwrU 2. mÚ 5) 3. sM. KM. sMgÎw- AwkwS. \"Ky kNih gXo Drin psgXo!\" (ikRsnwv) 4. sM. Ky. AwkwS myN. \"dwmnI cmqkwr iqau vrqwrw jg Ky.\" (gau vwr 2. mÚ 5) ijvyN Ky (AwkwS) iv`c dwimnI (ibjlI) dw cmqkwr hY, iqvyN kxBMgur (pl iv`c imt jwx vwlw) jgq dw vrqwrw hY.","definitionUni":"ਸਿੰਧੀ. ਪ੍ਰਤ੍ਯ- ਸੰਬੰਧ ਬੋਧਕ. ਕਾ. ਕੀ. ਦਾ. ਦੇ. \"ਧੂੜੀ ਮਜਨ ਸਾਧ ਖੇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੨. ਕੋ. ਨੂੰ. ਤਾਂਈਂ. \"ਜੋ ਡੁਬੰਦੋ ਆਪ ਸੋ ਤਰਾਏ ਕਿੰਨ ਖੇ?\" (ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੨. ਮਃ ੫) ੩. ਸੰ. ਖੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਕਾਸ਼. \"ਖੇ ਕਂਹਿ ਗਯੋ ਧਰਨਿ ਪਸਗਯੋ!\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੪. ਸੰ. ਖੇ. ਆਕਾਸ਼ ਮੇਂ. \"ਦਾਮਨੀ ਚਮਤਕਾਰ ਤਿਉ ਵਰਤਾਰਾ ਜਗ ਖੇ.\" (ਗਉ ਵਾਰ ੨. ਮਃ ੫) ਜਿਵੇਂ ਖੇ (ਆਕਾਸ਼) ਵਿੱਚ ਦਾਮਿਨੀ (ਬਿਜਲੀ) ਦਾ ਚਮਤਕਾਰ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕ੍ਸ਼ਣਭੰਗੁਰ (ਪਲ ਵਿੱਚ ਮਿਟ ਜਾਣ ਵਾਲਾ) ਜਗਤ ਦਾ ਵਰਤਾਰਾ ਹੈ."},{"id":21114,"word":"Kyd","wordUni":"ਖੇਦ","definition":"dyKo, iKd[ 2. sMgÎw- du`K. \"Kyd imty swDU imlq.\" (bwvn) 3. Sok[ 4. Gbrwht[ 5. dyKo, Kydnw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਖਿਦ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੁੱਖ. \"ਖੇਦ ਮਿਟੇ ਸਾਧੂ ਮਿਲਤ.\" (ਬਾਵਨ) ੩. ਸ਼ੋਕ। ੪. ਘਬਰਾਹਟ। ੫. ਦੇਖੋ, ਖੇਦਨਾ."},{"id":21124,"word":"Kymkrn","wordUni":"ਖੇਮਕਰਨ","definition":"ijlw lhOr, qsIl Qwxw kusUr dw ie`k ksbw, ijs dy X`ikAW vwly drvwzy AMdr SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI QoVw smW ie¤Qy Tihry hn, iqs smyN dI Xwdgwr iv`c Cotw ijhw gurdÍwrw bixAw hoieAw hY, ijs iv`c gurU swihb dy vyly dw QMmH d`isAw jWdw hY, ijs dI \"QMmH swihb\" sMgÎw hY. gurdÍwry ƒ koeI p`kI Awmdn nhIN[#2. Kymkrn qoN d`Kx v`l gurU qygbhwdpur swihb dw gurdÍwrw \"gurUsr\" hY. ieh pihlW swDwrxijhw drbwr sI, hux sMmq 1960 qoN lwlw kwSIrwm reIs PIrozpur ny drbwr Aqy rhwieSI mkwnW dI syvw krweI hY.#mhMq inrmlw isMG hY. hwV dI pUrnmwsI ƒ mylw huMdw hY. ieh AsQwn rylvy stySn Kymkrn qoN Agin kox dy PrlWg dy kærIb hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਕੁਸੂਰ ਦਾ ਇੱਕ ਕਸਬਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਯੱਕਿਆਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਥੋੜਾ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹਨ, ਤਿਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦਾ ਥੰਮ੍ਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ \"ਥੰਮ੍ਹ ਸਾਹਿਬ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੱਕੀ ਆਮਦਨ ਨਹੀਂ।#੨. ਖੇਮਕਰਨ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ \"ਗੁਰੂਸਰ\" ਹੈ. ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਧਾਰਣਜਿਹਾ ਦਰਬਾਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਸੰਮਤ ੧੯੬੦ ਤੋਂ ਲਾਲਾ ਕਾਸ਼ੀਰਾਮ ਰਈਸ ਫੀਰੋਜ਼ਪੁਰ ਨੇ ਦਰਬਾਰ ਅਤੇ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਾਈ ਹੈ.#ਮਹੰਤ ਨਿਰਮਲਾ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਹਾੜ ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖੇਮਕਰਨ ਤੋਂ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਦੇ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਹੈ."},{"id":21164,"word":"KYrKwh","wordUni":"ਖੈਰਖਾਹ","definition":"ieh ipMf ijlw, qsIl, Qwxw AMimRqsr iv`c hY, jo rylvy stySn AimRqsr qoN vwXvI kox cwr mIl dy krIb hY. ies ipMf qoN Agin kox A`D mIl dy krIb do gurdÍwry hn.#(1) gurplwh. siqgurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI ies pwsy iSkwr Kyfx AwauNdy qW ie¤Qy ie`k plws ibrC pws ivrwijAw krdy sn. gurdÍwrw eykWq AsQwn iv`c hY. ierd igrd bhuq sMGxy dr^q hn. Cotw ijhw drbwr bixAw hoieAw hY, nwl 6. iv¤Gy dy kærIb zmIn hY.#(2) klpibrC. ieh BI SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw AsQwn hY. ie¤Qy kwbul dI sMgq fwkUAW ny lu`t leI sI. gurU swihb ny phuMcky kukrmIAW ƒ dMf id`qw Aqy A¤gy ƒ is`K bxwky sumwrg pwey.#ie`k QVw p`kIAW ie`tW dw swDwrn ijhw bixAw hoieAw hY, 6. iv¤Gy dy kærIb zmIn dw Ahwqw hY, pujwrI koeI nhIN hY[ 2. Atk dy pws ie`k Sihr.","definitionUni":"ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ, ਥਾਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੋ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ.#(੧) ਗੁਰਪਲਾਹ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਲਾਸ ਬਿਰਛ ਪਾਸ ਵਿਰਾਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਏਕਾਂਤ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹਨ. ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਰਬਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾਲ ੬. ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#(੨) ਕਲਪਬਿਰਛ. ਇਹ ਭੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲਈ ਸੀ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬਣਾਕੇ ਸੁਮਾਰਗ ਪਾਏ.#ਇੱਕ ਥੜਾ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ੬. ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਅਹਾਤਾ ਹੈ, ਪੁਜਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ੨. ਅਟਕ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ."},{"id":21165,"word":"KYrwbwd","wordUni":"ਖੈਰਾਬਾਦ","definition":"ieh ipMf ijlw, qsIl, Qwxw AMimRqsr iv`c hY, jo rylvy stySn AimRqsr qoN vwXvI kox cwr mIl dy krIb hY. ies ipMf qoN Agin kox A`D mIl dy krIb do gurdÍwry hn.#(1) gurplwh. siqgurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI ies pwsy iSkwr Kyfx AwauNdy qW ie¤Qy ie`k plws ibrC pws ivrwijAw krdy sn. gurdÍwrw eykWq AsQwn iv`c hY. ierd igrd bhuq sMGxy dr^q hn. Cotw ijhw drbwr bixAw hoieAw hY, nwl 6. iv¤Gy dy kærIb zmIn hY.#(2) klpibrC. ieh BI SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw AsQwn hY. ie¤Qy kwbul dI sMgq fwkUAW ny lu`t leI sI. gurU swihb ny phuMcky kukrmIAW ƒ dMf id`qw Aqy A¤gy ƒ is`K bxwky sumwrg pwey.#ie`k QVw p`kIAW ie`tW dw swDwrn ijhw bixAw hoieAw hY, 6. iv¤Gy dy kærIb zmIn dw Ahwqw hY, pujwrI koeI nhIN hY[ 2. Atk dy pws ie`k Sihr.","definitionUni":"ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ, ਥਾਣਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੋ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ.#(੧) ਗੁਰਪਲਾਹ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਇਸ ਪਾਸੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਣ ਆਉਂਦੇ ਤਾਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਪਲਾਸ ਬਿਰਛ ਪਾਸ ਵਿਰਾਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਏਕਾਂਤ ਅਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਰਦ ਗਿਰਦ ਬਹੁਤ ਸੰਘਣੇ ਦਰਖ਼ਤ ਹਨ. ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਦਰਬਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾਲ ੬. ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#(੨) ਕਲਪਬਿਰਛ. ਇਹ ਭੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਸੰਗਤ ਡਾਕੂਆਂ ਨੇ ਲੁੱਟ ਲਈ ਸੀ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬਣਾਕੇ ਸੁਮਾਰਗ ਪਾਏ.#ਇੱਕ ਥੜਾ ਪੱਕੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ੬. ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਅਹਾਤਾ ਹੈ, ਪੁਜਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ। ੨. ਅਟਕ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ."},{"id":21218,"word":"Koq","wordUni":"ਖੋਤ","definition":"Kovq. KoidMdw hY. \"swD sMig mlu sglI Koq.\" (suKmnI) \"BY Brm duqIAw sgl Koq.\" (Awsw CMq mÚ 5) 2. sMgÎw- Koqw. gDw. \"jYsy Bwrbwhk Koq.\" (kydw mÚ 5)","definitionUni":"ਖੋਵਤ. ਖੋਦਿੰਦਾ ਹੈ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਮਲੁ ਸਗਲੀ ਖੋਤ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਭੈ ਭਰਮ ਦੁਤੀਆ ਸਗਲ ਖੋਤ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੋਤਾ. ਗਧਾ. \"ਜੈਸੇ ਭਾਰਬਾਹਕ ਖੋਤ.\" (ਕੇਦਾ ਮਃ ੫)"},{"id":21247,"word":"Koil","wordUni":"ਖੋਲਿ","definition":"KolHky. kuSwdw krky. \"Koil kpt guir mylIAw.\" (vwr jYq) kpwt Kolky mylIAw. \"drsn dIjY KoilH ikvwr.\" (iblw kbIr)","definitionUni":"ਖੋਲ੍ਹਕੇ. ਕੁਸ਼ਾਦਾ ਕਰਕੇ. \"ਖੋਲਿ ਕਪਟ ਗੁਰਿ ਮੇਲੀਆ.\" (ਵਾਰ ਜੈਤ) ਕਪਾਟ ਖੋਲਕੇ ਮੇਲੀਆ. \"ਦਰਸਨ ਦੀਜੈ ਖੋਲ੍ਹਿ ਕਿਵਾਰ.\" (ਬਿਲਾ ਕਬੀਰ)"},{"id":21248,"word":"KoilH","wordUni":"ਖੋਲ੍ਹਿ","definition":"KolHky. kuSwdw krky. \"Koil kpt guir mylIAw.\" (vwr jYq) kpwt Kolky mylIAw. \"drsn dIjY KoilH ikvwr.\" (iblw kbIr)","definitionUni":"ਖੋਲ੍ਹਕੇ. ਕੁਸ਼ਾਦਾ ਕਰਕੇ. \"ਖੋਲਿ ਕਪਟ ਗੁਰਿ ਮੇਲੀਆ.\" (ਵਾਰ ਜੈਤ) ਕਪਾਟ ਖੋਲਕੇ ਮੇਲੀਆ. \"ਦਰਸਨ ਦੀਜੈ ਖੋਲ੍ਹਿ ਕਿਵਾਰ.\" (ਬਿਲਾ ਕਬੀਰ)"},{"id":21299,"word":"KMfl","wordUni":"ਖੰਡਲ","definition":"sMgÎw- AsQwn. dyKo, swDUmMfl[ 2. sM. iv- KMfW vwlw. ijs nwl Anyk dySW dy Bwg hox. \"sglo BUmMfl KMfl pRBu qumhI AwCY.\" (mwrU mÚ 5) 3. tukVw. Bwg.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਸਥਾਨ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧੂਮੰਡਲ। ੨. ਸੰ. ਵਿ- ਖੰਡਾਂ ਵਾਲਾ. ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਭਾਗ ਹੋਣ. \"ਸਗਲੋ ਭੂਮੰਡਲ ਖੰਡਲ ਪ੍ਰਭੁ ਤੁਮਹੀ ਆਛੈ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) ੩. ਟੁਕੜਾ. ਭਾਗ."},{"id":21311,"word":"KMfUr","wordUni":"ਖੰਡੂਰ","definition":"ijlw luidAwnw, qsIl jgrwauN, Qwxw dwKw dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn mu`lWpur qoN cwr mIl dy krIb pUrv hY. ies ipMf qoN d`Kx v`l pws hI SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY, jo nvW bxwieAw igAw hY. audwsI swDU pujwrI hn. 10- 15 iv¤Gy zmIn hY. ies gurdÍwry ƒ \"gurUsr\" BI AwKdy hn[ 2. dyKo, KfUr.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ, ਤਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ, ਥਾਣਾ ਦਾਖਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੁੱਲਾਂਪੁਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਪਾਸ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਨਵਾਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਪੁਜਾਰੀ ਹਨ. ੧੦- ੧੫ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ \"ਗੁਰੂਸਰ\" ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ੨. ਦੇਖੋ, ਖਡੂਰ."},{"id":21482,"word":"ghI","wordUni":"ਗਹੀ","definition":"gRhx kIqI. AMgIkwr kIqI. \"ghI Et swDwieAw.\" (sUhI mÚ 5) 2. gRhxkrqw. ijs ny idRVHqw nwl ivsy gRhx kIqy hn. lMpt. \"koit ghI ky pwp invwry.\" (mwrU solhy mÚ 3)","definitionUni":"ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤੀ. ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤੀ. \"ਗਹੀ ਓਟ ਸਾਧਾਇਆ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫) ੨. ਗ੍ਰਹਣਕਰਤਾ. ਜਿਸ ਨੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਵਿਸੇ ਗ੍ਰਹਣ ਕੀਤੇ ਹਨ. ਲੰਪਟ. \"ਕੋਟਿ ਗਹੀ ਕੇ ਪਾਪ ਨਿਵਾਰੇ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩)"},{"id":21513,"word":"ggn","wordUni":"ਗਗਨ","definition":"sM. sMgÎw- ijs iv`c gmn krIey, AwkwS. \"ggnmY Qwlu riv cMdu dIpk bny.\" (soihlw) 2. ibMdI. isPr[ 3. suMnw QW. pulwV[ 4. Abrk. ABRk[ 5. surg[ 6. pvn. vwXu. hvw. \"aUpir kUp ggn pinhwrI.\" (pRBw mÚ 1) dSmdÍwr kUp, pvn (pRwxwXwm dI swDnw) pinhwrI[ 7. Bwv- srvvÎwpI krqwr. \"ggn gMBIru ggnMqir vwsu.\" (EAMkwr) 8. dSmdÍwr. \"ggin invwis smwiD lgwvY.\" (Awsw AÚ mÚ 1) 9. dyKo, C`pX dw rUp 1.[ 10. ie`k igxqI dw boDk, ikauNik AwkwS ie`k mMinAw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਮਨ ਕਰੀਏ, ਆਕਾਸ਼. \"ਗਗਨਮੈ ਥਾਲੁ ਰਵਿ ਚੰਦੁ ਦੀਪਕ ਬਨੇ.\" (ਸੋਹਿਲਾ) ੨. ਬਿੰਦੀ. ਸਿਫਰ। ੩. ਸੁੰਨਾ ਥਾਂ. ਪੁਲਾੜ। ੪. ਅਬਰਕ. ਅਭ੍ਰਕ। ੫. ਸੁਰਗ। ੬. ਪਵਨ. ਵਾਯੁ. ਹਵਾ. \"ਊਪਰਿ ਕੂਪ ਗਗਨ ਪਨਿਹਾਰੀ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੧) ਦਸ਼ਮਦ੍ਵਾਰ ਕੂਪ, ਪਵਨ (ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੀ ਸਾਧਨਾ) ਪਨਿਹਾਰੀ। ੭. ਭਾਵ- ਸਰਵਵ੍ਯਾਪੀ ਕਰਤਾਰ. \"ਗਗਨ ਗੰਭੀਰੁ ਗਗਨੰਤਰਿ ਵਾਸੁ.\" (ਓਅੰਕਾਰ) ੮. ਦਸ਼ਮਦ੍ਵਾਰ. \"ਗਗਨਿ ਨਿਵਾਸਿ ਸਮਾਧਿ ਲਗਾਵੈ.\" (ਆਸਾ ਅਃ ਮਃ ੧) ੯. ਦੇਖੋ, ਛੱਪਯ ਦਾ ਰੂਪ ੧.। ੧੦. ਇੱਕ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਬੋਧਕ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਕਾਸ਼ ਇੱਕ ਮੰਨਿਆ ਹੈ."},{"id":21549,"word":"g`C","wordUni":"ਗੱਛ","definition":"sM. गच्छ ieh Sbd gm (गम् ) Dwqu qoN hY, ijs dw ArQ jwxw hY[ 2. sMgÎw- ivRk (ibrC) dr^q[ 3. jYnI swDUAW dw groh (JuMf). 4. buCwV. vwCV. \"prI g`C qIrM.\" (cMfI 2)","definitionUni":"ਸੰ. गच्छ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਗਮ (गम् ) ਧਾਤੁ ਤੋਂ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਜਾਣਾ ਹੈ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼ (ਬਿਰਛ) ਦਰਖ਼ਤ। ੩. ਜੈਨੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਗਰੋਹ (ਝੁੰਡ). ੪. ਬੁਛਾੜ. ਵਾਛੜ. \"ਪਰੀ ਗੱਛ ਤੀਰੰ.\" (ਚੰਡੀ ੨)"},{"id":21635,"word":"giTXw","wordUni":"ਗਠਿਯਾ","definition":"gTkqrw. Tg[ 2. AMgW dI g`TW (joVW) iv`c hox vwlw ie`k rog. sM. sMiDvwq. [نقرس] nkærs. Gout. gMT (gMFW- joVW) iv`c ies qoN pIV huMdI hY, ies kwrx ieh nwauN hY. ieh hvw dy ivgwV qoN bwdI dI bImwrI hY. srIr susq ho ky AMgW dy joVW iv`c drd Aqy soj ho jWdI hY. kdy kdy pIV nwl qwp BI ho jWdw hY. gTIAw keI kwrxW qoN huMdw hY, aunHW dy Anuswr hI ielwj krxw suKdwiek hY. ies rog dy mu`K kwrx ieh hn-#bhuq bYTy rihxw, ksrq nw krnI, ickny Aqy BwrI pdwrQ Kwxy, qwp iv`c hvw l`g jwxI, srd mulk iv`c vsqR Awidk dI byprvwhI krnI, nMgy pYrIN iPrnw, AwqSk Aqy sujwk dw jihr SrIr iv`c rihxw, k`cIAW DwqW KwxIAW, bhuqI Srwb pIxI, pySwb dy rog hoxy Awidk. ieh rog mOrUsI BI hoieAw krdw hY.#gTIey dy swDwrx ielwj ieh hn-#(a) quMmy dI jV, mGip`pl, do do mwSy, guV ie`k qolw imlwky do do mwSy dI golIAW krnIAW, do golIAW roj jl nwl KwxIAW.#(A) ierMf dy qyl dI joVW qy mwilS krnI.#(e) surMjW im`TIAW, AsgMD, ibDwrw, suMF, sONP, ienHW ƒ pIh Cwxky, brobr dI KMf pw ky cwr cwr mwSy dIAW puVIAW krnIAW. ie`k puVI svyry ie`k sMJ ƒ grm du`D nwl CkxI.#(s) Xogrwj gu`gl vrqxI.#(h) qwrpIn dw, iqlW dw, kwPUrI, ku`T dw qyl Aqy nwrwXxI qyl joVW au`pr mlxw.#(k) AsgMD dw cUrn iqMn mwSy, CI mwSy KMf imlwky bkrI dy du`D nwl P`kxw[ 3. gWT myN, gMF iv`c \"ieqnku KtIAw gTIAw mtIAw\" (kydw kbIr) AYnI mwieAw K`tI hY, ieqnI p¤ly hY, ieqnI d`bI hoeI hY.","definitionUni":"ਗਠਕਤਰਾ. ਠਗ। ੨. ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਠਾਂ (ਜੋੜਾਂ) ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰੋਗ. ਸੰ. ਸੰਧਿਵਾਤ. [نقرس] ਨਕ਼ਰਸ. Gout. ਗੰਠ (ਗੰਢਾਂ- ਜੋੜਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਇਹ ਨਾਉਂ ਹੈ. ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਬਾਦੀ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ. ਸਰੀਰ ਸੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੀੜ ਨਾਲ ਤਾਪ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਗਠੀਆ ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਣਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹਨ-#ਬਹੁਤ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ, ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਚਿਕਨੇ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ, ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਲੱਗ ਜਾਣੀ, ਸਰਦ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਰਨੀ, ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰਨਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁਜਾਕ ਦਾ ਜਹਿਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਬਹੁਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰੋਗ ਹੋਣੇ ਆਦਿਕ. ਇਹ ਰੋਗ ਮੌਰੂਸੀ ਭੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ.#ਗਠੀਏ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਤੁੰਮੇ ਦੀ ਜੜ, ਮਘਪਿੱਪਲ, ਦੋ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ, ਗੁੜ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਮਿਲਾਕੇ ਦੋ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਰੋਜ ਜਲ ਨਾਲ ਖਾਣੀਆਂ.#(ਅ) ਇਰੰਡ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਜੋੜਾਂ ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ.#(ੲ) ਸੁਰੰਜਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਅਸਗੰਧ, ਬਿਧਾਰਾ, ਸੁੰਢ, ਸੌਂਫ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਹ ਛਾਣਕੇ, ਬਰੋਬਰ ਦੀ ਖੰਡ ਪਾ ਕੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ. ਇੱਕ ਪੁੜੀ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਸੰਝ ਨੂੰ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਛਕਣੀ.#(ਸ) ਯੋਗਰਾਜ ਗੁੱਗਲ ਵਰਤਣੀ.#(ਹ) ਤਾਰਪੀਨ ਦਾ, ਤਿਲਾਂ ਦਾ, ਕਾਫੂਰੀ, ਕੁੱਠ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣੀ ਤੇਲ ਜੋੜਾਂ ਉੱਪਰ ਮਲਣਾ.#(ਕ) ਅਸਗੰਧ ਦਾ ਚੂਰਨ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਖੰਡ ਮਿਲਾਕੇ ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਫੱਕਣਾ। ੩. ਗਾਂਠ ਮੇਂ, ਗੰਢ ਵਿੱਚ \"ਇਤਨਕੁ ਖਟੀਆ ਗਠੀਆ ਮਟੀਆ\" (ਕੇਦਾ ਕਬੀਰ) ਐਨੀ ਮਾਇਆ ਖੱਟੀ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਪੱਲੇ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ."},{"id":21636,"word":"gTIAw","wordUni":"ਗਠੀਆ","definition":"gTkqrw. Tg[ 2. AMgW dI g`TW (joVW) iv`c hox vwlw ie`k rog. sM. sMiDvwq. [نقرس] nkærs. Gout. gMT (gMFW- joVW) iv`c ies qoN pIV huMdI hY, ies kwrx ieh nwauN hY. ieh hvw dy ivgwV qoN bwdI dI bImwrI hY. srIr susq ho ky AMgW dy joVW iv`c drd Aqy soj ho jWdI hY. kdy kdy pIV nwl qwp BI ho jWdw hY. gTIAw keI kwrxW qoN huMdw hY, aunHW dy Anuswr hI ielwj krxw suKdwiek hY. ies rog dy mu`K kwrx ieh hn-#bhuq bYTy rihxw, ksrq nw krnI, ickny Aqy BwrI pdwrQ Kwxy, qwp iv`c hvw l`g jwxI, srd mulk iv`c vsqR Awidk dI byprvwhI krnI, nMgy pYrIN iPrnw, AwqSk Aqy sujwk dw jihr SrIr iv`c rihxw, k`cIAW DwqW KwxIAW, bhuqI Srwb pIxI, pySwb dy rog hoxy Awidk. ieh rog mOrUsI BI hoieAw krdw hY.#gTIey dy swDwrx ielwj ieh hn-#(a) quMmy dI jV, mGip`pl, do do mwSy, guV ie`k qolw imlwky do do mwSy dI golIAW krnIAW, do golIAW roj jl nwl KwxIAW.#(A) ierMf dy qyl dI joVW qy mwilS krnI.#(e) surMjW im`TIAW, AsgMD, ibDwrw, suMF, sONP, ienHW ƒ pIh Cwxky, brobr dI KMf pw ky cwr cwr mwSy dIAW puVIAW krnIAW. ie`k puVI svyry ie`k sMJ ƒ grm du`D nwl CkxI.#(s) Xogrwj gu`gl vrqxI.#(h) qwrpIn dw, iqlW dw, kwPUrI, ku`T dw qyl Aqy nwrwXxI qyl joVW au`pr mlxw.#(k) AsgMD dw cUrn iqMn mwSy, CI mwSy KMf imlwky bkrI dy du`D nwl P`kxw[ 3. gWT myN, gMF iv`c \"ieqnku KtIAw gTIAw mtIAw\" (kydw kbIr) AYnI mwieAw K`tI hY, ieqnI p¤ly hY, ieqnI d`bI hoeI hY.","definitionUni":"ਗਠਕਤਰਾ. ਠਗ। ੨. ਅੰਗਾਂ ਦੀ ਗੱਠਾਂ (ਜੋੜਾਂ) ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਰੋਗ. ਸੰ. ਸੰਧਿਵਾਤ. [نقرس] ਨਕ਼ਰਸ. Gout. ਗੰਠ (ਗੰਢਾਂ- ਜੋੜਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪੀੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਇਹ ਨਾਉਂ ਹੈ. ਇਹ ਹਵਾ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਬਾਦੀ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ ਹੈ. ਸਰੀਰ ਸੁਸਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੀੜ ਨਾਲ ਤਾਪ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਗਠੀਆ ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਣਾ ਸੁਖਦਾਇਕ ਹੈ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਇਹ ਹਨ-#ਬਹੁਤ ਬੈਠੇ ਰਹਿਣਾ, ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਚਿਕਨੇ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ, ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਲੱਗ ਜਾਣੀ, ਸਰਦ ਮੁਲਕ ਵਿੱਚ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦੀ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਕਰਨੀ, ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰਨਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸੁਜਾਕ ਦਾ ਜਹਿਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਕੱਚੀਆਂ ਧਾਤਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਬਹੁਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੇ ਰੋਗ ਹੋਣੇ ਆਦਿਕ. ਇਹ ਰੋਗ ਮੌਰੂਸੀ ਭੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ.#ਗਠੀਏ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਤੁੰਮੇ ਦੀ ਜੜ, ਮਘਪਿੱਪਲ, ਦੋ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ, ਗੁੜ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਮਿਲਾਕੇ ਦੋ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਰੋਜ ਜਲ ਨਾਲ ਖਾਣੀਆਂ.#(ਅ) ਇਰੰਡ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਜੋੜਾਂ ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ.#(ੲ) ਸੁਰੰਜਾਂ ਮਿੱਠੀਆਂ, ਅਸਗੰਧ, ਬਿਧਾਰਾ, ਸੁੰਢ, ਸੌਂਫ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੀਹ ਛਾਣਕੇ, ਬਰੋਬਰ ਦੀ ਖੰਡ ਪਾ ਕੇ ਚਾਰ ਚਾਰ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ. ਇੱਕ ਪੁੜੀ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਸੰਝ ਨੂੰ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਛਕਣੀ.#(ਸ) ਯੋਗਰਾਜ ਗੁੱਗਲ ਵਰਤਣੀ.#(ਹ) ਤਾਰਪੀਨ ਦਾ, ਤਿਲਾਂ ਦਾ, ਕਾਫੂਰੀ, ਕੁੱਠ ਦਾ ਤੇਲ ਅਤੇ ਨਾਰਾਯਣੀ ਤੇਲ ਜੋੜਾਂ ਉੱਪਰ ਮਲਣਾ.#(ਕ) ਅਸਗੰਧ ਦਾ ਚੂਰਨ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਖੰਡ ਮਿਲਾਕੇ ਬਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਫੱਕਣਾ। ੩. ਗਾਂਠ ਮੇਂ, ਗੰਢ ਵਿੱਚ \"ਇਤਨਕੁ ਖਟੀਆ ਗਠੀਆ ਮਟੀਆ\" (ਕੇਦਾ ਕਬੀਰ) ਐਨੀ ਮਾਇਆ ਖੱਟੀ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਪੱਲੇ ਹੈ, ਇਤਨੀ ਦੱਬੀ ਹੋਈ ਹੈ."},{"id":21765,"word":"gnkw","wordUni":"ਗਨਕਾ","definition":"sM. gixkw. sMgÎw- vySÎw. kMcnI. dyKo, gixkw. gurbwxI iv`c do ginkw dw pRsMg AwauNdw hY. ie`k ipMglw, jo rwjw jnk dI purI iv`c rihMdI sI. ie`k rwq ies ƒ koeI kwmI purK nw imilAw. A`DI rwq vIqx pur mn ƒ pCqwvw hoieAw Aqy i^Awl aupijAw ik jy ieqnw DÎwn Aqy ipAwr krqwr v`l joVdI, qd kyhw au`qm Pl huMdw. ausy vyly sB kukrm C`fky krqwr prwiex hoeI Aqy pivqR jIvn ivqwieAw. iesy ginkw ƒ d`qwqRyX jI ny gurU klipAw sI. \"Ajwmlu ipMgulw luBqu kuMcru gey hir kY pwis.\" (kydw rivdws)#dUjI ginkw auh sI, ijs ƒ iksy swDU ny qoqw dy ky hirnwm isKwaux dw aupdyS id`qw Aqy auh nwmABÎws iv`c l`gky pivqRwqmw ho geI. \"ginkw auDrI hir khY qoq.\" (bsM AÚ mÚ 5) \"ijh ismrq gnkw sI auDrI.\" (sor mÚ 9) dyKo ginkw.","definitionUni":"ਸੰ. ਗਣਿਕਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵੇਸ਼੍ਯਾ. ਕੰਚਨੀ. ਦੇਖੋ, ਗਣਿਕਾ. ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਦੋ ਗਨਿਕਾ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਪਿੰਗਲਾ, ਜੋ ਰਾਜਾ ਜਨਕ ਦੀ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ. ਇੱਕ ਰਾਤ ਇਸ ਨੂੰ ਕੋਈ ਕਾਮੀ ਪੁਰਖ ਨਾ ਮਿਲਿਆ. ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਵੀਤਣ ਪੁਰ ਮਨ ਨੂੰ ਪਛਤਾਵਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਖ਼ਿਆਲ ਉਪਜਿਆ ਕਿ ਜੇ ਇਤਨਾ ਧ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਪਿਆਰ ਕਰਤਾਰ ਵੱਲ ਜੋੜਦੀ, ਤਦ ਕੇਹਾ ਉੱਤਮ ਫਲ ਹੁੰਦਾ. ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਭ ਕੁਕਰਮ ਛੱਡਕੇ ਕਰਤਾਰ ਪਰਾਇਣ ਹੋਈ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜੀਵਨ ਵਿਤਾਇਆ. ਇਸੇ ਗਨਿਕਾ ਨੂੰ ਦੱਤਾਤ੍ਰੇਯ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਕਲਪਿਆ ਸੀ. \"ਅਜਾਮਲੁ ਪਿੰਗੁਲਾ ਲੁਭਤੁ ਕੁੰਚਰੁ ਗਏ ਹਰਿ ਕੈ ਪਾਸਿ.\" (ਕੇਦਾ ਰਵਿਦਾਸ)#ਦੂਜੀ ਗਨਿਕਾ ਉਹ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਸਾਧੂ ਨੇ ਤੋਤਾ ਦੇ ਕੇ ਹਰਿਨਾਮ ਸਿਖਾਉਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹ ਨਾਮਅਭ੍ਯਾਸ ਵਿੱਚ ਲੱਗਕੇ ਪਵਿਤ੍ਰਾਤਮਾ ਹੋ ਗਈ. \"ਗਨਿਕਾ ਉਧਰੀ ਹਰਿ ਕਹੈ ਤੋਤ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਜਿਹ ਸਿਮਰਤ ਗਨਕਾ ਸੀ ਉਧਰੀ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੯) ਦੇਖੋ ਗਨਿਕਾ."},{"id":21881,"word":"grbgMjnI","wordUni":"ਗਰਬਗੰਜਨੀ","definition":"BweI sMqoK isMG[ kivrwj dw ricAw jpujI dw tIkw, ijs iv`c kwvÎ dy AlMkwr idKwey hn. BweI swihb ilKdy hn-#\"audY isMG bf BUp bhwdr,#kiv bulwie rwiKE iFg swdr.#sRI gRMQswihb gurubwnI,#srv isromix jpjI jwnI.#ArQ gMBIr mhwn mhwny,#As liK kiv soN vcn bKwny, -#AlMkwr Xuq tIkw ricXy.#inrnY ArQ Drhu miq KicXY#tIky dI smwpiq dw sMmq iliKAw hY- \"sMmq rs bsu bsu rsw cyq cWdnI dUj.\" ArQwq 1886 cyq sudI 2.","definitionUni":"ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ। ਕਵਿਰਾਜ ਦਾ ਰਚਿਆ ਜਪੁਜੀ ਦਾ ਟੀਕਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਾਵ੍ਯ ਦੇ ਅਲੰਕਾਰ ਦਿਖਾਏ ਹਨ. ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#\"ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਬਡ ਭੂਪ ਬਹਾਦਰ,#ਕਵਿ ਬੁਲਾਇ ਰਾਖਿਓ ਢਿਗ ਸਾਦਰ.#ਸ੍ਰੀ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਗੁਰੁਬਾਨੀ,#ਸਰਵ ਸਿਰੋਮਣਿ ਜਪਜੀ ਜਾਨੀ.#ਅਰਥ ਗੰਭੀਰ ਮਹਾਨ ਮਹਾਨੇ,#ਅਸ ਲਖਿ ਕਵਿ ਸੋਂ ਵਚਨ ਬਖਾਨੇ, -#ਅਲੰਕਾਰ ਯੁਤ ਟੀਕਾ ਰਚਿਯੇ.#ਨਿਰਨੈ ਅਰਥ ਧਰਹੁ ਮਤਿ ਖਚਿਯੈ#ਟੀਕੇ ਦੀ ਸਮਾਪਤਿ ਦਾ ਸੰਮਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- \"ਸੰਮਤ ਰਸ ਬਸੁ ਬਸੁ ਰਸਾ ਚੇਤ ਚਾਂਦਨੀ ਦੂਜ.\" ਅਰਥਾਤ ੧੮੮੬ ਚੇਤ ਸੁਦੀ ੨."},{"id":21948,"word":"grIbdws","wordUni":"ਗਰੀਬਦਾਸ","definition":"id`lI dy ielwky CufwxI ipMf iv`c sMmq 1774 iv`c DnKVy j`tW dy Gr grIbdws dw jnm hoieAw. ies ny pihlI AvsQw igRhsQ iv`c ibqweI Aqy cwr byty do bytIAW pYdw hoeIAW.#dwdUpMQI swDUAW dI sMgiq dw grIbdws qy Ajyhw Asr hoieAw ik Gr bwr C`fky sMqmMflI iv`c iml igAw Aqy krxI dy pRBwv nwl pUjÎ ho igAw. ies dI rcnw Bgiq Aqy nwm dI mihmw nwl BrpUr hY. grIbdws dw dyhWq sMmq 1825 iv`c hoieAw. ies dI sMpRdwX dy swDU grIbdwsIey sdwauNdy hn.#grIbdwsIey Awpoiv`cI imlx smyN \"sq swihb\" Sbd AwKdy hn, ies leI ienHW dI sMgÎw 'sqswihbIey' BI hY.","definitionUni":"ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਛੁਡਾਣੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੭੭੪ ਵਿੱਚ ਧਨਖੜੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਰੀਬਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬੇਟੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ.#ਦਾਦੂਪੰਥੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਦਾ ਗਰੀਬਦਾਸ ਤੇ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡਕੇ ਸੰਤਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਗਤਿ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ. ਗਰੀਬਦਾਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੮੨੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ ਗਰੀਬਦਾਸੀਏ ਸਦਾਉਂਦੇ ਹਨ.#ਗਰੀਬਦਾਸੀਏ ਆਪੋਵਿੱਚੀ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ \"ਸਤ ਸਾਹਿਬ\" ਸ਼ਬਦ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ 'ਸਤਸਾਹਿਬੀਏ' ਭੀ ਹੈ."},{"id":21949,"word":"grIbdwsIAw","wordUni":"ਗਰੀਬਦਾਸੀਆ","definition":"id`lI dy ielwky CufwxI ipMf iv`c sMmq 1774 iv`c DnKVy j`tW dy Gr grIbdws dw jnm hoieAw. ies ny pihlI AvsQw igRhsQ iv`c ibqweI Aqy cwr byty do bytIAW pYdw hoeIAW.#dwdUpMQI swDUAW dI sMgiq dw grIbdws qy Ajyhw Asr hoieAw ik Gr bwr C`fky sMqmMflI iv`c iml igAw Aqy krxI dy pRBwv nwl pUjÎ ho igAw. ies dI rcnw Bgiq Aqy nwm dI mihmw nwl BrpUr hY. grIbdws dw dyhWq sMmq 1825 iv`c hoieAw. ies dI sMpRdwX dy swDU grIbdwsIey sdwauNdy hn.#grIbdwsIey Awpoiv`cI imlx smyN \"sq swihb\" Sbd AwKdy hn, ies leI ienHW dI sMgÎw 'sqswihbIey' BI hY.","definitionUni":"ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਛੁਡਾਣੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੭੭੪ ਵਿੱਚ ਧਨਖੜੇ ਜੱਟਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਰੀਬਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਗ੍ਰਿਹਸਥ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਈ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬੇਟੇ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈਆਂ.#ਦਾਦੂਪੰਥੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਦਾ ਗਰੀਬਦਾਸ ਤੇ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਘਰ ਬਾਰ ਛੱਡਕੇ ਸੰਤਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਰਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪੂਜ੍ਯ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਭਗਤਿ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੈ. ਗਰੀਬਦਾਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੮੨੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ ਗਰੀਬਦਾਸੀਏ ਸਦਾਉਂਦੇ ਹਨ.#ਗਰੀਬਦਾਸੀਏ ਆਪੋਵਿੱਚੀ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ \"ਸਤ ਸਾਹਿਬ\" ਸ਼ਬਦ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ 'ਸਤਸਾਹਿਬੀਏ' ਭੀ ਹੈ."},{"id":22030,"word":"gilqkust","wordUni":"ਗਲਿਤਕੁਸਟ","definition":"auh kOVH, ijs qoN AMgW iv¤coN lhU rwD Awid cuiepvy Aqy#AMg JVn l`g pYxw. [جُزام] zujwm. Lepprosy. vfwrog. ies dy kwrx hn- mwqw ipqw dy vIrj iv`c ivgwV hoxw, AwqSk rog hoxw, glI sVI m`CI Awid KwxI, kus rog vwly dI CUq l`gxI, lhU ƒ ivgwVn vwly pdwrQ Kwxy pIxy, ml mUqR vmn dw vyg rokxw Awidk.#ies iBAwnk bImwrI dw lhU qy burw Asr huMdw hY, AwdmI dI Skl frwvnI ho jWdI hY, h`QW pYrW dIAW auNglIAW qy soj Aw jWdI hY, pIp pY ky AMg JVn lg pYNdy hn, n`k bih jWdw hY, sur G`Gw ho jWdw hY, pws bYTy bdbU qoN iGRxw krdy hn.#vYdk Anuswr ies dy 18. Byd hn, ijnHW iv`c PulbhrI pwauN cMbl d`d Awidk BI igxy hn, pr sB qoN v`fw BYdwiek ieh gilqkus hY. jd ieh pqw l`g jwvy ik kus ho igAw hY, qd ibnw iF`l ivdÍwn qjrbykwr hkIm vYd fwktr qoN ielwj krwauxw cwhIey. ies rog dy swDwrx aupwau ieh hn-#(1) rogI ƒ vsoN qoN bwhr KulHI hvw iv`c r`Kxw.#(2) inMm dy p¤qy aubwlky aus pwxI nwl ieSnwn krwauxw.#(3) CoilAW dy bxy pdwrQ bhuq krky Kwx ƒ dyxy.#(4) jKmW ƒ cMgI qrW swP krky mrmhp`tI lwauxI.#(5) bRhmfMfI, gorKmuMfI, crwXqw, Su`D gMDk Awidk dw syvn krwauxw.#(6) auSby dw kwVHw ipAwauxw.#(7) cwl mogrw AwXl Chaulmoogra oil pMj pMj bUMdW idn iv`c iqMn vwr dyxIAW Aqy ies dw su¤jy AMgW qy mlxw.#(8) inMm dw qyl ds ds bUMdW ipAwauxw.#(9) bwiebiVMg swFy pMj qoly, pIlI hrV dI iC`l do qoly, K`sI Awauly s`q qoly, ic`tI iqRbI solW qoly, ieh AOKDW judI judI pIs kpVCwx krky dUxy qol dw purwxw guV imlwky supwrI dy Awkwr dI golIAW krky svyr vyly grm jl nwl ie`k golI in`q dyxI. \"gilqkus† aupjw dustn qn.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਉਹ ਕੌੜ੍ਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਰਾਧ ਆਦਿ ਚੁਇਪਵੇ ਅਤੇ#ਅੰਗ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪੈਣਾ. [جُزام] ਜ਼ੁਜਾਮ. Lepprosy. ਵਡਾਰੋਗ. ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਗਲੀ ਸੜੀ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਖਾਣੀ, ਕੁਸ੍ਠ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਛੂਤ ਲੱਗਣੀ, ਲਹੂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਵਮਨ ਦਾ ਵੇਗ ਰੋਕਣਾ ਆਦਿਕ.#ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਲਹੂ ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਮੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਡਰਾਵਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਤੇ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੀਪ ਪੈ ਕੇ ਅੰਗ ਝੜਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਰ ਘੱਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ.#ਵੈਦਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ੧੮. ਭੇਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਲਬਹਰੀ ਪਾਉਂ ਚੰਬਲ ਦੱਦ ਆਦਿਕ ਭੀ ਗਿਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੈਦਾਇਕ ਇਹ ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਠ ਹੈ. ਜਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੁਸ੍ਠ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਹਕੀਮ ਵੈਦ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਉਪਾਉ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਵਸੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ.#(੨) ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉਬਾਲਕੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੩) ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੇਣੇ.#(੪) ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਮਰਮਹਪੱਟੀ ਲਾਉਣੀ.#(੫) ਬ੍ਰਹਮਡੰਡੀ, ਗੋਰਖਮੁੰਡੀ, ਚਰਾਯਤਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਕ ਆਦਿਕ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੬) ਉਸ਼ਬੇ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪਿਆਉਣਾ.#(੭) ਚਾਲ ਮੋਗਰਾ ਆਯਲ Chaulmoogra oil ਪੰਜ ਪੰਜ ਬੂੰਦਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁੱਜੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਲਣਾ.#(੮) ਨਿੰਮ ਦਾ ਤੇਲ ਦਸ ਦਸ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਆਉਣਾ.#(੯) ਬਾਇਬੜਿੰਗ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਪੀਲੀ ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਖੱਸੀ ਆਉਲੇ ਸੱਤ ਤੋਲੇ, ਚਿੱਟੀ ਤ੍ਰਿਬੀ ਸੋਲਾਂ ਤੋਲੇ, ਇਹ ਔਖਧਾਂ ਜੁਦੀ ਜੁਦੀ ਪੀਸ ਕਪੜਛਾਣ ਕਰਕੇ ਦੂਣੇ ਤੋਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗੁੜ ਮਿਲਾਕੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਿੱਤ ਦੇਣੀ. \"ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਟ ਉਪਜਾ ਦੁਸਟਨ ਤਨ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":22031,"word":"gilqkus†","wordUni":"ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਟ","definition":"auh kOVH, ijs qoN AMgW iv¤coN lhU rwD Awid cuiepvy Aqy#AMg JVn l`g pYxw. [جُزام] zujwm. Lepprosy. vfwrog. ies dy kwrx hn- mwqw ipqw dy vIrj iv`c ivgwV hoxw, AwqSk rog hoxw, glI sVI m`CI Awid KwxI, kus rog vwly dI CUq l`gxI, lhU ƒ ivgwVn vwly pdwrQ Kwxy pIxy, ml mUqR vmn dw vyg rokxw Awidk.#ies iBAwnk bImwrI dw lhU qy burw Asr huMdw hY, AwdmI dI Skl frwvnI ho jWdI hY, h`QW pYrW dIAW auNglIAW qy soj Aw jWdI hY, pIp pY ky AMg JVn lg pYNdy hn, n`k bih jWdw hY, sur G`Gw ho jWdw hY, pws bYTy bdbU qoN iGRxw krdy hn.#vYdk Anuswr ies dy 18. Byd hn, ijnHW iv`c PulbhrI pwauN cMbl d`d Awidk BI igxy hn, pr sB qoN v`fw BYdwiek ieh gilqkus hY. jd ieh pqw l`g jwvy ik kus ho igAw hY, qd ibnw iF`l ivdÍwn qjrbykwr hkIm vYd fwktr qoN ielwj krwauxw cwhIey. ies rog dy swDwrx aupwau ieh hn-#(1) rogI ƒ vsoN qoN bwhr KulHI hvw iv`c r`Kxw.#(2) inMm dy p¤qy aubwlky aus pwxI nwl ieSnwn krwauxw.#(3) CoilAW dy bxy pdwrQ bhuq krky Kwx ƒ dyxy.#(4) jKmW ƒ cMgI qrW swP krky mrmhp`tI lwauxI.#(5) bRhmfMfI, gorKmuMfI, crwXqw, Su`D gMDk Awidk dw syvn krwauxw.#(6) auSby dw kwVHw ipAwauxw.#(7) cwl mogrw AwXl Chaulmoogra oil pMj pMj bUMdW idn iv`c iqMn vwr dyxIAW Aqy ies dw su¤jy AMgW qy mlxw.#(8) inMm dw qyl ds ds bUMdW ipAwauxw.#(9) bwiebiVMg swFy pMj qoly, pIlI hrV dI iC`l do qoly, K`sI Awauly s`q qoly, ic`tI iqRbI solW qoly, ieh AOKDW judI judI pIs kpVCwx krky dUxy qol dw purwxw guV imlwky supwrI dy Awkwr dI golIAW krky svyr vyly grm jl nwl ie`k golI in`q dyxI. \"gilqkus† aupjw dustn qn.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਉਹ ਕੌੜ੍ਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਰਾਧ ਆਦਿ ਚੁਇਪਵੇ ਅਤੇ#ਅੰਗ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪੈਣਾ. [جُزام] ਜ਼ੁਜਾਮ. Lepprosy. ਵਡਾਰੋਗ. ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਗਲੀ ਸੜੀ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਖਾਣੀ, ਕੁਸ੍ਠ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਛੂਤ ਲੱਗਣੀ, ਲਹੂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਵਮਨ ਦਾ ਵੇਗ ਰੋਕਣਾ ਆਦਿਕ.#ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਲਹੂ ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਮੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਡਰਾਵਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਤੇ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੀਪ ਪੈ ਕੇ ਅੰਗ ਝੜਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਰ ਘੱਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ.#ਵੈਦਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ੧੮. ਭੇਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਲਬਹਰੀ ਪਾਉਂ ਚੰਬਲ ਦੱਦ ਆਦਿਕ ਭੀ ਗਿਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੈਦਾਇਕ ਇਹ ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਠ ਹੈ. ਜਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੁਸ੍ਠ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਹਕੀਮ ਵੈਦ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਉਪਾਉ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਵਸੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ.#(੨) ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉਬਾਲਕੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੩) ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੇਣੇ.#(੪) ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਮਰਮਹਪੱਟੀ ਲਾਉਣੀ.#(੫) ਬ੍ਰਹਮਡੰਡੀ, ਗੋਰਖਮੁੰਡੀ, ਚਰਾਯਤਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਕ ਆਦਿਕ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੬) ਉਸ਼ਬੇ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪਿਆਉਣਾ.#(੭) ਚਾਲ ਮੋਗਰਾ ਆਯਲ Chaulmoogra oil ਪੰਜ ਪੰਜ ਬੂੰਦਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁੱਜੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਲਣਾ.#(੮) ਨਿੰਮ ਦਾ ਤੇਲ ਦਸ ਦਸ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਆਉਣਾ.#(੯) ਬਾਇਬੜਿੰਗ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਪੀਲੀ ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਖੱਸੀ ਆਉਲੇ ਸੱਤ ਤੋਲੇ, ਚਿੱਟੀ ਤ੍ਰਿਬੀ ਸੋਲਾਂ ਤੋਲੇ, ਇਹ ਔਖਧਾਂ ਜੁਦੀ ਜੁਦੀ ਪੀਸ ਕਪੜਛਾਣ ਕਰਕੇ ਦੂਣੇ ਤੋਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗੁੜ ਮਿਲਾਕੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਿੱਤ ਦੇਣੀ. \"ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਟ ਉਪਜਾ ਦੁਸਟਨ ਤਨ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":22032,"word":"gilqkus","wordUni":"ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਠ","definition":"auh kOVH, ijs qoN AMgW iv¤coN lhU rwD Awid cuiepvy Aqy#AMg JVn l`g pYxw. [جُزام] zujwm. Lepprosy. vfwrog. ies dy kwrx hn- mwqw ipqw dy vIrj iv`c ivgwV hoxw, AwqSk rog hoxw, glI sVI m`CI Awid KwxI, kus rog vwly dI CUq l`gxI, lhU ƒ ivgwVn vwly pdwrQ Kwxy pIxy, ml mUqR vmn dw vyg rokxw Awidk.#ies iBAwnk bImwrI dw lhU qy burw Asr huMdw hY, AwdmI dI Skl frwvnI ho jWdI hY, h`QW pYrW dIAW auNglIAW qy soj Aw jWdI hY, pIp pY ky AMg JVn lg pYNdy hn, n`k bih jWdw hY, sur G`Gw ho jWdw hY, pws bYTy bdbU qoN iGRxw krdy hn.#vYdk Anuswr ies dy 18. Byd hn, ijnHW iv`c PulbhrI pwauN cMbl d`d Awidk BI igxy hn, pr sB qoN v`fw BYdwiek ieh gilqkus hY. jd ieh pqw l`g jwvy ik kus ho igAw hY, qd ibnw iF`l ivdÍwn qjrbykwr hkIm vYd fwktr qoN ielwj krwauxw cwhIey. ies rog dy swDwrx aupwau ieh hn-#(1) rogI ƒ vsoN qoN bwhr KulHI hvw iv`c r`Kxw.#(2) inMm dy p¤qy aubwlky aus pwxI nwl ieSnwn krwauxw.#(3) CoilAW dy bxy pdwrQ bhuq krky Kwx ƒ dyxy.#(4) jKmW ƒ cMgI qrW swP krky mrmhp`tI lwauxI.#(5) bRhmfMfI, gorKmuMfI, crwXqw, Su`D gMDk Awidk dw syvn krwauxw.#(6) auSby dw kwVHw ipAwauxw.#(7) cwl mogrw AwXl Chaulmoogra oil pMj pMj bUMdW idn iv`c iqMn vwr dyxIAW Aqy ies dw su¤jy AMgW qy mlxw.#(8) inMm dw qyl ds ds bUMdW ipAwauxw.#(9) bwiebiVMg swFy pMj qoly, pIlI hrV dI iC`l do qoly, K`sI Awauly s`q qoly, ic`tI iqRbI solW qoly, ieh AOKDW judI judI pIs kpVCwx krky dUxy qol dw purwxw guV imlwky supwrI dy Awkwr dI golIAW krky svyr vyly grm jl nwl ie`k golI in`q dyxI. \"gilqkus† aupjw dustn qn.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਉਹ ਕੌੜ੍ਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਰਾਧ ਆਦਿ ਚੁਇਪਵੇ ਅਤੇ#ਅੰਗ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪੈਣਾ. [جُزام] ਜ਼ੁਜਾਮ. Lepprosy. ਵਡਾਰੋਗ. ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਗਲੀ ਸੜੀ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਖਾਣੀ, ਕੁਸ੍ਠ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਛੂਤ ਲੱਗਣੀ, ਲਹੂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਵਮਨ ਦਾ ਵੇਗ ਰੋਕਣਾ ਆਦਿਕ.#ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਲਹੂ ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਮੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਡਰਾਵਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਤੇ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੀਪ ਪੈ ਕੇ ਅੰਗ ਝੜਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਰ ਘੱਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ.#ਵੈਦਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ੧੮. ਭੇਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਲਬਹਰੀ ਪਾਉਂ ਚੰਬਲ ਦੱਦ ਆਦਿਕ ਭੀ ਗਿਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੈਦਾਇਕ ਇਹ ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਠ ਹੈ. ਜਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੁਸ੍ਠ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਹਕੀਮ ਵੈਦ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਉਪਾਉ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਵਸੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ.#(੨) ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉਬਾਲਕੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੩) ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੇਣੇ.#(੪) ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਮਰਮਹਪੱਟੀ ਲਾਉਣੀ.#(੫) ਬ੍ਰਹਮਡੰਡੀ, ਗੋਰਖਮੁੰਡੀ, ਚਰਾਯਤਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਕ ਆਦਿਕ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੬) ਉਸ਼ਬੇ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪਿਆਉਣਾ.#(੭) ਚਾਲ ਮੋਗਰਾ ਆਯਲ Chaulmoogra oil ਪੰਜ ਪੰਜ ਬੂੰਦਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁੱਜੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਲਣਾ.#(੮) ਨਿੰਮ ਦਾ ਤੇਲ ਦਸ ਦਸ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਆਉਣਾ.#(੯) ਬਾਇਬੜਿੰਗ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਪੀਲੀ ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਖੱਸੀ ਆਉਲੇ ਸੱਤ ਤੋਲੇ, ਚਿੱਟੀ ਤ੍ਰਿਬੀ ਸੋਲਾਂ ਤੋਲੇ, ਇਹ ਔਖਧਾਂ ਜੁਦੀ ਜੁਦੀ ਪੀਸ ਕਪੜਛਾਣ ਕਰਕੇ ਦੂਣੇ ਤੋਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗੁੜ ਮਿਲਾਕੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਿੱਤ ਦੇਣੀ. \"ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਟ ਉਪਜਾ ਦੁਸਟਨ ਤਨ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":22033,"word":"gilqkuST","wordUni":"ਗਲਿਤਕੁਸ਼ਠ","definition":"auh kOVH, ijs qoN AMgW iv¤coN lhU rwD Awid cuiepvy Aqy#AMg JVn l`g pYxw. [جُزام] zujwm. Lepprosy. vfwrog. ies dy kwrx hn- mwqw ipqw dy vIrj iv`c ivgwV hoxw, AwqSk rog hoxw, glI sVI m`CI Awid KwxI, kus rog vwly dI CUq l`gxI, lhU ƒ ivgwVn vwly pdwrQ Kwxy pIxy, ml mUqR vmn dw vyg rokxw Awidk.#ies iBAwnk bImwrI dw lhU qy burw Asr huMdw hY, AwdmI dI Skl frwvnI ho jWdI hY, h`QW pYrW dIAW auNglIAW qy soj Aw jWdI hY, pIp pY ky AMg JVn lg pYNdy hn, n`k bih jWdw hY, sur G`Gw ho jWdw hY, pws bYTy bdbU qoN iGRxw krdy hn.#vYdk Anuswr ies dy 18. Byd hn, ijnHW iv`c PulbhrI pwauN cMbl d`d Awidk BI igxy hn, pr sB qoN v`fw BYdwiek ieh gilqkus hY. jd ieh pqw l`g jwvy ik kus ho igAw hY, qd ibnw iF`l ivdÍwn qjrbykwr hkIm vYd fwktr qoN ielwj krwauxw cwhIey. ies rog dy swDwrx aupwau ieh hn-#(1) rogI ƒ vsoN qoN bwhr KulHI hvw iv`c r`Kxw.#(2) inMm dy p¤qy aubwlky aus pwxI nwl ieSnwn krwauxw.#(3) CoilAW dy bxy pdwrQ bhuq krky Kwx ƒ dyxy.#(4) jKmW ƒ cMgI qrW swP krky mrmhp`tI lwauxI.#(5) bRhmfMfI, gorKmuMfI, crwXqw, Su`D gMDk Awidk dw syvn krwauxw.#(6) auSby dw kwVHw ipAwauxw.#(7) cwl mogrw AwXl Chaulmoogra oil pMj pMj bUMdW idn iv`c iqMn vwr dyxIAW Aqy ies dw su¤jy AMgW qy mlxw.#(8) inMm dw qyl ds ds bUMdW ipAwauxw.#(9) bwiebiVMg swFy pMj qoly, pIlI hrV dI iC`l do qoly, K`sI Awauly s`q qoly, ic`tI iqRbI solW qoly, ieh AOKDW judI judI pIs kpVCwx krky dUxy qol dw purwxw guV imlwky supwrI dy Awkwr dI golIAW krky svyr vyly grm jl nwl ie`k golI in`q dyxI. \"gilqkus† aupjw dustn qn.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਉਹ ਕੌੜ੍ਹ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅੰਗਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਰਾਧ ਆਦਿ ਚੁਇਪਵੇ ਅਤੇ#ਅੰਗ ਝੜਨ ਲੱਗ ਪੈਣਾ. [جُزام] ਜ਼ੁਜਾਮ. Lepprosy. ਵਡਾਰੋਗ. ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਗਲੀ ਸੜੀ ਮੱਛੀ ਆਦਿ ਖਾਣੀ, ਕੁਸ੍ਠ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਦੀ ਛੂਤ ਲੱਗਣੀ, ਲਹੂ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਵਮਨ ਦਾ ਵੇਗ ਰੋਕਣਾ ਆਦਿਕ.#ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਬੀਮਾਰੀ ਦਾ ਲਹੂ ਤੇ ਬੁਰਾ ਅਸਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਮੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਡਰਾਵਨੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਦੀਆਂ ਉਂਗਲੀਆਂ ਤੇ ਸੋਜ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪੀਪ ਪੈ ਕੇ ਅੰਗ ਝੜਨ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ, ਨੱਕ ਬਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸੁਰ ਘੱਘਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਾਸ ਬੈਠੇ ਬਦਬੂ ਤੋਂ ਘ੍ਰਿਣਾ ਕਰਦੇ ਹਨ.#ਵੈਦਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ੧੮. ਭੇਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਫੁਲਬਹਰੀ ਪਾਉਂ ਚੰਬਲ ਦੱਦ ਆਦਿਕ ਭੀ ਗਿਣੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਭੈਦਾਇਕ ਇਹ ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਠ ਹੈ. ਜਦ ਇਹ ਪਤਾ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ਕਿ ਕੁਸ੍ਠ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਦ ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਹਕੀਮ ਵੈਦ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਉਪਾਉ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਵਸੋਂ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ.#(੨) ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ ਉਬਾਲਕੇ ਉਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੩) ਛੋਲਿਆਂ ਦੇ ਬਣੇ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੇਣੇ.#(੪) ਜਖਮਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸਾਫ ਕਰਕੇ ਮਰਮਹਪੱਟੀ ਲਾਉਣੀ.#(੫) ਬ੍ਰਹਮਡੰਡੀ, ਗੋਰਖਮੁੰਡੀ, ਚਰਾਯਤਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਗੰਧਕ ਆਦਿਕ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਾਉਣਾ.#(੬) ਉਸ਼ਬੇ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪਿਆਉਣਾ.#(੭) ਚਾਲ ਮੋਗਰਾ ਆਯਲ Chaulmoogra oil ਪੰਜ ਪੰਜ ਬੂੰਦਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਦੇਣੀਆਂ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਸੁੱਜੇ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਮਲਣਾ.#(੮) ਨਿੰਮ ਦਾ ਤੇਲ ਦਸ ਦਸ ਬੂੰਦਾਂ ਪਿਆਉਣਾ.#(੯) ਬਾਇਬੜਿੰਗ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਪੀਲੀ ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਖੱਸੀ ਆਉਲੇ ਸੱਤ ਤੋਲੇ, ਚਿੱਟੀ ਤ੍ਰਿਬੀ ਸੋਲਾਂ ਤੋਲੇ, ਇਹ ਔਖਧਾਂ ਜੁਦੀ ਜੁਦੀ ਪੀਸ ਕਪੜਛਾਣ ਕਰਕੇ ਦੂਣੇ ਤੋਲ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਗੁੜ ਮਿਲਾਕੇ ਸੁਪਾਰੀ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦੀ ਗੋਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਿੱਤ ਦੇਣੀ. \"ਗਲਿਤਕੁਸ੍ਟ ਉਪਜਾ ਦੁਸਟਨ ਤਨ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":22157,"word":"gwiex","wordUni":"ਗਾਇਣ","definition":"sM. gwXn (गै Dw- gwauxw. dyKo, Aæ. [غِنا] iZnw). sMgÎw- gwauxw. gwnw. \"swD myil hir gwiexu?\" (BYr mÚ 4) 2. gwien krqw. gvYXw. \"kb koaU mylY pMc sq gwiex?\" (Awsw mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. ਗਾਯਨ (गै ਧਾ- ਗਾਉਣਾ. ਦੇਖੋ, ਅ਼. [غِنا] ਗ਼ਿਨਾ). ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਾਉਣਾ. ਗਾਨਾ. \"ਸਾਧ ਮੇਲਿ ਹਰਿ ਗਾਇਣੁ?\" (ਭੈਰ ਮਃ ੪) ੨. ਗਾਇਨ ਕਰਤਾ. ਗਵੈਯਾ. \"ਕਬ ਕੋਊ ਮੇਲੈ ਪੰਚ ਸਤ ਗਾਇਣ?\" (ਆਸਾ ਮਃ ੪)"},{"id":22158,"word":"gwiexu","wordUni":"ਗਾਇਣੁ","definition":"sM. gwXn (गै Dw- gwauxw. dyKo, Aæ. [غِنا] iZnw). sMgÎw- gwauxw. gwnw. \"swD myil hir gwiexu?\" (BYr mÚ 4) 2. gwien krqw. gvYXw. \"kb koaU mylY pMc sq gwiex?\" (Awsw mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. ਗਾਯਨ (गै ਧਾ- ਗਾਉਣਾ. ਦੇਖੋ, ਅ਼. [غِنا] ਗ਼ਿਨਾ). ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਾਉਣਾ. ਗਾਨਾ. \"ਸਾਧ ਮੇਲਿ ਹਰਿ ਗਾਇਣੁ?\" (ਭੈਰ ਮਃ ੪) ੨. ਗਾਇਨ ਕਰਤਾ. ਗਵੈਯਾ. \"ਕਬ ਕੋਊ ਮੇਲੈ ਪੰਚ ਸਤ ਗਾਇਣ?\" (ਆਸਾ ਮਃ ੪)"},{"id":22184,"word":"gwhu","wordUni":"ਗਾਹੁ","definition":"dyKo, gwh[ 2. gwien kr. dyKo, gwhn 2. \"imil swDU gux gwhu.\" (mwJ bwrhmwhw)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਗਾਹ। ੨. ਗਾਇਨ ਕਰ. ਦੇਖੋ, ਗਾਹਨ ੨. \"ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਗੁਣ ਗਾਹੁ.\" (ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ)"},{"id":22190,"word":"gwKx","wordUni":"ਗਾਖਣ","definition":"sM. gvysxw. sMgÎw- Koj. qlwS \"n g`lIN gwKIAY.\" (Bwgu) \"rs jwnq so nr jo rs gwKY.\" (ikRsnwv) 2. inrxY krnw. \"swdhuM gux gwKY.\" (Bwgu) 3. dyKBwl. CwnbIn. \"shY ksOtI mn ko gwKY.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰ. ਗਵੇਸਣਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੋਜ. ਤਲਾਸ਼ \"ਨ ਗੱਲੀਂ ਗਾਖੀਐ.\" (ਭਾਗੁ) \"ਰਸ ਜਾਨਤ ਸੋ ਨਰ ਜੋ ਰਸ ਗਾਖੈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੨. ਨਿਰਣੈ ਕਰਨਾ. \"ਸਾਦਹੁੰ ਗੁਣ ਗਾਖੈ.\" (ਭਾਗੁ) ੩. ਦੇਖਭਾਲ. ਛਾਨਬੀਨ. \"ਸਹੈ ਕਸੌਟੀ ਮਨ ਕੋ ਗਾਖੈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":22191,"word":"gwKxw","wordUni":"ਗਾਖਣਾ","definition":"sM. gvysxw. sMgÎw- Koj. qlwS \"n g`lIN gwKIAY.\" (Bwgu) \"rs jwnq so nr jo rs gwKY.\" (ikRsnwv) 2. inrxY krnw. \"swdhuM gux gwKY.\" (Bwgu) 3. dyKBwl. CwnbIn. \"shY ksOtI mn ko gwKY.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰ. ਗਵੇਸਣਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੋਜ. ਤਲਾਸ਼ \"ਨ ਗੱਲੀਂ ਗਾਖੀਐ.\" (ਭਾਗੁ) \"ਰਸ ਜਾਨਤ ਸੋ ਨਰ ਜੋ ਰਸ ਗਾਖੈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੨. ਨਿਰਣੈ ਕਰਨਾ. \"ਸਾਦਹੁੰ ਗੁਣ ਗਾਖੈ.\" (ਭਾਗੁ) ੩. ਦੇਖਭਾਲ. ਛਾਨਬੀਨ. \"ਸਹੈ ਕਸੌਟੀ ਮਨ ਕੋ ਗਾਖੈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":22192,"word":"gwKnw","wordUni":"ਗਾਖਨਾ","definition":"sM. gvysxw. sMgÎw- Koj. qlwS \"n g`lIN gwKIAY.\" (Bwgu) \"rs jwnq so nr jo rs gwKY.\" (ikRsnwv) 2. inrxY krnw. \"swdhuM gux gwKY.\" (Bwgu) 3. dyKBwl. CwnbIn. \"shY ksOtI mn ko gwKY.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰ. ਗਵੇਸਣਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੋਜ. ਤਲਾਸ਼ \"ਨ ਗੱਲੀਂ ਗਾਖੀਐ.\" (ਭਾਗੁ) \"ਰਸ ਜਾਨਤ ਸੋ ਨਰ ਜੋ ਰਸ ਗਾਖੈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੨. ਨਿਰਣੈ ਕਰਨਾ. \"ਸਾਦਹੁੰ ਗੁਣ ਗਾਖੈ.\" (ਭਾਗੁ) ੩. ਦੇਖਭਾਲ. ਛਾਨਬੀਨ. \"ਸਹੈ ਕਸੌਟੀ ਮਨ ਕੋ ਗਾਖੈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":22296,"word":"gwnw bMnHxw","wordUni":"ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ","definition":"ivAwh AQvw jMg leI h`Q gwnw bMnHky iqAwr hoxw. jMg iv`c gwnw bMnHx dw Bwv huMdw hY ik mOq AQvw ApsrwlwVI nwl SwdI hovygI. \"jW AwieAw hukm Akwl dw hQ b`Dw gwnw.\" (jMgnwmw) dyKo, gwnw 2.","definitionUni":"ਵਿਆਹ ਅਥਵਾ ਜੰਗ ਲਈ ਹੱਥ ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਤਿਆਰ ਹੋਣਾ. ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਗਾਨਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਦਾ ਭਾਵ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਅਥਵਾ ਅਪਸਰਾਲਾੜੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਵੇਗੀ. \"ਜਾਂ ਆਇਆ ਹੁਕਮ ਅਕਾਲ ਦਾ ਹਥ ਬੱਧਾ ਗਾਨਾ.\" (ਜੰਗਨਾਮਾ) ਦੇਖੋ, ਗਾਨਾ ੨."},{"id":22299,"word":"gwPl","wordUni":"ਗਾਫਲ","definition":"sM. gmn. giq. cwl. \"cl ky gjgwmY.\" (ikRsnwv) 2. gwvn. gwien. gwn. \"hir hir gux gwm.\" (suKmnI) 3. sM. gRwm. iv- smudwX. \"imlY ikRpw gux gwm.\" (tofI mÚ 5) 4. sMgÎw- ipMf. gWv. gRwm. \"gwm iksI my so nih rhYN.\" (gupRsU) 5. &w. [گام] kædm. pYr[ 6. GoVy dw lgwm[ 7. GoVy dI ie`k ^ws cwl. kdm kdm swDwrx cwl.","definitionUni":"ਸੰ. ਗਮਨ. ਗਤਿ. ਚਾਲ. \"ਚਲ ਕੇ ਗਜਗਾਮੈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੨. ਗਾਵਨ. ਗਾਇਨ. ਗਾਨ. \"ਹਰਿ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਮ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਸੰ. ਗ੍ਰਾਮ. ਵਿ- ਸਮੁਦਾਯ. \"ਮਿਲੈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਗੁਣ ਗਾਮ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਿੰਡ. ਗਾਂਵ. ਗ੍ਰਾਮ. \"ਗਾਮ ਕਿਸੀ ਮੇ ਸੋ ਨਹਿ ਰਹੈਂ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੫. ਫ਼ਾ. [گام] ਕ਼ਦਮ. ਪੈਰ। ੬. ਘੋੜੇ ਦਾ ਲਗਾਮ। ੭. ਘੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਚਾਲ. ਕਦਮ ਕਦਮ ਸਾਧਾਰਣ ਚਾਲ."},{"id":22300,"word":"gwm","wordUni":"ਗਾਮ","definition":"sM. gmn. giq. cwl. \"cl ky gjgwmY.\" (ikRsnwv) 2. gwvn. gwien. gwn. \"hir hir gux gwm.\" (suKmnI) 3. sM. gRwm. iv- smudwX. \"imlY ikRpw gux gwm.\" (tofI mÚ 5) 4. sMgÎw- ipMf. gWv. gRwm. \"gwm iksI my so nih rhYN.\" (gupRsU) 5. &w. [گام] kædm. pYr[ 6. GoVy dw lgwm[ 7. GoVy dI ie`k ^ws cwl. kdm kdm swDwrx cwl.","definitionUni":"ਸੰ. ਗਮਨ. ਗਤਿ. ਚਾਲ. \"ਚਲ ਕੇ ਗਜਗਾਮੈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੨. ਗਾਵਨ. ਗਾਇਨ. ਗਾਨ. \"ਹਰਿ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਮ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਸੰ. ਗ੍ਰਾਮ. ਵਿ- ਸਮੁਦਾਯ. \"ਮਿਲੈ ਕ੍ਰਿਪਾ ਗੁਣ ਗਾਮ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਿੰਡ. ਗਾਂਵ. ਗ੍ਰਾਮ. \"ਗਾਮ ਕਿਸੀ ਮੇ ਸੋ ਨਹਿ ਰਹੈਂ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੫. ਫ਼ਾ. [گام] ਕ਼ਦਮ. ਪੈਰ। ੬. ਘੋੜੇ ਦਾ ਲਗਾਮ। ੭. ਘੋੜੇ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਚਾਲ. ਕਦਮ ਕਦਮ ਸਾਧਾਰਣ ਚਾਲ."},{"id":22429,"word":"igJxw","wordUni":"ਗਿਝਣਾ","definition":"ikR- igRD (loB) sihq hoxw. llcwauxw. cwhxw. dyKo, igDw. \"swD ikRpwil hir sMig igJwieAw.\" (mwJ mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਗ੍ਰਿਧ (ਲੋਭ) ਸਹਿਤ ਹੋਣਾ. ਲਲਚਾਉਣਾ. ਚਾਹਣਾ. ਦੇਖੋ, ਗਿਧਾ. \"ਸਾਧ ਕ੍ਰਿਪਾਲਿ ਹਰਿ ਸੰਗਿ ਗਿਝਾਇਆ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫)"},{"id":22430,"word":"igJnw","wordUni":"ਗਿਝਨਾ","definition":"ikR- igRD (loB) sihq hoxw. llcwauxw. cwhxw. dyKo, igDw. \"swD ikRpwil hir sMig igJwieAw.\" (mwJ mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਗ੍ਰਿਧ (ਲੋਭ) ਸਹਿਤ ਹੋਣਾ. ਲਲਚਾਉਣਾ. ਚਾਹਣਾ. ਦੇਖੋ, ਗਿਧਾ. \"ਸਾਧ ਕ੍ਰਿਪਾਲਿ ਹਰਿ ਸੰਗਿ ਗਿਝਾਇਆ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫)"},{"id":22511,"word":"igirDr","wordUni":"ਗਿਰਿਧਰ","definition":"govrDn igir (phwV) dy auTwaux vwly ikRsn jI. Bwgvq iv`c lyK hY ik gop, ieMdR dI pUjw hr swl krdy sn, ikRsn jI ny ieMdR dI pUjw krxoN sB ƒ rok id`qw. ies pur ieMdR ny kRoD krky b`dlW ƒ hukm id`qw ik mUslDwr vrKw krky gopW dy ipMf pSU sB roVH idE. jd gvwly vrKw qoN qMg Aw gey Aqy Gr pwxI nwl fubdy dyKy, qd ikRsn jI ny govrDn phwV auNgl qy CqrI dI qrHW auTwky sB ƒ ieMdR dy kRoD qoN bcwieAw[ 2. krqwr, jo swry phwVW ƒ Dwrx kr irhw hY[ 3. doKo, igirDwrI lwl. 4. igirDr kivrwX, jo eIsvI aunIhvIN sdI iv`c hoieAw hY. ies dw Asl nwauN 'hirdws' sI. ieh audwsIn swDU bhuq ivrkq Aqy ivdÍwn sI. igirDr dy kuMflIey bhuq mnohr hn.#sWeI igirDr igir DrÎo#igirDr kih sBkoie[#hnUmwn igirvr DrÎo#igirDr khY n koie[#igirDr khY n koie#hnU dRoxwigir lÎwXo[#qWqy knkw igrÎo soaU#lY ikRsn auTwXo[#kih igirDr kivrwX#vifn kI XhI vfweI[#Qory hUM js hoq#vfy purKn ko sWeI[[#ibnw ivcwry jo kry so pwCy pCqwie[#kwm ibgwry Awpno jg my hoq hਁswie[-#jg my hoq hਁswX ic`q my cYn nw Awvy[#Kwn pwn snmwn rwg rਁg mnih n Bwvy[#kih igirDr kivrwX du`KkCu trq n twry[#Ktkq hY ijX mWih ikXo jo ibnw ivcwry[","definitionUni":"ਗੋਵਰਧਨ ਗਿਰਿ (ਪਹਾੜ) ਦੇ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ. ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਹੈ ਕਿ ਗੋਪ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਪੁਰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੂਸਲਧਾਰ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਸ਼ੂ ਸਭ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿਓ. ਜਦ ਗਵਾਲੇ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਘਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁਬਦੇ ਦੇਖੇ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਉਂਗਲ ਤੇ ਛਤਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠਾਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ੨. ਕਰਤਾਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ੩. ਦੋਖੋ, ਗਿਰਿਧਾਰੀ ਲਾਲ. ੪. ਗਿਰਿਧਰ ਕਵਿਰਾਯ, ਜੋ ਈਸਵੀ ਉਨੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਉਂ 'ਹਰਿਦਾਸ' ਸੀ. ਇਹ ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੂ ਬਹੁਤ ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸੀ. ਗਿਰਿਧਰ ਦੇ ਕੁੰਡਲੀਏ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹਨ.#ਸਾਂਈ ਗਿਰਿਧਰ ਗਿਰਿ ਧਰ੍ਯੋ#ਗਿਰਿਧਰ ਕਹਿ ਸਭਕੋਇ।#ਹਨੂਮਾਨ ਗਿਰਿਵਰ ਧਰ੍ਯੋ#ਗਿਰਿਧਰ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ।#ਗਿਰਿਧਰ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ#ਹਨੂ ਦ੍ਰੋਣਾਗਿਰਿ ਲ੍ਯਾਯੋ।#ਤਾਂਤੇ ਕਨਕਾ ਗਿਰ੍ਯੋ ਸੋਊ#ਲੈ ਕ੍ਰਿਸਨ ਉਠਾਯੋ।#ਕਹਿ ਗਿਰਿਧਰ ਕਵਿਰਾਯ#ਵਡਿਨ ਕੀ ਯਹੀ ਵਡਾਈ।#ਥੋਰੇ ਹੂੰ ਜਸ ਹੋਤ#ਵਡੇ ਪੁਰਖਨ ਕੋ ਸਾਂਈ।।#ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਜੋ ਕਰੇ ਸੋ ਪਾਛੇ ਪਛਤਾਇ।#ਕਾਮ ਬਿਗਾਰੇ ਆਪਨੋ ਜਗ ਮੇ ਹੋਤ ਹਁਸਾਇ।-#ਜਗ ਮੇ ਹੋਤ ਹਁਸਾਯ ਚਿੱਤ ਮੇ ਚੈਨ ਨਾ ਆਵੇ।#ਖਾਨ ਪਾਨ ਸਨਮਾਨ ਰਾਗ ਰਁਗ ਮਨਹਿ ਨ ਭਾਵੇ।#ਕਹਿ ਗਿਰਿਧਰ ਕਵਿਰਾਯ ਦੁੱਖਕਛੁ ਟਰਤ ਨ ਟਾਰੇ।#ਖਟਕਤ ਹੈ ਜਿਯ ਮਾਂਹਿ ਕਿਯੋ ਜੋ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ।"},{"id":22512,"word":"igirDwrI","wordUni":"ਗਿਰਿਧਾਰੀ","definition":"govrDn igir (phwV) dy auTwaux vwly ikRsn jI. Bwgvq iv`c lyK hY ik gop, ieMdR dI pUjw hr swl krdy sn, ikRsn jI ny ieMdR dI pUjw krxoN sB ƒ rok id`qw. ies pur ieMdR ny kRoD krky b`dlW ƒ hukm id`qw ik mUslDwr vrKw krky gopW dy ipMf pSU sB roVH idE. jd gvwly vrKw qoN qMg Aw gey Aqy Gr pwxI nwl fubdy dyKy, qd ikRsn jI ny govrDn phwV auNgl qy CqrI dI qrHW auTwky sB ƒ ieMdR dy kRoD qoN bcwieAw[ 2. krqwr, jo swry phwVW ƒ Dwrx kr irhw hY[ 3. doKo, igirDwrI lwl. 4. igirDr kivrwX, jo eIsvI aunIhvIN sdI iv`c hoieAw hY. ies dw Asl nwauN 'hirdws' sI. ieh audwsIn swDU bhuq ivrkq Aqy ivdÍwn sI. igirDr dy kuMflIey bhuq mnohr hn.#sWeI igirDr igir DrÎo#igirDr kih sBkoie[#hnUmwn igirvr DrÎo#igirDr khY n koie[#igirDr khY n koie#hnU dRoxwigir lÎwXo[#qWqy knkw igrÎo soaU#lY ikRsn auTwXo[#kih igirDr kivrwX#vifn kI XhI vfweI[#Qory hUM js hoq#vfy purKn ko sWeI[[#ibnw ivcwry jo kry so pwCy pCqwie[#kwm ibgwry Awpno jg my hoq hਁswie[-#jg my hoq hਁswX ic`q my cYn nw Awvy[#Kwn pwn snmwn rwg rਁg mnih n Bwvy[#kih igirDr kivrwX du`KkCu trq n twry[#Ktkq hY ijX mWih ikXo jo ibnw ivcwry[","definitionUni":"ਗੋਵਰਧਨ ਗਿਰਿ (ਪਹਾੜ) ਦੇ ਉਠਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ. ਭਾਗਵਤ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਹੈ ਕਿ ਗੋਪ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਹਰ ਸਾਲ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਇੰਦ੍ਰ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਣੋਂ ਸਭ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਪੁਰ ਇੰਦ੍ਰ ਨੇ ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਬੱਦਲਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮੂਸਲਧਾਰ ਵਰਖਾ ਕਰਕੇ ਗੋਪਾਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਸ਼ੂ ਸਭ ਰੋੜ੍ਹ ਦਿਓ. ਜਦ ਗਵਾਲੇ ਵਰਖਾ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆ ਗਏ ਅਤੇ ਘਰ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਡੁਬਦੇ ਦੇਖੇ, ਤਦ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਗੋਵਰਧਨ ਪਹਾੜ ਉਂਗਲ ਤੇ ਛਤਰੀ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਠਾਕੇ ਸਭ ਨੂੰ ਇੰਦ੍ਰ ਦੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ। ੨. ਕਰਤਾਰ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਪਹਾੜਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਣ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ੩. ਦੋਖੋ, ਗਿਰਿਧਾਰੀ ਲਾਲ. ੪. ਗਿਰਿਧਰ ਕਵਿਰਾਯ, ਜੋ ਈਸਵੀ ਉਨੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਉਂ 'ਹਰਿਦਾਸ' ਸੀ. ਇਹ ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੂ ਬਹੁਤ ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸੀ. ਗਿਰਿਧਰ ਦੇ ਕੁੰਡਲੀਏ ਬਹੁਤ ਮਨੋਹਰ ਹਨ.#ਸਾਂਈ ਗਿਰਿਧਰ ਗਿਰਿ ਧਰ੍ਯੋ#ਗਿਰਿਧਰ ਕਹਿ ਸਭਕੋਇ।#ਹਨੂਮਾਨ ਗਿਰਿਵਰ ਧਰ੍ਯੋ#ਗਿਰਿਧਰ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ।#ਗਿਰਿਧਰ ਕਹੈ ਨ ਕੋਇ#ਹਨੂ ਦ੍ਰੋਣਾਗਿਰਿ ਲ੍ਯਾਯੋ।#ਤਾਂਤੇ ਕਨਕਾ ਗਿਰ੍ਯੋ ਸੋਊ#ਲੈ ਕ੍ਰਿਸਨ ਉਠਾਯੋ।#ਕਹਿ ਗਿਰਿਧਰ ਕਵਿਰਾਯ#ਵਡਿਨ ਕੀ ਯਹੀ ਵਡਾਈ।#ਥੋਰੇ ਹੂੰ ਜਸ ਹੋਤ#ਵਡੇ ਪੁਰਖਨ ਕੋ ਸਾਂਈ।।#ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ ਜੋ ਕਰੇ ਸੋ ਪਾਛੇ ਪਛਤਾਇ।#ਕਾਮ ਬਿਗਾਰੇ ਆਪਨੋ ਜਗ ਮੇ ਹੋਤ ਹਁਸਾਇ।-#ਜਗ ਮੇ ਹੋਤ ਹਁਸਾਯ ਚਿੱਤ ਮੇ ਚੈਨ ਨਾ ਆਵੇ।#ਖਾਨ ਪਾਨ ਸਨਮਾਨ ਰਾਗ ਰਁਗ ਮਨਹਿ ਨ ਭਾਵੇ।#ਕਹਿ ਗਿਰਿਧਰ ਕਵਿਰਾਯ ਦੁੱਖਕਛੁ ਟਰਤ ਨ ਟਾਰੇ।#ਖਟਕਤ ਹੈ ਜਿਯ ਮਾਂਹਿ ਕਿਯੋ ਜੋ ਬਿਨਾ ਵਿਚਾਰੇ।"},{"id":22544,"word":"iglwn","wordUni":"ਗਿਲਾਨ","definition":"dyKo, glwin. \"geI iglwin swD kY sMig.\" (rwm mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਗਲਾਨਿ. \"ਗਈ ਗਿਲਾਨਿ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫)"},{"id":22545,"word":"iglwin","wordUni":"ਗਿਲਾਨਿ","definition":"dyKo, glwin. \"geI iglwin swD kY sMig.\" (rwm mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਗਲਾਨਿ. \"ਗਈ ਗਿਲਾਨਿ ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫)"},{"id":22568,"word":"gIA","wordUni":"ਗੀਅ","definition":"sM. गेय gyX. iv- gwaux lwiekæ. gwny XogÎ[ 2. sMgÎw- gIq. \"ieknw nwd n byd, n gIA rsu, rs ks n jwxMiq.\" (vwr swr mÚ 1) ieknW ƒ vydsÍr nhIN AwauNdw, gWDrv SwsqR dw rs nhIN, Aqy vYdÎivdÎw Anuswr rsswDn dw pRkwr BI nhIN jwxdy.","definitionUni":"ਸੰ. गेय ਗੇਯ. ਵਿ- ਗਾਉਣ ਲਾਇਕ਼. ਗਾਨੇ ਯੋਗ੍ਯ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੀਤ. \"ਇਕਨਾ ਨਾਦ ਨ ਬੇਦ, ਨ ਗੀਅ ਰਸੁ, ਰਸ ਕਸ ਨ ਜਾਣੰਤਿ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੧) ਇਕਨਾਂ ਨੂੰ ਵੇਦਸ੍ਵਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਗਾਂਧਰਵ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦਾ ਰਸ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਵੈਦ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰਸਸਾਧਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਭੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ."},{"id":22617,"word":"guseIAw","wordUni":"ਗੁਸਈਆ","definition":"sM. गोस्वामिन gosÍwmI. sMgÎw- go (ipRiQvI) dw mwilk. jgqnwQ. krqwr. \"koeI syvY guseIAw koeI Alwih.\" (rwm mÚ 5) 2. go (ieMdRIAW) dw mwilk. ieMdRIAW ƒ pRyrx vwlw[ 3. ieMidRXijq swDUAW dI aupwiD[ 4. dyKo, gusWeIN 2. Aqy 3.","definitionUni":"ਸੰ. गोस्वामिन ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੋ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਦਾ ਮਾਲਿਕ. ਜਗਤਨਾਥ. ਕਰਤਾਰ. \"ਕੋਈ ਸੇਵੈ ਗੁਸਈਆ ਕੋਈ ਅਲਾਹਿ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ੨. ਗੋ (ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ) ਦਾ ਮਾਲਿਕ. ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਾ। ੩. ਇੰਦ੍ਰਿਯਜਿਤ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਉਪਾਧਿ। ੪. ਦੇਖੋ, ਗੁਸਾਂਈਂ ੨. ਅਤੇ ੩."},{"id":22618,"word":"guseIAW","wordUni":"ਗੁਸਈਆਂ","definition":"sM. गोस्वामिन gosÍwmI. sMgÎw- go (ipRiQvI) dw mwilk. jgqnwQ. krqwr. \"koeI syvY guseIAw koeI Alwih.\" (rwm mÚ 5) 2. go (ieMdRIAW) dw mwilk. ieMdRIAW ƒ pRyrx vwlw[ 3. ieMidRXijq swDUAW dI aupwiD[ 4. dyKo, gusWeIN 2. Aqy 3.","definitionUni":"ਸੰ. गोस्वामिन ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੋ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਦਾ ਮਾਲਿਕ. ਜਗਤਨਾਥ. ਕਰਤਾਰ. \"ਕੋਈ ਸੇਵੈ ਗੁਸਈਆ ਕੋਈ ਅਲਾਹਿ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ੨. ਗੋ (ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ) ਦਾ ਮਾਲਿਕ. ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣ ਵਾਲਾ। ੩. ਇੰਦ੍ਰਿਯਜਿਤ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਉਪਾਧਿ। ੪. ਦੇਖੋ, ਗੁਸਾਂਈਂ ੨. ਅਤੇ ੩."},{"id":22624,"word":"gusweI","wordUni":"ਗੁਸਾਈ","definition":"gosÍwmI. dyKo, guseIAW \"gusweI, prqwpu quhwro fITw.\" (swr AÚ mÚ 5) 2. sMnÎwsI swDUAW dw ie`k i&rkæw[ 3. vYrwgIAW dI ie`k jmwq.","definitionUni":"ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ. ਦੇਖੋ, ਗੁਸਈਆਂ \"ਗੁਸਾਈ, ਪਰਤਾਪੁ ਤੁਹਾਰੋ ਡੀਠਾ.\" (ਸਾਰ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਕ਼ਾ। ੩. ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਮਾਤ."},{"id":22625,"word":"gusWeI","wordUni":"ਗੁਸਾਂਈ","definition":"gosÍwmI. dyKo, guseIAW \"gusweI, prqwpu quhwro fITw.\" (swr AÚ mÚ 5) 2. sMnÎwsI swDUAW dw ie`k i&rkæw[ 3. vYrwgIAW dI ie`k jmwq.","definitionUni":"ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ. ਦੇਖੋ, ਗੁਸਈਆਂ \"ਗੁਸਾਈ, ਪਰਤਾਪੁ ਤੁਹਾਰੋ ਡੀਠਾ.\" (ਸਾਰ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਕ਼ਾ। ੩. ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਜਮਾਤ."},{"id":22912,"word":"gumtI","wordUni":"ਗੁਮਟੀ","definition":"sMgÎw- mkwn dI au`prlI AtwrI. mMmtI AQvw mumtI[ 2. irAwsq nwBy iv`c ie`k ipMf, ij¤Qy PUlvMSI lOFGrIey srdwr rihMdy hn. dyKo, PUlvMS[ 3. dyKo, jMfswihb[ 4. ie`k iksm dw kpVw, jo motI buxqI dw swdw Aqy DwrIdwr huMdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਕਾਨ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਅਟਾਰੀ. ਮੰਮਟੀ ਅਥਵਾ ਮੁਮਟੀ। ੨. ਰਿਆਸਤ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਫੂਲਵੰਸ਼ੀ ਲੌਢਘਰੀਏ ਸਰਦਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਫੂਲਵੰਸ਼। ੩. ਦੇਖੋ, ਜੰਡਸਾਹਿਬ। ੪. ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਪੜਾ, ਜੋ ਮੋਟੀ ਬੁਣਤੀ ਦਾ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":22913,"word":"guਁmtI","wordUni":"ਗੁਁਮਟੀ","definition":"sMgÎw- mkwn dI au`prlI AtwrI. mMmtI AQvw mumtI[ 2. irAwsq nwBy iv`c ie`k ipMf, ij¤Qy PUlvMSI lOFGrIey srdwr rihMdy hn. dyKo, PUlvMS[ 3. dyKo, jMfswihb[ 4. ie`k iksm dw kpVw, jo motI buxqI dw swdw Aqy DwrIdwr huMdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਕਾਨ ਦੀ ਉੱਪਰਲੀ ਅਟਾਰੀ. ਮੰਮਟੀ ਅਥਵਾ ਮੁਮਟੀ। ੨. ਰਿਆਸਤ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਫੂਲਵੰਸ਼ੀ ਲੌਢਘਰੀਏ ਸਰਦਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਫੂਲਵੰਸ਼। ੩. ਦੇਖੋ, ਜੰਡਸਾਹਿਬ। ੪. ਇੱਕ ਕਿਸਮ ਦਾ ਕਪੜਾ, ਜੋ ਮੋਟੀ ਬੁਣਤੀ ਦਾ ਸਾਦਾ ਅਤੇ ਧਾਰੀਦਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":22943,"word":"gursMq","wordUni":"ਗੁਰਸੰਤ","definition":"sMgÎw- SWqwqmw gurU, gurU nwnk dyv[ 2. gurU nwnk dyv dI p`Diq dw swDu. dyKo, gurusMqu.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਾਂਤਾਤਮਾ ਗੁਰੂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ। ੨. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੀ ਪੱਧਤਿ ਦਾ ਸਾਧੁ. ਦੇਖੋ, ਗੁਰੁਸੰਤੁ."},{"id":22993,"word":"gurduAwrw","wordUni":"ਗੁਰਦੁਆਰਾ","definition":"gurudÍwrw. ikR. iv- gurU dw mwrPq. gurU dy ijrIey[ 2. sMgÎw- gurU dw Gr[ 3. is`KW dw Drm mMidr. auh AsQwn, ijs ƒ ds siqgurW iv¤coN iksy ny DrmpRcwr leI bxwieAw AQvw ij¤Qy sRI gurU gRMQswihb jI dw pRkwS huMdw hY. sRI gurU nwnk dyv qoN lY ky gurU Arjn dyv qk is`KW dy DrmmMidr dw nwm. \"Drmswlw\" irhw hY. sRI gurU Arjn dyv ny sB qoN pihlW AimRqsrovr dy DrmmMidr dI \"hirmMidr\" sMgÎw QwpI Ar gurU hirgoibMd jI dy smyN Drmswlw dI \"gurduAwrw\" sMgÎw hoeI hY.#is`KW dw gurduAwrw ivdÎwrQIAW leI skUl, AwqmijgÎwsw vwilAW leI gÎwnaupdySk AwcwrX, rogIAW leI S&w^wnw, Bu`iKAW leI AMnpUrxw, iesqRI jwiq dI pq r`Kx leI lohmeI durgw, Aqy muswPrW leI ivSRwm dw AsQwn hY.#siqgurW dy vyly Aqy buFydl dy smyN gurduAwirAW dw ^ws DÎwn r`iKAw jWdw sI, gurduAwrIAw auh hoieAw krdw jo ivdÍwn gurmq iv`c p`kw Aqy au¤cy Awcwr vwlw huMdw jmwny dI gridS ny mhwrwjw rxjIq isMG vyly fogirAW dI pRDwngI iv`c mu`K gurudAwirAW dw pRbMD swrw ault pult kr id`qw, ijs dw Asr dyS dy gurduAwirAW qy BI hOlI hOlI hoieAw Ar kOm iv¤coN ijauN ijauN gurmq dw pRcwr lop huMdw igAw, iqauN iqauN gurduAwirAW dI mrXwdw ibgVdI geI Ar ie¤QoN qk durdSw hoeI ik is`K gurduAwry kyvl kihx ƒ gurDwm rih gey.#gurduAwirAW dy syvkW ny gurduAwirAW dI jwXdwd ƒ AwpxI GrogI bxwilAw Ar pivqR AsQwnW iv`c auh ApivqR kMm hox l¤gy, ijnHW dw ijkr krnw l`jw dw kwrx hY.#smyN dy gyV nwl jd ihMdusqwn dy Anyk mq dy lokW ny Awpxy smwj Aqy jQy Drm suDwr leI bxwey, qW is`KW ƒ BI hoS AweI Aqy aunHW ny isMGsBwvW Ar KwlswdIvwn bxwky Drm Aqy smwj dw suDwr krnw AwrMiBAw. KwlswA^bwr, Kwlswsmwcwr Awidk A^bwr Aqy Kwlsw tRYkt soswietIAW dÍwrw au`qm lyK inkln l¤gy, ijs qoN kOm jwgRq AvsQw iv`c AweI.#ies vyly jo \"iSromxI gurduAwrw pRbMDk kmytI\" dyKI jWdI hY, ieh BI iesy Xqn dw Pl hY. ies pRsMg iv`c pRbMDk kmytI dy bxn dw hwl ies lyK iv`c ilKxW BI XogÎ pRqIq huMdw hY-#ijauN ijauN lokW ƒ gurmq dw gÎwn huMdw igAw, iqauN iqauN aunHW ny Awpxy DrmmMidrW dI ivgVI hoeI hwlq ƒ vyKky suDwr krn dw jqn kIqw, pr kOm dI pRbl jQybMdI nw hox krky mnBwauNdw Pl pRwpq nw hoieAw.#12 AkqUbr sn 1920 ƒ Kwlsw brwdrI Sihr AimRqsr dy swlwnwdIvwn iv`c kuJ kihxmwqR dy ACUq AimRq Ckky kVwhpRswd Aqy mwieAw lYky sRI hirmMidr swihb Bytw krn gey, qW au¤Qy kuJ iF`l m`T dy ip¤CoN aunHW dw Ardwsw kIqw igAw, pr jd auh pRymI sRI AkwlqKq hwizr hoey qW au¤QoN dy pujwrI syvw C`fky B`j gey. hwizr sMgq ny PYslw kIqw ik q^qswihb suM\\W nhIN rihxw cwhIdw, so 25 isMGW dw jQw syvw leI nIXq kIqw igAw Aqy ies dI ie`qlwh srbrwh ƒ id`qI geI[ n¤Ty hoey pujwrI srbrwh Aqy ifptIkimSnr dy kihx qy BI hwijr nw hoey, ijs pur ifptIkimSnr ny sRI drbwr swihb AimRqsr Aqy sRI AkwlqKq dy pRbMD leI 9. AwdmIAW dI, jo swry hI gurduAwrwsuDwr lihr dy hwmI sn, AwrzI kmytI bxw id`qI.#swry pMQ ƒ jQybMd krky pMQ dI ie`k pRqIiniD qy sWJI kmytI kwiem krn dI loV ƒ pRqIq krky nvyN pRbMDkW ny sRI AkwlqKq swihb qoN ie`k hukmnwmw jwrI kIqw ik swrw pMQ AijhI kmytI kwiem krn leI 15. nvMbr sn 1920 ƒ sRI Akwlq^q swihb iekqR hovy[ 15- 16 nvMbr dI sWJI pMQk iekqRqw ny 175 AwdmIAW dI ie`k pRqIiniD kmytI cuxI, ijs dw nwauN iSromxI gurduAwrw pRbMDk kmytI r`iKAw. ies dI pihlI iekqRqw 12. dsMbr sMÚ 1920 ƒ sRI Akwlq^q swihb hoeI[ ies iekqRqw qy swry mYNbrW dI soD krky Ahudydwr cuxy gey, Aqy ie`k sbkmytI inXmW dw KrVw iqAwr krn leI nIXq kIqI geI. iSromxI gurduAwrw pRbMDk kmytI 30 ApRYl 1921 ƒ rijstr krweI geI Aqy inXmW dy bxn ip¤CoN ies dI nvIN cox julweI 1921 iv`c kIqI geI[ cuxy hoey mYNbrW ny ku`l igxqI dw pMjvW ih`sw 14. Agsq ƒ nwmzd kIqw Aqy mukMml kmytI dI iekqRqw 27 Agsq sn 1921 ƒ hoeI.#kmytI ny vfy auqSwh Aqy DrmBwv nwl gurduAwirAW dy suDwr dw kMm AwrMiBAw Ar ies iv`c Anyk ivGn pey, ijs qoN byh`d kurbwnI krnI peI, ijs dw sMKyp hwl ieh hY-#25 jnvrI 1921 ƒ jdik sRI qrnqwrnswihb dy pujwrIAW Aqy suDwrk isMGW dy ivckwr smJOqy dIAW SrqW au¤qy ivcwr ho rhI sI, pujwrIAW ny ie`kdm CvIAW soitAW Awid nwl AkwlIAW ƒ mwrnw AwrMB id`qw, ijs nwl 17. isMG zKmI hoey, BweI hzwrw isMG Aqy BweI hukm isMG ShIdI pw gey[#SRI nnkwxw swihb dy mhMq nrwiexdws dIAW kurIqIAW vyKky iSromxI gurduAwrw pRbMDk kmytI ny AwpxI jnrl iekqRqw iv`c 24 jnvrI 1921 ƒ pws kIqw ik 4, 5. Aqy 6. mwrc ƒ nnkwxy swihb iv`c ie`k BwrI dIvwn kIqw jwvy, ijs iv`c swrw pMQ iekqR ho ky mhMq ƒ khy ik auh Awpxw suDwr kry. ieh ^br suxky mhMq ny suDwr dI QW jMg dw swmwn jmwkrnw AwrMB id`qw Aqy 20. PrvrI 1921 ƒ 150 isMGW dw jQw, jo sRI nnkwxy swihb suDwr dw Bwv lY ky drSn krn igAw sI, vfI byrhmI nwl kql kr id`qw. ienHW iv¤coN kuJ isMG golIAW, CvIAW Aqy gMfwisAW nwl mwry gey, kuJ ijauNdy hI qyl pwky swVy gey. ies BXMkr Gtnw ip¤CoN gvrnmyNt ny 21. PrvrI dI Swm ƒ gurduAwrw jnm AsQwn dIAW cwbIAW iSromxI kmytI ƒ dy id`qIAW[#kuJ Zlq&ihmI dy kwrx 7. nvMbr sn 1921 ƒ drbwr hirmMidr dy qoSy^wny dI cwbIAW ifptIkimSnr ny iSromxI kmytI qoN lY leIAW, ijs qy bhuq muAwmlw viDAw Aqy bhuq isMGW ƒ jyl jwxw ipAw, AMq ƒ 19. jnvrI sn 1922 ƒ cwbIAW srdwr KVk isMG pRDwn kmytI dy spurd kIqIAW geIAW.#8. Agsq sn 1922 ƒ lMgr dI l`kVW bwbq gurduAwrw gurU ky bwg (Gu¤kyvwlI) dw muAwmlw ieqnw viDAw ik 12. Agsq qoN AkwlIAW dIAW igR&qwrIAW SurU hoeIAW Aqy puils v¤loN s^q mwrkutweI hoeI. guris`K sr gMgwrwm ny ieh JgVw 17. nvMbr ƒ iv`c pY ky SWq kIqw. ies morcy iv`c igRPqwrIAW dI igxqI 5605 q`k pu`j geI sI, ijnHW iv¤coN 35 iSromxI kmytI dy mYNbr sn.#ies suDwr lihr iv`c ie`k hor jrUrI Aqy au`qm kMm hoieAw, ArQwq SRI AimRqsr jI dy srovr dI kwr k`Fx dI syvw kIqI geI. l`KW dI igxqI iv`c sMgqW sRI AimRqsr pu`jIAW Aqy pMQ dy hryk iPrky Ar drjy dy SR`DwlUAW ny vfy pRym Aqy auqSwh nwl syvw kIqI. kwrsyvw 17. jUn sn 1923 ƒ AwrMB kIqI geI. ieh nzwrw vyKx XogÎ sI.#gurduAwrw suDwr lihr dI qyzI Aqy is`KW dy idlI jzbwq ƒ vyKky gvrnmYNt ny pRqIq kIqw ik gurduAwirAW dy pRbMD leI koeI kwrvweI hoxI cwhIdI hY. ies leI 16. PrvrI sn 1921 ƒ ie`k pVqwlIAw kmytI bxwaux dw AYlwn kIqw Aqy SyK AsgrAlI dI pRDwngI hyT iSromxI kmytI dy pRiqinDW Aqy mhMqW dI kwnPRYNs hox dw PYslw hoieAw, pr ieh skIm iv¤cy rih geI[ 14. mwrc sn 1921 ƒ Pyr mIAW &zlhusYn ny pMjwb kONsl iv`c ie`k mqw pyS kIqw ik Dwrimk AsQwnW dy pRbMD ƒ TIk krn leI ie`k ibl pyS hoxw cwhIdw hY, ibl dy bxn qk iqMn mYNbrW dw ie`k gurduAwrw kimSn nIXq krn dw PYslw hoieAw, pr gvrnmYNt ny gurduAwrw kimSn dw svwl C`fky gurduAwrw ibl 5. ApRYl ƒ pyS krn dw PYslw kIqw, pr ieh kwrvweI BI sPl nw hoeI. AMq ƒ vfI bihs Aqy koiSS dy ip¤CoN gurduAwrw kwƒn nMÚ 8. sn 1925 The Sikh Gurdwara Act, 1925. (Punjab) Act. No. VIII of 1925) pws hoieAw, ijs dI mnjUrI gvrnr jnrl ny 28 julweI 1925 ƒ id`qI Ar ijs au¤qy 1. nvMbr 1925 qoN Aml AwrMB hoieAw.#ies gurduAwrw kwnMUn Anuswr gurduAwrw syNtRlborf Central Board dy cuxy hoey mYNbrW dI iekqRqw 4. isqMbr 1926 ƒ twaUnhwl AimRqsr iv`c hoeI Aqy 14. mYNbr cuxy gey. pUry syNtRlborf dI pihlI iekqRqw 2. AkqUbr, 1926 ƒ twaUnhwl iv`c hoeI, ijs iv`c AhudydwrW Aqy AMqrMg kmytI dI cox dy ip¤CoN pws hoieAw ik syNtRlborf dw nwauN iSromxI gurduAwrw pRbMDk kmytI riKAw jwvy Aqy gvrnmYNt ny BI ieh nwm Awpxy notI&IkySn qwrI^ 17. jnvrI 1927 rwhIN pRvwn kr ilAw. purwxI iSromxI kmytI ny nvIN iSromxI kmytI ƒ 27 nvMbr, 1926 ƒ cwrj dyxw AwrMB kIqw Aqy 4. dsMbr 1926 qk mukMml cwrj dy ky Awpxy Awp ƒ aus iv`c lIn kr id`qw[#iSromxI gurduAwrw pRbMDk kmytI, pMQ dy ivcwrvwn swry jQy Aqy smwj, idloN cwhuMdy hn ik gurduvwirAW dw pRbMD hornW leI audwhrx rUp hovy, pr jd qIk-#(a) gurduAwirAW dy syvk gurmq dy pUry gÎwqw, ivdÍwn Aqy sdwcwrI nhIN huMdy,#(A) jd qIk audwsI, inhMg, inrmly, nwmDwrI Awidk iPrky qA`sub C`fky Awpxy qWeI ie`k ipqw dy puqR jwxky BRwiqRBwv dw vrqwau nhIN krdy,#(e) jd qIk mwXw dy jwl qoN mukq hoky inskwm syvw ƒ Awpxw AwdrS nhIN bxwauNdy, qd qIk 'suDwr' Aqy 'pRbMD' Sbd kyvl ilKx Aqy bolx iv`c hI rihxgy.#gurduAwirAW dy syvkW ƒ AimRqvyly in`qnym nwl BweI gurdws jI dy ies kib`q dw pwT krnw cwhIey-#bwhr kI Agin buJq jl sirqw kY,#nwau mY jO Awg lwgY kYsy kY buJweIAY?#bwhr sy Bwg Et lIjIAq kotgVH,#gVH mYN jo lUtlIjY, kho kq jweIAY?#corn ky qRws jwie Srn ghy nirMd,#mwry mhIpiq jIau kYsykY bcweIAY?#mwXwfr frpq hwr gurdÍwry jwvY,#qhW jO mwXw ibAwpY, khW TihrweIAY?#(kib`q 544)#gRMQkrqw dI AkwlpurK A¤gy su`DBwv nwl Ardws hY ik auh smw CyqI Awvy, jd AsIN Awpxy gurduAwirAW iv`c bwbw bu`Fw jI, BweI gurdws jI, sMq Almsq jI, BweI knHYXw jI, BweI mnI isMG jI Aqy mhwqmw gurb^S jyhy gRMQI, pujwrI Aqy mhMq vyKIey, ijs qoN gurU nwnkdyv dy pRcwr kIqy AkwlI Drm dw JMfw swry sMswr qy JUly.","definitionUni":"ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਗੁਰੂ ਦਾ ਮਾਰਫਤ. ਗੁਰੂ ਦੇ ਜਿਰੀਏ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੂ ਦਾ ਘਰ। ੩. ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਧਰਮ ਮੰਦਿਰ. ਉਹ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਅਥਵਾ ਜਿੱਥੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਤਕ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਧਰਮਮੰਦਿਰ ਦਾ ਨਾਮ. \"ਧਰਮਸਾਲਾ\" ਰਿਹਾ ਹੈ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰੋਵਰ ਦੇ ਧਰਮਮੰਦਿਰ ਦੀ \"ਹਰਿਮੰਦਿਰ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਥਾਪੀ ਅਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਧਰਮਸਾਲਾ ਦੀ \"ਗੁਰਦੁਆਰਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋਈ ਹੈ.#ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਕੂਲ, ਆਤਮਜਿਗ੍ਯਾਸਾ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਗ੍ਯਾਨਉਪਦੇਸ਼ਕ ਆਚਾਰਯ, ਰੋਗੀਆਂ ਲਈ ਸ਼ਫ਼ਾਖ਼ਾਨਾ, ਭੁੱਖਿਆਂ ਲਈ ਅੰਨਪੂਰਣਾ, ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਤਿ ਦੀ ਪਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਲੋਹਮਈ ਦੁਰਗਾ, ਅਤੇ ਮੁਸਾਫਰਾਂ ਲਈ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ.#ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਅਤੇ ਬੁਢੇਦਲ ਦੇ ਸਮੇਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧ੍ਯਾਨ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਗੁਰਦੁਆਰੀਆ ਉਹ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਜੋ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਗੁਰਮਤ ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਜਮਾਨੇ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵੇਲੇ ਡੋਗਰਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਵਿੱਚ ਮੁੱਖ ਗੁਰੁਦਆਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਸਾਰਾ ਉਲਟ ਪੁਲਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਤੇ ਭੀ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਹੋਇਆ ਅਰ ਕੌਮ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲੋਪ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਬਿਗੜਦੀ ਗਈ ਅਰ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਹੋਈ ਕਿ ਸਿੱਖ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਕੇਵਲ ਕਹਿਣ ਨੂੰ ਗੁਰਧਾਮ ਰਹਿ ਗਏ.#ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਜਾਯਦਾਦ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਘਰੋਗੀ ਬਣਾਲਿਆ ਅਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਕੰਮ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਕਰਨਾ ਲੱਜਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ.#ਸਮੇਂ ਦੇ ਗੇੜ ਨਾਲ ਜਦ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਅਨੇਕ ਮਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਜਥੇ ਧਰਮ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਬਣਾਏ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਹੋਸ਼ ਆਈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿੰਘਸਭਾਵਾਂ ਅਰ ਖਾਲਸਾਦੀਵਾਨ ਬਣਾਕੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨਾ ਆਰੰਭਿਆ. ਖਾਲਸਾਅਖ਼ਬਾਰ, ਖਾਲਸਾਸਮਾਚਾਰ ਆਦਿਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਟ੍ਰੈਕਟ ਸੋਸਾਇਟੀਆਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਉੱਤਮ ਲੇਖ ਨਿਕਲਨ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕੌਮ ਜਾਗ੍ਰਤ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਆਈ.#ਇਸ ਵੇਲੇ ਜੋ \"ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ\" ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਹ ਭੀ ਇਸੇ ਯਤਨ ਦਾ ਫਲ ਹੈ. ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਬਣਨ ਦਾ ਹਾਲ ਇਸ ਲੇਖ ਵਿੱਚ ਲਿਖਣਾਂ ਭੀ ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-#ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਹੁੰਦਾ ਗਿਆ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਧਰਮਮੰਦਿਰਾਂ ਦੀ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਹਾਲਤ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਸੁਧਾਰ ਕਰਨ ਦਾ ਜਤਨ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਕੌਮ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲ ਜਥੇਬੰਦੀ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾ ਹੋਇਆ.#੧੨ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੯੨੦ ਨੂੰ ਖਾਲਸਾ ਬਰਾਦਰੀ ਸ਼ਹਿਰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਸਾਲਾਨਾਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਹਿਣਮਾਤ੍ਰ ਦੇ ਅਛੂਤ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਅਤੇ ਮਾਇਆ ਲੈਕੇ ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਸਾਹਿਬ ਭੇਟਾ ਕਰਨ ਗਏ, ਤਾਂ ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਢਿੱਲ ਮੱਠ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਰਦਾਸਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਉਹ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲਤਖਤ ਹਾਜ਼ਿਰ ਹੋਏ ਤਾਂ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸੇਵਾ ਛੱਡਕੇ ਭੱਜ ਗਏ. ਹਾਜ਼ਿਰ ਸੰਗਤ ਨੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤਖ਼ਤਸਾਹਿਬ ਸੁੰਞਾਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ, ਸੋ ੨੫ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ ਸੇਵਾ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇਸ ਦੀ ਇੱਤਲਾਹ ਸਰਬਰਾਹ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਗਈ। ਨੱਠੇ ਹੋਏ ਪੁਜਾਰੀ ਸਰਬਰਾਹ ਅਤੇ ਡਿਪਟੀਕਮਿਸ਼ਨਰ ਦੇ ਕਹਿਣ ਤੇ ਭੀ ਹਾਜਿਰ ਨਾ ਹੋਏ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਡਿਪਟੀਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲਤਖਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ੯. ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਹੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹਾਮੀ ਸਨ, ਆਰਜ਼ੀ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ.#ਸਾਰੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਜਥੇਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿ ਤੇ ਸਾਂਝੀ ਕਮੇਟੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕਰਕੇ ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲਤਖਤ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਇੱਕ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਸਾਰਾ ਪੰਥ ਅਜਿਹੀ ਕਮੇਟੀ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਲਈ ੧੫. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੨੦ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਇਕਤ੍ਰ ਹੋਵੇ। ੧੫- ੧੬ ਨਵੰਬਰ ਦੀ ਸਾਂਝੀ ਪੰਥਕ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ਨੇ ੧੭੫ ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਿ ਕਮੇਟੀ ਚੁਣੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਰੱਖਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ੧੨. ਦਸੰਬਰ ਸੰਃ ੧੯੨੦ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲਤਖ਼ਤ ਸਾਹਿਬ ਹੋਈ। ਇਸ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ਤੇ ਸਾਰੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਸੋਧ ਕਰਕੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਚੁਣੇ ਗਏ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਬਕਮੇਟੀ ਨਿਯਮਾਂ ਦਾ ਖਰੜਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਨੀਯਤ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ੩੦ ਅਪ੍ਰੈਲ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਰਜਿਸਟਰ ਕਰਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਬਣਨ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਦੀ ਨਵੀਂ ਚੋਣ ਜੁਲਾਈ ੧੯੨੧ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਨੇ ਕੁੱਲ ਗਿਣਤੀ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਹਿੱਸਾ ੧੪. ਅਗਸਤ ਨੂੰ ਨਾਮਜ਼ਦ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮੁਕੰਮਲ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ੨੭ ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਹੋਈ.#ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਵਡੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਧਰਮਭਾਵ ਨਾਲ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਆਰੰਭਿਆ ਅਰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਵਿਘਨ ਪਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੇਹੱਦ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਰਨੀ ਪਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਹਾਲ ਇਹ ਹੈ-#੨੫ ਜਨਵਰੀ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਜਦਕਿ ਸ੍ਰੀ ਤਰਨਤਾਰਨਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਸੁਧਾਰਕ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਉੱਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੇ ਇੱਕਦਮ ਛਵੀਆਂ ਸੋਟਿਆਂ ਆਦਿ ਨਾਲ ਅਕਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨਾ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ੧੭. ਸਿੰਘ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋਏ, ਭਾਈ ਹਜ਼ਾਰਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਹੁਕਮ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ।#ਸ਼੍ਰੀ ਨਨਕਾਣਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹੰਤ ਨਰਾਇਣਦਾਸ ਦੀਆਂ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਵੇਖਕੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਨਰਲ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ੨੪ ਜਨਵਰੀ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਪਾਸ ਕੀਤਾ ਕਿ ੪, ੫. ਅਤੇ ੬. ਮਾਰਚ ਨੂੰ ਨਨਕਾਣੇ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਭਾਰੀ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਾ ਪੰਥ ਇਕਤ੍ਰ ਹੋ ਕੇ ਮਹੰਤ ਨੂੰ ਕਹੇ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣਾ ਸੁਧਾਰ ਕਰੇ. ਇਹ ਖ਼ਬਰ ਸੁਣਕੇ ਮਹੰਤ ਨੇ ਸੁਧਾਰ ਦੀ ਥਾਂ ਜੰਗ ਦਾ ਸਾਮਾਨ ਜਮਾਕਰਨਾ ਆਰੰਭ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ੨੦. ਫਰਵਰੀ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ੧੫੦ ਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਜਥਾ, ਜੋ ਸ੍ਰੀ ਨਨਕਾਣੇ ਸਾਹਿਬ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਭਾਵ ਲੈ ਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਿਆ ਸੀ, ਵਡੀ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝ ਸਿੰਘ ਗੋਲੀਆਂ, ਛਵੀਆਂ ਅਤੇ ਗੰਡਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਕੁਝ ਜਿਉਂਦੇ ਹੀ ਤੇਲ ਪਾਕੇ ਸਾੜੇ ਗਏ. ਇਸ ਭਯੰਕਰ ਘਟਨਾ ਪਿੱਛੋਂ ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਨੇ ੨੧. ਫਰਵਰੀ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ ਦੀਆਂ ਚਾਬੀਆਂ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ।#ਕੁਝ ਗ਼ਲਤਫ਼ਹਿਮੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ੭. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਦਰਬਾਰ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਦੇ ਤੋਸ਼ੇਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਚਾਬੀਆਂ ਡਿਪਟੀਕਮਿਸ਼ਨਰ ਨੇ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਤੋਂ ਲੈ ਲਈਆਂ, ਜਿਸ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮੁਆਮਲਾ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ ਜਾਣਾ ਪਿਆ, ਅੰਤ ਨੂੰ ੧੯. ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੯੨੨ ਨੂੰ ਚਾਬੀਆਂ ਸਰਦਾਰ ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ.#੮. ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੯੨੨ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਦੀ ਲੱਕੜਾਂ ਬਾਬਤ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬਾਗ (ਘੁੱਕੇਵਾਲੀ) ਦਾ ਮੁਆਮਲਾ ਇਤਨਾ ਵਧਿਆ ਕਿ ੧੨. ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਅਕਾਲੀਆਂ ਦੀਆਂ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀਆਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈਆਂ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਸਖ਼ਤ ਮਾਰਕੁਟਾਈ ਹੋਈ. ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਰ ਗੰਗਾਰਾਮ ਨੇ ਇਹ ਝਗੜਾ ੧੭. ਨਵੰਬਰ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਮੋਰਚੇ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੫੬੦੫ ਤੱਕ ਪੁੱਜ ਗਈ ਸੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੩੫ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਨ.#ਇਸ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਜਰੂਰੀ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੰਮ ਹੋਇਆ, ਅਰਥਾਤ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਕਾਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਲੱਖਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਾਂ ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਪੁੱਜੀਆਂ ਅਤੇ ਪੰਥ ਦੇ ਹਰੇਕ ਫਿਰਕੇ ਅਰ ਦਰਜੇ ਦੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾਲੂਆਂ ਨੇ ਵਡੇ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਕਾਰਸੇਵਾ ੧੭. ਜੂਨ ਸਨ ੧੯੨੩ ਨੂੰ ਆਰੰਭ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਇਹ ਨਜ਼ਾਰਾ ਵੇਖਣ ਯੋਗ੍ਯ ਸੀ.#ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੁਧਾਰ ਲਹਿਰ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਦਿਲੀ ਜਜ਼ਬਾਤ ਨੂੰ ਵੇਖਕੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੇ ਪ੍ਰਤੀਤ ਕੀਤਾ ਕਿ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਕੋਈ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਲਈ ੧੬. ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੜਤਾਲੀਆ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖ ਅਸਗਰਅਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਹੇਠ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਦੇ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਾਂ ਅਤੇ ਮਹੰਤਾਂ ਦੀ ਕਾਨਫ੍ਰੈਂਸ ਹੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਇਹ ਸਕੀਮ ਵਿੱਚੇ ਰਹਿ ਗਈ। ੧੪. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਫੇਰ ਮੀਆਂ ਫ਼ਜ਼ਲਹੁਸੈਨ ਨੇ ਪੰਜਾਬ ਕੌਂਸਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਤਾ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਕਿ ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਬਿਲ ਪੇਸ਼ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਬਿਲ ਦੇ ਬਣਨ ਤਕ ਤਿੰਨ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਨੀਯਤ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਸਵਾਲ ਛੱਡਕੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਿਲ ੫. ਅਪ੍ਰੈਲ ਨੂੰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਭੀ ਸਫਲ ਨਾ ਹੋਈ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਵਡੀ ਬਹਿਸ ਅਤੇ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਨੂੰਨ ਨੰਃ ੮. ਸਨ ੧੯੨੫ The Sikh Gurdwara Act, 1925. (Punjab) Act. No. VIII of 1925) ਪਾਸ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ੨੮ ਜੁਲਾਈ ੧੯੨੫ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਅਰ ਜਿਸ ਉੱਤੇ ੧. ਨਵੰਬਰ ੧੯੨੫ ਤੋਂ ਅਮਲ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ.#ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਕਾਨੰੂਨ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸੇਂਟ੍ਰਲਬੋਰਡ Central Board ਦੇ ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਮੈਂਬਰਾਂ ਦੀ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ੪. ਸਿਤੰਬਰ ੧੯੨੬ ਨੂੰ ਟਾਊਨਹਾਲ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਅਤੇ ੧੪. ਮੈਂਬਰ ਚੁਣੇ ਗਏ. ਪੂਰੇ ਸੇਂਟ੍ਰਲਬੋਰਡ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਇਕਤ੍ਰਤਾ ੨. ਅਕਤੂਬਰ, ੧੯੨੬ ਨੂੰ ਟਾਊਨਹਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਹੁਦੇਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰੰਗ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਪਿੱਛੋਂ ਪਾਸ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸੇਂਟ੍ਰਲਬੋਰਡ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਰਖਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੇ ਭੀ ਇਹ ਨਾਮ ਆਪਣੇ ਨੋਟੀਫ਼ੀਕੇਸ਼ਨ ਤਾਰੀਖ਼ ੧੭. ਜਨਵਰੀ ੧੯੨੭ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਵਾਨ ਕਰ ਲਿਆ. ਪੁਰਾਣੀ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਨਵੀਂ ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਨੂੰ ੨੭ ਨਵੰਬਰ, ੧੯੨੬ ਨੂੰ ਚਾਰਜ ਦੇਣਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ੪. ਦਸੰਬਰ ੧੯੨੬ ਤਕ ਮੁਕੰਮਲ ਚਾਰਜ ਦੇ ਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।#ਸ਼ਿਰੋਮਣੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ, ਪੰਥ ਦੇ ਵਿਚਾਰਵਾਨ ਸਾਰੇ ਜਥੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜ, ਦਿਲੋਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰਦੁਵਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਰਨਾਂ ਲਈ ਉਦਾਹਰਣ ਰੂਪ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਜਦ ਤੀਕ-#(ੳ) ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਕ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਗ੍ਯਾਤਾ, ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਅਤੇ ਸਦਾਚਾਰੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ,#(ਅ) ਜਦ ਤੀਕ ਉਦਾਸੀ, ਨਿਹੰਗ, ਨਿਰਮਲੇ, ਨਾਮਧਾਰੀ ਆਦਿਕ ਫਿਰਕੇ ਤਅੱਸੁਬ ਛੱਡਕੇ ਆਪਣੇ ਤਾਂਈ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਜਾਣਕੇ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਿਭਾਵ ਦਾ ਵਰਤਾਉ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ,#(ੲ) ਜਦ ਤੀਕ ਮਾਯਾ ਦੇ ਜਾਲ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਕੇ ਨਿਸਕਾਮ ਸੇਵਾ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਦਰਸ਼ ਨਹੀਂ ਬਣਾਉਂਦੇ, ਤਦ ਤੀਕ 'ਸੁਧਾਰ' ਅਤੇ 'ਪ੍ਰਬੰਧ' ਸ਼ਬਦ ਕੇਵਲ ਲਿਖਣ ਅਤੇ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿਣਗੇ.#ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੇ ਸੇਵਕਾਂ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਵੇਲੇ ਨਿੱਤਨੇਮ ਨਾਲ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਇਸ ਕਬਿੱਤ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ-#ਬਾਹਰ ਕੀ ਅਗਨਿ ਬੁਝਤ ਜਲ ਸਰਿਤਾ ਕੈ,#ਨਾਉ ਮੈ ਜੌ ਆਗ ਲਾਗੈ ਕੈਸੇ ਕੈ ਬੁਝਾਈਐ?#ਬਾਹਰ ਸੇ ਭਾਗ ਓਟ ਲੀਜੀਅਤ ਕੋਟਗੜ੍ਹ,#ਗੜ੍ਹ ਮੈਂ ਜੋ ਲੂਟਲੀਜੈ, ਕਹੋ ਕਤ ਜਾਈਐ?#ਚੋਰਨ ਕੇ ਤ੍ਰਾਸ ਜਾਇ ਸ਼ਰਨ ਗਹੇ ਨਰਿੰਦ,#ਮਾਰੇ ਮਹੀਪਤਿ ਜੀਉ ਕੈਸੇਕੈ ਬਚਾਈਐ?#ਮਾਯਾਡਰ ਡਰਪਤ ਹਾਰ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਜਾਵੈ,#ਤਹਾਂ ਜੌ ਮਾਯਾ ਬਿਆਪੈ, ਕਹਾਂ ਠਹਿਰਾਈਐ?#(ਕਬਿੱਤ ੫੪੪)#ਗ੍ਰੰਥਕਰਤਾ ਦੀ ਅਕਾਲਪੁਰਖ ਅੱਗੇ ਸੁੱਧਭਾਵ ਨਾਲ ਅਰਦਾਸ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਮਾ ਛੇਤੀ ਆਵੇ, ਜਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ, ਸੰਤ ਅਲਮਸਤ ਜੀ, ਭਾਈ ਕਨ੍ਹੈਯਾ ਜੀ, ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਹਾਤਮਾ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ ਜੇਹੇ ਗ੍ਰੰਥੀ, ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਮਹੰਤ ਵੇਖੀਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤੇ ਅਕਾਲੀ ਧਰਮ ਦਾ ਝੰਡਾ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਝੂਲੇ."},{"id":23008,"word":"gurprswd","wordUni":"ਗੁਰਪਰਸਾਦ","definition":"gurU dI pRswd (ikRpw).","definitionUni":"ਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਕ੍ਰਿਪਾ)."},{"id":23009,"word":"gurprswid","wordUni":"ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ","definition":"guru pRswd (ikRpw) krky. guruikRpw dÍwrw. \"gurprswid n hoie sMqwpu.\" (iblw mÚ 5) \"gurprswdI pwieAw.\" (sRI mÚ 1. jogI AMdr) \"gurprswdI eyko jwxw.\" (mwJ AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਕ੍ਰਿਪਾ) ਕਰਕੇ. ਗੁਰੁਕ੍ਰਿਪਾ ਦ੍ਵਾਰਾ. \"ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨ ਹੋਇ ਸੰਤਾਪੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) \"ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਪਾਇਆ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧. ਜੋਗੀ ਅੰਦਰ) \"ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣਾ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":23010,"word":"gurprswdI","wordUni":"ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ","definition":"guru pRswd (ikRpw) krky. guruikRpw dÍwrw. \"gurprswid n hoie sMqwpu.\" (iblw mÚ 5) \"gurprswdI pwieAw.\" (sRI mÚ 1. jogI AMdr) \"gurprswdI eyko jwxw.\" (mwJ AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਸਾਦ (ਕ੍ਰਿਪਾ) ਕਰਕੇ. ਗੁਰੁਕ੍ਰਿਪਾ ਦ੍ਵਾਰਾ. \"ਗੁਰਪਰਸਾਦਿ ਨ ਹੋਇ ਸੰਤਾਪੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) \"ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਪਾਇਆ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧. ਜੋਗੀ ਅੰਦਰ) \"ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਏਕੋ ਜਾਣਾ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":23018,"word":"gurpRswd","wordUni":"ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"sMgÎw- gurupRswd. guruikRpw. siqgurU dI dXw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੁਪ੍ਰਸਾਦ. ਗੁਰੁਕ੍ਰਿਪਾ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦਯਾ."},{"id":23126,"word":"gurudirAwau","wordUni":"ਗੁਰੁਦਰਿਆਉ","definition":"sMgÎw- dirAw (nd) rUp siqgurU. \"gurudrIAwau sdw jlu inrmlu imilAw durmiqmYlu hrY.\" (pRBw mÚ 1)#2. vrux dyvqw, jo swry ndW dw rwjw hY. audwsIn swDU Aqy bhuq swry is`K kVwh pRswd vrqwaux vyly gurudrIAwau (vrux) ƒ pRswd idMdy hn, Aqy ies dw kwrx dsdy hn ik sulqwnpur vyeIN ndI iv¤coN SRI gurU nwnk dyv jI ƒ vrux dyvqw s`cKMf lY igAw sI. gurbwxI dw ivcwr krn vwly ies rsm ƒ is`KDrm dy inXmW dy ivru`D jwxdy hn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਰਿਆ (ਨਦ) ਰੂਪ ਸਤਿਗੁਰੂ. \"ਗੁਰੁਦਰੀਆਉ ਸਦਾ ਜਲੁ ਨਿਰਮਲੁ ਮਿਲਿਆ ਦੁਰਮਤਿਮੈਲੁ ਹਰੈ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੧)#੨. ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਨਦਾਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਹੈ. ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਸਿੱਖ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤਾਉਣ ਵੇਲੇ ਗੁਰੁਦਰੀਆਉ (ਵਰੁਣ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਵੇਈਂ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ ਸੱਚਖੰਡ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ. ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਸ ਰਸਮ ਨੂੰ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਜਾਣਦੇ ਹਨ."},{"id":23146,"word":"gurunwnk cMdRodX","wordUni":"ਗੁਰੁਨਾਨਕ ਚੰਦ੍ਰੋਦਯ","definition":"dyvrwj kiv dI sMsikRq CMdW iv`c mnohr rcnw, ijs iv`c BweI bwly vwlI jnmswKI dw hI Anuvwd hY. ies qy pMifq bRhmwnMd jI audwsIn swDU ny au`qm tIkw iliKAw hY.","definitionUni":"ਦੇਵਰਾਜ ਕਵਿ ਦੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰ ਰਚਨਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਵਾਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਹੈ. ਇਸ ਤੇ ਪੰਡਿਤ ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ ਜੀ ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੂ ਨੇ ਉੱਤਮ ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ."},{"id":23150,"word":"gurupdpRympRkwS","wordUni":"ਗੁਰੁਪਦਪ੍ਰੇਮਪ੍ਰਕਾਸ਼","definition":"B`lwvMS dy BUsx bwbw swDU isMG jI dy supuqR bwvw sumyru isMG jI (ptnw swihb dy mhMq) ikRq dsW siqgurW dw CMdb`D ieiqhws. ies dw dsm mMfl Cp igAw hY, ijs iv`c dSmyS dI kQw hY. dyKo, sumyr isMG.","definitionUni":"ਭੱਲਾਵੰਸ਼ ਦੇ ਭੂਸਣ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਬਾਵਾ ਸੁਮੇਰੁ ਸਿੰਘ ਜੀ (ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਹੰਤ) ਕ੍ਰਿਤ ਦਸਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਛੰਦਬੱਧ ਇਤਿਹਾਸ. ਇਸ ਦਾ ਦਸਮ ਮੰਡਲ ਛਪ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਕਥਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸੁਮੇਰ ਸਿੰਘ."},{"id":23154,"word":"gurupur","wordUni":"ਗੁਰੁਪੁਰ","definition":"rwmdwspur. AMimRqsr Shr.#rwjYN sur hÍW qo iehW swDu sur rwjYN sdw#suDw hY vhW qo hÎW suDwsr drs hY[#pwn ikXy vWky hoq Amr su mrhUMkY#jIvnmukq Xh sB ko prs hY[#gÍwl kiv Xoigin ko durlB khw hY vh#XogI BogI doaUn ko hoq hÎW hrs hY[#hÍW hY hirmMidr hÎW hir guru mMidr hY#XWqy gurupur surpur qy srs hY[","definitionUni":"ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ. ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸ਼ਹਰ.#ਰਾਜੈਂ ਸੁਰ ਹ੍ਵਾਂ ਤੋ ਇਹਾਂ ਸਾਧੁ ਸੁਰ ਰਾਜੈਂ ਸਦਾ#ਸੁਧਾ ਹੈ ਵਹਾਂ ਤੋ ਹ੍ਯਾਂ ਸੁਧਾਸਰ ਦਰਸ ਹੈ।#ਪਾਨ ਕਿਯੇ ਵਾਂਕੇ ਹੋਤ ਅਮਰ ਸੁ ਮਰਹੂੰਕੈ#ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਯਹ ਸਭ ਕੋ ਪਰਸ ਹੈ।#ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਯੋਗਿਨਿ ਕੋ ਦੁਰਲਭ ਕਹਾ ਹੈ ਵਹ#ਯੋਗੀ ਭੋਗੀ ਦੋਊਨ ਕੋ ਹੋਤ ਹ੍ਯਾਂ ਹਰਸ ਹੈ।#ਹ੍ਵਾਂ ਹੈ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਹ੍ਯਾਂ ਹਰਿ ਗੁਰੁ ਮੰਦਿਰ ਹੈ#ਯਾਂਤੇ ਗੁਰੁਪੁਰ ਸੁਰਪੁਰ ਤੇ ਸਰਸ ਹੈ।"},{"id":23156,"word":"gurupRswd","wordUni":"ਗੁਰੁਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"sMgÎw- guruikRpw. siqgurU dI dXw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੁਕ੍ਰਿਪਾ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਦਯਾ."},{"id":23161,"word":"gurub^S","wordUni":"ਗੁਰੁਬਖ਼ਸ਼","definition":"mhwdyv audwsI swDU dw cylw mhwqmw gurub^Sdws, ijs ƒ dSmyS ny AwnMdpur qÎwgx smyN gurU qygbhwdur jI dy dyhry qQw gurAsQwnW dw syvwdwr QwipAw. \"ie`k gurubKs swDu iFg KrÎo[ iqsY ivlokq vwk aucrÎo[ bso iehW qum syvw kro[ kr syvw inj jnm suDro.\" (gupRsU) dyKo, gulwbrwie[ 2. id`lI dw msMd, jo gurU hirikRsn swihb jI dI syvw iv`c id`lI hwijr irhw[ 3. jOnpur dw invwsI ie`k pRymI is`K, jo gurU qygbhwdur swihb dy kwSI Tihrn smyN kIrqn suxwauNdw irhw. ieh rwgivdÎw iv`c vfw inpux sI.","definitionUni":"ਮਹਾਦੇਵ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਗੁਰੁਬਖ਼ਸ਼ਦਾਸ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤ੍ਯਾਗਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੇ ਦੇਹਰੇ ਤਥਾ ਗੁਰਅਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਥਾਪਿਆ. \"ਇੱਕ ਗੁਰੁਬਖਸ ਸਾਧੁ ਢਿਗ ਖਰ੍ਯੋ। ਤਿਸੈ ਵਿਲੋਕਤ ਵਾਕ ਉਚਰ੍ਯੋ। ਬਸੋ ਇਹਾਂ ਤੁਮ ਸੇਵਾ ਕਰੋ। ਕਰ ਸੇਵਾ ਨਿਜ ਜਨਮ ਸੁਧਰੋ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਦੇਖੋ, ਗੁਲਾਬਰਾਇ। ੨. ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਮਸੰਦ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਹਾਜਿਰ ਰਿਹਾ। ੩. ਜੌਨਪੁਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਾਸ਼ੀ ਠਹਿਰਨ ਸਮੇਂ ਕੀਰਤਨ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ. ਇਹ ਰਾਗਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਨਿਪੁਣ ਸੀ."},{"id":23172,"word":"gurumq pwirjwq","wordUni":"ਗੁਰੁਮਤ ਪਾਰਿਜਾਤ","definition":"inrmly swDU pMifq hrw isMG jI dw bxwieAw gRMQ, ijs iv`c gurumq dw inrxw kIqw hY.","definitionUni":"ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ ਪੰਡਿਤ ਹਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁਮਤ ਦਾ ਨਿਰਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ."},{"id":23187,"word":"guruivlws","wordUni":"ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ","definition":"ies nwauN dy do gRMQ pRis`D hn. CIvyN gurU swihb dw ieiqhws Aqy ds. gurU swihb dw.#CIvIN pwqSwhI dy guruivlws krqw kvI jI¹ ilKdy hn ik BweI mnI isMG jI ny nwnikAwny swihb nwnksr dy iknwry ieh kQw BweI Bgq isMG jI ƒ suxweI Aqy myry (kiv dy) gurdyv Drm isMG jI ny BI suxI, aunHW ny mYƒ suxweI, ijs dI CMdrcnw mY kIqI hY.#\"sqRW sY bIqy qbY brK pJ`qr jwn[#swvn mws iekIs idn gXo suKd pihcwn[#sudI p`K idn pMcmI SRI guru ky prswd[#pwie Bog gurugwQ kw kr kivqw Aihlwd[\"#ies gRMQ dy swry ADÎwX 21. hn. dyKo, gurumqsuDwkr klw 4[#2. dSm siqgurU dw ieiqhws BweI su`Kw isMG jI kySgVH swihb (AwnMdpur) dy gÎwnI jI dI rcnw hY. ieh gRMQ sMmq 1854 iv`c iqAwr hoieAw hY. ies dy 30 ADÎwX hn.#\"sMmq sihs purwn kihq qb[ ArD sihs pun cwr gnq sb[ kÍwr vdI pMcim rivvwrw[ guruivlws lIno Avqwrw.\" dyKo, gurumq suDwkr klw 15.","definitionUni":"ਇਸ ਨਾਉਂ ਦੇ ਦੋ ਗ੍ਰੰਥ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ. ਛੀਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਅਤੇ ਦਸ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ.#ਛੀਵੀਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦੇ ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਕਰਤਾ ਕਵੀ ਜੀ¹ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਨਾਨਕਿਆਨੇ ਸਾਹਿਬ ਨਾਨਕਸਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇਹ ਕਥਾ ਭਾਈ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਣਾਈ ਅਤੇ ਮੇਰੇ (ਕਵਿ ਦੇ) ਗੁਰਦੇਵ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਸੁਣੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਣਾਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਛੰਦਰਚਨਾ ਮੈ ਕੀਤੀ ਹੈ.#\"ਸਤ੍ਰਾਂ ਸੈ ਬੀਤੇ ਤਬੈ ਬਰਖ ਪਝੱਤਰ ਜਾਨ।#ਸਾਵਨ ਮਾਸ ਇਕੀਸ ਦਿਨ ਗਯੋ ਸੁਖਦ ਪਹਿਚਾਨ।#ਸੁਦੀ ਪੱਖ ਦਿਨ ਪੰਚਮੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਕੇ ਪਰਸਾਦ।#ਪਾਇ ਭੋਗ ਗੁਰੁਗਾਥ ਕਾ ਕਰ ਕਵਿਤਾ ਅਹਿਲਾਦ।\"#ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਧ੍ਯਾਯ ੨੧. ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਗੁਰੁਮਤਸੁਧਾਕਰ ਕਲਾ ੪।#੨. ਦਸ਼ਮ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ (ਆਨੰਦਪੁਰ) ਦੇ ਗ੍ਯਾਨੀ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ. ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਸੰਮਤ ੧੮੫੪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ੩੦ ਅਧ੍ਯਾਯ ਹਨ.#\"ਸੰਮਤ ਸਹਿਸ ਪੁਰਾਨ ਕਹਿਤ ਤਬ। ਅਰਧ ਸਹਿਸ ਪੁਨ ਚਾਰ ਗਨਤ ਸਬ। ਕ੍ਵਾਰ ਵਦੀ ਪੰਚਮਿ ਰਵਿਵਾਰਾ। ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਲੀਨੋ ਅਵਤਾਰਾ.\" ਦੇਖੋ, ਗੁਰੁਮਤ ਸੁਧਾਕਰ ਕਲਾ ੧੫."},{"id":23191,"word":"gurUAwxw","wordUni":"ਗੁਰੂਆਣਾ","definition":"iv- gurU dw. gurU nwl hY ijs dw sMbMD[ 2. sMgÎw- ijlw AimRqsr, qsIl qrnqwrn, Qwxw vYrovwl dw ie`k ipMf Brovwl hY, aus qoN pUrv v`l AwbwdI dy pws ie`k toBy dy iknwry SRI gurU AMgd swihb jI dw AsQwn hY. gurU jI \"CwprI\" ipMf qoN KfUr swihb jWdy kuJ smW ie¤Qy ivrwjy hn.#rylvy stySn qrnqwrn qoN vwXvI kox 10. mIl hY. sVk p`kI hY[#3. ijlw lhOr, qsIl kusUr iv`c ksbw p`tI qoN Aginkox do PrlWg dy krIb ie`k toBy dy iknwry SRI gurU nwnk dyv jI dw AsQwn hY. gurudÍwrw Ajy nhIN bixAw, swDwrx mMjI swihb hY. ie¤Qy Sihr iv`c \"B`T swihb\" hY, ij¤Qy BweI ibDIcMd jI srdI dy bcwau leI B`T iv`c rhy sn[#4. ijlw huiSAwrpur, qsIl aUNnw, Qwxw AwnMdpur dw ie`k ipMf ijMdvVI hY, ies qoN au`qr v`l bwhrvwr bwbw gurid`qw jI dw gurdÍwrw hY. bwbw jI ny ie¤Qy moeI hoeI gaU ijvweI sI. ies QW gurU goibMd isMG jI ny BI crx pwey hn. ieh AsQwn rylvy stySn gVHSMkr qoN pUrv 20. mIl sqluj pwr hY. p`cI GumwauN zmIn gurdÍwry nwl hY. AkwlI isMG pujwrI hY[ 5. dyKo, mwxk tbrw.","definitionUni":"ਵਿ- ਗੁਰੂ ਦਾ. ਗੁਰੂ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਥਾਣਾ ਵੈਰੋਵਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਭਰੋਵਾਲ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ \"ਛਾਪਰੀ\" ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂਦੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ.#ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ੧੦. ਮੀਲ ਹੈ. ਸੜਕ ਪੱਕੀ ਹੈ।#੩. ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ, ਤਸੀਲ ਕੁਸੂਰ ਵਿੱਚ ਕਸਬਾ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਅਗਨਿਕੋਣ ਦੋ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਟੋਭੇ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਅਜੇ ਨਹੀਂ ਬਣਿਆ, ਸਾਧਾਰਣ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ \"ਭੱਠ ਸਾਹਿਬ\" ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਬਿਧੀਚੰਦ ਜੀ ਸਰਦੀ ਦੇ ਬਚਾਉ ਲਈ ਭੱਠ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਸਨ।#੪. ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਊਂਨਾ, ਥਾਣਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਜਿੰਦਵੜੀ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਬਾਹਰਵਾਰ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਥੇ ਮੋਈ ਹੋਈ ਗਊ ਜਿਵਾਈ ਸੀ. ਇਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ. ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ੨੦. ਮੀਲ ਸਤਲੁਜ ਪਾਰ ਹੈ. ਪੱਚੀ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਹੈ. ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ। ੫. ਦੇਖੋ, ਮਾਣਕ ਟਬਰਾ."},{"id":23206,"word":"gurU kw lhOr","wordUni":"ਗੁਰੂ ਕਾ ਲਹੌਰ","definition":"AwnMdpur qoN s`q koh au`qr, ij¤Qy SRI jIqo jI dw dSmyS jI nwl ivAwh hoieAw hY. mwqw jI dw ipqw lhOr iv`c SwdI krnw cwhuMdw sI. klgIDr ny aus dI pRsMnqw leI is`KW ƒ hukm dy ky aus smyN vwsqy AdBuq Sihr rc id`qw. ieh QW rylvy stySn gVHSMkr qoN 28 mIl pUrv hY. bsMq pMcmI ƒ mylw huMdw hY. pujwrI isMG hY. 18. GumwauN zmIn is`Krwj smyN qoN muAwP hY. drbwr dy nwl jl dw sRoq hY, jo klgIDr ny brCw mwrky k`iFAw sI. dyKo, jIqo mwqw.","definitionUni":"ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕੋਹ ਉੱਤਰ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਜੀਤੋ ਜੀ ਦਾ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਪਿਤਾ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਸੀ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਾਸਤੇ ਅਦਭੁਤ ਸ਼ਹਿਰ ਰਚ ਦਿੱਤਾ. ਇਹ ਥਾਂ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ੨੮ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਬਸੰਤ ਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ੧੮. ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿੱਖਰਾਜ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ ਹੈ. ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਬਰਛਾ ਮਾਰਕੇ ਕੱਢਿਆ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਜੀਤੋ ਮਾਤਾ."},{"id":23208,"word":"gurU kI twhlIAW","wordUni":"ਗੁਰੂ ਕੀ ਟਾਹਲੀਆਂ","definition":"ijlw huiSAwrpur, qsIl gVHSMkr, Qwxw mwhlpur dy ipMf \"goNdpur\" qoN d`Kx v`l A`D mIl dy krIb SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU swihb \"purhIrW\" qoN c`lky kIrqpur v`l jWdy ie¤Qy Tihry hn. ieh rylvy stySn \"sYlw Kurd\" qoN A`T mIl p`Cm, \"PgvwVy\" qoN bwrW mIl pUrv Aqy huiSAwrpur qoN cOdW mIl d`Kx hY. v`fw mylw koeI nhIN huMdw, swDwrx joV myl hr sMkRWiq ƒ ho jWdw hY. gurdÍwry nwl 3. knwl 14. mrly zmIn hY.#ijnHW ibrCW nwl siqgurU jI dy GoVy b¤Dy sn auh (ie`k ik`kr, CI twhlIAW) mOjUd hn, iesy kwrx gurdÍwry dw nwauN gurU kI twlHIAW hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ, ਥਾਣਾ ਮਾਹਲਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ \"ਗੋਂਦਪੁਰ\" ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ \"ਪੁਰਹੀਰਾਂ\" ਤੋਂ ਚੱਲਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ\" ਤੋਂ ਅੱਠ ਮੀਲ ਪੱਛਮ, \"ਫਗਵਾੜੇ\" ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਾਧਾਰਣ ਜੋੜ ਮੇਲ ਹਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤਿ ਨੂੰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੩. ਕਨਾਲ ੧੪. ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਛਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਬੱਧੇ ਸਨ ਉਹ (ਇੱਕ ਕਿੱਕਰ, ਛੀ ਟਾਹਲੀਆਂ) ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਗੁਰੂ ਕੀ ਟਾਲ੍ਹੀਆਂ ਹੈ."},{"id":23209,"word":"gurU kI twlHIAW","wordUni":"ਗੁਰੂ ਕੀ ਟਾਲ੍ਹੀਆਂ","definition":"ijlw huiSAwrpur, qsIl gVHSMkr, Qwxw mwhlpur dy ipMf \"goNdpur\" qoN d`Kx v`l A`D mIl dy krIb SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU swihb \"purhIrW\" qoN c`lky kIrqpur v`l jWdy ie¤Qy Tihry hn. ieh rylvy stySn \"sYlw Kurd\" qoN A`T mIl p`Cm, \"PgvwVy\" qoN bwrW mIl pUrv Aqy huiSAwrpur qoN cOdW mIl d`Kx hY. v`fw mylw koeI nhIN huMdw, swDwrx joV myl hr sMkRWiq ƒ ho jWdw hY. gurdÍwry nwl 3. knwl 14. mrly zmIn hY.#ijnHW ibrCW nwl siqgurU jI dy GoVy b¤Dy sn auh (ie`k ik`kr, CI twhlIAW) mOjUd hn, iesy kwrx gurdÍwry dw nwauN gurU kI twlHIAW hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ, ਥਾਣਾ ਮਾਹਲਪੁਰ ਦੇ ਪਿੰਡ \"ਗੋਂਦਪੁਰ\" ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ \"ਪੁਰਹੀਰਾਂ\" ਤੋਂ ਚੱਲਕੇ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਇਹ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਸੈਲਾ ਖੁਰਦ\" ਤੋਂ ਅੱਠ ਮੀਲ ਪੱਛਮ, \"ਫਗਵਾੜੇ\" ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਵੱਡਾ ਮੇਲਾ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਸਾਧਾਰਣ ਜੋੜ ਮੇਲ ਹਰ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤਿ ਨੂੰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੩. ਕਨਾਲ ੧੪. ਮਰਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਬਿਰਛਾਂ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਬੱਧੇ ਸਨ ਉਹ (ਇੱਕ ਕਿੱਕਰ, ਛੀ ਟਾਹਲੀਆਂ) ਮੌਜੂਦ ਹਨ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਨਾਉਂ ਗੁਰੂ ਕੀ ਟਾਲ੍ਹੀਆਂ ਹੈ."},{"id":23271,"word":"gulwb isMG","wordUni":"ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ","definition":"AimRq Ckx ip¤CoN bwbw gulwb rwie dw ieh nwm hoieAw. dyKo, sUrjm`l Aqy gulwbrwie[ 2. ie`k pRymI KqRI, ijsny dSmyS qoN AimRq Ckky dyS Aqy kOm dI syvw kIqI. ieh AwnMdpur dy jMg iv`c ShId hoieAw[ 3. dyKo, Kufwl AkbrvwlI[ 4. BweI gulwb isMG jI inrmly swDU, jo sMsikRq, ihMdI Aqy pMjwbI dy pMifq sn. ienHW dw jnm sMmq 1789 iv`c c¤by ijmIdwrW dI kul iv`c mwqw gOrI dy audroN ipqw rwXw (rwieAw) dy Gr ipMf syKv, ijs ƒ syKm BI AwKdy hn (ijlw lhOr, qsIl cUxIAW Qwxw srwiemugl) iv`c hoieAw.¹ Awp ny sMq mwn isMG jI qoN is`KDrm dI dIkw leI Aqy vydWqgRMQ pVHy,² Ar kwSI iv`c bhuq smw rihky sMsikRq dw ABÎws kIqw. pMifq gulwb isMG jI dI ieh pRbl ie`Cw sI ik Bwsw iv`c gRMQ ilKky dys dI syvw kIqI jwvy.#Awp ny sMmq 1834 iv`c BwvrswimRq, sMmq 1835 iv`c mokpMQ, sMmq 1839 iv`c ADÎwqmrwmwiex dw CMdW iv`c aulQw Aqy sMmq 1849 iv`c pRboDcMdR nwtk ricAw. ienHW dy ilKy hor BI keI au`qm gRMQ sn, jo eIrKw vwilAW dy h¤QoN ns† ho gey[#5. gulwb isMG fogrw. AsmYhlpur ifaulI iv`c (jo jMmU qoN s`q koh dy Pwsly pur hY) kysrI fogry dy Gr sn 1788 iv`c DÎwn isMG, sn 1797 iv`c gulwb isMG, sn 1801 iv`c sucyq isMG jMmy. ieh fogry keI QWeIN nOkrI krdy krdy AMq ƒ mhwrwjw rxjIq isMG dI &Oj iv`c BrqI hoey. pRwrbD dy c`kr nwl DÎwn isMG mhwrwjw dI ikRpw dw pwqR bxky gVveI qoN vDdw vDdw ifhuFI vwlw bx igAw, Aqy rwjw dI pdvI pweI. gulwb isMG BI rwjw bixAw. DÎwn isMG dI AOlwd hux puxC rwj kr rhI hY Aqy gulwb isMG dw vMS jMmU Aqy kSmIr dw mhwrwjw hY.#is`Krwj dy iCMn iBMn hox pur sn 1846 iv`c gulwb isMG ny AMgRyzI srkwr qoN vfI cqurweI nwl mhwrwjgI dw iKqwb Aqy 75 l`K rupXy bdly kSmIr dw ielwkw pRwpq kIqw. ies dw dyhWq Agsq sn 1857 iv`c hoieAw[#6. igVvVI invwsI mhwn pMifq gulwb isMG jI, ijnHW dy ivdÎwrQI sMq swDU isMG jI Aqy pMifq qwrw isMG jI pRis`D hoey hn. dyKo, swDU isMG Aqy qwrw isMG.","definitionUni":"ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਪਿੱਛੋਂ ਬਾਬਾ ਗੁਲਾਬ ਰਾਇ ਦਾ ਇਹ ਨਾਮ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਸੂਰਜਮੱਲ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬਰਾਇ। ੨. ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਖਤ੍ਰੀ, ਜਿਸਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਇਹ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ। ੩. ਦੇਖੋ, ਖੁਡਾਲ ਅਕਬਰਵਾਲੀ। ੪. ਭਾਈ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ, ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪੰਡਿਤ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੭੮੯ ਵਿੱਚ ਚੱਬੇ ਜਿਮੀਦਾਰਾਂ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੌਰੀ ਦੇ ਉਦਰੋਂ ਪਿਤਾ ਰਾਯਾ (ਰਾਇਆ) ਦੇ ਘਰ ਪਿੰਡ ਸੇਖਵ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੇਖਮ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ (ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ, ਤਸੀਲ ਚੂਣੀਆਂ ਥਾਣਾ ਸਰਾਇਮੁਗਲ) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.¹ ਆਪ ਨੇ ਸੰਤ ਮਾਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਸਿੱਖਧਰਮ ਦੀ ਦੀਕ੍ਸ਼ਾ ਲਈ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹੇ,² ਅਰ ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਮਾ ਰਹਿਕੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ ਕੀਤਾ. ਪੰਡਿਤ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਇਹ ਪ੍ਰਬਲ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖਕੇ ਦੇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ.#ਆਪ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੮੩੪ ਵਿੱਚ ਭਾਵਰਸਾਮ੍ਰਿਤ, ਸੰਮਤ ੧੮੩੫ ਵਿੱਚ ਮੋਕ੍ਸ਼ਪੰਥ, ਸੰਮਤ ੧੮੩੯ ਵਿੱਚ ਅਧ੍ਯਾਤਮਰਾਮਾਇਣ ਦਾ ਛੰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਲਥਾ ਅਤੇ ਸੰਮਤ ੧੮੪੯ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਬੋਧਚੰਦ੍ਰ ਨਾਟਕ ਰਚਿਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਿਖੇ ਹੋਰ ਭੀ ਕਈ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਸਨ, ਜੋ ਈਰਖਾ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਨਸ੍ਟ ਹੋ ਗਏ।#੫. ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰਾ. ਅਸਮੈਹਲਪੁਰ ਡਿਉਲੀ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਜੰਮੂ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕੋਹ ਦੇ ਫਾਸਲੇ ਪੁਰ ਹੈ) ਕੇਸਰੀ ਡੋਗਰੇ ਦੇ ਘਰ ਸਨ ੧੭੮੮ ਵਿੱਚ ਧ੍ਯਾਨ ਸਿੰਘ, ਸਨ ੧੭੯੭ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ, ਸਨ ੧੮੦੧ ਵਿੱਚ ਸੁਚੇਤ ਸਿੰਘ ਜੰਮੇ. ਇਹ ਡੋਗਰੇ ਕਈ ਥਾਂਈਂ ਨੌਕਰੀ ਕਰਦੇ ਕਰਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਏ. ਪ੍ਰਾਰਬਧ ਦੇ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਧ੍ਯਾਨ ਸਿੰਘ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ ਬਣਕੇ ਗੜਵਈ ਤੋਂ ਵਧਦਾ ਵਧਦਾ ਡਿਹੁਢੀ ਵਾਲਾ ਬਣ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਪਾਈ. ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਭੀ ਰਾਜਾ ਬਣਿਆ. ਧ੍ਯਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੁਣ ਪੁਣਛ ਰਾਜ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਜੰਮੂ ਅਤੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੈ.#ਸਿੱਖਰਾਜ ਦੇ ਛਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੋਣ ਪੁਰ ਸਨ ੧੮੪੬ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਵਡੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਗੀ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਅਤੇ ੭੫ ਲੱਖ ਰੁਪਯੇ ਬਦਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੮੫੭ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ।#੬. ਗਿੜਵੜੀ ਨਿਵਾਸੀ ਮਹਾਨ ਪੰਡਿਤ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀ ਸੰਤ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਪੰਡਿਤ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ."},{"id":23273,"word":"gulwbdws","wordUni":"ਗੁਲਾਬਦਾਸ","definition":"rtOl ipMf jo qrnqwrn dy pws hY, aus dy vsnIk hmIry rtOl j`t dy Gr dyso dy audr qoN sMmq 1866 iv`c gulwbdws pYdw hoieAw. kuJ icr isMGW dI nOkrI krky kusUr invwsI hIrwdws audwsI dw cylw ho igAw. nwBy dy ielwky DnOly ipMf bwvw DÎwndws jI qoN kwvÎivdÎw pVHI Aqy hirdws (igirDr) kiv dI sMgiq krky kivqw rcx l`gw. Pyr BweI dyvw isMG inrmly qoN vydWq pVHky nwisœk bx igAw. ies dI sMpRdwX dy lok gulwbdwsIey AKwauNdy hn. gulwbdws dw pRis`D fyrw c`iTAWvwlw ipMf iv`c kusUr pws hY. gulwb dws dy rcy hoey SbdW dw sMgRih \"aupdys ivlws\" pusœk hY. gulwbdws dw dyhWq BwdoN sudI 12. sMmq 1930 ƒ hoieAw[#2. rwj pitAwly dI qsIl BvwnIgVH dy ipMf mwJI dy invwsI ie`k inrbwx audwsI swDU, ijnHW dw jnm sMmq 1880 Aqy dyhWq 1959 iv`c hoieAw. ieh gurbwxI dy vfy pRymI Aqy au¤cy Awcwr vwly sn. ivdÎw pVHwauxI Aqy suMdr A`Kr ilKky gRMQ dwn krny Awp dw in`q krm sI. ienHW ny bhuq swDUAW ƒ kwSI Awidk AsQwnW iv`c Byjky ivdÎw pVHweI.#gulwbdws jI dy keI cyly ies vyly pRis`D ivdÍwn hn, ijnHW iv¤coN Bwsw Aqy sMsikRq dy au`qm kvI pMifq ikRsndws SwsqRI jI Anyk gRMQW dy krqw audwsIpMQ iv`c rqn rUp hn.","definitionUni":"ਰਟੌਲ ਪਿੰਡ ਜੋ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਹਮੀਰੇ ਰਟੌਲ ਜੱਟ ਦੇ ਘਰ ਦੇਸੋ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੮੬੬ ਵਿੱਚ ਗੁਲਾਬਦਾਸ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਕੁਝ ਚਿਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਕੁਸੂਰ ਨਿਵਾਸੀ ਹੀਰਾਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ. ਨਾਭੇ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਧਨੌਲੇ ਪਿੰਡ ਬਾਵਾ ਧ੍ਯਾਨਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਕਾਵ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਹਰਿਦਾਸ (ਗਿਰਿਧਰ) ਕਵਿ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਕਵਿਤਾ ਰਚਣ ਲੱਗਾ. ਫੇਰ ਭਾਈ ਦੇਵਾ ਸਿੰਘ ਨਿਰਮਲੇ ਤੋਂ ਵੇਦਾਂਤ ਪੜ੍ਹਕੇ ਨਾਸ੍ਤਿਕ ਬਣ ਗਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁਲਾਬਦਾਸੀਏ ਅਖਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਗੁਲਾਬਦਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਡੇਰਾ ਚੱਠਿਆਂਵਾਲਾ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੁਸੂਰ ਪਾਸ ਹੈ. ਗੁਲਾਬ ਦਾਸ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ \"ਉਪਦੇਸ ਵਿਲਾਸ\" ਪੁਸ੍ਤਕ ਹੈ. ਗੁਲਾਬਦਾਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ੧੨. ਸੰਮਤ ੧੯੩੦ ਨੂੰ ਹੋਇਆ।#੨. ਰਾਜ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਤਸੀਲ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪਿੰਡ ਮਾਝੀ ਦੇ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਨਿਰਬਾਣ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੮੮੦ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ੧੯੫੯ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਵਡੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਆਚਾਰ ਵਾਲੇ ਸਨ. ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੜ੍ਹਾਉਣੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਅੱਖਰ ਲਿਖਕੇ ਗ੍ਰੰਥ ਦਾਨ ਕਰਨੇ ਆਪ ਦਾ ਨਿੱਤ ਕਰਮ ਸੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭੇਜਕੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੜ੍ਹਾਈ.#ਗੁਲਾਬਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਕਈ ਚੇਲੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਭਾਸਾ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਪੰਡਿਤ ਕ੍ਰਿਸਨਦਾਸ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰੀ ਜੀ ਅਨੇਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਕਰਤਾ ਉਦਾਸੀਪੰਥ ਵਿੱਚ ਰਤਨ ਰੂਪ ਹਨ."},{"id":23281,"word":"gulwbU","wordUni":"ਗੁਲਾਬੂ","definition":"ieh qmwKU vycxvwlw ie`k bwxIAW sI. bhwdurSwh vyly jd isMGW dI DrmvIrqw vyKI, qW ^wlswdl nwl iml igAw. ies ny lohgVH dy ikly bMdy bhwdur dI poSwk pihnky vYrIAW ƒ DoKw id`qw, ijs qoN bMdwbhwdur shI slwmq phwVW v`l clw igAw. gulwbU lohy dy ipMjry pwky id`lI ByijAw igAw Aqy keI vrHy kYd irhw. jd bMdwbhwdur kYd ho ky id`lI phuMicAw qW aus dy swhmxy gulwbU kql kIqw igAw.","definitionUni":"ਇਹ ਤਮਾਖੂ ਵੇਚਣਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਾਣੀਆਂ ਸੀ. ਬਹਾਦੁਰਸ਼ਾਹ ਵੇਲੇ ਜਦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੀ ਧਰਮਵੀਰਤਾ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨਾਲ ਮਿਲ ਗਿਆ. ਇਸ ਨੇ ਲੋਹਗੜ੍ਹ ਦੇ ਕਿਲੇ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦੁਰ ਦੀ ਪੋਸ਼ਾਕ ਪਹਿਨਕੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਧੋਖਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬੰਦਾਬਹਾਦੁਰ ਸਹੀ ਸਲਾਮਤ ਪਹਾੜਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਗਿਆ. ਗੁਲਾਬੂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਪਿੰਜਰੇ ਪਾਕੇ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਕੈਦ ਰਿਹਾ. ਜਦ ਬੰਦਾਬਹਾਦੁਰ ਕੈਦ ਹੋ ਕੇ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਗੁਲਾਬੂ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ."},{"id":23291,"word":"guilsqW","wordUni":"ਗੁਲਿਸਤਾਂ","definition":"&w. [گُلِستان] sMgÎw- Pu`lW dw AsQwn. bwg[ 2. SYKswdI dI &wrsI iv`c ilKI ie`k au`qm ikqwb, ijs dw aulQw Anyk bolIAW iv`c ho igAw hY. mhwrwjw nryNdR isMG jI pitAwlwpqI dy kvI BweI bsMq isMG ny ies dw CMdb`D au`qm Anuvwd kIqw hY.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [گُلِستان] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਬਾਗ। ੨. ਸ਼ੈਖਸਾਦੀ ਦੀ ਫ਼ਾਰਸੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖੀ ਇੱਕ ਉੱਤਮ ਕਿਤਾਬ, ਜਿਸ ਦਾ ਉਲਥਾ ਅਨੇਕ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਟਿਆਲਾਪਤੀ ਦੇ ਕਵੀ ਭਾਈ ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਛੰਦਬੱਧ ਉੱਤਮ ਅਨੁਵਾਦ ਕੀਤਾ ਹੈ."},{"id":23340,"word":"gUFwrQ dIipkw","wordUni":"ਗੂਢਾਰਥ ਦੀਪਿਕਾ","definition":"pMifq inhwl isMG jI inrmly swDU dw iliKAw sMsikRq Bwsw iv`c jpujI dw tIkw, ijs iv`c SMkr dy vydWq sUqRW dy BwSÎ Anuswr jpujI dy pwT dw pRbMD Aqy Bwv pRgt kIqw hY. ieh tIkw krIb sMmq 1940 dy iqAwr hoieAw hY.","definitionUni":"ਪੰਡਿਤ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਜਪੁਜੀ ਦਾ ਟੀਕਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਕਰ ਦੇ ਵੇਦਾਂਤ ਸੂਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼੍ਯ ਅਨੁਸਾਰ ਜਪੁਜੀ ਦੇ ਪਾਠ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਤੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਇਹ ਟੀਕਾ ਕਰੀਬ ਸੰਮਤ ੧੯੪੦ ਦੇ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਹੈ."},{"id":23341,"word":"gUFoikœ","wordUni":"ਗੂਢੋਕ੍ਤਿ","definition":"gupq kQn[ 2. ie`k ArQwlMkwr. kihxw hor prQwie AQvw hor ƒ sMboDn krky, pr ieSwrw hor v`l krnw \"gUFoikœ\" hY. ies dw nwauN \"AnÎoikœ\" BI hY.#vÎwjihN pr aupdyS kr prm cwqurI sMg,#AlMkwr gUFoikœ qihN vrxq kiv nvrMg.#(rwmcMdRBUsx)#jihN smJwXY AOr ko fwr AOr pY bwq,#so AnÎoikœ nwm kiv vrxq rs srswq.#audwhrx-#(1) isMml ruK srwierw Aiq dIrG Aiq mucu,#Eie ij Awvih Aws kir jwih inrwsy ikqu?#(vwr Awsw)#(2) hMsw vyK qrMidAw bgw iB AwieAw cwau,#fuib muey bg bpuVy isr qil aupir pwau.#(vwr vf mÚ 3)#(3) dwdur, qU kbih n jwnis ry,#BKis isbwlu bsis inrml jl,#AimRqu n lKis ry.#(mwrU mÚ 1)#(4) kbIr smuMdu n CofIAY jau Aiq Kwro hoie,#poKir poKir FUFqy Blo n kihhY koie.#(s. kbIr)#(5) swrs ky nwdn ko bwd nw sunq khUM#nwhk hI bkbwd dwdur mhw krYN,#\"SRI piq\" su kiv jhW AOj nw srojn ko#PUlYN n BMBUl jWihN ic`q dY chw krYN,#bkn kI bwnI kI ibrwjq hY rwjDwnI#kweI soN kilq pwnI hyrq hhw krYN,#GoNGn ky jwl jWmy nreI isvwr qW my#eysy pwpI qwl ko mrwl ly khW krYN?#(6) Coty Coty pwq kOny kwm ky n Thrwq#dyKy Cut CWh mn kYsykY rsweIey,#pYny pYny kMtk iblokkY bFq sUl#mUl hU my TOr ivSRwm ko n pweIey,#\"lwl\" kiv PUly PUl rs rUp gMD ibn#sÍwd ibnw Pl muK kYsykY lgweIey,#qm hI khO n hy bbUr khW DwrI mOn?#kOn Aws rwK rwvry ky Aws AweIey?#(7) sunIey ivtp pRBu! puhp iqhwry hm#rwKIey hmY qo SoBw rwvrI bFwie hYN,#qjhoN hrK qy, n cwro kCu Awp sn#jhW jhW jWieN qhW dUnI Cib pwie hYN,#surn cFYNgy surnr n cFYNgy sIs,#sukiv \"rhIm\" hwQ hwQ hI ibkwie hYN,#dyS my rhyNgy prdyS my rhyNgy, kwhUM#Bys my rhyNgy pr rwvry khwie hYN.#mhwrwjw nryNdR isMG swihb pitAwlwpiq dy drbwr dy BUKx BweI bsMq isMG jI ny ie`k sqseI ilKI hY, ijs dy kuJ dohy gUFoikœ dy audwhrxrUp A¤gy ilKy jWdy hn-#hMs AnÎoikœ#iml hYN hMs! rswl Pl, sIql jl suB CWh, vy mukqw ibn mwnsr, imlYN Awn sr nwh. mwnsrovr moN krYN, jÎoN qÎoN kr inrbwh, qU n isMDu qt jWn kI, krYN hMs! icq cwh. ibn mukqw puKrIn¹ mY, kb lg hoie inBwau, kgln bgln mWJ iml, hMs! n log hswau. qU mrwl! bYTq khW, pMK svwr svwr? XhW KIr Aru nIr ko, rihq Bwau iekswr.#ikMSuk² AnÎoikœ#nih prwg mkrMd nih, nih sugMiD suK mUl,#mq ikMSuk aur AYNT kr, Awey BRmr ju BUl.#qU n grb ikMSuk kusm, hY muih AiDk sugMD.#khW BXo mਁfrwq jo, Xh mDukr mdAMD?#gj AnÎoikœ#kq kutyv³ qokoN prI, Ary krI! miqkUr,#Ab AwnÎo AnHvwX qU, Ab mylq isr DUr.#kwk AnÎoikœ#ikqo kwk pRiqpwl qU, ikqo lwf dY XWih.#jb kb koikl ky bcw, imlYN koikln mWih.#isMG AnÎoikœ.#hnq myNfkn ko khW, ry Ajwn imRgrwie?#mwr m`q gjrwj ko, sB pirvwr AGwie.#isMG qor ipq mwq ny, ibRQw lfwXo lwf,#AjAMfn ko qkq qU, gjgMfn⁴ ko Cwf.#AwmR AnÎoikœ#qU rswl sB ko suKd, dyq sPl rs BIn,#XWhI qy ibiD krq nih, qoih kbY pqhIn[[⁵.#rsnw AnÎoikœ#rsnw! quv As nw koaU, sIlvMq s hulws,#kiTn dsnmY idvs ins, krq vXs Br vws.#ArI jIh, pigXw⁶[[ kihq, bol bYn rsbor,#qor kurKqI qnk sI, krY kubKqI⁷ mor.#ADr AnÎoikœ#kFn dyhu mq bdn qy, Ary ADr! Asbol,#nwhk bsq pros quh, kUty jwihN kpol. A`k AnÎoikœ#Ark! QlI⁸ ky mWJ inj, BlI su bYs ibqwau,#qU AWbn ky mulk mY, mq inj pq auqrwau.#bk (bglw) AnÎoikœ#KIr nIr iblgwvqo, jO bk myNfk Kwie,#ko pRiqpwlq hMs ko, mukqw cog cugwie?#Ary piQk, quv idRgn mY, rhÎo swDu SuB sUJ,#Xw bk ko ibvhwr qU, muih myNfk qy bUJ.#grDB (gDw) AnÎoikœ#khW BXo quih pIT pr, ldI ikqwb hjwr,#qU n mulwno hoie Kr, gUn plwno fwr.#ry grDB, XWqy kihq grDB qoih jhwn,#sIKÎo rMc n gÎwn qYN hoq ieqy bf kwn.#ibVwl (ib`lw) AnÎoikœ#ikqO kiTn bRq Dwr kr, prsYN jwie ikdwr,#imtY mMjwr n ibn ikXy, mUKk mws Ahwr.#au`lU AnÎoikœ#qv AiKXn mY imqR⁹ kI rhI n jb pihcwn,#kihn lgÎo sB jgq quih, nwm aulUk bKwn#bwgvwn AnÎoikœ#ry mwlI, quih Pln kI AiBlwKw n lKwie.#qYN swKwimRg¹⁰ ivpn ky rwKw dey bnwie#mwlI! ijNh KwlI audr iqh Pl dyh jrUr!#rhÎo AGwie AਁgUr soN KÍwvq qWih KjUr.#qihN n rwK mwlI Ary, jih Pl Bry ipXUK,#Xw bwnr ko sONp qU, br gUlr ky rUK.#koikl kykI¹¹ ko Sbd sun suhwq nih qoih,#mwlI, lwlI Bwl kI, Ab kCu kwlI hoih,#Ary bwgvwry, krq kq rqnwry¹² nYn?#jO n mDur Pl dyq qU, bol mDur muK bYn.#ib`l AnÎoikœ#rwK Awpny pws qU ibl ApnI b^SIS,#qor Pln ky sihn ko, nihn mor bl sIs.#Porq isr jwckn ko, dY Pl Aiq bysÍwd,#ibl, muih swc bqwau qU, ikXo kOn ausqwd?#sulqwn (srvr) AnÎoikœ#qU prDn hrvwie kr, Kwie KuSI inq hoih,#AwXq kvn kurwn kI, Awvq pFnI qoih?#pwvq DWn kuDWn jihN, qurq mnwvq eId,#jYso qU sulqwn hYN, qYsy qor murId.#ie`K AnÎoikœ#cUmYN cwtYN aUK quih, ikqo lwie ihX hyq,#ibn kwty kUty ibnw, qU n kbY rs dyq.#bkrI AnÎoikœ#Ajw, iqhwry pUq ko, jb kb isr DV hY n,#qU lKdwqw¹³ ko khYN, ikqoN cUrmw dYn.#Aho Ajw, qv pRikRq ko khoN khW mq kUr,#myNgn gn qYN pUrkr, dIno dUD jrUr.#khW BXo sT sÍwn quih, dyq Ajw Aiq qRws,#qU PrXwdI jwh ijn, BUKy iBVhn pws¹⁴.#Ajw, qor prvwr mYN, bFY ikqI ikn rwr,#qU n jwie iBVhwn iFg nÎwau lYn inrDwr.#Ajw, iqhwry pUq ko imtY Awp hI Gwie,#qU mq htvwXo chYN, sÍwnn qy ctvwie.#mlwh AnÎoikœ#lwvq vwr n pwr qU bhIjwq jljwn¹⁵,#qor mlwhI lYn ky, mY mlwh! kurbwn.#bWdr AnÎoikœ#qU dyKÎo bhu bwr kip, mtkwvq idRg doie,#hwv Bwv lK rwvry, rIJq lKÎo n koie.#dIpk AnÎoikœ#Ary idXo¹⁶, qYN kridXo auijAwro Gr mwih,#qor pgn qr ko kbY, imtq AਁDro nwih.#jb dIpk bwro¹⁷ huqo, Qo auijXwro gyh,#bfo¹⁸ hoXkr qYN ikXo, bf AMDÎwro eyh.#BYNs AnÎoikœ#mihK iqhwry bfn rhI sdw Xih bwn,#pwCy pwnI ipXq sB pwie pRQm Gmswn.#cwqk AnÎoikœ#sB myGn ko jwc ijn, cwqRk! coNc pswr,#ey brswvnhwr nih, ey qrswvnhwr.#cUhw AnÎoikœ#ibGnibnwsn¹⁹ ko bnÎo, qU bwhn isrqwj,#ibGn krq ins idn iPrq, ry mUKk inrlwj.#sUr AnÎoikœ#ry sUkr, kq iPrq qU dÍYk dsn isq kwF?#gjmukqw cwbn cihq, vy isMGn kI dwF.#khW BXo iFg rwK quih, krq isMG icqcwh.#ry bYrwh, isKwvmq, cln Xwih byrwh²⁰#ry sUkr Ds qwl mY, qU mwrq Kurqwl,#AwvihN mMju mrwl qO khW kwt hYN kwl?#bnÎo sicv jO isMG ko, Qoro Kwh inlwj,#lK motwpn nih krY, Kotwpn imRgrwj.#lKÎo bhuq drXwv mY, qYrq Xuq prvwr,#nih sUkr, qv pUC gih, BXo muswPr pwr.#mIrW pIr AnÎoikœ#Kylq qU priqRXn my, Fol bjwie suCMd,#qU khu ikn pIrwn mY, ry mIrW miqmMd?","definitionUni":"ਗੁਪਤ ਕਥਨ। ੨. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਕਹਿਣਾ ਹੋਰ ਪਰਥਾਇ ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਰ ਵੱਲ ਕਰਨਾ \"ਗੂਢੋਕ੍ਤਿ\" ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ\" ਭੀ ਹੈ.#ਵ੍ਯਾਜਹਿਂ ਪਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ ਪਰਮ ਚਾਤੁਰੀ ਸੰਗ,#ਅਲੰਕਾਰ ਗੂਢੋਕ੍ਤਿ ਤਹਿਂ ਵਰਣਤ ਕਵਿ ਨਵਰੰਗ.#(ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਭੂਸਣ)#ਜਹਿਂ ਸਮਝਾਯੈ ਔਰ ਕੋ ਡਾਰ ਔਰ ਪੈ ਬਾਤ,#ਸੋ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ ਨਾਮ ਕਵਿ ਵਰਣਤ ਰਸ ਸਰਸਾਤ.#ਉਦਾਹਰਣ-#(੧) ਸਿੰਮਲ ਰੁਖ ਸਰਾਇਰਾ ਅਤਿ ਦੀਰਘ ਅਤਿ ਮੁਚੁ,#ਓਇ ਜਿ ਆਵਹਿ ਆਸ ਕਰਿ ਜਾਹਿ ਨਿਰਾਸੇ ਕਿਤੁ?#(ਵਾਰ ਆਸਾ)#(੨) ਹੰਸਾ ਵੇਖ ਤਰੰਦਿਆ ਬਗਾ ਭਿ ਆਇਆ ਚਾਉ,#ਡੁਬਿ ਮੁਏ ਬਗ ਬਪੁੜੇ ਸਿਰ ਤਲਿ ਉਪਰਿ ਪਾਉ.#(ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩)#(੩) ਦਾਦੁਰ, ਤੂ ਕਬਹਿ ਨ ਜਾਨਸਿ ਰੇ,#ਭਖਸਿ ਸਿਬਾਲੁ ਬਸਸਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ,#ਅਮ੍ਰਿਤੁ ਨ ਲਖਸਿ ਰੇ.#(ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)#(੪) ਕਬੀਰ ਸਮੁੰਦੁ ਨ ਛੋਡੀਐ ਜਉ ਅਤਿ ਖਾਰੋ ਹੋਇ,#ਪੋਖਰਿ ਪੋਖਰਿ ਢੂਢਤੇ ਭਲੋ ਨ ਕਹਿਹੈ ਕੋਇ.#(ਸ. ਕਬੀਰ)#(੫) ਸਾਰਸ ਕੇ ਨਾਦਨ ਕੋ ਬਾਦ ਨਾ ਸੁਨਤ ਕਹੂੰ#ਨਾਹਕ ਹੀ ਬਕਬਾਦ ਦਾਦੁਰ ਮਹਾ ਕਰੈਂ,#\"ਸ਼੍ਰੀ ਪਤਿ\" ਸੁ ਕਵਿ ਜਹਾਂ ਔਜ ਨਾ ਸਰੋਜਨ ਕੋ#ਫੂਲੈਂ ਨ ਭੰਭੂਲ ਜਾਂਹਿਂ ਚਿੱਤ ਦੈ ਚਹਾ ਕਰੈਂ,#ਬਕਨ ਕੀ ਬਾਨੀ ਕੀ ਬਿਰਾਜਤ ਹੈ ਰਾਜਧਾਨੀ#ਕਾਈ ਸੋਂ ਕਲਿਤ ਪਾਨੀ ਹੇਰਤ ਹਹਾ ਕਰੈਂ,#ਘੋਂਘਨ ਕੇ ਜਾਲ ਜਾਂਮੇ ਨਰਈ ਸਿਵਾਰ ਤਾਂ ਮੇ#ਏਸੇ ਪਾਪੀ ਤਾਲ ਕੋ ਮਰਾਲ ਲੇ ਕਹਾਂ ਕਰੈਂ?#(੬) ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪਾਤ ਕੌਨੇ ਕਾਮ ਕੇ ਨ ਠਹਰਾਤ#ਦੇਖੇ ਛੁਟ ਛਾਂਹ ਮਨ ਕੈਸੇਕੈ ਰਸਾਈਏ,#ਪੈਨੇ ਪੈਨੇ ਕੰਟਕ ਬਿਲੋਕਕੈ ਬਢਤ ਸੂਲ#ਮੂਲ ਹੂ ਮੇ ਠੌਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕੋ ਨ ਪਾਈਏ,#\"ਲਾਲ\" ਕਵਿ ਫੂਲੇ ਫੂਲ ਰਸ ਰੂਪ ਗੰਧ ਬਿਨ#ਸ੍ਵਾਦ ਬਿਨਾ ਫਲ ਮੁਖ ਕੈਸੇਕੈ ਲਗਾਈਏ,#ਤਮ ਹੀ ਕਹੌ ਨ ਹੇ ਬਬੂਰ ਕਹਾਂ ਧਾਰੀ ਮੌਨ?#ਕੌਨ ਆਸ ਰਾਖ ਰਾਵਰੇ ਕੇ ਆਸ ਆਈਏ?#(੭) ਸੁਨੀਏ ਵਿਟਪ ਪ੍ਰਭੁ! ਪੁਹਪ ਤਿਹਾਰੇ ਹਮ#ਰਾਖੀਏ ਹਮੈ ਤੋ ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਵਰੀ ਬਢਾਇ ਹੈਂ,#ਤਜਹੋਂ ਹਰਖ ਤੇ, ਨ ਚਾਰੋ ਕਛੁ ਆਪ ਸਨ#ਜਹਾਂ ਜਹਾਂ ਜਾਂਇਂ ਤਹਾਂ ਦੂਨੀ ਛਬਿ ਪਾਇ ਹੈਂ,#ਸੁਰਨ ਚਢੈਂਗੇ ਸੁਰਨਰ ਨ ਚਢੈਂਗੇ ਸੀਸ,#ਸੁਕਵਿ \"ਰਹੀਮ\" ਹਾਥ ਹਾਥ ਹੀ ਬਿਕਾਇ ਹੈਂ,#ਦੇਸ਼ ਮੇ ਰਹੇਂਗੇ ਪਰਦੇਸ਼ ਮੇ ਰਹੇਂਗੇ, ਕਾਹੂੰ#ਭੇਸ ਮੇ ਰਹੇਂਗੇ ਪਰ ਰਾਵਰੇ ਕਹਾਇ ਹੈਂ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਭੂਖਣ ਭਾਈ ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਤਸਈ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਦੋਹੇ ਗੂਢੋਕ੍ਤਿ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣਰੂਪ ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-#ਹੰਸ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਮਿਲ ਹੈਂ ਹੰਸ! ਰਸਾਲ ਫਲ, ਸੀਤਲ ਜਲ ਸੁਭ ਛਾਂਹ, ਵੇ ਮੁਕਤਾ ਬਿਨ ਮਾਨਸਰ, ਮਿਲੈਂ ਆਨ ਸਰ ਨਾਹ. ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਮੋਂ ਕਰੈਂ, ਜ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਕਰ ਨਿਰਬਾਹ, ਤੂ ਨ ਸਿੰਧੁ ਤਟ ਜਾਂਨ ਕੀ, ਕਰੈਂ ਹੰਸ! ਚਿਤ ਚਾਹ. ਬਿਨ ਮੁਕਤਾ ਪੁਖਰੀਨ¹ ਮੈ, ਕਬ ਲਗ ਹੋਇ ਨਿਭਾਉ, ਕਗਲਨ ਬਗਲਨ ਮਾਂਝ ਮਿਲ, ਹੰਸ! ਨ ਲੋਗ ਹਸਾਉ. ਤੂ ਮਰਾਲ! ਬੈਠਤ ਕਹਾਂ, ਪੰਖ ਸਵਾਰ ਸਵਾਰ? ਯਹਾਂ ਖੀਰ ਅਰੁ ਨੀਰ ਕੋ, ਰਹਿਤ ਭਾਉ ਇਕਸਾਰ.#ਕਿੰਸ਼ੁਕ² ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਨਹਿ ਪਰਾਗ ਮਕਰੰਦ ਨਹਿ, ਨਹਿ ਸੁਗੰਧਿ ਸੁਖ ਮੂਲ,#ਮਤ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਉਰ ਐਂਠ ਕਰ, ਆਏ ਭ੍ਰਮਰ ਜੁ ਭੂਲ.#ਤੂ ਨ ਗਰਬ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਕੁਸਮ, ਹੈ ਮੁਹਿ ਅਧਿਕ ਸੁਗੰਧ.#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਮਁਡਰਾਤ ਜੋ, ਯਹ ਮਧੁਕਰ ਮਦਅੰਧ?#ਗਜ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਤ ਕੁਟੇਵ³ ਤੋਕੋਂ ਪਰੀ, ਅਰੇ ਕਰੀ! ਮਤਿਕੂਰ,#ਅਬ ਆਨ੍ਯੋ ਅਨ੍ਹਵਾਯ ਤੂ, ਅਬ ਮੇਲਤ ਸਿਰ ਧੂਰ.#ਕਾਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਿਤੋ ਕਾਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਤੂ, ਕਿਤੋ ਲਾਡ ਦੈ ਯਾਂਹਿ.#ਜਬ ਕਬ ਕੋਕਿਲ ਕੇ ਬਚਾ, ਮਿਲੈਂ ਕੋਕਿਲਨ ਮਾਂਹਿ.#ਸਿੰਘ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ.#ਹਨਤ ਮੇਂਡਕਨ ਕੋ ਕਹਾਂ, ਰੇ ਅਜਾਨ ਮ੍ਰਿਗਰਾਇ?#ਮਾਰ ਮੱਤ ਗਜਰਾਜ ਕੋ, ਸਭ ਪਰਿਵਾਰ ਅਘਾਇ.#ਸਿੰਘ ਤੋਰ ਪਿਤ ਮਾਤ ਨੇ, ਬ੍ਰਿਥਾ ਲਡਾਯੋ ਲਾਡ,#ਅਜਅੰਡਨ ਕੋ ਤਕਤ ਤੂ, ਗਜਗੰਡਨ⁴ ਕੋ ਛਾਡ.#ਆਮ੍ਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤੂ ਰਸਾਲ ਸਭ ਕੋ ਸੁਖਦ, ਦੇਤ ਸਫਲ ਰਸ ਭੀਨ,#ਯਾਂਹੀ ਤੇ ਬਿਧਿ ਕਰਤ ਨਹਿ, ਤੋਹਿ ਕਬੈ ਪਤਹੀਨ।।⁵.#ਰਸਨਾ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰਸਨਾ! ਤੁਵ ਅਸ ਨਾ ਕੋਊ, ਸੀਲਵੰਤ ਸ ਹੁਲਾਸ,#ਕਠਿਨ ਦਸਨਮੈ ਦਿਵਸ ਨਿਸ, ਕਰਤ ਵਯਸ ਭਰ ਵਾਸ.#ਅਰੀ ਜੀਹ, ਪਗਿਯਾ⁶।। ਕਹਿਤ, ਬੋਲ ਬੈਨ ਰਸਬੋਰ,#ਤੋਰ ਕੁਰਖਤੀ ਤਨਕ ਸੀ, ਕਰੈ ਕੁਬਖਤੀ⁷ ਮੋਰ.#ਅਧਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਢਨ ਦੇਹੁ ਮਤ ਬਦਨ ਤੇ, ਅਰੇ ਅਧਰ! ਅਸਬੋਲ,#ਨਾਹਕ ਬਸਤ ਪਰੋਸ ਤੁਹ, ਕੂਟੇ ਜਾਹਿਂ ਕਪੋਲ. ਅੱਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਅਰਕ! ਥਲੀ⁸ ਕੇ ਮਾਂਝ ਨਿਜ, ਭਲੀ ਸੁ ਬੈਸ ਬਿਤਾਉ,#ਤੂ ਆਂਬਨ ਕੇ ਮੁਲਕ ਮੈ, ਮਤ ਨਿਜ ਪਤ ਉਤਰਾਉ.#ਬਕ (ਬਗਲਾ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਖੀਰ ਨੀਰ ਬਿਲਗਾਵਤੋ, ਜੌ ਬਕ ਮੇਂਡਕ ਖਾਇ,#ਕੋ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਤ ਹੰਸ ਕੋ, ਮੁਕਤਾ ਚੋਗ ਚੁਗਾਇ?#ਅਰੇ ਪਥਿਕ, ਤੁਵ ਦ੍ਰਿਗਨ ਮੈ, ਰਹ੍ਯੋ ਸਾਧੁ ਸ਼ੁਭ ਸੂਝ,#ਯਾ ਬਕ ਕੋ ਬਿਵਹਾਰ ਤੂ, ਮੁਹਿ ਮੇਂਡਕ ਤੇ ਬੂਝ.#ਗਰਧਭ (ਗਧਾ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਤੁਹਿ ਪੀਠ ਪਰ, ਲਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹਜਾਰ,#ਤੂ ਨ ਮੁਲਾਨੋ ਹੋਇ ਖਰ, ਗੂਨ ਪਲਾਨੋ ਡਾਰ.#ਰੇ ਗਰਧਭ, ਯਾਂਤੇ ਕਹਿਤ ਗਰਧਭ ਤੋਹਿ ਜਹਾਨ,#ਸੀਖ੍ਯੋ ਰੰਚ ਨ ਗ੍ਯਾਨ ਤੈਂ ਹੋਤ ਇਤੇ ਬਡ ਕਾਨ.#ਬਿੜਾਲ (ਬਿੱਲਾ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਿਤੌ ਕਠਿਨ ਬ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕਰ, ਪਰਸੈਂ ਜਾਇ ਕਿਦਾਰ,#ਮਿਟੈ ਮੰਜਾਰ ਨ ਬਿਨ ਕਿਯੇ, ਮੂਖਕ ਮਾਸ ਅਹਾਰ.#ਉੱਲੂ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤਵ ਅਖਿਯਨ ਮੈ ਮਿਤ੍ਰ⁹ ਕੀ ਰਹੀ ਨ ਜਬ ਪਹਿਚਾਨ,#ਕਹਿਨ ਲਗ੍ਯੋ ਸਭ ਜਗਤ ਤੁਹਿ, ਨਾਮ ਉਲੂਕ ਬਖਾਨ#ਬਾਗਵਾਨ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰੇ ਮਾਲੀ, ਤੁਹਿ ਫਲਨ ਕੀ ਅਭਿਲਾਖਾ ਨ ਲਖਾਇ.#ਤੈਂ ਸਾਖਾਮ੍ਰਿਗ¹⁰ ਵਿਪਨ ਕੇ ਰਾਖਾ ਦਏ ਬਨਾਇ#ਮਾਲੀ! ਜਿਂਹ ਖਾਲੀ ਉਦਰ ਤਿਹ ਫਲ ਦੇਹ ਜਰੂਰ!#ਰਹ੍ਯੋ ਅਘਾਇ ਅਁਗੂਰ ਸੋਂ ਖ੍ਵਾਵਤ ਤਾਂਹਿ ਖਜੂਰ.#ਤਹਿਂ ਨ ਰਾਖ ਮਾਲੀ ਅਰੇ, ਜਹਿ ਫਲ ਭਰੇ ਪਿਯੂਖ,#ਯਾ ਬਾਨਰ ਕੋ ਸੌਂਪ ਤੂ, ਬਰ ਗੂਲਰ ਕੇ ਰੂਖ.#ਕੋਕਿਲ ਕੇਕੀ¹¹ ਕੋ ਸ਼ਬਦ ਸੁਨ ਸੁਹਾਤ ਨਹਿ ਤੋਹਿ,#ਮਾਲੀ, ਲਾਲੀ ਭਾਲ ਕੀ, ਅਬ ਕਛੁ ਕਾਲੀ ਹੋਹਿ,#ਅਰੇ ਬਾਗਵਾਰੇ, ਕਰਤ ਕਤ ਰਤਨਾਰੇ¹² ਨੈਨ?#ਜੌ ਨ ਮਧੁਰ ਫਲ ਦੇਤ ਤੂ, ਬੋਲ ਮਧੁਰ ਮੁਖ ਬੈਨ.#ਬਿੱਲ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰਾਖ ਆਪਨੇ ਪਾਸ ਤੂ ਬਿਲ ਅਪਨੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼,#ਤੋਰ ਫਲਨ ਕੇ ਸਹਿਨ ਕੋ, ਨਹਿਨ ਮੋਰ ਬਲ ਸੀਸ.#ਫੋਰਤ ਸਿਰ ਜਾਚਕਨ ਕੋ, ਦੈ ਫਲ ਅਤਿ ਬੇਸ੍ਵਾਦ,#ਬਿਲ, ਮੁਹਿ ਸਾਚ ਬਤਾਉ ਤੂ, ਕਿਯੋ ਕੌਨ ਉਸਤਾਦ?#ਸੁਲਤਾਨ (ਸਰਵਰ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤੂ ਪਰਧਨ ਹਰਵਾਇ ਕਰ, ਖਾਇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਿਤ ਹੋਹਿ,#ਆਯਤ ਕਵਨ ਕੁਰਾਨ ਕੀ, ਆਵਤ ਪਢਨੀ ਤੋਹਿ?#ਪਾਵਤ ਧਾਂਨ ਕੁਧਾਂਨ ਜਹਿਂ, ਤੁਰਤ ਮਨਾਵਤ ਈਦ,#ਜੈਸੋ ਤੂ ਸੁਲਤਾਨ ਹੈਂ, ਤੈਸੇ ਤੋਰ ਮੁਰੀਦ.#ਇੱਖ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਚੂਮੈਂ ਚਾਟੈਂ ਊਖ ਤੁਹਿ, ਕਿਤੋ ਲਾਇ ਹਿਯ ਹੇਤ,#ਬਿਨ ਕਾਟੇ ਕੂਟੇ ਬਿਨਾ, ਤੂ ਨ ਕਬੈ ਰਸ ਦੇਤ.#ਬਕਰੀ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਅਜਾ, ਤਿਹਾਰੇ ਪੂਤ ਕੋ, ਜਬ ਕਬ ਸਿਰ ਧੜ ਹੈ ਨ,#ਤੂ ਲਖਦਾਤਾ¹³ ਕੋ ਕਹੈਂ, ਕਿਤੋਂ ਚੂਰਮਾ ਦੈਨ.#ਅਹੋ ਅਜਾ, ਤਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਕੋ ਕਹੋਂ ਕਹਾਂ ਮਤ ਕੂਰ,#ਮੇਂਗਨ ਗਨ ਤੈਂ ਪੂਰਕਰ, ਦੀਨੋ ਦੂਧ ਜਰੂਰ.#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਸਠ ਸ੍ਵਾਨ ਤੁਹਿ, ਦੇਤ ਅਜਾ ਅਤਿ ਤ੍ਰਾਸ,#ਤੂ ਫਰਯਾਦੀ ਜਾਹ ਜਿਨ, ਭੂਖੇ ਭਿੜਹਨ ਪਾਸ¹⁴.#ਅਜਾ, ਤੋਰ ਪਰਵਾਰ ਮੈਂ, ਬਢੈ ਕਿਤੀ ਕਿਨ ਰਾਰ,#ਤੂ ਨ ਜਾਇ ਭਿੜਹਾਨ ਢਿਗ ਨ੍ਯਾਉ ਲੈਨ ਨਿਰਧਾਰ.#ਅਜਾ, ਤਿਹਾਰੇ ਪੂਤ ਕੋ ਮਿਟੈ ਆਪ ਹੀ ਘਾਇ,#ਤੂ ਮਤ ਹਟਵਾਯੋ ਚਹੈਂ, ਸ੍ਵਾਨਨ ਤੇ ਚਟਵਾਇ.#ਮਲਾਹ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਲਾਵਤ ਵਾਰ ਨ ਪਾਰ ਤੂ ਬਹੀਜਾਤ ਜਲਜਾਨ¹⁵,#ਤੋਰ ਮਲਾਹੀ ਲੈਨ ਕੇ, ਮੈ ਮਲਾਹ! ਕੁਰਬਾਨ.#ਬਾਂਦਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤੂ ਦੇਖ੍ਯੋ ਬਹੁ ਬਾਰ ਕਪਿ, ਮਟਕਾਵਤ ਦ੍ਰਿਗ ਦੋਇ,#ਹਾਵ ਭਾਵ ਲਖ ਰਾਵਰੇ, ਰੀਝਤ ਲਖ੍ਯੋ ਨ ਕੋਇ.#ਦੀਪਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਅਰੇ ਦਿਯੋ¹⁶, ਤੈਂ ਕਰਦਿਯੋ ਉਜਿਆਰੋ ਘਰ ਮਾਹਿ,#ਤੋਰ ਪਗਨ ਤਰ ਕੋ ਕਬੈ, ਮਿਟਤ ਅਁਧਰੋ ਨਾਹਿ.#ਜਬ ਦੀਪਕ ਬਾਰੋ¹⁷ ਹੁਤੋ, ਥੋ ਉਜਿਯਾਰੋ ਗੇਹ,#ਬਡੋ¹⁸ ਹੋਯਕਰ ਤੈਂ ਕਿਯੋ, ਬਡ ਅੰਧ੍ਯਾਰੋ ਏਹ.#ਭੈਂਸ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਮਹਿਖ ਤਿਹਾਰੇ ਬਡਨ ਰਹੀ ਸਦਾ ਯਹਿ ਬਾਨ,#ਪਾਛੇ ਪਾਨੀ ਪਿਯਤ ਸਭ ਪਾਇ ਪ੍ਰਥਮ ਘਮਸਾਨ.#ਚਾਤਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਸਭ ਮੇਘਨ ਕੋ ਜਾਚ ਜਿਨ, ਚਾਤ੍ਰਕ! ਚੋਂਚ ਪਸਾਰ,#ਏ ਬਰਸਾਵਨਹਾਰ ਨਹਿ, ਏ ਤਰਸਾਵਨਹਾਰ.#ਚੂਹਾ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਬਿਘਨਬਿਨਾਸਨ¹⁹ ਕੋ ਬਨ੍ਯੋ, ਤੂ ਬਾਹਨ ਸਿਰਤਾਜ,#ਬਿਘਨ ਕਰਤ ਨਿਸ ਦਿਨ ਫਿਰਤ, ਰੇ ਮੂਖਕ ਨਿਰਲਾਜ.#ਸੂਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰੇ ਸੂਕਰ, ਕਤ ਫਿਰਤ ਤੂ ਦ੍ਵੈਕ ਦਸਨ ਸਿਤ ਕਾਢ?#ਗਜਮੁਕਤਾ ਚਾਬਨ ਚਹਿਤ, ਵੇ ਸਿੰਘਨ ਕੀ ਦਾਢ.#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਢਿਗ ਰਾਖ ਤੁਹਿ, ਕਰਤ ਸਿੰਘ ਚਿਤਚਾਹ.#ਰੇ ਬੈਰਾਹ, ਸਿਖਾਵਮਤ, ਚਲਨ ਯਾਹਿ ਬੇਰਾਹ²⁰#ਰੇ ਸੂਕਰ ਧਸ ਤਾਲ ਮੈ, ਤੂ ਮਾਰਤ ਖੁਰਤਾਲ,#ਆਵਹਿਂ ਮੰਜੁ ਮਰਾਲ ਤੌ ਕਹਾਂ ਕਾਟ ਹੈਂ ਕਾਲ?#ਬਨ੍ਯੋ ਸਚਿਵ ਜੌ ਸਿੰਘ ਕੋ, ਥੋਰੋ ਖਾਹ ਨਿਲਾਜ,#ਲਖ ਮੋਟਾਪਨ ਨਹਿ ਕਰੈ, ਖੋਟਾਪਨ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ.#ਲਖ੍ਯੋ ਬਹੁਤ ਦਰਯਾਵ ਮੈ, ਤੈਰਤ ਯੁਤ ਪਰਵਾਰ,#ਨਹਿ ਸੂਕਰ, ਤਵ ਪੂਛ ਗਹਿ, ਭਯੋ ਮੁਸਾਫਰ ਪਾਰ.#ਮੀਰਾਂ ਪੀਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਖੇਲਤ ਤੂ ਪਰਤ੍ਰਿਯਨ ਮੇ, ਢੋਲ ਬਜਾਇ ਸੁਛੰਦ,#ਤੂ ਕਹੁ ਕਿਨ ਪੀਰਾਨ ਮੈ, ਰੇ ਮੀਰਾਂ ਮਤਿਮੰਦ?"},{"id":23342,"word":"gUFokiq","wordUni":"ਗੂਢੋਕਤਿ","definition":"gupq kQn[ 2. ie`k ArQwlMkwr. kihxw hor prQwie AQvw hor ƒ sMboDn krky, pr ieSwrw hor v`l krnw \"gUFoikœ\" hY. ies dw nwauN \"AnÎoikœ\" BI hY.#vÎwjihN pr aupdyS kr prm cwqurI sMg,#AlMkwr gUFoikœ qihN vrxq kiv nvrMg.#(rwmcMdRBUsx)#jihN smJwXY AOr ko fwr AOr pY bwq,#so AnÎoikœ nwm kiv vrxq rs srswq.#audwhrx-#(1) isMml ruK srwierw Aiq dIrG Aiq mucu,#Eie ij Awvih Aws kir jwih inrwsy ikqu?#(vwr Awsw)#(2) hMsw vyK qrMidAw bgw iB AwieAw cwau,#fuib muey bg bpuVy isr qil aupir pwau.#(vwr vf mÚ 3)#(3) dwdur, qU kbih n jwnis ry,#BKis isbwlu bsis inrml jl,#AimRqu n lKis ry.#(mwrU mÚ 1)#(4) kbIr smuMdu n CofIAY jau Aiq Kwro hoie,#poKir poKir FUFqy Blo n kihhY koie.#(s. kbIr)#(5) swrs ky nwdn ko bwd nw sunq khUM#nwhk hI bkbwd dwdur mhw krYN,#\"SRI piq\" su kiv jhW AOj nw srojn ko#PUlYN n BMBUl jWihN ic`q dY chw krYN,#bkn kI bwnI kI ibrwjq hY rwjDwnI#kweI soN kilq pwnI hyrq hhw krYN,#GoNGn ky jwl jWmy nreI isvwr qW my#eysy pwpI qwl ko mrwl ly khW krYN?#(6) Coty Coty pwq kOny kwm ky n Thrwq#dyKy Cut CWh mn kYsykY rsweIey,#pYny pYny kMtk iblokkY bFq sUl#mUl hU my TOr ivSRwm ko n pweIey,#\"lwl\" kiv PUly PUl rs rUp gMD ibn#sÍwd ibnw Pl muK kYsykY lgweIey,#qm hI khO n hy bbUr khW DwrI mOn?#kOn Aws rwK rwvry ky Aws AweIey?#(7) sunIey ivtp pRBu! puhp iqhwry hm#rwKIey hmY qo SoBw rwvrI bFwie hYN,#qjhoN hrK qy, n cwro kCu Awp sn#jhW jhW jWieN qhW dUnI Cib pwie hYN,#surn cFYNgy surnr n cFYNgy sIs,#sukiv \"rhIm\" hwQ hwQ hI ibkwie hYN,#dyS my rhyNgy prdyS my rhyNgy, kwhUM#Bys my rhyNgy pr rwvry khwie hYN.#mhwrwjw nryNdR isMG swihb pitAwlwpiq dy drbwr dy BUKx BweI bsMq isMG jI ny ie`k sqseI ilKI hY, ijs dy kuJ dohy gUFoikœ dy audwhrxrUp A¤gy ilKy jWdy hn-#hMs AnÎoikœ#iml hYN hMs! rswl Pl, sIql jl suB CWh, vy mukqw ibn mwnsr, imlYN Awn sr nwh. mwnsrovr moN krYN, jÎoN qÎoN kr inrbwh, qU n isMDu qt jWn kI, krYN hMs! icq cwh. ibn mukqw puKrIn¹ mY, kb lg hoie inBwau, kgln bgln mWJ iml, hMs! n log hswau. qU mrwl! bYTq khW, pMK svwr svwr? XhW KIr Aru nIr ko, rihq Bwau iekswr.#ikMSuk² AnÎoikœ#nih prwg mkrMd nih, nih sugMiD suK mUl,#mq ikMSuk aur AYNT kr, Awey BRmr ju BUl.#qU n grb ikMSuk kusm, hY muih AiDk sugMD.#khW BXo mਁfrwq jo, Xh mDukr mdAMD?#gj AnÎoikœ#kq kutyv³ qokoN prI, Ary krI! miqkUr,#Ab AwnÎo AnHvwX qU, Ab mylq isr DUr.#kwk AnÎoikœ#ikqo kwk pRiqpwl qU, ikqo lwf dY XWih.#jb kb koikl ky bcw, imlYN koikln mWih.#isMG AnÎoikœ.#hnq myNfkn ko khW, ry Ajwn imRgrwie?#mwr m`q gjrwj ko, sB pirvwr AGwie.#isMG qor ipq mwq ny, ibRQw lfwXo lwf,#AjAMfn ko qkq qU, gjgMfn⁴ ko Cwf.#AwmR AnÎoikœ#qU rswl sB ko suKd, dyq sPl rs BIn,#XWhI qy ibiD krq nih, qoih kbY pqhIn[[⁵.#rsnw AnÎoikœ#rsnw! quv As nw koaU, sIlvMq s hulws,#kiTn dsnmY idvs ins, krq vXs Br vws.#ArI jIh, pigXw⁶[[ kihq, bol bYn rsbor,#qor kurKqI qnk sI, krY kubKqI⁷ mor.#ADr AnÎoikœ#kFn dyhu mq bdn qy, Ary ADr! Asbol,#nwhk bsq pros quh, kUty jwihN kpol. A`k AnÎoikœ#Ark! QlI⁸ ky mWJ inj, BlI su bYs ibqwau,#qU AWbn ky mulk mY, mq inj pq auqrwau.#bk (bglw) AnÎoikœ#KIr nIr iblgwvqo, jO bk myNfk Kwie,#ko pRiqpwlq hMs ko, mukqw cog cugwie?#Ary piQk, quv idRgn mY, rhÎo swDu SuB sUJ,#Xw bk ko ibvhwr qU, muih myNfk qy bUJ.#grDB (gDw) AnÎoikœ#khW BXo quih pIT pr, ldI ikqwb hjwr,#qU n mulwno hoie Kr, gUn plwno fwr.#ry grDB, XWqy kihq grDB qoih jhwn,#sIKÎo rMc n gÎwn qYN hoq ieqy bf kwn.#ibVwl (ib`lw) AnÎoikœ#ikqO kiTn bRq Dwr kr, prsYN jwie ikdwr,#imtY mMjwr n ibn ikXy, mUKk mws Ahwr.#au`lU AnÎoikœ#qv AiKXn mY imqR⁹ kI rhI n jb pihcwn,#kihn lgÎo sB jgq quih, nwm aulUk bKwn#bwgvwn AnÎoikœ#ry mwlI, quih Pln kI AiBlwKw n lKwie.#qYN swKwimRg¹⁰ ivpn ky rwKw dey bnwie#mwlI! ijNh KwlI audr iqh Pl dyh jrUr!#rhÎo AGwie AਁgUr soN KÍwvq qWih KjUr.#qihN n rwK mwlI Ary, jih Pl Bry ipXUK,#Xw bwnr ko sONp qU, br gUlr ky rUK.#koikl kykI¹¹ ko Sbd sun suhwq nih qoih,#mwlI, lwlI Bwl kI, Ab kCu kwlI hoih,#Ary bwgvwry, krq kq rqnwry¹² nYn?#jO n mDur Pl dyq qU, bol mDur muK bYn.#ib`l AnÎoikœ#rwK Awpny pws qU ibl ApnI b^SIS,#qor Pln ky sihn ko, nihn mor bl sIs.#Porq isr jwckn ko, dY Pl Aiq bysÍwd,#ibl, muih swc bqwau qU, ikXo kOn ausqwd?#sulqwn (srvr) AnÎoikœ#qU prDn hrvwie kr, Kwie KuSI inq hoih,#AwXq kvn kurwn kI, Awvq pFnI qoih?#pwvq DWn kuDWn jihN, qurq mnwvq eId,#jYso qU sulqwn hYN, qYsy qor murId.#ie`K AnÎoikœ#cUmYN cwtYN aUK quih, ikqo lwie ihX hyq,#ibn kwty kUty ibnw, qU n kbY rs dyq.#bkrI AnÎoikœ#Ajw, iqhwry pUq ko, jb kb isr DV hY n,#qU lKdwqw¹³ ko khYN, ikqoN cUrmw dYn.#Aho Ajw, qv pRikRq ko khoN khW mq kUr,#myNgn gn qYN pUrkr, dIno dUD jrUr.#khW BXo sT sÍwn quih, dyq Ajw Aiq qRws,#qU PrXwdI jwh ijn, BUKy iBVhn pws¹⁴.#Ajw, qor prvwr mYN, bFY ikqI ikn rwr,#qU n jwie iBVhwn iFg nÎwau lYn inrDwr.#Ajw, iqhwry pUq ko imtY Awp hI Gwie,#qU mq htvwXo chYN, sÍwnn qy ctvwie.#mlwh AnÎoikœ#lwvq vwr n pwr qU bhIjwq jljwn¹⁵,#qor mlwhI lYn ky, mY mlwh! kurbwn.#bWdr AnÎoikœ#qU dyKÎo bhu bwr kip, mtkwvq idRg doie,#hwv Bwv lK rwvry, rIJq lKÎo n koie.#dIpk AnÎoikœ#Ary idXo¹⁶, qYN kridXo auijAwro Gr mwih,#qor pgn qr ko kbY, imtq AਁDro nwih.#jb dIpk bwro¹⁷ huqo, Qo auijXwro gyh,#bfo¹⁸ hoXkr qYN ikXo, bf AMDÎwro eyh.#BYNs AnÎoikœ#mihK iqhwry bfn rhI sdw Xih bwn,#pwCy pwnI ipXq sB pwie pRQm Gmswn.#cwqk AnÎoikœ#sB myGn ko jwc ijn, cwqRk! coNc pswr,#ey brswvnhwr nih, ey qrswvnhwr.#cUhw AnÎoikœ#ibGnibnwsn¹⁹ ko bnÎo, qU bwhn isrqwj,#ibGn krq ins idn iPrq, ry mUKk inrlwj.#sUr AnÎoikœ#ry sUkr, kq iPrq qU dÍYk dsn isq kwF?#gjmukqw cwbn cihq, vy isMGn kI dwF.#khW BXo iFg rwK quih, krq isMG icqcwh.#ry bYrwh, isKwvmq, cln Xwih byrwh²⁰#ry sUkr Ds qwl mY, qU mwrq Kurqwl,#AwvihN mMju mrwl qO khW kwt hYN kwl?#bnÎo sicv jO isMG ko, Qoro Kwh inlwj,#lK motwpn nih krY, Kotwpn imRgrwj.#lKÎo bhuq drXwv mY, qYrq Xuq prvwr,#nih sUkr, qv pUC gih, BXo muswPr pwr.#mIrW pIr AnÎoikœ#Kylq qU priqRXn my, Fol bjwie suCMd,#qU khu ikn pIrwn mY, ry mIrW miqmMd?","definitionUni":"ਗੁਪਤ ਕਥਨ। ੨. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਕਹਿਣਾ ਹੋਰ ਪਰਥਾਇ ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਪਰ ਇਸ਼ਾਰਾ ਹੋਰ ਵੱਲ ਕਰਨਾ \"ਗੂਢੋਕ੍ਤਿ\" ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ\" ਭੀ ਹੈ.#ਵ੍ਯਾਜਹਿਂ ਪਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰ ਪਰਮ ਚਾਤੁਰੀ ਸੰਗ,#ਅਲੰਕਾਰ ਗੂਢੋਕ੍ਤਿ ਤਹਿਂ ਵਰਣਤ ਕਵਿ ਨਵਰੰਗ.#(ਰਾਮਚੰਦ੍ਰਭੂਸਣ)#ਜਹਿਂ ਸਮਝਾਯੈ ਔਰ ਕੋ ਡਾਰ ਔਰ ਪੈ ਬਾਤ,#ਸੋ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ ਨਾਮ ਕਵਿ ਵਰਣਤ ਰਸ ਸਰਸਾਤ.#ਉਦਾਹਰਣ-#(੧) ਸਿੰਮਲ ਰੁਖ ਸਰਾਇਰਾ ਅਤਿ ਦੀਰਘ ਅਤਿ ਮੁਚੁ,#ਓਇ ਜਿ ਆਵਹਿ ਆਸ ਕਰਿ ਜਾਹਿ ਨਿਰਾਸੇ ਕਿਤੁ?#(ਵਾਰ ਆਸਾ)#(੨) ਹੰਸਾ ਵੇਖ ਤਰੰਦਿਆ ਬਗਾ ਭਿ ਆਇਆ ਚਾਉ,#ਡੁਬਿ ਮੁਏ ਬਗ ਬਪੁੜੇ ਸਿਰ ਤਲਿ ਉਪਰਿ ਪਾਉ.#(ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩)#(੩) ਦਾਦੁਰ, ਤੂ ਕਬਹਿ ਨ ਜਾਨਸਿ ਰੇ,#ਭਖਸਿ ਸਿਬਾਲੁ ਬਸਸਿ ਨਿਰਮਲ ਜਲ,#ਅਮ੍ਰਿਤੁ ਨ ਲਖਸਿ ਰੇ.#(ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)#(੪) ਕਬੀਰ ਸਮੁੰਦੁ ਨ ਛੋਡੀਐ ਜਉ ਅਤਿ ਖਾਰੋ ਹੋਇ,#ਪੋਖਰਿ ਪੋਖਰਿ ਢੂਢਤੇ ਭਲੋ ਨ ਕਹਿਹੈ ਕੋਇ.#(ਸ. ਕਬੀਰ)#(੫) ਸਾਰਸ ਕੇ ਨਾਦਨ ਕੋ ਬਾਦ ਨਾ ਸੁਨਤ ਕਹੂੰ#ਨਾਹਕ ਹੀ ਬਕਬਾਦ ਦਾਦੁਰ ਮਹਾ ਕਰੈਂ,#\"ਸ਼੍ਰੀ ਪਤਿ\" ਸੁ ਕਵਿ ਜਹਾਂ ਔਜ ਨਾ ਸਰੋਜਨ ਕੋ#ਫੂਲੈਂ ਨ ਭੰਭੂਲ ਜਾਂਹਿਂ ਚਿੱਤ ਦੈ ਚਹਾ ਕਰੈਂ,#ਬਕਨ ਕੀ ਬਾਨੀ ਕੀ ਬਿਰਾਜਤ ਹੈ ਰਾਜਧਾਨੀ#ਕਾਈ ਸੋਂ ਕਲਿਤ ਪਾਨੀ ਹੇਰਤ ਹਹਾ ਕਰੈਂ,#ਘੋਂਘਨ ਕੇ ਜਾਲ ਜਾਂਮੇ ਨਰਈ ਸਿਵਾਰ ਤਾਂ ਮੇ#ਏਸੇ ਪਾਪੀ ਤਾਲ ਕੋ ਮਰਾਲ ਲੇ ਕਹਾਂ ਕਰੈਂ?#(੬) ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਪਾਤ ਕੌਨੇ ਕਾਮ ਕੇ ਨ ਠਹਰਾਤ#ਦੇਖੇ ਛੁਟ ਛਾਂਹ ਮਨ ਕੈਸੇਕੈ ਰਸਾਈਏ,#ਪੈਨੇ ਪੈਨੇ ਕੰਟਕ ਬਿਲੋਕਕੈ ਬਢਤ ਸੂਲ#ਮੂਲ ਹੂ ਮੇ ਠੌਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਕੋ ਨ ਪਾਈਏ,#\"ਲਾਲ\" ਕਵਿ ਫੂਲੇ ਫੂਲ ਰਸ ਰੂਪ ਗੰਧ ਬਿਨ#ਸ੍ਵਾਦ ਬਿਨਾ ਫਲ ਮੁਖ ਕੈਸੇਕੈ ਲਗਾਈਏ,#ਤਮ ਹੀ ਕਹੌ ਨ ਹੇ ਬਬੂਰ ਕਹਾਂ ਧਾਰੀ ਮੌਨ?#ਕੌਨ ਆਸ ਰਾਖ ਰਾਵਰੇ ਕੇ ਆਸ ਆਈਏ?#(੭) ਸੁਨੀਏ ਵਿਟਪ ਪ੍ਰਭੁ! ਪੁਹਪ ਤਿਹਾਰੇ ਹਮ#ਰਾਖੀਏ ਹਮੈ ਤੋ ਸ਼ੋਭਾ ਰਾਵਰੀ ਬਢਾਇ ਹੈਂ,#ਤਜਹੋਂ ਹਰਖ ਤੇ, ਨ ਚਾਰੋ ਕਛੁ ਆਪ ਸਨ#ਜਹਾਂ ਜਹਾਂ ਜਾਂਇਂ ਤਹਾਂ ਦੂਨੀ ਛਬਿ ਪਾਇ ਹੈਂ,#ਸੁਰਨ ਚਢੈਂਗੇ ਸੁਰਨਰ ਨ ਚਢੈਂਗੇ ਸੀਸ,#ਸੁਕਵਿ \"ਰਹੀਮ\" ਹਾਥ ਹਾਥ ਹੀ ਬਿਕਾਇ ਹੈਂ,#ਦੇਸ਼ ਮੇ ਰਹੇਂਗੇ ਪਰਦੇਸ਼ ਮੇ ਰਹੇਂਗੇ, ਕਾਹੂੰ#ਭੇਸ ਮੇ ਰਹੇਂਗੇ ਪਰ ਰਾਵਰੇ ਕਹਾਇ ਹੈਂ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਭੂਖਣ ਭਾਈ ਬਸੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਸਤਸਈ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕੁਝ ਦੋਹੇ ਗੂਢੋਕ੍ਤਿ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣਰੂਪ ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-#ਹੰਸ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਮਿਲ ਹੈਂ ਹੰਸ! ਰਸਾਲ ਫਲ, ਸੀਤਲ ਜਲ ਸੁਭ ਛਾਂਹ, ਵੇ ਮੁਕਤਾ ਬਿਨ ਮਾਨਸਰ, ਮਿਲੈਂ ਆਨ ਸਰ ਨਾਹ. ਮਾਨਸਰੋਵਰ ਮੋਂ ਕਰੈਂ, ਜ੍ਯੋਂ ਤ੍ਯੋਂ ਕਰ ਨਿਰਬਾਹ, ਤੂ ਨ ਸਿੰਧੁ ਤਟ ਜਾਂਨ ਕੀ, ਕਰੈਂ ਹੰਸ! ਚਿਤ ਚਾਹ. ਬਿਨ ਮੁਕਤਾ ਪੁਖਰੀਨ¹ ਮੈ, ਕਬ ਲਗ ਹੋਇ ਨਿਭਾਉ, ਕਗਲਨ ਬਗਲਨ ਮਾਂਝ ਮਿਲ, ਹੰਸ! ਨ ਲੋਗ ਹਸਾਉ. ਤੂ ਮਰਾਲ! ਬੈਠਤ ਕਹਾਂ, ਪੰਖ ਸਵਾਰ ਸਵਾਰ? ਯਹਾਂ ਖੀਰ ਅਰੁ ਨੀਰ ਕੋ, ਰਹਿਤ ਭਾਉ ਇਕਸਾਰ.#ਕਿੰਸ਼ੁਕ² ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਨਹਿ ਪਰਾਗ ਮਕਰੰਦ ਨਹਿ, ਨਹਿ ਸੁਗੰਧਿ ਸੁਖ ਮੂਲ,#ਮਤ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਉਰ ਐਂਠ ਕਰ, ਆਏ ਭ੍ਰਮਰ ਜੁ ਭੂਲ.#ਤੂ ਨ ਗਰਬ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਕੁਸਮ, ਹੈ ਮੁਹਿ ਅਧਿਕ ਸੁਗੰਧ.#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਮਁਡਰਾਤ ਜੋ, ਯਹ ਮਧੁਕਰ ਮਦਅੰਧ?#ਗਜ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਤ ਕੁਟੇਵ³ ਤੋਕੋਂ ਪਰੀ, ਅਰੇ ਕਰੀ! ਮਤਿਕੂਰ,#ਅਬ ਆਨ੍ਯੋ ਅਨ੍ਹਵਾਯ ਤੂ, ਅਬ ਮੇਲਤ ਸਿਰ ਧੂਰ.#ਕਾਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਿਤੋ ਕਾਕ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲ ਤੂ, ਕਿਤੋ ਲਾਡ ਦੈ ਯਾਂਹਿ.#ਜਬ ਕਬ ਕੋਕਿਲ ਕੇ ਬਚਾ, ਮਿਲੈਂ ਕੋਕਿਲਨ ਮਾਂਹਿ.#ਸਿੰਘ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ.#ਹਨਤ ਮੇਂਡਕਨ ਕੋ ਕਹਾਂ, ਰੇ ਅਜਾਨ ਮ੍ਰਿਗਰਾਇ?#ਮਾਰ ਮੱਤ ਗਜਰਾਜ ਕੋ, ਸਭ ਪਰਿਵਾਰ ਅਘਾਇ.#ਸਿੰਘ ਤੋਰ ਪਿਤ ਮਾਤ ਨੇ, ਬ੍ਰਿਥਾ ਲਡਾਯੋ ਲਾਡ,#ਅਜਅੰਡਨ ਕੋ ਤਕਤ ਤੂ, ਗਜਗੰਡਨ⁴ ਕੋ ਛਾਡ.#ਆਮ੍ਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤੂ ਰਸਾਲ ਸਭ ਕੋ ਸੁਖਦ, ਦੇਤ ਸਫਲ ਰਸ ਭੀਨ,#ਯਾਂਹੀ ਤੇ ਬਿਧਿ ਕਰਤ ਨਹਿ, ਤੋਹਿ ਕਬੈ ਪਤਹੀਨ।।⁵.#ਰਸਨਾ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰਸਨਾ! ਤੁਵ ਅਸ ਨਾ ਕੋਊ, ਸੀਲਵੰਤ ਸ ਹੁਲਾਸ,#ਕਠਿਨ ਦਸਨਮੈ ਦਿਵਸ ਨਿਸ, ਕਰਤ ਵਯਸ ਭਰ ਵਾਸ.#ਅਰੀ ਜੀਹ, ਪਗਿਯਾ⁶।। ਕਹਿਤ, ਬੋਲ ਬੈਨ ਰਸਬੋਰ,#ਤੋਰ ਕੁਰਖਤੀ ਤਨਕ ਸੀ, ਕਰੈ ਕੁਬਖਤੀ⁷ ਮੋਰ.#ਅਧਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਢਨ ਦੇਹੁ ਮਤ ਬਦਨ ਤੇ, ਅਰੇ ਅਧਰ! ਅਸਬੋਲ,#ਨਾਹਕ ਬਸਤ ਪਰੋਸ ਤੁਹ, ਕੂਟੇ ਜਾਹਿਂ ਕਪੋਲ. ਅੱਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਅਰਕ! ਥਲੀ⁸ ਕੇ ਮਾਂਝ ਨਿਜ, ਭਲੀ ਸੁ ਬੈਸ ਬਿਤਾਉ,#ਤੂ ਆਂਬਨ ਕੇ ਮੁਲਕ ਮੈ, ਮਤ ਨਿਜ ਪਤ ਉਤਰਾਉ.#ਬਕ (ਬਗਲਾ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਖੀਰ ਨੀਰ ਬਿਲਗਾਵਤੋ, ਜੌ ਬਕ ਮੇਂਡਕ ਖਾਇ,#ਕੋ ਪ੍ਰਤਿਪਾਲਤ ਹੰਸ ਕੋ, ਮੁਕਤਾ ਚੋਗ ਚੁਗਾਇ?#ਅਰੇ ਪਥਿਕ, ਤੁਵ ਦ੍ਰਿਗਨ ਮੈ, ਰਹ੍ਯੋ ਸਾਧੁ ਸ਼ੁਭ ਸੂਝ,#ਯਾ ਬਕ ਕੋ ਬਿਵਹਾਰ ਤੂ, ਮੁਹਿ ਮੇਂਡਕ ਤੇ ਬੂਝ.#ਗਰਧਭ (ਗਧਾ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਤੁਹਿ ਪੀਠ ਪਰ, ਲਦੀ ਕਿਤਾਬ ਹਜਾਰ,#ਤੂ ਨ ਮੁਲਾਨੋ ਹੋਇ ਖਰ, ਗੂਨ ਪਲਾਨੋ ਡਾਰ.#ਰੇ ਗਰਧਭ, ਯਾਂਤੇ ਕਹਿਤ ਗਰਧਭ ਤੋਹਿ ਜਹਾਨ,#ਸੀਖ੍ਯੋ ਰੰਚ ਨ ਗ੍ਯਾਨ ਤੈਂ ਹੋਤ ਇਤੇ ਬਡ ਕਾਨ.#ਬਿੜਾਲ (ਬਿੱਲਾ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਕਿਤੌ ਕਠਿਨ ਬ੍ਰਤ ਧਾਰ ਕਰ, ਪਰਸੈਂ ਜਾਇ ਕਿਦਾਰ,#ਮਿਟੈ ਮੰਜਾਰ ਨ ਬਿਨ ਕਿਯੇ, ਮੂਖਕ ਮਾਸ ਅਹਾਰ.#ਉੱਲੂ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤਵ ਅਖਿਯਨ ਮੈ ਮਿਤ੍ਰ⁹ ਕੀ ਰਹੀ ਨ ਜਬ ਪਹਿਚਾਨ,#ਕਹਿਨ ਲਗ੍ਯੋ ਸਭ ਜਗਤ ਤੁਹਿ, ਨਾਮ ਉਲੂਕ ਬਖਾਨ#ਬਾਗਵਾਨ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰੇ ਮਾਲੀ, ਤੁਹਿ ਫਲਨ ਕੀ ਅਭਿਲਾਖਾ ਨ ਲਖਾਇ.#ਤੈਂ ਸਾਖਾਮ੍ਰਿਗ¹⁰ ਵਿਪਨ ਕੇ ਰਾਖਾ ਦਏ ਬਨਾਇ#ਮਾਲੀ! ਜਿਂਹ ਖਾਲੀ ਉਦਰ ਤਿਹ ਫਲ ਦੇਹ ਜਰੂਰ!#ਰਹ੍ਯੋ ਅਘਾਇ ਅਁਗੂਰ ਸੋਂ ਖ੍ਵਾਵਤ ਤਾਂਹਿ ਖਜੂਰ.#ਤਹਿਂ ਨ ਰਾਖ ਮਾਲੀ ਅਰੇ, ਜਹਿ ਫਲ ਭਰੇ ਪਿਯੂਖ,#ਯਾ ਬਾਨਰ ਕੋ ਸੌਂਪ ਤੂ, ਬਰ ਗੂਲਰ ਕੇ ਰੂਖ.#ਕੋਕਿਲ ਕੇਕੀ¹¹ ਕੋ ਸ਼ਬਦ ਸੁਨ ਸੁਹਾਤ ਨਹਿ ਤੋਹਿ,#ਮਾਲੀ, ਲਾਲੀ ਭਾਲ ਕੀ, ਅਬ ਕਛੁ ਕਾਲੀ ਹੋਹਿ,#ਅਰੇ ਬਾਗਵਾਰੇ, ਕਰਤ ਕਤ ਰਤਨਾਰੇ¹² ਨੈਨ?#ਜੌ ਨ ਮਧੁਰ ਫਲ ਦੇਤ ਤੂ, ਬੋਲ ਮਧੁਰ ਮੁਖ ਬੈਨ.#ਬਿੱਲ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰਾਖ ਆਪਨੇ ਪਾਸ ਤੂ ਬਿਲ ਅਪਨੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀਸ਼,#ਤੋਰ ਫਲਨ ਕੇ ਸਹਿਨ ਕੋ, ਨਹਿਨ ਮੋਰ ਬਲ ਸੀਸ.#ਫੋਰਤ ਸਿਰ ਜਾਚਕਨ ਕੋ, ਦੈ ਫਲ ਅਤਿ ਬੇਸ੍ਵਾਦ,#ਬਿਲ, ਮੁਹਿ ਸਾਚ ਬਤਾਉ ਤੂ, ਕਿਯੋ ਕੌਨ ਉਸਤਾਦ?#ਸੁਲਤਾਨ (ਸਰਵਰ) ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤੂ ਪਰਧਨ ਹਰਵਾਇ ਕਰ, ਖਾਇ ਖੁਸ਼ੀ ਨਿਤ ਹੋਹਿ,#ਆਯਤ ਕਵਨ ਕੁਰਾਨ ਕੀ, ਆਵਤ ਪਢਨੀ ਤੋਹਿ?#ਪਾਵਤ ਧਾਂਨ ਕੁਧਾਂਨ ਜਹਿਂ, ਤੁਰਤ ਮਨਾਵਤ ਈਦ,#ਜੈਸੋ ਤੂ ਸੁਲਤਾਨ ਹੈਂ, ਤੈਸੇ ਤੋਰ ਮੁਰੀਦ.#ਇੱਖ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਚੂਮੈਂ ਚਾਟੈਂ ਊਖ ਤੁਹਿ, ਕਿਤੋ ਲਾਇ ਹਿਯ ਹੇਤ,#ਬਿਨ ਕਾਟੇ ਕੂਟੇ ਬਿਨਾ, ਤੂ ਨ ਕਬੈ ਰਸ ਦੇਤ.#ਬਕਰੀ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਅਜਾ, ਤਿਹਾਰੇ ਪੂਤ ਕੋ, ਜਬ ਕਬ ਸਿਰ ਧੜ ਹੈ ਨ,#ਤੂ ਲਖਦਾਤਾ¹³ ਕੋ ਕਹੈਂ, ਕਿਤੋਂ ਚੂਰਮਾ ਦੈਨ.#ਅਹੋ ਅਜਾ, ਤਵ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤ ਕੋ ਕਹੋਂ ਕਹਾਂ ਮਤ ਕੂਰ,#ਮੇਂਗਨ ਗਨ ਤੈਂ ਪੂਰਕਰ, ਦੀਨੋ ਦੂਧ ਜਰੂਰ.#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਸਠ ਸ੍ਵਾਨ ਤੁਹਿ, ਦੇਤ ਅਜਾ ਅਤਿ ਤ੍ਰਾਸ,#ਤੂ ਫਰਯਾਦੀ ਜਾਹ ਜਿਨ, ਭੂਖੇ ਭਿੜਹਨ ਪਾਸ¹⁴.#ਅਜਾ, ਤੋਰ ਪਰਵਾਰ ਮੈਂ, ਬਢੈ ਕਿਤੀ ਕਿਨ ਰਾਰ,#ਤੂ ਨ ਜਾਇ ਭਿੜਹਾਨ ਢਿਗ ਨ੍ਯਾਉ ਲੈਨ ਨਿਰਧਾਰ.#ਅਜਾ, ਤਿਹਾਰੇ ਪੂਤ ਕੋ ਮਿਟੈ ਆਪ ਹੀ ਘਾਇ,#ਤੂ ਮਤ ਹਟਵਾਯੋ ਚਹੈਂ, ਸ੍ਵਾਨਨ ਤੇ ਚਟਵਾਇ.#ਮਲਾਹ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਲਾਵਤ ਵਾਰ ਨ ਪਾਰ ਤੂ ਬਹੀਜਾਤ ਜਲਜਾਨ¹⁵,#ਤੋਰ ਮਲਾਹੀ ਲੈਨ ਕੇ, ਮੈ ਮਲਾਹ! ਕੁਰਬਾਨ.#ਬਾਂਦਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਤੂ ਦੇਖ੍ਯੋ ਬਹੁ ਬਾਰ ਕਪਿ, ਮਟਕਾਵਤ ਦ੍ਰਿਗ ਦੋਇ,#ਹਾਵ ਭਾਵ ਲਖ ਰਾਵਰੇ, ਰੀਝਤ ਲਖ੍ਯੋ ਨ ਕੋਇ.#ਦੀਪਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਅਰੇ ਦਿਯੋ¹⁶, ਤੈਂ ਕਰਦਿਯੋ ਉਜਿਆਰੋ ਘਰ ਮਾਹਿ,#ਤੋਰ ਪਗਨ ਤਰ ਕੋ ਕਬੈ, ਮਿਟਤ ਅਁਧਰੋ ਨਾਹਿ.#ਜਬ ਦੀਪਕ ਬਾਰੋ¹⁷ ਹੁਤੋ, ਥੋ ਉਜਿਯਾਰੋ ਗੇਹ,#ਬਡੋ¹⁸ ਹੋਯਕਰ ਤੈਂ ਕਿਯੋ, ਬਡ ਅੰਧ੍ਯਾਰੋ ਏਹ.#ਭੈਂਸ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਮਹਿਖ ਤਿਹਾਰੇ ਬਡਨ ਰਹੀ ਸਦਾ ਯਹਿ ਬਾਨ,#ਪਾਛੇ ਪਾਨੀ ਪਿਯਤ ਸਭ ਪਾਇ ਪ੍ਰਥਮ ਘਮਸਾਨ.#ਚਾਤਕ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਸਭ ਮੇਘਨ ਕੋ ਜਾਚ ਜਿਨ, ਚਾਤ੍ਰਕ! ਚੋਂਚ ਪਸਾਰ,#ਏ ਬਰਸਾਵਨਹਾਰ ਨਹਿ, ਏ ਤਰਸਾਵਨਹਾਰ.#ਚੂਹਾ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਬਿਘਨਬਿਨਾਸਨ¹⁹ ਕੋ ਬਨ੍ਯੋ, ਤੂ ਬਾਹਨ ਸਿਰਤਾਜ,#ਬਿਘਨ ਕਰਤ ਨਿਸ ਦਿਨ ਫਿਰਤ, ਰੇ ਮੂਖਕ ਨਿਰਲਾਜ.#ਸੂਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਰੇ ਸੂਕਰ, ਕਤ ਫਿਰਤ ਤੂ ਦ੍ਵੈਕ ਦਸਨ ਸਿਤ ਕਾਢ?#ਗਜਮੁਕਤਾ ਚਾਬਨ ਚਹਿਤ, ਵੇ ਸਿੰਘਨ ਕੀ ਦਾਢ.#ਕਹਾਂ ਭਯੋ ਢਿਗ ਰਾਖ ਤੁਹਿ, ਕਰਤ ਸਿੰਘ ਚਿਤਚਾਹ.#ਰੇ ਬੈਰਾਹ, ਸਿਖਾਵਮਤ, ਚਲਨ ਯਾਹਿ ਬੇਰਾਹ²⁰#ਰੇ ਸੂਕਰ ਧਸ ਤਾਲ ਮੈ, ਤੂ ਮਾਰਤ ਖੁਰਤਾਲ,#ਆਵਹਿਂ ਮੰਜੁ ਮਰਾਲ ਤੌ ਕਹਾਂ ਕਾਟ ਹੈਂ ਕਾਲ?#ਬਨ੍ਯੋ ਸਚਿਵ ਜੌ ਸਿੰਘ ਕੋ, ਥੋਰੋ ਖਾਹ ਨਿਲਾਜ,#ਲਖ ਮੋਟਾਪਨ ਨਹਿ ਕਰੈ, ਖੋਟਾਪਨ ਮ੍ਰਿਗਰਾਜ.#ਲਖ੍ਯੋ ਬਹੁਤ ਦਰਯਾਵ ਮੈ, ਤੈਰਤ ਯੁਤ ਪਰਵਾਰ,#ਨਹਿ ਸੂਕਰ, ਤਵ ਪੂਛ ਗਹਿ, ਭਯੋ ਮੁਸਾਫਰ ਪਾਰ.#ਮੀਰਾਂ ਪੀਰ ਅਨ੍ਯੋਕ੍ਤਿ#ਖੇਲਤ ਤੂ ਪਰਤ੍ਰਿਯਨ ਮੇ, ਢੋਲ ਬਜਾਇ ਸੁਛੰਦ,#ਤੂ ਕਹੁ ਕਿਨ ਪੀਰਾਨ ਮੈ, ਰੇ ਮੀਰਾਂ ਮਤਿਮੰਦ?"},{"id":23379,"word":"gyrI","wordUni":"ਗੇਰੀ","definition":"sM. gYirk. sMgÎw- igir (prbq) dI lwl im`tI. \"gyrI ky bsqRw.\" (pRBw AÚ mÚ 5) \"GolI gyrU rMg cVwieAw.\" (mwrU AÚ mÚ 1) ihMdusqwn dy swDU gyrU dy rMg nwl rMgy vsqR pihrdy hn, jo qÎwg dw icMnH hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਗੈਰਿਕ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਿਰਿ (ਪਰਬਤ) ਦੀ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ. \"ਗੇਰੀ ਕੇ ਬਸਤ੍ਰਾ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਘੋਲੀ ਗੇਰੂ ਰੰਗ ਚੜਾਇਆ.\" (ਮਾਰੂ ਅਃ ਮਃ ੧) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਧੂ ਗੇਰੂ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤ੍ਯਾਗ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ."},{"id":23380,"word":"gyrU","wordUni":"ਗੇਰੂ","definition":"sM. gYirk. sMgÎw- igir (prbq) dI lwl im`tI. \"gyrI ky bsqRw.\" (pRBw AÚ mÚ 5) \"GolI gyrU rMg cVwieAw.\" (mwrU AÚ mÚ 1) ihMdusqwn dy swDU gyrU dy rMg nwl rMgy vsqR pihrdy hn, jo qÎwg dw icMnH hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਗੈਰਿਕ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਿਰਿ (ਪਰਬਤ) ਦੀ ਲਾਲ ਮਿੱਟੀ. \"ਗੇਰੀ ਕੇ ਬਸਤ੍ਰਾ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਘੋਲੀ ਗੇਰੂ ਰੰਗ ਚੜਾਇਆ.\" (ਮਾਰੂ ਅਃ ਮਃ ੧) ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਸਾਧੂ ਗੇਰੂ ਦੇ ਰੰਗ ਨਾਲ ਰੰਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਤ੍ਯਾਗ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ."},{"id":23431,"word":"goieMd","wordUni":"ਗੋਇੰਦ","definition":"dyKo, goivMd. \"gux goieMd inq gwie.\" (sRI mÚ 5) 2. iv- go (ipRiQvI) ƒ jo ieMdu (ig`lw) kry. vrKw krqw[ 3. ie`k mhwqmw audwsI swDU. ies dw jnm kwSmIrI KqRI dy Gr sMmq 1626 ƒ hoieAw Aqy sMmq 1691 iv`c bwbw gurid`qw jI dw cylw ho ky krxI vwlw swDU hoieAw. ieh audwsIAW dy ie`k DUeyN dw muKIAw hY. goieMd dw dyhWq sMmq 1706 iv`c PlOr hoieAw hY. keI lyKkW ny ies dw nwauN goNd Aqy goNdw iliKAw hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਗੋਵਿੰਦ. \"ਗੁਣ ਗੋਇੰਦ ਨਿਤ ਗਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੨. ਵਿ- ਗੋ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਨੂੰ ਜੋ ਇੰਦੁ (ਗਿੱਲਾ) ਕਰੇ. ਵਰਖਾ ਕਰਤਾ। ੩. ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਾਸ਼ਮੀਰੀ ਖਤ੍ਰੀ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੬੨੬ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸੰਮਤ ੧੬੯੧ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋ ਕੇ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਉਦਾਸੀਆਂ ਦੇ ਇੱਕ ਧੂਏਂ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਹੈ. ਗੋਇੰਦ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੭੦੬ ਵਿੱਚ ਫਲੌਰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਗੋਂਦ ਅਤੇ ਗੋਂਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ."},{"id":23432,"word":"goieMdvwl","wordUni":"ਗੋਇੰਦਵਾਲ","definition":"ijlw AimRqsr, qsIl qrnqwrn, Qwxw vYrovwl iv`c ivAws (ivpwSw) dy iknwry goieMdw (AQvw goNdw) nwmI mrvwhy KqRI dw SRI gurU Amrdws jI dI shwieqw nwl vswieAw ngr, jo rylvy stySn qrnqwrn qoN 15. mIl Agin kox hY.#ies gurngr iv`c ieh gurdÍwry Aqy pivqR AsQwn hn-#(1) AnMd jI dw AsQwn. AnMd jI SRI gurU Amrdws jI dy poqy, bwbw mohrI jI dy puqR sn. bwzwr iv`c aunHW dy rihx dy QW mMjI swihb bixAw hoieAw hY. pujwrI isMG hY, ijs pws sMsrwm jI dIAW ilKIAW gurbwxI dIAW do poQIAW sn, ijnHW iv¤coN ie`k poQI ies ny Awpxy BweI ƒ dy id`qI, jo ipMf \"AhIAwpur\" (ijlw huiSAwrpur) iv`c rihMdw hY. dUjI poQI ies dy pws hY.#(2) hvylI swihb. SRI gurU Amrdws swihb dy rihx dy mkwn, ijs dy ie`k cObwry dI kIlI ƒ PVky Kloqy hoey gurU swihb Bjn krdy huMdy sn. pRymIAW ny ies ik`lI qy hux cWdI cVHw id`qI hY.#ies QW gurU Amrdws jI dIvwn kIqw krdy sn. ie¤Qy gurU pMcm pwqSwh jI dI vyly dI ie`k pwlkI hY, ijs iv`c gurbwxI dIAW poQIAW sRI AimRqsr lY gey sn Aqy vwips BI iesy pwlkI iv`c ie¤Qy ilAwey ies pwlkI iv`c hux SRI gurU gRMQ swihb jI dw pRkwS huMdw hY.#brWfy iv`c hI SRI gurU rwmdws jI dw guirAweI AsQwn hY. sunihrI qsvIr iv`c guirAweI dy smyN dw Jwkw idKwieAw igAw hY. ies dy pws hI SRI gurU Amrdws jI Aqy SRI gurU rwmdws jI dy joqIjoiq smwaux dw AsQwn hY. iesI brWfy iv`c bIbI BwnI jI dw culHw hY, jo hux sMgmrmr dw bxwieAw igAw hY. ies cu`lHy dy pws hI auh QMmH mOjUd hY, ijs dy shwry siqgurU Arjndyv jI KloieAw krdy sn.#pws hI ie`k koTVI iv`c SRI gurU Arjn dyv jI dy Avqwr Dwrn dy AsQwn pws bwbw ipRQIcMd Aqy mhwdyv jI dy pRgt hox dw AsQwn hY. ies dy swmHxy ie`k koTVI hY, ij¤Qy SRI gurU Amrdws jI ny qyeIAw qwp kYd kIqw sI, Aqy BweI lwlo f`lw invwsI Cufwky lY igAw sI.¹#ies gurdÍwry iv`c sMgmrmr dI syvw bhuq hoeI hY. Kws krky mhwrwjw PrIdkot v¤loN 18. hzwr rupey dI lwgq nwl ifauFI bxweI geI hY, jo bhuq suMdr hY. ies AsQwn SRI gurU Amrdws jI dy pihrx dw bwrIk vsqR dw colw BI hY.#(3) KUh gurU rwmdws jI dw. cOQy siqgurW dw lvwieAw KUh, jo AwbwdI dy iv`c hY. pws ie`k kmry AMdr SRI gurU gRMQ swihb jI pRkwS huMdw hY.#(4) bwvlI swihb. cOrwsI pOVIAW dI bhuq suMdr vwpI, jo SRI gurU Amrdws jI ny sMmq 1616 iv`c lgvweI, jo bhuq pRymIAW dw XwqRw AsQwn hY. keI SR`DwlU hryk pOVI qy jpu swihb dw ie`k ie`k pwT cOrwsI snwn krky krx qoN, cOrwsI l`K Xoin qoN Cutkwrw mMndy hn. mugl bwdSwhW dy vyly dI jwgIr 1155) rupXy goieMdvwl, tofyvwl, du`glvwlw Aqy Pqyc`k iv`c hY. irAwsq kpUrQly v¤loN 335) irAwsq nwBy qoN 54) rupXy hn. gurdÍwry nwl goieMdvwl, KfUr swihb, kwvW, Akbrpurw, imAwxIK`K, Jfyr, vYrovwl, DuMdw, Awidk ipMfW iv`c bhuq swrI zmIn hY Aqy gurdÍwry dy mkwn goieMdvwl, PqyAwbwd, iProzpur Sihr, AimRqsr, gurdwspur Aqy hirgoibMdpur iv`c hn.#pihly srwD (SRw`D) BwrI mylw huMdw hY.#(5) mohn jI dw cObwrw. sRI gurU Amrdws jI dy vfy supuqR bwbw mohn jI ies iv`c invws kIqw krdy sn. bwzwr dy nwl hI hvylI swihb dy hwqy nwl lgdw swDwrn ijhw AsQwn hY. mMjI swihb bixAw hoieAw hY. SRI gurU pMcm pwqSwh jI ny iesy cObwry pws Kloky \"mohn qyry aUcy mMdr mihl Apwrw.\" Slys pdW iv`c bwbw mohn jI dI ausqiq kIqI sI. Aqy gurbwxI dIAW poQIAW leIAW sn. hux ieh mkwn do mMijlw nhIN hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਥਾਣਾ ਵੈਰੋਵਾਲ ਵਿੱਚ ਵਿਆਸ (ਵਿਪਾਸ਼ਾ) ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗੋਇੰਦਾ (ਅਥਵਾ ਗੋਂਦਾ) ਨਾਮੀ ਮਰਵਾਹੇ ਖਤ੍ਰੀ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਵਸਾਇਆ ਨਗਰ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ ੧੫. ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਹੈ.#ਇਸ ਗੁਰਨਗਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਅਤੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ ਹਨ-#(੧) ਅਨੰਦ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਅਨੰਦ ਜੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਬਾਬਾ ਮੋਹਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਨ. ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਥਾਂ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ, ਜਿਸ ਪਾਸ ਸੰਸਰਾਮ ਜੀ ਦੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਦੋ ਪੋਥੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੋਥੀ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਪਿੰਡ \"ਅਹੀਆਪੁਰ\" (ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਦੂਜੀ ਪੋਥੀ ਇਸ ਦੇ ਪਾਸ ਹੈ.#(੨) ਹਵੇਲੀ ਸਾਹਿਬ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਕਾਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਚੌਬਾਰੇ ਦੀ ਕੀਲੀ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਖਲੋਤੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਭਜਨ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ. ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਕਿੱਲੀ ਤੇ ਹੁਣ ਚਾਂਦੀ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ.#ਇਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਵਾਨ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਦੀ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪਾਲਕੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਸ੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਲੈ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਵਾਪਿਸ ਭੀ ਇਸੇ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਲਿਆਏ ਇਸ ਪਾਲਕੀ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਬਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਿਆਈ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸੁਨਹਿਰੀ ਤਸਵੀਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਿਆਈ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਝਾਕਾ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀਜੋਤਿ ਸਮਾਉਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਇਸੀ ਬਰਾਂਡੇ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਦਾ ਚੁਲ੍ਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਇਸ ਚੁੱਲ੍ਹੇ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਉਹ ਥੰਮ੍ਹ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ ਖਲੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ.#ਪਾਸ ਹੀ ਇੱਕ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰਨ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਪਾਸ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ ਅਤੇ ਮਹਾਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਇੱਕ ਕੋਠੜੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਤੇਈਆ ਤਾਪ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਭਾਈ ਲਾਲੋ ਡੱਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਛੁਡਾਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ.¹#ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਬਹੁਤ ਹੋਈ ਹੈ. ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵੱਲੋਂ ੧੮. ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਏ ਦੀ ਲਾਗਤ ਨਾਲ ਡਿਉਢੀ ਬਣਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਹੈ. ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਰਣ ਦਾ ਬਾਰੀਕ ਵਸਤ੍ਰ ਦਾ ਚੋਲਾ ਭੀ ਹੈ.#(੩) ਖੂਹ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ. ਚੌਥੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦਾ ਲਵਾਇਆ ਖੂਹ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਪਾਸ ਇੱਕ ਕਮਰੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੪) ਬਾਵਲੀ ਸਾਹਿਬ. ਚੌਰਾਸੀ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਵਾਪੀ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੬੧੬ ਵਿੱਚ ਲਗਵਾਈ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਕਈ ਸ਼੍ਰੱਧਾਲੂ ਹਰੇਕ ਪੌੜੀ ਤੇ ਜਪੁ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪਾਠ ਚੌਰਾਸੀ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ਕਰਣ ਤੋਂ, ਚੌਰਾਸੀ ਲੱਖ ਯੋਨਿ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ. ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ੧੧੫੫) ਰੁਪਯੇ ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਟੋਡੇਵਾਲ, ਦੁੱਗਲਵਾਲਾ ਅਤੇ ਫਤੇਚੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਕਪੂਰਥਲੇ ਵੱਲੋਂ ੩੩੫) ਰਿਆਸਤ ਨਾਭੇ ਤੋਂ ੫੪) ਰੁਪਯੇ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ, ਕਾਵਾਂ, ਅਕਬਰਪੁਰਾ, ਮਿਆਣੀਖੱਖ, ਝਡੇਰ, ਵੈਰੋਵਾਲ, ਧੁੰਦਾ, ਆਦਿਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਮਕਾਨ ਗੋਇੰਦਵਾਲ, ਫਤੇਆਬਾਦ, ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਸ਼ਹਿਰ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਅਤੇ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹਨ.#ਪਹਿਲੇ ਸਰਾਧ (ਸ਼੍ਰਾੱਧ) ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੫) ਮੋਹਨ ਜੀ ਦਾ ਚੌਬਾਰਾ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵਡੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਹਵੇਲੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਾਤੇ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਜਿਹਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਪੰਚਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਇਸੇ ਚੌਬਾਰੇ ਪਾਸ ਖਲੋਕੇ \"ਮੋਹਨ ਤੇਰੇ ਊਚੇ ਮੰਦਰ ਮਹਿਲ ਅਪਾਰਾ.\" ਸ਼ਲੇਸ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਕੀਤੀ ਸੀ. ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਲਈਆਂ ਸਨ. ਹੁਣ ਇਹ ਮਕਾਨ ਦੋ ਮੰਜਿਲਾ ਨਹੀਂ ਹੈ."},{"id":23554,"word":"goibMd isMG siqgurU","wordUni":"ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਤਿਗੁਰੂ","definition":"is`KkOm dy dsvyN pwqSwh. Awp dw jnm gurU qygbhwdur swihb dy Gr mwqw gujrI jI qoN ptny Sihr, poh sudI 7. (23 poh) CinCrvwr sMmq 1723 (22 idsMbr sn 1666) ƒ hoieAw. 12. m`Gr sMmq 1732 (11 nvMbr sn 1675) ƒ AwnMdpur iv`c Awp gurU nwnk dyv dy isMGwsn pur ivrwjy.#gurU swihb ƒ SwsqR Aqy SsqRivdÎw dw mu`F qoN hI vfw pRym sI, ies leI QoVy smyN iv`c hI dohW dy pUrx pMifq ho gey. Awp dw drbwr ivdÍwnW nwl sdw BrpUr rihMdw sI. dUr dUr dy kvI Awky Awp dI syvw iv`c hwijr rihMdy Aqy dwn snmwn nwl pRsMnqw lwB krdy. Awp dw SuB sMklp ieh sI ik mq mqWqrW dIAW sB pusœkW gurmuKI iv`c hox Aqy is`KkOm sMswr iv`c ivdÍwnW dI mMflI hovy. AwnMdpur ƒ ivdÎw dw kyNdR bxwaux vwsqy Awp ny is`KW ƒ dUr dUr ielm hwisl krn leIN mShUr AwæilmW pws ByijAw.#Bwrq dy murdw pursW ƒ jIvdwn dyx vwsqy Awp ny 1. vYswK sMmq 1756 ƒ kysgVH dy dIvwn iv`c AimRqdwn id`qw, Aqy AimRqDwrIAW dI \"^wlsw\" sMgÎw QwpI. dyS qy AnÎwX huMdw vyKky Aqy BRmjwlW iv`c lokW ƒ Psy jwxky, Awp ny SRI gurU nwnk dyv dy pRgt kIqy AkwlIDrm dw vfy auqswh Aqy Xqn nwl pRcwr AwrMiBAw, ijs qoN phwVI rwjy Ar smyN dy hwikm siqgurU dw is`DWq smJy ibnw, Akwrx hI vYrI ho gey Aqy Awp ƒ sÍrKÎw leI keI jMg krny pey.#sMmq 1761 iv`c qurkIsYnw ny JUTI ksm ^wky Awp qoN AwnMdpur KwlI krvwieAw. jd gurU jI kiæly qoN bwhr Awey, qurq hmlw kr id`qw, ijs kwrx dSmyS dw BwrI nukswn hoieAw Ar 52 kvIAW dI virHAW dI imhnq, ivdÎw dy vYrIAW ny, imsr dy kuqb^wny dI qrHW iCn iv`c im`tI nwl imlw id`qI.#Awp vfI vIrqw Aqy DIrX nwl SwhI &Oj dw mukæwblw krdy hoey SqRü qoN bcky jMgl dI mruBUim iv`c phucy. aus QW Awpxy AlOikk pRBwv nwl BUqdyS ƒ dyvdyS Aqy jMgl ƒ mMglrUp mwlvw bxwieAw. AnMq jIvW ƒ SWiq Aqy vIrqw dI sMQw dy ky AwqmgÎwn Aqy. kurbwnI dw au`cBwv idRVwieAw.#mwqw jIqo jI Aqy suMdrI jI qoN auqpMn hoey ipqw qy ipqwmw qu`l Awp dy DrmvIr cwr swihbzwdy bwbw AjIq isMG jI, juJwr isMG jI, zorwvr isMG jI Aqy Pqy isMG jI ny BI Awpxy lhU ƒ jl dI QW isMjky Awp dy lwey hoey bUty ƒ murJwauNdI dSw qoN pRPu`ilq kIqw.#k`qk sudI 5. (8 k`qk) sMmq 1765 (7 AkqUbr sn 1708) ƒ godwvrI ndI dy iknwry nwdyV Sihr pws, gurU gRMQ Aqy pMQ ƒ guruqw dy ky AduqI pySvw SRI gurU goibMd isMG jI mhwrwj joqI joiq smwey.#Awp ny 32 vrHy 10. mhIny 26 idn guruqw kIqI Aqy swrI AvsQw 41 vrHy 9. mhIny 15. idn BogI.#klgIDr bwbq swDU goibMd isMG jI \"ieiqhws gur^wlsw\" iv`c ilKdy hn-#\"ies BwrqBUim myN shsRoN DrmpRcwrk qQw lkoN dyS sMrkk rwjy mhwrwjy hUey hYN, prMqu AYsw eyk BI nhIN hUAw ik ijs ny Drmrkw ky inim`q Apnw srvsÍ hvn krky Sys myN Apny pRwx BI idXy hoN. x x x#\"ihMdUDrm pr AwqI hUeI Anyk qrh kI Awp`iqXoN ky hwrk, Xw imRqpRwX AwrXsMqwn ky punh pRwxsMcwrk, Xid koeI mhwpurus hYN, qo is`Ksmwj ky inrmwqw qQw Swsk Drmguru XyhI eyk sRI guru goibMd isMG jI mhwrwj hI hUey hYN.#\"Awp hI ky sdupdyS sy cwroN vrx prspr BRwiqRBwv sy vÎvhwr krny lgy Qy, Awp hI kI sMpUriq mhw Sikœ sy vrqmwn is`K smwj kI Xu`D ky ivsX my srvqÚ AgRysr gxnw hY, Awp hI ky blvIrX swhs ky pRBwv sy inrwiSRq AwrXsMqwn kw AwrXwvrq myN SysqÍ dIKpVqw hY. xxx#\"ies BwrqBUim pr AnykoN DrmpRcwrk DrmgurU hUey hYN, qQw Awgy BI hoNgy, qQwip sRI guru goibMd isMG jI jYsy DrmpRcwrk Drmguru kw honw dobwrw ies duinXw myN durGt hY. xxx#\"sÍaudrposI Anyk mnuSÎ auqpMn ho ho kr mrxdSw ko prwpq hoqy hYN, qQwip Apny inrml XSÚ kwX sy klpwviD jIny vwly Xh eyksRI guru goibMd isMG jI mhwrwj hI hYN. jb qk subu`D AwrXpRjw rhygI, qb qk ien ky AvrxnIX aupkwroN ko snmwn pUrvk icMqn ikXw krygI.#\"DnÎ dyS, DnÎ kwl, DnÎ BUim, DnÎ ngr, DnÎ igRh qQw DnÎ vh mwqw hY ijn ky skwS sy sRI guru goibMd isMG jI mhwrwj jYsy mhwpurusoN kw pRwdurBwv hoqw hY.\"#(ADÎwX 47)","definitionUni":"ਸਿੱਖਕੌਮ ਦੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ. ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਤੋਂ ਪਟਨੇ ਸ਼ਹਿਰ, ਪੋਹ ਸੁਦੀ ੭. (੨੩ ਪੋਹ) ਛਨਿਛਰਵਾਰ ਸੰਮਤ ੧੭੨੩ (੨੨ ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੬੬੬) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ੧੨. ਮੱਘਰ ਸੰਮਤ ੧੭੩੨ (੧੧ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੬੭੫) ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਸਿੰਘਾਸਨ ਪੁਰ ਵਿਰਾਜੇ.#ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਵਡਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਥੋੜੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਪੂਰਣ ਪੰਡਿਤ ਹੋ ਗਏ. ਆਪ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਦਾ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਦੂਰ ਦੂਰ ਦੇ ਕਵੀ ਆਕੇ ਆਪ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜਿਰ ਰਹਿੰਦੇ ਅਤੇ ਦਾਨ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਲਾਭ ਕਰਦੇ. ਆਪ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਸੰਕਲਪ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਮਤ ਮਤਾਂਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਭ ਪੁਸ੍ਤਕਾਂ ਗੁਰਮੁਖੀ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਅਤੇ ਸਿੱਖਕੌਮ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਹੋਵੇ. ਆਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਕੇਂਦ੍ਰ ਬਣਾਉਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੂਰ ਇਲਮ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਲਈਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਆ਼ਲਿਮਾਂ ਪਾਸ ਭੇਜਿਆ.#ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੁਰਦਾ ਪੁਰਸਾਂ ਨੂੰ ਜੀਵਦਾਨ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਆਪ ਨੇ ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀਆਂ ਦੀ \"ਖ਼ਾਲਸਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਥਾਪੀ. ਦੇਸ਼ ਤੇ ਅਨ੍ਯਾਯ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਕੇ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਜਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸੇ ਜਾਣਕੇ, ਆਪ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਅਕਾਲੀਧਰਮ ਦਾ ਵਡੇ ਉਤਸਾਹ ਅਤੇ ਯਤਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਚਾਰ ਆਰੰਭਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਅਰ ਸਮੇਂ ਦੇ ਹਾਕਿਮ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾ, ਅਕਾਰਣ ਹੀ ਵੈਰੀ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸ੍ਵਰਖ੍ਯਾ ਲਈ ਕਈ ਜੰਗ ਕਰਨੇ ਪਏ.#ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਵਿੱਚ ਤੁਰਕੀਸੈਨਾ ਨੇ ਝੂਠੀ ਕਸਮ ਖ਼ਾਕੇ ਆਪ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਖਾਲੀ ਕਰਵਾਇਆ. ਜਦ ਗੁਰੂ ਜੀ ਕ਼ਿਲੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਆਏ, ਤੁਰਤ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਅਰ ੫੨ ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਮਿਹਨਤ, ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ, ਮਿਸਰ ਦੇ ਕੁਤਬਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਛਿਨ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਦਿੱਤੀ.#ਆਪ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਧੀਰਯ ਨਾਲ ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਦਾ ਮੁਕ਼ਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਤ੍ਰੁ ਤੋਂ ਬਚਕੇ ਜੰਗਲ ਦੀ ਮਰੁਭੂਮਿ ਵਿੱਚ ਪਹੁਚੇ. ਉਸ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਅਲੌਕਿਕ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਭੂਤਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਦੇਵਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਨੂੰ ਮੰਗਲਰੂਪ ਮਾਲਵਾ ਬਣਾਇਆ. ਅਨੰਤ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਤੇ ਵੀਰਤਾ ਦੀ ਸੰਥਾ ਦੇ ਕੇ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਅਤੇ. ਕੁਰਬਾਨੀ ਦਾ ਉੱਚਭਾਵ ਦ੍ਰਿੜਾਇਆ.#ਮਾਤਾ ਜੀਤੋ ਜੀ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਏ ਪਿਤਾ ਤੇ ਪਿਤਾਮਾ ਤੁੱਲ ਆਪ ਦੇ ਧਰਮਵੀਰ ਚਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਲਹੂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੀ ਥਾਂ ਸਿੰਜਕੇ ਆਪ ਦੇ ਲਾਏ ਹੋਏ ਬੂਟੇ ਨੂੰ ਮੁਰਝਾਉਂਦੀ ਦਸ਼ਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਕੀਤਾ.#ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ ੫. (੮ ਕੱਤਕ) ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ (੭ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੭੦੮) ਨੂੰ ਗੋਦਾਵਰੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨਾਦੇੜ ਸ਼ਹਿਰ ਪਾਸ, ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਅਤੇ ਪੰਥ ਨੂੰ ਗੁਰੁਤਾ ਦੇ ਕੇ ਅਦੁਤੀ ਪੇਸ਼ਵਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ.#ਆਪ ਨੇ ੩੨ ਵਰ੍ਹੇ ੧੦. ਮਹੀਨੇ ੨੬ ਦਿਨ ਗੁਰੁਤਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਸਾਰੀ ਅਵਸਥਾ ੪੧ ਵਰ੍ਹੇ ੯. ਮਹੀਨੇ ੧੫. ਦਿਨ ਭੋਗੀ.#ਕਲਗੀਧਰ ਬਾਬਤ ਸਾਧੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ \"ਇਤਿਹਾਸ ਗੁਰਖ਼ਾਲਸਾ\" ਵਿੱਚ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#\"ਇਸ ਭਾਰਤਭੂਮਿ ਮੇਂ ਸਹਸ੍ਰੋਂ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰਕ ਤਥਾ ਲਕ੍ਸ਼ੋਂ ਦੇਸ਼ ਸੰਰਕ੍ਸ਼੍‍ਕ ਰਾਜੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਹੂਏ ਹੈਂ, ਪਰੰਤੁ ਐਸਾ ਏਕ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੂਆ ਕਿ ਜਿਸ ਨੇ ਧਰਮਰਕ੍ਸ਼ਾ ਕੇ ਨਿਮਿੱਤ ਅਪਨਾ ਸਰਵਸ੍ਵ ਹਵਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ੇਸ ਮੇਂ ਅਪਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਭੀ ਦਿਯੇ ਹੋਂ. x x x#\"ਹਿੰਦੂਧਰਮ ਪਰ ਆਤੀ ਹੂਈ ਅਨੇਕ ਤਰਹ ਕੀ ਆਪੱਤਿਯੋਂ ਕੇ ਹਾਰਕ, ਯਾ ਮ੍ਰਿਤਪ੍ਰਾਯ ਆਰਯਸੰਤਾਨ ਕੇ ਪੁਨਹ ਪ੍ਰਾਣਸੰਚਾਰਕ, ਯਦਿ ਕੋਈ ਮਹਾਪੁਰੁਸ ਹੈਂ, ਤੋ ਸਿੱਖਸਮਾਜ ਕੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਤਥਾ ਸ਼ਾਸਕ ਧਰਮਗੁਰੁ ਯੇਹੀ ਏਕ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਹੀ ਹੂਏ ਹੈਂ.#\"ਆਪ ਹੀ ਕੇ ਸਦੁਪਦੇਸ਼ ਸੇ ਚਾਰੋਂ ਵਰਣ ਪਰਸਪਰ ਭ੍ਰਾਤ੍ਰਿਭਾਵ ਸੇ ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕਰਨੇ ਲਗੇ ਥੇ, ਆਪ ਹੀ ਕੀ ਸੰਪੂਰਤਿ ਮਹਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿ ਸੇ ਵਰਤਮਾਨ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਕੀ ਯੁੱਧ ਕੇ ਵਿਸਯ ਮੇ ਸਰਵਤਃ ਅਗ੍ਰੇਸਰ ਗਣਨਾ ਹੈ, ਆਪ ਹੀ ਕੇ ਬਲਵੀਰਯ ਸਾਹਸ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੇ ਨਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤ ਆਰਯਸੰਤਾਨ ਕਾ ਆਰਯਾਵਰਤ ਮੇਂ ਸ਼ੇਸਤ੍ਵ ਦੀਖਪੜਤਾ ਹੈ. xxx#\"ਇਸ ਭਾਰਤਭੂਮਿ ਪਰ ਅਨੇਕੋਂ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰਕ ਧਰਮਗੁਰੂ ਹੂਏ ਹੈਂ, ਤਥਾ ਆਗੇ ਭੀ ਹੋਂਗੇ, ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜੈਸੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰਕ ਧਰਮਗੁਰੁ ਕਾ ਹੋਨਾ ਦੋਬਾਰਾ ਇਸ ਦੁਨਿਯਾ ਮੇਂ ਦੁਰਘਟ ਹੈ. xxx#\"ਸ੍ਵਉਦਰਪੋਸੀ ਅਨੇਕ ਮਨੁਸ਼੍ਯ ਉਤਪੰਨ ਹੋ ਹੋ ਕਰ ਮਰਣਦਸ਼ਾ ਕੋ ਪਰਾਪਤ ਹੋਤੇ ਹੈਂ, ਤਥਾਪਿ ਅਪਨੇ ਨਿਰਮਲ ਯਸ਼ਃ ਕਾਯ ਸੇ ਕਲਪਾਵਧਿ ਜੀਨੇ ਵਾਲੇ ਯਹ ਏਕਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਹੀ ਹੈਂ. ਜਬ ਤਕ ਸੁਬੁੱਧ ਆਰਯਪ੍ਰਜਾ ਰਹੇਗੀ, ਤਬ ਤਕ ਇਨ ਕੇ ਅਵਰਣਨੀਯ ਉਪਕਾਰੋਂ ਕੋ ਸਨਮਾਨ ਪੂਰਵਕ ਚਿੰਤਨ ਕਿਯਾ ਕਰੇਗੀ.#\"ਧਨ੍ਯ ਦੇਸ਼, ਧਨ੍ਯ ਕਾਲ, ਧਨ੍ਯ ਭੂਮਿ, ਧਨ੍ਯ ਨਗਰ, ਧਨ੍ਯ ਗ੍ਰਿਹ ਤਥਾ ਧਨ੍ਯ ਵਹ ਮਾਤਾ ਹੈ ਜਿਨ ਕੇ ਸਕਾਸ਼ ਸੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਜੈਸੇ ਮਹਾਪੁਰੁਸੋਂ ਕਾ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭਾਵ ਹੋਤਾ ਹੈ.\"#(ਅਧ੍ਯਾਯ ੪੭)"},{"id":23560,"word":"goibMdlok","wordUni":"ਗੋਬਿੰਦਲੋਕ","definition":"sMgÎw- swDujn. krqwr dy syvk. \"goibMdlok nhI jnmih mrih.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁਜਨ. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸੇਵਕ. \"ਗੋਬਿੰਦਲੋਕ ਨਹੀ ਜਨਮਹਿ ਮਰਹਿ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":23646,"word":"gOx","wordUni":"ਗੌਣ","definition":"dyKo, gaux[ 2. sM. iv- swmwnÎ. swDwrx. jo mu`K nw hovy[ 3. shwiek[ 4. gOxI l`CxW krky ijs ArQ dw gÎwn hovy.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਗਉਣ। ੨. ਸੰ. ਵਿ- ਸਾਮਾਨ੍ਯ. ਸਾਧਾਰਣ. ਜੋ ਮੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ। ੩. ਸਹਾਇਕ। ੪. ਗੌਣੀ ਲੱਛਣਾਂ ਕਰਕੇ ਜਿਸ ਅਰਥ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਹੋਵੇ."},{"id":23673,"word":"gMg","wordUni":"ਗੰਗ","definition":"sM. gMgw. sMgÎw- gMgw ndI. \"gMg bnwris isPiq qumwrI.\" (Awsw mÚ 1) dyKo, gMgw[ 2. ndI, jo sdw gmn krdI hY. \"gMg qrMg AMq ko pwvY.\" (svYXy mÚ 3. ky) 3. ie`k kiv, jo XU. pI. dy ieknOr (izly ietwvy) dw vsnIk sI. iesdw jnm sn 1538 iv`c hoieAw. ieh ihMdI Bwsw dw au`qm kvI sI Ar vIrbl, ^wn^wnw AwidkW nwl imqRqw rKdw sI. bwdSwh Akbr BI ies dw snmwn krdw sI. ies dw pUrw nwauN gMgwpRswd hY, pr ieh kivqw iv`c kyvl gMg ilKdw sI[ 4. gurXS krqw ie`k B`t.","definitionUni":"ਸੰ. ਗੰਗਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੰਗਾ ਨਦੀ. \"ਗੰਗ ਬਨਾਰਸਿ ਸਿਫਤਿ ਤੁਮਾਰੀ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ਦੇਖੋ, ਗੰਗਾ। ੨. ਨਦੀ, ਜੋ ਸਦਾ ਗਮਨ ਕਰਦੀ ਹੈ. \"ਗੰਗ ਤਰੰਗ ਅੰਤ ਕੋ ਪਾਵੈ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ੩. ਇੱਕ ਕਵਿ, ਜੋ ਯੂ. ਪੀ. ਦੇ ਇਕਨੌਰ (ਜ਼ਿਲੇ ਇਟਾਵੇ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ. ਇਸਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੫੩੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸਾ ਦਾ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਸੀ ਅਰ ਵੀਰਬਲ, ਖ਼ਾਨਖ਼ਾਨਾ ਆਦਿਕਾਂ ਨਾਲ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਰਖਦਾ ਸੀ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਭੀ ਇਸ ਦਾ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਉਂ ਗੰਗਾਪ੍ਰਸਾਦ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਕਵਿਤਾ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਗੰਗ ਲਿਖਦਾ ਸੀ। ੪. ਗੁਰਯਸ਼ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਭੱਟ."},{"id":23809,"word":"gMim","wordUni":"ਗੰਮਿ","definition":"sM. gmÎ. iv- gmnXogÎ. jwx lwiek. \"swDU kY sMig srb Qwn gMim.\" (suKmnI) 2. pRwpq hox XogÎ. lBÎ[ 3. is`D hox lwiek.","definitionUni":"ਸੰ. ਗਮ੍ਯ. ਵਿ- ਗਮਨਯੋਗ੍ਯ. ਜਾਣ ਲਾਇਕ. \"ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਰਬ ਥਾਨ ਗੰਮਿ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਯੋਗ੍ਯ. ਲਭ੍ਯ। ੩. ਸਿੱਧ ਹੋਣ ਲਾਇਕ."},{"id":23952,"word":"gRMQswihb SRI gurU","wordUni":"ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ","definition":"swry DrmgRMQW dw sÍwmI. is`KDrm dw mhwmwnÎ pusœk. SRI gurU Arjn dyv ny pihly siqgurW dI bwxI eykqR krky sMmq 1660 iv`c, ieh rwmsr dy iknwry (AimRqsr) BweI gurdws jI qoN ilKvwauxw AwrMiBAw. AwpxI rcnw Aqy Bgq AwidkW dI bwxI Swiml krky sMmq 1661 iv`c smwpœ kIqw. iesy swl BwdoN sudI 1. ƒ hirmMidr iv`c gurmq dy pRcwr leI AsQwpn krky bwbw bu`Fw jI ƒ gRMQI QwipAw.#SRI gurU gRMQswihb dIAW iqMn bIVW (ijldW) dyKIAW jWdIAW hn- BweI gurdws jI dI. (2) BweI bMno dI. (3) dmdmy vwlI. ienHW qyhW bIVW dw vyrvw ieauN hY-#(1) SRI gurU Arjn swihb ny jo ijld BweI gurdws jI dI kælm qoN ilKvweI, aus dw pRis`D nwauN BweI gurdws vwlI ho igAw. ies iv`c SRI rwg qoN lY ky pRBwqI qIk 30 rwg hn Aqy ku`l bwxI Sbd slok pOVI Awid dI ignqI muMdwvnI qIk 5751 hY. ieh bIV hux krqwrpur hY, ijs dI ijld ikqwbI Ar swry pqRy 975 hn,¹ hwSIAw hryk pqRy dw nvW ciVHAw hoieAw hY. SRI gurU Arjn swihb dI klm qoN jpu dy Awid dw mUlmMqR hY Aqy pMny 541 pur gurU hirgoibMd swihb dy dsœ^qæ hn.#Awsw rwg iv`c kbIr jI dy Sbd- \"rhu rhurI bhurIAw\"- Aqy- \"krvqu Blw n krvt qyrI\"- dy m`D- \"dyKhu logw\"- nMbr 35 dw Sbd ilKky hrqwl nwl kt id`qw igAw hY, pr aus dy A`Kr pVHy jWdy hn Ar AMgW dw islislw ijauN dw iqauN hY. mwrU rwg iv`c mIrWbweI dw Sbd ilKky Pyr au`pr klm PyrI hoeI hY.#bhuq is`K AwiKAw krdy hn ik gurU Arjn dyv ny nOvyN siqgurU dI bwxI leI KwlI pqRy C`f id¤qy sn, pr ieh iKAwl glq hY, ikauNik pqRy AjyhI QW KwlI hn ijs QW gurU qygbhwdur swhb dI bwxI drj nhIN ho skdI, jYsy pMnw 60 dw ie`k pwsw KwlI Aqy sRIrwg iv`c pMjvyN siqgurU dI bwxI iv`c iqMn pqRy KwlI pey hn, Awsw dI vwr dy AMq iv`c 7. pqRy KwlI hn, Awid. Ar nOvyN mhl dy slokW leI koeI pqRw KwlI nhIN.#(2) mWgt invwsI BweI bMno ny SRI gurU Arjn swihb qoN sRI gurU gRMQ swihb mMgky AQvw lhOr ijld bMDvwaux smyN jo nkl kIqI, Aqy AwpxI ie`Cw Anuswr kuJ vwDU bwxI drj kIqI, aus dw nwauN BweI bMnoN dI bIV ho igAw. ies iv`c BI qIs hI rwg hn Ar Sbd slok Awid dI igxqI 5757 hY. ieh bIV hux mWgt (ijlw gujrwq) iv`c BweI bMno dI AOlwd pws hY. ijld ikqwbI Skl dI hY. pqRy 467 hn. dyKo, mWgt.#BweI bMno dI bIV iv`c vwDU bwxI dw vyrvw ieh hY-#(a) rwg soriT iv`c- \"AauDU so jogI guru myrw[ ies pd kw jo krY inbyrw.\" Sbd hY.²#(A) rwmklI iv`c mÚ 5- \"ruxJuMJnVw\"- Sbd dIAW do qukW dy QW, pUry cwr pd hn.#(e) mwrU rwg iv`c mIrWbweI dw Sbd hY.#(s) swrMg iv`c- \"Cwif mn, hiribmuKn ko sMg\"- swrw Sbd hY.#(h) AMq iv`c- \"ijqu dir lK mhMmdw\"- \"eysu klIEN pMj BIqIEN\"- Aqy- \"idsit n rhIAw nwnkw\"- slok mÚ 1. isrlyK hyT iqMn slok hn.#(k) \"bwie Awqs Awb\"- mhlw 1. dw solW pdW dw Sbd hY.#(K) \"Awsn swD inrwlm rhY\"- qoN AwrMB hoky- \"nwnk khY bYrwgI soeI\"- 25 pdW dI rqnmwlw nwmk bwxI hY.#(g) hkIkq rwh mukwm iSvnwiB rwjy kI vwriqk pwT hY. AMq iv`c isAwhI dI ibiD- ilKI hY. jy rwmklI Aqy swrMg dw nMbr C`f dyeIey, qd kyvl s`q nMbr dw vwDw hY.#bwbw Ajwpwl isMG jI gurdÍwry nwBy ie`k purwxI ilKq dw Asvwrw hY, ijs dy p`qry 741 hn. aus iv`c mhlw dI QW pwqswhI Sbd hr QW iliKAw hY Aqy gUjrI iv`c iqRlocn dw ieh Sbd hY, jo BweI bMno dI hor bIVW iv`c nhIN hY-#nv iniD prsI kwie ry#icMqw AicMq klpqro[[#kyx pwis hau mwgq AwCau#myrw pRBu lwjY lwC bro[[1[[#goibMd goibMd goibMdy[[#gibMd ibnu mY Avru n jwcau#nwm vKwxau goibMd kw[[rhwau[[#goibMd kyrI mukqI dwsI#sinAwsI isv rwcIly[[#qwcI dwsI mhw Ast isiD#nwhI kwju hmw iqsu syqI[[2[[#DwqurbwjI rsw aupjIly#qijly eyh kubuDI[[#min BIqir bIcwir n dyKih#goibMdBgiq BlI rsu suDI[3[[#goibMd kyrI bwq suxIjY#khu ikin dyiKAw nYxI[#goibMdnwm cirq sdw hir#goibMdu sdw sMq kI bYxI[[4[[#goibMd kyrI Bwau Bwgvqu#mwn mCr md rhqw[[#bdq iqRlocn suin ry pRwnI#mwgau jo sMswir ibrkqw[[5[[#AYsy hI rwvlipMfI iv`c inrMkwrIAW dy gurdÍwry sMmq 1842 dI ilKI hoeI ie`k ijld hY, aus iv`c nwmdyv jI dw CI nMbr dw ie`k vwDU Sbd hY, ijsdI pihlI quk hY- \"swq smuMd jWkI hY ikrxI DrqI jwkw byto.\"#(3) SRI gurU goibMd isMG sÍwmI ny dmdmy dy mkæwm sMmq 1762- 63 iv`c jo Awqimk Skiq nwl kMT qoN bwxI au`cwrx krky gurU gRMQ swihb ilKvwieAw, aus dw nwauN dsvyN pwqSwh dw gRMQ swihb hoieAw, pr pRis`D nwauN dmdmy vwlI bIV hY. ies iv`c jYjwvMqI smyq 31 rwg hn, Ar Sbd slok pOVI Awid dI jpu qoN lY ky muMdwvxI qIk igxI 5867 hY.#ies iv`c- \"sopurKu\"- isrlyK hyT cwr Sbd hn Ar 115 Sbd slok gurU qygbhwdur swihb dy, Aqy ie`k slok \"bl hoAw bMDn Cuty\"- dSmyS dw hY. keI AwKdy hn ik soriT iv`c kbIr jI dy Sbd dI quk pihlW \"Klwsy\" pwT vwlI sI, klgIDr ny \"Kwlsy\" Sbd bdilAw hY, pr ieh Bu`l hY. kbIr jI dw pihlW hI pwT \"Kwlsy\" hY. ieh dmdmy vwlI ijld sMmq 1818 iv`c ku`prhIVy dy jMg \"vfy G`lUGwry\" iv`c Kwlsw dl dy h¤QoN jWdI rhI, pr ies qoN pihlW ies dIAW bhuq kwpIAW ho cu`kIAW sn.³#SRI gurU gRMQ swihb dI bwxI pd, Sbd, slok, CMq, pOVI Awid dI igxqI ieauN hY:-#Amrdws siqgurU","definitionUni":"ਸਾਰੇ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ. ਸਿੱਖਧਰਮ ਦਾ ਮਹਾਮਾਨ੍ਯ ਪੁਸ੍ਤਕ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਏਕਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਸੰਮਤ ੧੬੬੦ ਵਿੱਚ, ਇਹ ਰਾਮਸਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ (ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾਉਣਾ ਆਰੰਭਿਆ. ਆਪਣੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਭਗਤ ਆਦਿਕਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰਕੇ ਸੰਮਤ ੧੬੬੧ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪ੍ਤ ਕੀਤਾ. ਇਸੇ ਸਾਲ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ੧. ਨੂੰ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਅਸਥਾਪਨ ਕਰਕੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪਿਆ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬੀੜਾਂ (ਜਿਲਦਾਂ) ਦੇਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ- ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ. (੨) ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਦੀ. (੩) ਦਮਦਮੇ ਵਾਲੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਬੀੜਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਉਂ ਹੈ-#(੧) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜੋ ਜਿਲਦ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਕ਼ਲਮ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾਈ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਉਂ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਗ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਤੀਕ ੩੦ ਰਾਗ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁੱਲ ਬਾਣੀ ਸ਼ਬਦ ਸਲੋਕ ਪੌੜੀ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਨਤੀ ਮੁੰਦਾਵਨੀ ਤੀਕ ੫੭੫੧ ਹੈ. ਇਹ ਬੀੜ ਹੁਣ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਲਦ ਕਿਤਾਬੀ ਅਰ ਸਾਰੇ ਪਤ੍ਰੇ ੯੭੫ ਹਨ,¹ ਹਾਸ਼ੀਆ ਹਰੇਕ ਪਤ੍ਰੇ ਦਾ ਨਵਾਂ ਚੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਲਮ ਤੋਂ ਜਪੁ ਦੇ ਆਦਿ ਦਾ ਮੂਲਮੰਤ੍ਰ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਨੇ ੫੪੧ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਦਸ੍ਤਖ਼ਤ਼ ਹਨ.#ਆਸਾ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ- \"ਰਹੁ ਰਹੁਰੀ ਬਹੁਰੀਆ\"- ਅਤੇ- \"ਕਰਵਤੁ ਭਲਾ ਨ ਕਰਵਟ ਤੇਰੀ\"- ਦੇ ਮੱਧ- \"ਦੇਖਹੁ ਲੋਗਾ\"- ਨੰਬਰ ੩੫ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਕੇ ਹਰਤਾਲ ਨਾਲ ਕਟ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਅੱਖਰ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਜਿਉਂ ਦਾ ਤਿਉਂ ਹੈ. ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾਂਬਾਈ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਕੇ ਫੇਰ ਉੱਪਰ ਕਲਮ ਫੇਰੀ ਹੋਈ ਹੈ.#ਬਹੁਤ ਸਿੱਖ ਆਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਨੇ ਨੌਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲਈ ਖਾਲੀ ਪਤ੍ਰੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਹ ਖਿਆਲ ਗਲਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਪਤ੍ਰੇ ਅਜੇਹੀ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਹਨ ਜਿਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ, ਜੈਸੇ ਪੰਨਾ ੬੦ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਸਾ ਖਾਲੀ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਰਾਗ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪਤ੍ਰੇ ਖਾਲੀ ਪਏ ਹਨ, ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ੭. ਪਤ੍ਰੇ ਖਾਲੀ ਹਨ, ਆਦਿ. ਅਰ ਨੌਵੇਂ ਮਹਲ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਲਈ ਕੋਈ ਪਤ੍ਰਾ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ.#(੨) ਮਾਂਗਟ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਮੰਗਕੇ ਅਥਵਾ ਲਹੌਰ ਜਿਲਦ ਬੰਧਵਾਉਣ ਸਮੇਂ ਜੋ ਨਕਲ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਬਾਣੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਭਾਈ ਬੰਨੋਂ ਦੀ ਬੀੜ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਭੀ ਤੀਸ ਹੀ ਰਾਗ ਹਨ ਅਰ ਸ਼ਬਦ ਸਲੋਕ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੫੭੫੭ ਹੈ. ਇਹ ਬੀੜ ਹੁਣ ਮਾਂਗਟ (ਜਿਲਾ ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਦੀ ਔਲਾਦ ਪਾਸ ਹੈ. ਜਿਲਦ ਕਿਤਾਬੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਹੈ. ਪਤ੍ਰੇ ੪੬੭ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਮਾਂਗਟ.#ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਦੀ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਵਾਧੂ ਬਾਣੀ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਇਹ ਹੈ-#(ੳ) ਰਾਗ ਸੋਰਠਿ ਵਿੱਚ- \"ਅਉਧੂ ਸੋ ਜੋਗੀ ਗੁਰੁ ਮੇਰਾ। ਇਸ ਪਦ ਕਾ ਜੋ ਕਰੈ ਨਿਬੇਰਾ.\" ਸ਼ਬਦ ਹੈ.²#(ਅ) ਰਾਮਕਲੀ ਵਿੱਚ ਮਃ ੫- \"ਰੁਣਝੁੰਝਨੜਾ\"- ਸ਼ਬਦ ਦੀਆਂ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਥਾਂ, ਪੂਰੇ ਚਾਰ ਪਦ ਹਨ.#(ੲ) ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਮੀਰਾਂਬਾਈ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ.#(ਸ) ਸਾਰੰਗ ਵਿੱਚ- \"ਛਾਡਿ ਮਨ, ਹਰਿਬਿਮੁਖਨ ਕੋ ਸੰਗ\"- ਸਾਰਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ.#(ਹ) ਅੰਤ ਵਿੱਚ- \"ਜਿਤੁ ਦਰਿ ਲਖ ਮਹੰਮਦਾ\"- \"ਏਸੁ ਕਲੀਓਂ ਪੰਜ ਭੀਤੀਓਂ\"- ਅਤੇ- \"ਦਿਸਟਿ ਨ ਰਹੀਆ ਨਾਨਕਾ\"- ਸਲੋਕ ਮਃ ੧. ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਤਿੰਨ ਸਲੋਕ ਹਨ.#(ਕ) \"ਬਾਇ ਆਤਸ ਆਬ\"- ਮਹਲਾ ੧. ਦਾ ਸੋਲਾਂ ਪਦਾਂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਹੈ.#(ਖ) \"ਆਸਨ ਸਾਧ ਨਿਰਾਲਮ ਰਹੈ\"- ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਕੇ- \"ਨਾਨਕ ਕਹੈ ਬੈਰਾਗੀ ਸੋਈ\"- ੨੫ ਪਦਾਂ ਦੀ ਰਤਨਮਾਲਾ ਨਾਮਕ ਬਾਣੀ ਹੈ.#(ਗ) ਹਕੀਕਤ ਰਾਹ ਮੁਕਾਮ ਸ਼ਿਵਨਾਭਿ ਰਾਜੇ ਕੀ ਵਾਰਤਿਕ ਪਾਠ ਹੈ. ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਆਹੀ ਦੀ ਬਿਧਿ- ਲਿਖੀ ਹੈ. ਜੇ ਰਾਮਕਲੀ ਅਤੇ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਨੰਬਰ ਛੱਡ ਦੇਈਏ, ਤਦ ਕੇਵਲ ਸੱਤ ਨੰਬਰ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੈ.#ਬਾਬਾ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਭੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਅਸਵਾਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪੱਤਰੇ ੭੪੧ ਹਨ. ਉਸ ਵਿੱਚ ਮਹਲਾ ਦੀ ਥਾਂ ਪਾਤਸਾਹੀ ਸ਼ਬਦ ਹਰ ਥਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਗੂਜਰੀ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਦਾ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਦੀ ਹੋਰ ਬੀੜਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਹੈ-#ਨਵ ਨਿਧਿ ਪਰਸੀ ਕਾਇ ਰੇ#ਚਿੰਤਾ ਅਚਿੰਤ ਕਲਪਤਰੋ।।#ਕੇਣ ਪਾਸਿ ਹਉ ਮਾਗਤ ਆਛਉ#ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭੁ ਲਾਜੈ ਲਾਛ ਬਰੋ।।੧।।#ਗੋਬਿੰਦ ਗੋਬਿੰਦ ਗੋਬਿੰਦੇ।।#ਗਬਿੰਦ ਬਿਨੁ ਮੈ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਚਉ#ਨਾਮ ਵਖਾਣਉ ਗੋਬਿੰਦ ਕਾ।।ਰਹਾਉ।।#ਗੋਬਿੰਦ ਕੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਦਾਸੀ#ਸਨਿਆਸੀ ਸਿਵ ਰਾਚੀਲੇ।।#ਤਾਚੀ ਦਾਸੀ ਮਹਾ ਅਸਟ ਸਿਧਿ#ਨਾਹੀ ਕਾਜੁ ਹਮਾ ਤਿਸੁ ਸੇਤੀ।।੨।।#ਧਾਤੁਰਬਾਜੀ ਰਸਾ ਉਪਜੀਲੇ#ਤਜਿਲੇ ਏਹ ਕੁਬੁਧੀ।।#ਮਨਿ ਭੀਤਰਿ ਬੀਚਾਰਿ ਨ ਦੇਖਹਿ#ਗੋਬਿੰਦਭਗਤਿ ਭਲੀ ਰਸੁ ਸੁਧੀ।੩।।#ਗੋਬਿੰਦ ਕੇਰੀ ਬਾਤ ਸੁਣੀਜੈ#ਕਹੁ ਕਿਨਿ ਦੇਖਿਆ ਨੈਣੀ।#ਗੋਬਿੰਦਨਾਮ ਚਰਿਤ ਸਦਾ ਹਰਿ#ਗੋਬਿੰਦੁ ਸਦਾ ਸੰਤ ਕੀ ਬੈਣੀ।।੪।।#ਗੋਬਿੰਦ ਕੇਰੀ ਭਾਉ ਭਾਗਵਤੁ#ਮਾਨ ਮਛਰ ਮਦ ਰਹਤਾ।।#ਬਦਤ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਸੁਨਿ ਰੇ ਪ੍ਰਾਨੀ#ਮਾਗਉ ਜੋ ਸੰਸਾਰਿ ਬਿਰਕਤਾ।।੫।।#ਐਸੇ ਹੀ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਸੰਮਤ ੧੮੪੨ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਜਿਲਦ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਛੀ ਨੰਬਰ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਹੈ, ਜਿਸਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ ਹੈ- \"ਸਾਤ ਸਮੁੰਦ ਜਾਂਕੀ ਹੈ ਕਿਰਣੀ ਧਰਤੀ ਜਾਕਾ ਬੇਟੋ.\"#(੩) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸ੍ਵਾਮੀ ਨੇ ਦਮਦਮੇ ਦੇ ਮਕ਼ਾਮ ਸੰਮਤ ੧੭੬੨- ੬੩ ਵਿੱਚ ਜੋ ਆਤਮਿਕ ਸ਼ਕਤਿ ਨਾਲ ਕੰਠ ਤੋਂ ਬਾਣੀ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਲਿਖਵਾਇਆ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੋਇਆ, ਪਰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਉਂ ਦਮਦਮੇ ਵਾਲੀ ਬੀੜ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੈਜਾਵੰਤੀ ਸਮੇਤ ੩੧ ਰਾਗ ਹਨ, ਅਰ ਸ਼ਬਦ ਸਲੋਕ ਪੌੜੀ ਆਦਿ ਦੀ ਜਪੁ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਮੁੰਦਾਵਣੀ ਤੀਕ ਗਿਣੀ ੫੮੬੭ ਹੈ.#ਇਸ ਵਿੱਚ- \"ਸੋਪੁਰਖੁ\"- ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਚਾਰ ਸ਼ਬਦ ਹਨ ਅਰ ੧੧੫ ਸ਼ਬਦ ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਸਲੋਕ \"ਬਲ ਹੋਆ ਬੰਧਨ ਛੁਟੇ\"- ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਹੈ. ਕਈ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸੋਰਠਿ ਵਿੱਚ ਕਬੀਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਤੁਕ ਪਹਿਲਾਂ \"ਖਲਾਸੇ\" ਪਾਠ ਵਾਲੀ ਸੀ, ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ \"ਖਾਲਸੇ\" ਸ਼ਬਦ ਬਦਲਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਭੁੱਲ ਹੈ. ਕਬੀਰ ਜੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪਾਠ \"ਖਾਲਸੇ\" ਹੈ. ਇਹ ਦਮਦਮੇ ਵਾਲੀ ਜਿਲਦ ਸੰਮਤ ੧੮੧੮ ਵਿੱਚ ਕੁੱਪਰਹੀੜੇ ਦੇ ਜੰਗ \"ਵਡੇ ਘੱਲੂਘਾਰੇ\" ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਦਲ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਜਾਂਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਸ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਕਾਪੀਆਂ ਹੋ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ.³#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਾਣੀ ਪਦ, ਸ਼ਬਦ, ਸਲੋਕ, ਛੰਤ, ਪੌੜੀ ਆਦਿ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਇਉਂ ਹੈ:-#ਅਮਰਦਾਸ ਸਤਿਗੁਰੂ"},{"id":23969,"word":"gÍwl","wordUni":"ਗ੍ਵਾਲ","definition":"sMgÎw- gopwl. gvwlw. AhIr[ 2. mQurw invwsI B`tvMS dw rqn ie`k kvI, jo kuJ kwl lhOrpiq mhwrwjw Syr isMG pws irhw Aqy ivR`D AvsQw nwBwpiq mhwrwjw BrpUr isMG jI pws ivqweI. gÍwl dI kivqw mnohr hY. ies ny sMmq 1917 iv`c gurupcwsw (pMcwiSkw) iliKAw hY, ijs iv¤coN ieh kib`q hn-#pFkY iqhwrI bwnI SRImwn goibMd isMG!#jIvnmukq jn hoXrhYN Ag my,#swDu my n Syrpn Syr my n swDupn,#doaUpn dyiKXq Awp hI ky mg my,#gÍwl kiv AdBuq bwqyN khoN kOn kOn,#BOn BOn jwhr jhUr pg pg my,#is`K jy iqhwry sB sMgÎw mwih isMG Bey,#smr my isMG Bey isMG Bey jg my.#dSmyS dI ikRpwx-#pwn su BrI hY Krswn pY DrI hY KrI,#Swn so brI hY mwnbrI ckR Awn hY,#Bwnu ky smwn qyj bYirn ko Bwn jg,#Bwn Bwn fwry rhI iqn muK Bwn hY,#gÍwl kiv rx ivvDwn n rihndyq,#bMkqw ivDwn BrI AMqr ikRswn hY,#ckRpwin pwn pY iqhwry SRI goibMd isMG,#qyrI jo ikRpwn prY jW pr ikRpw n hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੋਪਾਲ. ਗਵਾਲਾ. ਅਹੀਰ। ੨. ਮਥੁਰਾ ਨਿਵਾਸੀ ਭੱਟਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਤਨ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਾਲ ਲਹੌਰਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੱਧ ਅਵਸਥਾ ਨਾਭਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਵਿਤਾਈ. ਗ੍ਵਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮਨੋਹਰ ਹੈ. ਇਸ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੯੧੭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁਪਚਾਸਾ (ਪੰਚਾਸ਼ਿਕਾ) ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਕਬਿੱਤ ਹਨ-#ਪਢਕੈ ਤਿਹਾਰੀ ਬਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ!#ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਜਨ ਹੋਯਰਹੈਂ ਅਗ ਮੇ,#ਸਾਧੁ ਮੇ ਨ ਸ਼ੇਰਪਨ ਸ਼ੇਰ ਮੇ ਨ ਸਾਧੁਪਨ,#ਦੋਊਪਨ ਦੇਖਿਯਤ ਆਪ ਹੀ ਕੇ ਮਗ ਮੇ,#ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਅਦਭੁਤ ਬਾਤੇਂ ਕਹੋਂ ਕੌਨ ਕੌਨ,#ਭੌਨ ਭੌਨ ਜਾਹਰ ਜਹੂਰ ਪਗ ਪਗ ਮੇ,#ਸਿੱਖ ਜੇ ਤਿਹਾਰੇ ਸਭ ਸੰਗ੍ਯਾ ਮਾਹਿ ਸਿੰਘ ਭਏ,#ਸਮਰ ਮੇ ਸਿੰਘ ਭਏ ਸਿੰਘ ਭਏ ਜਗ ਮੇ.#ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਣ-#ਪਾਨ ਸੁ ਭਰੀ ਹੈ ਖਰਸਾਨ ਪੈ ਧਰੀ ਹੈ ਖਰੀ,#ਸ਼ਾਨ ਸੋ ਬਰੀ ਹੈ ਮਾਨਬਰੀ ਚਕ੍ਰ ਆਨ ਹੈ,#ਭਾਨੁ ਕੇ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਬੈਰਿਨ ਕੋ ਭਾਨ ਜਗ,#ਭਾਨ ਭਾਨ ਡਾਰੇ ਰਹੀ ਤਿਨ ਮੁਖ ਭਾਨ ਹੈ,#ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਰਣ ਵਿਵਧਾਨ ਨ ਰਹਿਨਦੇਤ,#ਬੰਕਤਾ ਵਿਧਾਨ ਭਰੀ ਅੰਤਰ ਕ੍ਰਿਸਾਨ ਹੈ,#ਚਕ੍ਰਪਾਨਿ ਪਾਨ ਪੈ ਤਿਹਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ,#ਤੇਰੀ ਜੋ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਪਰੈ ਜਾਂ ਪਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨ ਹੈ."},{"id":23970,"word":"gvwl","wordUni":"ਗਵਾਲ","definition":"sMgÎw- gopwl. gvwlw. AhIr[ 2. mQurw invwsI B`tvMS dw rqn ie`k kvI, jo kuJ kwl lhOrpiq mhwrwjw Syr isMG pws irhw Aqy ivR`D AvsQw nwBwpiq mhwrwjw BrpUr isMG jI pws ivqweI. gÍwl dI kivqw mnohr hY. ies ny sMmq 1917 iv`c gurupcwsw (pMcwiSkw) iliKAw hY, ijs iv¤coN ieh kib`q hn-#pFkY iqhwrI bwnI SRImwn goibMd isMG!#jIvnmukq jn hoXrhYN Ag my,#swDu my n Syrpn Syr my n swDupn,#doaUpn dyiKXq Awp hI ky mg my,#gÍwl kiv AdBuq bwqyN khoN kOn kOn,#BOn BOn jwhr jhUr pg pg my,#is`K jy iqhwry sB sMgÎw mwih isMG Bey,#smr my isMG Bey isMG Bey jg my.#dSmyS dI ikRpwx-#pwn su BrI hY Krswn pY DrI hY KrI,#Swn so brI hY mwnbrI ckR Awn hY,#Bwnu ky smwn qyj bYirn ko Bwn jg,#Bwn Bwn fwry rhI iqn muK Bwn hY,#gÍwl kiv rx ivvDwn n rihndyq,#bMkqw ivDwn BrI AMqr ikRswn hY,#ckRpwin pwn pY iqhwry SRI goibMd isMG,#qyrI jo ikRpwn prY jW pr ikRpw n hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੋਪਾਲ. ਗਵਾਲਾ. ਅਹੀਰ। ੨. ਮਥੁਰਾ ਨਿਵਾਸੀ ਭੱਟਵੰਸ਼ ਦਾ ਰਤਨ ਇੱਕ ਕਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਕਾਲ ਲਹੌਰਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੱਧ ਅਵਸਥਾ ਨਾਭਾਪਤਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਵਿਤਾਈ. ਗ੍ਵਾਲ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਮਨੋਹਰ ਹੈ. ਇਸ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੯੧੭ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁਪਚਾਸਾ (ਪੰਚਾਸ਼ਿਕਾ) ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇਹ ਕਬਿੱਤ ਹਨ-#ਪਢਕੈ ਤਿਹਾਰੀ ਬਾਨੀ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ!#ਜੀਵਨਮੁਕਤ ਜਨ ਹੋਯਰਹੈਂ ਅਗ ਮੇ,#ਸਾਧੁ ਮੇ ਨ ਸ਼ੇਰਪਨ ਸ਼ੇਰ ਮੇ ਨ ਸਾਧੁਪਨ,#ਦੋਊਪਨ ਦੇਖਿਯਤ ਆਪ ਹੀ ਕੇ ਮਗ ਮੇ,#ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਅਦਭੁਤ ਬਾਤੇਂ ਕਹੋਂ ਕੌਨ ਕੌਨ,#ਭੌਨ ਭੌਨ ਜਾਹਰ ਜਹੂਰ ਪਗ ਪਗ ਮੇ,#ਸਿੱਖ ਜੇ ਤਿਹਾਰੇ ਸਭ ਸੰਗ੍ਯਾ ਮਾਹਿ ਸਿੰਘ ਭਏ,#ਸਮਰ ਮੇ ਸਿੰਘ ਭਏ ਸਿੰਘ ਭਏ ਜਗ ਮੇ.#ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾਣ-#ਪਾਨ ਸੁ ਭਰੀ ਹੈ ਖਰਸਾਨ ਪੈ ਧਰੀ ਹੈ ਖਰੀ,#ਸ਼ਾਨ ਸੋ ਬਰੀ ਹੈ ਮਾਨਬਰੀ ਚਕ੍ਰ ਆਨ ਹੈ,#ਭਾਨੁ ਕੇ ਸਮਾਨ ਤੇਜ ਬੈਰਿਨ ਕੋ ਭਾਨ ਜਗ,#ਭਾਨ ਭਾਨ ਡਾਰੇ ਰਹੀ ਤਿਨ ਮੁਖ ਭਾਨ ਹੈ,#ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਰਣ ਵਿਵਧਾਨ ਨ ਰਹਿਨਦੇਤ,#ਬੰਕਤਾ ਵਿਧਾਨ ਭਰੀ ਅੰਤਰ ਕ੍ਰਿਸਾਨ ਹੈ,#ਚਕ੍ਰਪਾਨਿ ਪਾਨ ਪੈ ਤਿਹਾਰੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ,#ਤੇਰੀ ਜੋ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਪਰੈ ਜਾਂ ਪਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨ ਹੈ."},{"id":24072,"word":"Gnklw","wordUni":"ਘਨਕਲਾ","definition":"ies CMd dw nwauN. \"icqRklw\" BI hY. l`Cx- cwr crx, pRiq crx 63 mwqRw. iqMn ivSRwm solW solW mwqRw pur, cOQw pMdRW pur, AMq guru lGu. pihly Aqy dUjy ivSRwm dw AnupRws imlvW.#audwhrx-#hir hir ismrhu Agm Apwrw,#ijsu ismrqu duK imtY hmwrw,#hir hir siqgurupurKu imlwvhu,#guir imilAY suKu hoeI rwm. x x x#(jYq mÚ 4)#suix suix jIvw soie qumwrI,#qUM pRIqm Twkur Aiq BwrI,#qumry krqb qumhI jwxhu,#qumrI Et gupwlw jIau. x x x#(mwJ mÚ 5)#2. dUjw rUp- cOQI Xiq 14. mwqRw pur, AMq do guru. ku`l 62 mwqRw.#audwhrx-#vykI vykI jMq aupwey,#duie pMdI duie rwh clwey,#gur pUry ivxu mukiq n hoeI,#s`cnwm jip lwhw hy. x x x#(mwrU solhy mÚ 1)#gurbwxI ird mwih bswE,#Drmikrq kir Cko CkwE,#dyS kOm pY qnu Dnu vwro,#ieh guris`KI rIqI hY. xxx#3. qIjw rUp- cOQw ivSRwm 13. mwqRw pur AMq lGu guru. ku`l 61 mwqRw.#audwhrx-#jo dIsY so eyko qU hY,#bwxI qyrI sRvix suxIAY,#dUjI Avru n jwpis kweI,#sgl qumwrI Dwrxw. xxx#(mwrU solhy mÚ 5)#pVHdw sW mY pwpW p`tI,#bihਁdw kUV kpt dI h`tI,#siqguru myrI duivDw k`tI,#nrkhuਁ pkV inkwilAw.#koTI AMDI sUJY nwhI,#goqy KWdw mwXw mwhIN,#siqguru s¤cy no swlwhI,#cwnx kir vyKwilAw.#dwVHI qyrI nUr Jm¤kY,#m`Qw kOlW vWg th¤kY,#Srn qyir jm joh n swkY,#syvk ky rKvwilAw.#swDUjn gurdrsn kIqw,#Do crnwimRq guru dw pIqw,#nwmdwn guru pUry dIqw,#AMimRq nwm ipAwilAw.#(guiv 6)","definitionUni":"ਇਸ ਛੰਦ ਦਾ ਨਾਉਂ. \"ਚਿਤ੍ਰਕਲਾ\" ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੬੩ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਤਿੰਨ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਸੋਲਾਂ ਸੋਲਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ, ਚੌਥਾ ਪੰਦ੍ਰਾਂ ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ. ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦਾ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲਵਾਂ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਿਮਰਹੁ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ,#ਜਿਸੁ ਸਿਮਰਤੁ ਦੁਖ ਮਿਟੈ ਹਮਾਰਾ,#ਹਰਿ ਹਰਿ ਸਤਿਗੁਰੁਪੁਰਖੁ ਮਿਲਾਵਹੁ,#ਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਸੁਖੁ ਹੋਈ ਰਾਮ. x x x#(ਜੈਤ ਮਃ ੪)#ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਜੀਵਾ ਸੋਇ ਤੁਮਾਰੀ,#ਤੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਠਾਕੁਰ ਅਤਿ ਭਾਰੀ,#ਤੁਮਰੇ ਕਰਤਬ ਤੁਮਹੀ ਜਾਣਹੁ,#ਤੁਮਰੀ ਓਟ ਗੁਪਾਲਾ ਜੀਉ. x x x#(ਮਾਝ ਮਃ ੫)#੨. ਦੂਜਾ ਰੂਪ- ਚੌਥੀ ਯਤਿ ੧੪. ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਕੁੱਲ ੬੨ ਮਾਤ੍ਰਾ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਵੇਕੀ ਵੇਕੀ ਜੰਤ ਉਪਾਏ,#ਦੁਇ ਪੰਦੀ ਦੁਇ ਰਾਹ ਚਲਾਏ,#ਗੁਰ ਪੂਰੇ ਵਿਣੁ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ,#ਸੱਚਨਾਮ ਜਪਿ ਲਾਹਾ ਹੇ. x x x#(ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧)#ਗੁਰਬਾਣੀ ਰਿਦ ਮਾਹਿ ਬਸਾਓ,#ਧਰਮਕਿਰਤ ਕਰਿ ਛਕੋ ਛਕਾਓ,#ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਪੈ ਤਨੁ ਧਨੁ ਵਾਰੋ,#ਇਹ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਰੀਤੀ ਹੈ. xxx#੩. ਤੀਜਾ ਰੂਪ- ਚੌਥਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ ਅੰਤ ਲਘੁ ਗੁਰੁ. ਕੁੱਲ ੬੧ ਮਾਤ੍ਰਾ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜੋ ਦੀਸੈ ਸੋ ਏਕੋ ਤੂ ਹੈ,#ਬਾਣੀ ਤੇਰੀ ਸ੍ਰਵਣਿ ਸੁਣੀਐ,#ਦੂਜੀ ਅਵਰੁ ਨ ਜਾਪਸਿ ਕਾਈ,#ਸਗਲ ਤੁਮਾਰੀ ਧਾਰਣਾ. xxx#(ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫)#ਪੜ੍ਹਦਾ ਸਾਂ ਮੈ ਪਾਪਾਂ ਪੱਟੀ,#ਬਹਿਁਦਾ ਕੂੜ ਕਪਟ ਦੀ ਹੱਟੀ,#ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੇਰੀ ਦੁਵਿਧਾ ਕੱਟੀ,#ਨਰਕਹੁਁ ਪਕੜ ਨਿਕਾਲਿਆ.#ਕੋਠੀ ਅੰਧੀ ਸੂਝੈ ਨਾਹੀ,#ਗੋਤੇ ਖਾਂਦਾ ਮਾਯਾ ਮਾਹੀਂ,#ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੱਚੇ ਨੋ ਸਾਲਾਹੀ,#ਚਾਨਣ ਕਰਿ ਵੇਖਾਲਿਆ.#ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੇਰੀ ਨੂਰ ਝਮੱਕੈ,#ਮੱਥਾ ਕੌਲਾਂ ਵਾਂਗ ਟਹੱਕੈ,#ਸ਼ਰਨ ਤੇਰਿ ਜਮ ਜੋਹ ਨ ਸਾਕੈ,#ਸੇਵਕ ਕੇ ਰਖਵਾਲਿਆ.#ਸਾਧੂਜਨ ਗੁਰਦਰਸਨ ਕੀਤਾ,#ਧੋ ਚਰਨਾਮ੍ਰਿਤ ਗੁਰੁ ਦਾ ਪੀਤਾ,#ਨਾਮਦਾਨ ਗੁਰੁ ਪੂਰੇ ਦੀਤਾ,#ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮ ਪਿਆਲਿਆ.#(ਗੁਵਿ ੬)"},{"id":24120,"word":"Gmswx","wordUni":"ਘਮਸਾਣ","definition":"sMgÎw- jMg. Xu`D[ 2. BXwnk. lVweI[ 3. iPswd. aupdRv.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੰਗ. ਯੁੱਧ। ੨. ਭਯਾਨਕ. ਲੜਾਈ। ੩. ਫਿਸਾਦ. ਉਪਦ੍ਰਵ."},{"id":24121,"word":"Gmswn","wordUni":"ਘਮਸਾਨ","definition":"sMgÎw- jMg. Xu`D[ 2. BXwnk. lVweI[ 3. iPswd. aupdRv.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੰਗ. ਯੁੱਧ। ੨. ਭਯਾਨਕ. ਲੜਾਈ। ੩. ਫਿਸਾਦ. ਉਪਦ੍ਰਵ."},{"id":24158,"word":"Grdr","wordUni":"ਘਰਦਰ","definition":"sMgÎw- Gr Aqy ifhufI. Bwv swDwrx lokW dy Gr Aqy rwjdÍwr. \"Grdr iPirQwkI bhuqyry.\" (EAMkwr) qwqprX nIc au`c XonIAW qoN hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਘਰ ਅਤੇ ਡਿਹੁਡੀ. ਭਾਵ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰ. \"ਘਰਦਰ ਫਿਰਿਥਾਕੀ ਬਹੁਤੇਰੇ.\" (ਓਅੰਕਾਰ) ਤਾਤਪਰਯ ਨੀਚ ਉੱਚ ਯੋਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੈ."},{"id":24159,"word":"GrdÍwr","wordUni":"ਘਰਦ੍ਵਾਰ","definition":"sMgÎw- Gr Aqy ifhufI. Bwv swDwrx lokW dy Gr Aqy rwjdÍwr. \"Grdr iPirQwkI bhuqyry.\" (EAMkwr) qwqprX nIc au`c XonIAW qoN hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਘਰ ਅਤੇ ਡਿਹੁਡੀ. ਭਾਵ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰ. \"ਘਰਦਰ ਫਿਰਿਥਾਕੀ ਬਹੁਤੇਰੇ.\" (ਓਅੰਕਾਰ) ਤਾਤਪਰਯ ਨੀਚ ਉੱਚ ਯੋਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੈ."},{"id":24160,"word":"Grdvwr","wordUni":"ਘਰਦਵਾਰ","definition":"sMgÎw- Gr Aqy ifhufI. Bwv swDwrx lokW dy Gr Aqy rwjdÍwr. \"Grdr iPirQwkI bhuqyry.\" (EAMkwr) qwqprX nIc au`c XonIAW qoN hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਘਰ ਅਤੇ ਡਿਹੁਡੀ. ਭਾਵ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਜਦ੍ਵਾਰ. \"ਘਰਦਰ ਫਿਰਿਥਾਕੀ ਬਹੁਤੇਰੇ.\" (ਓਅੰਕਾਰ) ਤਾਤਪਰਯ ਨੀਚ ਉੱਚ ਯੋਨੀਆਂ ਤੋਂ ਹੈ."},{"id":24173,"word":"Gr mMdr","wordUni":"ਘਰ ਮੰਦਰ","definition":"igRh Aqy mMidr. swDwrx Gr Aqy rwjmMidr[ 2. Gr Aqy ngr. \"Gr mMdr KusIAW qhI.\" (vwr gau 2. mÚ 5) dyKo, mMdr Aqy mMidr.","definitionUni":"ਗ੍ਰਿਹ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰ. ਸਾਧਾਰਣ ਘਰ ਅਤੇ ਰਾਜਮੰਦਿਰ। ੨. ਘਰ ਅਤੇ ਨਗਰ. \"ਘਰ ਮੰਦਰ ਖੁਸੀਆਂ ਤਹੀ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੨. ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਮੰਦਰ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰ."},{"id":24287,"word":"Gwl","wordUni":"ਘਾਲ","definition":"sMgÎw- dyKo, Gwlxw. 2. syvw. tihl. \"Gwil isAwxp aukiq n myrI.\" (rwm AÚ mÚ 5) 3. imhnq. muS`kq. \"swD kY sMig nhI kCu Gwl.\" (suKmnI) 4. krxI. kmweI. \"phuic n swkau qumrI Gwl.\" (iblw mÚ 5) 5. ivnwS. vD[ 6. du`D ƒ aubwlx smyN iv`c imlwieAw pwxI. hMGwl. Awvtxu.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਖੋ, ਘਾਲਣਾ. ੨. ਸੇਵਾ. ਟਹਿਲ. \"ਘਾਲਿ ਸਿਆਣਪ ਉਕਤਿ ਨ ਮੇਰੀ.\" (ਰਾਮ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਮਿਹਨਤ. ਮੁਸ਼ੱਕਤ. \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨਹੀ ਕਛੁ ਘਾਲ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੪. ਕਰਣੀ. ਕਮਾਈ. \"ਪਹੁਚਿ ਨ ਸਾਕਉ ਤੁਮਰੀ ਘਾਲ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੫. ਵਿਨਾਸ਼. ਵਧ। ੬. ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਉਬਾਲਣ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਇਆ ਪਾਣੀ. ਹੰਘਾਲ. ਆਵਟਣੁ."},{"id":24338,"word":"GIs","wordUni":"ਘੀਸ","definition":"sMgÎw- Grx qoN hoeI lIk. rgV. GsIt. \"gih gofn qy qb GIs dXo.\" (ikRsnwv) \"GIsq GIsq aUKlih kwnH auDwrq swDu.\" (ikRsnwv) 2. cUhy dI ie`k jwiq. GIs cUhy nwloN bhuq v`fI huMdI hY. \"GIs glaury ilAwvY.\" (Awsw kbIr) dyKo, PIlu.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਘਰ੍ਸਣ ਤੋਂ ਹੋਈ ਲੀਕ. ਰਗੜ. ਘਸੀਟ. \"ਗਹਿ ਗੋਡਨ ਤੇ ਤਬ ਘੀਸ ਦਯੋ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) \"ਘੀਸਤ ਘੀਸਤ ਊਖਲਹਿ ਕਾਨ੍ਹ ਉਧਾਰਤ ਸਾਧੁ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੨. ਚੂਹੇ ਦੀ ਇੱਕ ਜਾਤਿ. ਘੀਸ ਚੂਹੇ ਨਾਲੋਂ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. \"ਘੀਸ ਗਲਉਰੇ ਲਿਆਵੈ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਦੇਖੋ, ਫੀਲੁ."},{"id":24397,"word":"Gu`dw","wordUni":"ਘੁੱਦਾ","definition":"jd dSmyS mwlvy iv`c koTy Aqy mlUky ipMf dy ivckwr ivrwjy hoey sn, qd ie`k idvwnw swD pihrybrdwr dy vrjx qy BI gurUswihb dy qMbU iv`c dwiKl hox l`gw, ijs krky ispwhI ny aus ƒ Ajyhw mwirAw ik auh mr igAw. aus dw bdlw lYx leI idvwinAW dw mhMq Gu`dw bwjk dy mukwm gurU swihb pws pu`jw, pr drSn krky SWq ho igAw. ies dy swQI su`KU Aqy bu`DU idvwinAW ny pRymBwv nwl siqgurU dI syvw kIqI Aqy pyNfU Dwrxw dy gIq gwky suxwey. dyKo, bwjk.","definitionUni":"ਜਦ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕੋਠੇ ਅਤੇ ਮਲੂਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਰਾਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਇੱਕ ਦਿਵਾਨਾ ਸਾਧ ਪਹਿਰੇਬਰਦਾਰ ਦੇ ਵਰਜਣ ਤੇ ਭੀ ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਦੇ ਤੰਬੂ ਵਿੱਚ ਦਾਖਿਲ ਹੋਣ ਲੱਗਾ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਸਿਪਾਹੀ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਮਾਰਿਆ ਕਿ ਉਹ ਮਰ ਗਿਆ. ਉਸ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਦਿਵਾਨਿਆਂ ਦਾ ਮਹੰਤ ਘੁੱਦਾ ਬਾਜਕ ਦੇ ਮੁਕਾਮ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਾਸ ਪੁੱਜਾ, ਪਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਕੇ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਦੇ ਸਾਥੀ ਸੁੱਖੂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੂ ਦਿਵਾਨਿਆਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਪੇਂਡੂ ਧਾਰਣਾ ਦੇ ਗੀਤ ਗਾਕੇ ਸੁਣਾਏ. ਦੇਖੋ, ਬਾਜਕ."},{"id":24457,"word":"GuVwm","wordUni":"ਘੁੜਾਮ","definition":"pitAwly qoN 12. koh Agin kox ie`k ipMf, ies QW vfy AhMkwrI pTwx vsdy sn. bMdw bhwdur ny Kwlswdl nwl ies ngr ƒ sMmq 1766 iv`c Pqy kIqw.","definitionUni":"ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ੧੨. ਕੋਹ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਇਸ ਥਾਂ ਵਡੇ ਅਹੰਕਾਰੀ ਪਠਾਣ ਵਸਦੇ ਸਨ. ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਖਾਲਸਾਦਲ ਨਾਲ ਇਸ ਨਗਰ ਨੂੰ ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ ਵਿੱਚ ਫਤੇ ਕੀਤਾ."},{"id":24489,"word":"GUln","wordUni":"ਘੂਲਨ","definition":"ikR- Gulxw. h`l hoxw. imlxw. AByd hoxw. \"GUlih qau mn jau Awvih srnw.\" (bwvn) \"qau pRswdI GUlIAY.\" (jYq CMq mÚ 5) \"ijsu ikRpwlu iqsu swD sMig GUlY.\" (Awsw mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਘੁਲਣਾ. ਹੱਲ ਹੋਣਾ. ਮਿਲਣਾ. ਅਭੇਦ ਹੋਣਾ. \"ਘੂਲਹਿ ਤਉ ਮਨ ਜਉ ਆਵਹਿ ਸਰਨਾ.\" (ਬਾਵਨ) \"ਤਉ ਪ੍ਰਸਾਦੀ ਘੂਲੀਐ.\" (ਜੈਤ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਜਿਸੁ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਤਿਸੁ ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਘੂਲੈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)"},{"id":24547,"word":"GoVI","wordUni":"ਘੋੜੀ","definition":"sMgÎw- Goitkw. GoVy dI mdIn[#2. kwT dI itkitkI, ijs qy vsqR sukweIdy hn[ 3. kwTI Awidk r`Kx dI iqpweI[#4. SwdI smyN dI ie`k rsm. dyKo, GoVIAW[ 5. GoVI dI rsm smyN dw gIq[ 6. isrMdw isqwr Awid swjW dI auh itkitkI, ijs au`pr qwrW r`KIdIAW hn. surDrI[ 7. symIAW v`tx dI mSIn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਘੋਟਿਕਾ. ਘੋੜੇ ਦੀ ਮਦੀਨ।#੨. ਕਾਠ ਦੀ ਟਿਕਟਿਕੀ, ਜਿਸ ਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਸੁਕਾਈਦੇ ਹਨ। ੩. ਕਾਠੀ ਆਦਿਕ ਰੱਖਣ ਦੀ ਤਿਪਾਈ।#੪. ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮ. ਦੇਖੋ, ਘੋੜੀਆਂ। ੫. ਘੋੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਸਮੇਂ ਦਾ ਗੀਤ। ੬. ਸਿਰੰਦਾ ਸਿਤਾਰ ਆਦਿ ਸਾਜਾਂ ਦੀ ਉਹ ਟਿਕਟਿਕੀ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਤਾਰਾਂ ਰੱਖੀਦੀਆਂ ਹਨ. ਸੁਰਧਰੀ। ੭. ਸੇਮੀਆਂ ਵੱਟਣ ਦੀ ਮਸ਼ੀਨ."},{"id":24548,"word":"GoVIAW","wordUni":"ਘੋੜੀਆਂ","definition":"SwdI dy mOky brwq ƒ fyrw dyx ip¤CoN, ivAwh sMskwr qoN pihlW, dulhw (lwVy) ƒ GoVI pur svwr krwky dulhin (lwVI) dy Gr lY jWdy hn. ies dw nwauN GoVI dI rsm hY. aus vyly jo gIq gwey jWdy hn aunHW dI sMgÎw- \"GoVIAW\" hY. SRI gurU rwmdws jI ny gMdy gIqW dI kurIqI ƒ dUr krn leI \"GoVIAW\" isrlyK hyT vfhMs rwg iv`c bwxI rcI hY, ijs iv`c lok prlok iv`c suK pRwpqI dw aupdyS hY. \"dyh qyjix jI rwm aupweIAw.\" Awid.","definitionUni":"ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਬਰਾਤ ਨੂੰ ਡੇਰਾ ਦੇਣ ਪਿੱਛੋਂ, ਵਿਆਹ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਦੁਲਹਾ (ਲਾੜੇ) ਨੂੰ ਘੋੜੀ ਪੁਰ ਸਵਾਰ ਕਰਾਕੇ ਦੁਲਹਨਿ (ਲਾੜੀ) ਦੇ ਘਰ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਘੋੜੀ ਦੀ ਰਸਮ ਹੈ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਜੋ ਗੀਤ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ- \"ਘੋੜੀਆਂ\" ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਗੰਦੇ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਕੁਰੀਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ \"ਘੋੜੀਆਂ\" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਵਡਹੰਸ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਰਚੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਸੁਖ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ. \"ਦੇਹ ਤੇਜਣਿ ਜੀ ਰਾਮ ਉਪਾਈਆ.\" ਆਦਿ."},{"id":24617,"word":"caukV Krcxw","wordUni":"ਚਉਕੜ ਖਰਚਣਾ","definition":"ikR- cwr kOfIAW KrcxIAW. SwdI smyN dI ie`k rsm, jo puqR vwilAW v¤loN, lwVI dy Gr jwky lwgIAW ƒ ienwm Awid dyx dI hY, ies vwk dw nMmRqw pRgt krn vwlw Bwv ieh hY ik AsIN qu`C Dn ^rc krdy hW. \"cl kr caukV Krcn krIAY.\" (nwpR)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਚਾਰ ਕੌਡੀਆਂ ਖਰਚਣੀਆਂ. ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਦੀ ਇੱਕ ਰਸਮ, ਜੋ ਪੁਤ੍ਰ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, ਲਾੜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਾਕੇ ਲਾਗੀਆਂ ਨੂੰ ਇਨਾਮ ਆਦਿ ਦੇਣ ਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਾਕ ਦਾ ਨੰਮ੍ਰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਾਵ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੁੱਛ ਧਨ ਖ਼ਰਚ ਕਰਦੇ ਹਾਂ. \"ਚਲ ਕਰ ਚਉਕੜ ਖਰਚਨ ਕਰੀਐ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":24685,"word":"caubolw","wordUni":"ਚਉਬੋਲਾ","definition":"ie`k CMd, ijs dw l`Cx hY- cwr crx, pRiq crx 15. mwqRw, AMq lGu guru. ieh cOpeI dw hI ie`k rUp hY. dyKo, cOpeI dw rUp 3[ 2. iksy jwiq dw CMd, ijs dy qukWq iBMn iBMn hox. cwr AnupRws v`Kry hox kwrx ieh sMgÎw hY. dyKo, rwmwvqwr iv`c svYXy dI iesy kwrx caubolw sMgÎw ho geI hY, XQw-#sRI rGurwj srwsn lY#irs Twn GnI rn bwn pRhwry,#bIrn mwr duswr gey sr#AMbr qy brsy jnu Ery,#bwij gjI rQ swj igry Dr#p`iq Anyk su kOn gnwvY,#Pwgun pOn pRcMf bhy#bnpiqRn ky mnu pqR aufwny.#3. sMgIq Anuswr \"cqurMg\" dw nwm BI caubolw hY. ijs pRbMD iv`c swDwrx gIq, srgm, qrwnw Aqy imRdMg dy bol hox, auh cqurMg hY. dyKo, hyT iliKAw ivRMdwbnI swrMg dw cqurMg#\"cqurMg gunIAn imil gweIey bjweIey irJweIey[ gunIAn ky Awgy lY ko sMpUrn kr idKweIey.#n s r m r m p D, p m r m r s n s#idr idr qw nw nw idr qw nw, nw qw ry nw qom qwnw.#iDr iDr Dum ikt qkRwn Dw, qkRwn Dw Dum ikt qkRwn Dw Dw.\"#4. ijs CMd iv`c cwr Bwsw (bolIAW) hox auh BI \"caubolw\" hY. hyT ilKy audwhrx iv`c ivRjBwsw, mulqwnI, ifMgl Aqy ihMdI pweI jWdI hY-#gwjy mhW sUr GUMmI rxM hUr#BRmI nBM pUr byKM AnUpM,#vly vlI sWeIN jIvIN jugW qweIN#qYNfy GolI jweIN AlwvI q AYsy,#lgoN lwr Qwny bro rwj mHwny#khoN AOr kWny hTI Cwf QysO,#bro Awn moko BjoN Awj qoko#clo dyvloko qjo byg lMkw.#(rwmwv)#5. auh CMd BI caubolw hY ijs dy cOQy pd dy Awid sMboDk pd hovy, dyKo, AiV`l dw Byd 5[ 6. SRI gurU gRMQ swihb iv`c cwr pRymIAW dy pr Qwie bol (vcn) ijs bwxI iv`c kQn kIqy hn, aus dI \"caubolw\" sMgÎw hY, cwho CMd ies dw dohw hY, XQw:-#mUsn mskr pRym kI rhI ju AMbir Cwie,#bIDy bWDy kml mih Bvr rhy lptwie.#(cauboly mÚ 5)#7. iksy iksy dy mq iv`c \"qwtMk\" CMd dw nwm hI caubolw hY. dyKo, qwtMk[ 8. Anyk kvIAW ny do crx dw caubolw CMd mMinAw hY. pRiq crx 30 mwqRw. pihlw ivSRwm 16. pur, dUjw 14. pur, AMq lGu guru.#audwhrx-#SsqR sjwie DÎwX jgdISÍr,#sUrvIrqw ic`q Dro,#Awls kwierqw kMjUsI,#kdI n ien kw sMg kro.","definitionUni":"ਇੱਕ ਛੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੧੫. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਲਘੁ ਗੁਰੁ. ਇਹ ਚੌਪਈ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਚੌਪਈ ਦਾ ਰੂਪ ੩। ੨. ਕਿਸੇ ਜਾਤਿ ਦਾ ਛੰਦ, ਜਿਸ ਦੇ ਤੁਕਾਂਤ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਹੋਣ. ਚਾਰ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਵੱਖਰੇ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈਯੇ ਦੀ ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਚਉਬੋਲਾ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਸ੍ਰੀ ਰਘੁਰਾਜ ਸਰਾਸਨ ਲੈ#ਰਿਸ ਠਾਨ ਘਨੀ ਰਨ ਬਾਨ ਪ੍ਰਹਾਰੇ,#ਬੀਰਨ ਮਾਰ ਦੁਸਾਰ ਗਏ ਸਰ#ਅੰਬਰ ਤੇ ਬਰਸੇ ਜਨੁ ਓਰੇ,#ਬਾਜਿ ਗਜੀ ਰਥ ਸਾਜ ਗਿਰੇ ਧਰ#ਪੱਤਿ ਅਨੇਕ ਸੁ ਕੌਨ ਗਨਾਵੈ,#ਫਾਗੁਨ ਪੌਨ ਪ੍ਰਚੰਡ ਬਹੇ#ਬਨਪਤ੍ਰਿਨ ਕੇ ਮਨੁ ਪਤ੍ਰ ਉਡਾਨੇ.#੩. ਸੰਗੀਤ ਅਨੁਸਾਰ \"ਚਤੁਰੰਗ\" ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਚਉਬੋਲਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾਰਣ ਗੀਤ, ਸਰਗਮ, ਤਰਾਨਾ ਅਤੇ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੇ ਬੋਲ ਹੋਣ, ਉਹ ਚਤੁਰੰਗ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਹੇਠ ਲਿਖਿਆ ਵ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀ ਸਾਰੰਗ ਦਾ ਚਤੁਰੰਗ#\"ਚਤੁਰੰਗ ਗੁਨੀਅਨ ਮਿਲਿ ਗਾਈਏ ਬਜਾਈਏ ਰਿਝਾਈਏ। ਗੁਨੀਅਨ ਕੇ ਆਗੇ ਲੈ ਕੋ ਸੰਪੂਰਨ ਕਰ ਦਿਖਾਈਏ.#ਨ ਸ ਰ ਮ ਰ ਮ ਪ ਧ, ਪ ਮ ਰ ਮ ਰ ਸ ਨ ਸ#ਦਿਰ ਦਿਰ ਤਾ ਨਾ ਨਾ ਦਿਰ ਤਾ ਨਾ, ਨਾ ਤਾ ਰੇ ਨਾ ਤੋਮ ਤਾਨਾ.#ਧਿਰ ਧਿਰ ਧੁਮ ਕਿਟ ਤਕ੍ਰਾਨ ਧਾ, ਤਕ੍ਰਾਨ ਧਾ ਧੁਮ ਕਿਟ ਤਕ੍ਰਾਨ ਧਾ ਧਾ.\"#੪. ਜਿਸ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਭਾਸਾ (ਬੋਲੀਆਂ) ਹੋਣ ਉਹ ਭੀ \"ਚਉਬੋਲਾ\" ਹੈ. ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਦਾਹਰਣ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਜਭਾਸਾ, ਮੁਲਤਾਨੀ, ਡਿੰਗਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੀ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ-#ਗਾਜੇ ਮਹਾਂ ਸੂਰ ਘੂੰਮੀ ਰਣੰ ਹੂਰ#ਭ੍ਰਮੀ ਨਭੰ ਪੂਰ ਬੇਖੰ ਅਨੂਪੰ,#ਵਲੇ ਵਲੀ ਸਾਂਈਂ ਜੀਵੀਂ ਜੁਗਾਂ ਤਾਈਂ#ਤੈਂਡੇ ਘੋਲੀ ਜਾਈਂ ਅਲਾਵੀ ਤ ਐਸੇ,#ਲਗੋਂ ਲਾਰ ਥਾਨੇ ਬਰੋ ਰਾਜ ਮ੍ਹਾਨੇ#ਕਹੋਂ ਔਰ ਕਾਂਨੇ ਹਠੀ ਛਾਡ ਥੇਸੌ,#ਬਰੋ ਆਨ ਮੋਕੋ ਭਜੋਂ ਆਜ ਤੋਕੋ#ਚਲੋ ਦੇਵਲੋਕੋ ਤਜੋ ਬੇਗ ਲੰਕਾ.#(ਰਾਮਾਵ)#੫. ਉਹ ਛੰਦ ਭੀ ਚਉਬੋਲਾ ਹੈ ਜਿਸ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਦ ਦੇ ਆਦਿ ਸੰਬੋਧਕ ਪਦ ਹੋਵੇ, ਦੇਖੋ, ਅੜਿੱਲ ਦਾ ਭੇਦ ੫। ੬. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਪਰ ਥਾਇ ਬੋਲ (ਵਚਨ) ਜਿਸ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਥਨ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੀ \"ਚਉਬੋਲਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ, ਚਾਹੋ ਛੰਦ ਇਸ ਦਾ ਦੋਹਾ ਹੈ, ਯਥਾ:-#ਮੂਸਨ ਮਸਕਰ ਪ੍ਰੇਮ ਕੀ ਰਹੀ ਜੁ ਅੰਬਰਿ ਛਾਇ,#ਬੀਧੇ ਬਾਂਧੇ ਕਮਲ ਮਹਿ ਭਵਰ ਰਹੇ ਲਪਟਾਇ.#(ਚਉਬੋਲੇ ਮਃ ੫)#੭. ਕਿਸੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ \"ਤਾਟੰਕ\" ਛੰਦ ਦਾ ਨਾਮ ਹੀ ਚਉਬੋਲਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਤਾਟੰਕ। ੮. ਅਨੇਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਦੋ ਚਰਣ ਦਾ ਚਉਬੋਲਾ ਛੰਦ ਮੰਨਿਆ ਹੈ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੦ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੬. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੪. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਲਘੁ ਗੁਰੁ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਸਜਾਇ ਧ੍ਯਾਯ ਜਗਦੀਸ਼੍ਵਰ,#ਸੂਰਵੀਰਤਾ ਚਿੱਤ ਧਰੋ,#ਆਲਸ ਕਾਇਰਤਾ ਕੰਜੂਸੀ,#ਕਦੀ ਨ ਇਨ ਕਾ ਸੰਗ ਕਰੋ."},{"id":24766,"word":"cktI","wordUni":"ਚਕਟੀ","definition":"sM. ckRwtI. sMgÎw- ivs dUr krn dI AOKD[ 2. qIvR ie`Cw. AqÎMq ruic. \"swDu jnw pg cktI.\" (dyv mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. ਚਕ੍ਰਾਟੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਸ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੀ ਔਖਧ। ੨. ਤੀਵ੍ਰ ਇੱਛਾ. ਅਤ੍ਯੰਤ ਰੁਚਿ. \"ਸਾਧੁ ਜਨਾ ਪਗ ਚਕਟੀ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੪)"},{"id":24826,"word":"ckRqIrQ","wordUni":"ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ","definition":"sM. चक्रतीर्थ. sMgÎw- ir`KmUk (irSÎmUk) prbq pws quMgBdRw ndI dy iknwry ie`k qIrQ.#2. gujrwq (d`Kx) iv`c pRBws kyqR (CyqR) dw ie`k vYsnv qIrQ. \"ckRqIrQ jwie fMfauq kIAw.\" (jsBwm) ies nwm dy hor BI Anyk qIrQ hn. dyKo, skMdpurwx, pRBwsKMf. ijs QW ivsnu AQvw iksy dyvqw ny vYrIAW ƒ mwrky lhU nwl ilbiVAw ckR Doqw hY, au¤Qy hI ckRqIrQ ho igAw hY[ 3. s`Kr pws swDubylw gurAsQwn BI ckRqIrQ hY[ 4. kurukyqR dw ie`k qIrQ.","definitionUni":"ਸੰ. चक्रतीर्थ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਿੱਖਮੂਕ (ਰਿਸ਼੍ਯਮੂਕ) ਪਰਬਤ ਪਾਸ ਤੁੰਗਭਦ੍ਰਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਇੱਕ ਤੀਰਥ.#੨. ਗੁਜਰਾਤ (ਦੱਖਣ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਸ ਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ (ਛੇਤ੍ਰ) ਦਾ ਇੱਕ ਵੈਸਨਵ ਤੀਰਥ. \"ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਜਾਇ ਡੰਡਉਤ ਕੀਆ.\" (ਜਸਭਾਮ) ਇਸ ਨਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਭੀ ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸਕੰਦਪੁਰਾਣ, ਪ੍ਰਭਾਸਖੰਡ. ਜਿਸ ਥਾਂ ਵਿਸਨੁ ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਦੇਵਤਾ ਨੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਲਹੂ ਨਾਲ ਲਿਬੜਿਆ ਚਕ੍ਰ ਧੋਤਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ੩. ਸੱਖਰ ਪਾਸ ਸਾਧੁਬੇਲਾ ਗੁਰਅਸਥਾਨ ਭੀ ਚਕ੍ਰਤੀਰਥ ਹੈ। ੪. ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤੀਰਥ."},{"id":24847,"word":"cKxw","wordUni":"ਚਖਣਾ","definition":"ikR- suAwd (cs) lYxw. \"ciK And pUrn swd.\" (iblw AÚ mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਸੁਆਦ (ਚਸ) ਲੈਣਾ. \"ਚਖਿ ਅਨਦ ਪੂਰਨ ਸਾਦ.\" (ਬਿਲਾ ਅਃ ਮਃ ੫)"},{"id":24848,"word":"cKnw","wordUni":"ਚਖਨਾ","definition":"ikR- suAwd (cs) lYxw. \"ciK And pUrn swd.\" (iblw AÚ mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਸੁਆਦ (ਚਸ) ਲੈਣਾ. \"ਚਖਿ ਅਨਦ ਪੂਰਨ ਸਾਦ.\" (ਬਿਲਾ ਅਃ ਮਃ ੫)"},{"id":24923,"word":"cFwvw","wordUni":"ਚਢਾਵਾ","definition":"sMgÎw- cVHwvw. dyvqy ƒ AripAw hoieAw pdwrQ. Bytw[ 2. lwVy v¤loN lwVI ƒ SwdI smyN pihrx (SrIr pur cVHwaux) leI Byjy vsqR Aqy BUKx. vrI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੜ੍ਹਾਵਾ. ਦੇਵਤੇ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਹੋਇਆ ਪਦਾਰਥ. ਭੇਟਾ। ੨. ਲਾੜੇ ਵੱਲੋਂ ਲਾੜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਪਹਿਰਣ (ਸ਼ਰੀਰ ਪੁਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣ) ਲਈ ਭੇਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਭੂਖਣ. ਵਰੀ."},{"id":24936,"word":"cqus†X","wordUni":"ਚਤੁਸ੍ਟਯ","definition":"sM. चतुष्टय sMgÎw- cwr vsqUAW dw smudwX (iek`T). ijvyN- cqus†X swDn, ArQwq- vYrwgÎ, ivvyk, KtsMp`iq Aqy mumukqw.","definitionUni":"ਸੰ. चतुष्टय ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਾਰ ਵਸ੍‍ਤੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ (ਇਕੱਠ). ਜਿਵੇਂ- ਚਤੁਸ੍ਟਯ ਸਾਧਨ, ਅਰਥਾਤ- ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਵਿਵੇਕ, ਖਟਸੰਪੱਤਿ ਅਤੇ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼੍‍ਤਾ."},{"id":24937,"word":"cqus†Y","wordUni":"ਚਤੁਸ੍ਟੈ","definition":"sM. चतुष्टय sMgÎw- cwr vsqUAW dw smudwX (iek`T). ijvyN- cqus†X swDn, ArQwq- vYrwgÎ, ivvyk, KtsMp`iq Aqy mumukqw.","definitionUni":"ਸੰ. चतुष्टय ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਾਰ ਵਸ੍‍ਤੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ (ਇਕੱਠ). ਜਿਵੇਂ- ਚਤੁਸ੍ਟਯ ਸਾਧਨ, ਅਰਥਾਤ- ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਵਿਵੇਕ, ਖਟਸੰਪੱਤਿ ਅਤੇ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼੍‍ਤਾ."},{"id":24938,"word":"cquStX","wordUni":"ਚਤੁਸ਼ਟਯ","definition":"sM. चतुष्टय sMgÎw- cwr vsqUAW dw smudwX (iek`T). ijvyN- cqus†X swDn, ArQwq- vYrwgÎ, ivvyk, KtsMp`iq Aqy mumukqw.","definitionUni":"ਸੰ. चतुष्टय ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਾਰ ਵਸ੍‍ਤੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ (ਇਕੱਠ). ਜਿਵੇਂ- ਚਤੁਸ੍ਟਯ ਸਾਧਨ, ਅਰਥਾਤ- ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਵਿਵੇਕ, ਖਟਸੰਪੱਤਿ ਅਤੇ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼੍‍ਤਾ."},{"id":24939,"word":"cqustY","wordUni":"ਚਤੁਸਟੈ","definition":"sM. चतुष्टय sMgÎw- cwr vsqUAW dw smudwX (iek`T). ijvyN- cqus†X swDn, ArQwq- vYrwgÎ, ivvyk, KtsMp`iq Aqy mumukqw.","definitionUni":"ਸੰ. चतुष्टय ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਾਰ ਵਸ੍‍ਤੂਆਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ (ਇਕੱਠ). ਜਿਵੇਂ- ਚਤੁਸ੍ਟਯ ਸਾਧਨ, ਅਰਥਾਤ- ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਵਿਵੇਕ, ਖਟਸੰਪੱਤਿ ਅਤੇ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼੍‍ਤਾ."},{"id":24940,"word":"cqusY†swDn","wordUni":"ਚਤੁਸੈ੍ਟਸਾਧਨ","definition":"dyKo, cqus†X.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚਤੁਸ੍ਟਯ."},{"id":24941,"word":"cqusYtswDn","wordUni":"ਚਤੁਸੈਟਸਾਧਨ","definition":"dyKo, cqus†X.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚਤੁਸ੍ਟਯ."},{"id":25004,"word":"cp","wordUni":"ਚਪ","definition":"sM. चप् Dw- SWq krnw, smJwauxw, pIsxw, ku`txw, Tgxw[ 2. sMgÎw- hT. ijd[ 3. &w. [چپ] kpt. Pryb[ 4. iv- K`bw. bwXW[ 5. ivroDI[ 6. Cp dI QW BI cp Sbd AwieAw hY- \"swDu smUh pRsMn iPrYN jg, sqRü sBY Aivlok cpYNgy.\" (Akwl) 7. dyKo, BwnusuAM.","definitionUni":"ਸੰ. चप् ਧਾ- ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨਾ, ਸਮਝਾਉਣਾ, ਪੀਸਣਾ, ਕੁੱਟਣਾ, ਠਗਣਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਠ. ਜਿਦ। ੩. ਫ਼ਾ. [چپ] ਕਪਟ. ਫਰੇਬ। ੪. ਵਿ- ਖੱਬਾ. ਬਾਯਾਂ। ੫. ਵਿਰੋਧੀ। ੬. ਛਪ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਚਪ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ- \"ਸਾਧੁ ਸਮੂਹ ਪ੍ਰਸੰਨ ਫਿਰੈਂ ਜਗ, ਸਤ੍ਰੁ ਸਭੈ ਅਵਿਲੋਕ ਚਪੈਂਗੇ.\" (ਅਕਾਲ) ੭. ਦੇਖੋ, ਭਾਨੁਸੁਅੰ."},{"id":25034,"word":"cbx","wordUni":"ਚਬਣ","definition":"sM. crvx. sMgÎw- dMd jwVHW nwl pIsxw. dMdW nwl Coty Coty tukVy krny. cwbnw. \"swru cib cib hirrs pIjY.\" (kil AÚ mÚ 4) 2. c`bx dw swDn rUp dMd. \"cbx clx rqMn sy suxIAr bih gey.\" (s. PrId) dMd, pYr, A`KW Aqy kMn buFwpy iv`c hwrky bYT gey.","definitionUni":"ਸੰ. ਚਰ੍‍ਵਣ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੰਦ ਜਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀਸਣਾ. ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਨੇ. ਚਾਬਨਾ. \"ਸਾਰੁ ਚਬਿ ਚਬਿ ਹਰਿਰਸ ਪੀਜੈ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪) ੨. ਚੱਬਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਰੂਪ ਦੰਦ. \"ਚਬਣ ਚਲਣ ਰਤੰਨ ਸੇ ਸੁਣੀਅਰ ਬਹਿ ਗਏ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ਦੰਦ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰਕੇ ਬੈਠ ਗਏ."},{"id":25035,"word":"cbwnw","wordUni":"ਚਬਾਨਾ","definition":"sM. crvx. sMgÎw- dMd jwVHW nwl pIsxw. dMdW nwl Coty Coty tukVy krny. cwbnw. \"swru cib cib hirrs pIjY.\" (kil AÚ mÚ 4) 2. c`bx dw swDn rUp dMd. \"cbx clx rqMn sy suxIAr bih gey.\" (s. PrId) dMd, pYr, A`KW Aqy kMn buFwpy iv`c hwrky bYT gey.","definitionUni":"ਸੰ. ਚਰ੍‍ਵਣ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੰਦ ਜਾੜ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਪੀਸਣਾ. ਦੰਦਾਂ ਨਾਲ ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰਨੇ. ਚਾਬਨਾ. \"ਸਾਰੁ ਚਬਿ ਚਬਿ ਹਰਿਰਸ ਪੀਜੈ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪) ੨. ਚੱਬਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਰੂਪ ਦੰਦ. \"ਚਬਣ ਚਲਣ ਰਤੰਨ ਸੇ ਸੁਣੀਅਰ ਬਹਿ ਗਏ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ਦੰਦ, ਪੈਰ, ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਕੰਨ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਹਾਰਕੇ ਬੈਠ ਗਏ."},{"id":25106,"word":"crKw shyVnw","wordUni":"ਚਰਖਾ ਸਹੇੜਨਾ","definition":"ikR- crKw k`qx vwlI BwrXw (jorU) ƒ shyVnw (swQI bxwauxw) SwdI krnI. \"Ab shyrbo crKw chIAY[ ijs ny ibR`Dpno inrbhIAY.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਚਰਖਾ ਕੱਤਣ ਵਾਲੀ ਭਾਰਯਾ (ਜੋਰੂ) ਨੂੰ ਸਹੇੜਨਾ (ਸਾਥੀ ਬਣਾਉਣਾ) ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੀ. \"ਅਬ ਸਹੇਰਬੋ ਚਰਖਾ ਚਹੀਐ। ਜਿਸ ਨੇ ਬ੍ਰਿੱਧਪਨੋ ਨਿਰਬਹੀਐ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":25119,"word":"crx","wordUni":"ਚਰਣ","definition":"sM. Dw- jwxw, iPrnw, ivcrnw[ 2. sMgÎw- pYr. pwd. \"crx Twkur ky irdY smwxy.\" (mwJ mÚ 5) 3. CMd dI quk. \"iqiQ hoNie klw pRQmy crx.\" (rUpdIp) 4. B`Cn krnw. Kwxw[ 5. Awcrx. suBwv. Awcwr. \"ijn swDU crx swDpg syvy.\" (jYq mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. ਧਾ- ਜਾਣਾ, ਫਿਰਨਾ, ਵਿਚਰਨਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੈਰ. ਪਾਦ. \"ਚਰਣ ਠਾਕੁਰ ਕੇ ਰਿਦੈ ਸਮਾਣੇ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) ੩. ਛੰਦ ਦੀ ਤੁਕ. \"ਤਿਥਿ ਹੋਂਇ ਕਲਾ ਪ੍ਰਥਮੇ ਚਰਣ.\" (ਰੂਪਦੀਪ) ੪. ਭੱਛਨ ਕਰਨਾ. ਖਾਣਾ। ੫. ਆਚਰਣ. ਸੁਭਾਵ. ਆਚਾਰ. \"ਜਿਨ ਸਾਧੂ ਚਰਣ ਸਾਧਪਗ ਸੇਵੇ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੪)"},{"id":25123,"word":"crxkOl","wordUni":"ਚਰਣਕੌਲ","definition":"dyKo, crxkvl[ 2. ijlw jlMDr, qsIl nvWSihr, Qwxw bMgy iv`c jINdovwl ipMf hY. ies ipMf qoN vwXvI kox do PrlWg dy kærIb SRI gurU hrgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI ny PgvwVy qoN kIrqpur jWdy ie¤Qy keI idn invws kIqw, ikauNik gurU swihb dw suhylw GoVw ies QW bImwr ho igAw sI.#gurdÍwry nwl 35 GumwauN zmIn ipMf qwhrpur Aqy bMgy iv`c hY. pujwrI audwsI swDU hY. rhwieSI mkwnW Aqy drbwr dI syvw mhwrwjw rxjIq isMG jI ny krweI hY. drbwr dy pws hI ie`k v`fw BwrI qwlwb hY, jo srdwr DMnw isMG dI lVkI ny bxvwieAw sI. cyqcOds ƒ mylw huMdw hY. rylvy stySn bMgy qoN ie`k mIl pUrv hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚਰਣਕਵਲ। ੨. ਜਿਲਾ ਜਲੰਧਰ, ਤਸੀਲ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਥਾਣਾ ਬੰਗੇ ਵਿੱਚ ਜੀਂਦੋਵਾਲ ਪਿੰਡ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਦੋ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫਗਵਾੜੇ ਤੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਕਈ ਦਿਨ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੁਹੇਲਾ ਘੋੜਾ ਇਸ ਥਾਂ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੩੫ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੰਡ ਤਾਹਰਪੁਰ ਅਤੇ ਬੰਗੇ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹੈ. ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨਾਂ ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਰਾਈ ਹੈ. ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਭਾਰੀ ਤਾਲਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲੜਕੀ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ. ਚੇਤਚੌਦਸ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੰਗੇ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ."},{"id":25124,"word":"crxdws","wordUni":"ਚਰਣਦਾਸ","definition":"irAwsq Alvr dy ipMf \"fyhrw\" iv`c murlIDr FUsr dy Gr sMmq 1760 iv`c rxjIq pYdw hoieAw, jo surq sMBwlky vYrwgvwn ho ky swDU bx igAw Ar nwauN crxdws rKwieAw. ies ny rwDw Aqy ikRsn dI aupwsnw dw aupdyS id`qw. crxdws dw dyhWq sMmq 1839 ƒ id`lI hoieAw. ies dI smwD qy vsMqpMcmI ƒ mylw Brdw hY, Aqy ies dy cyly crxdwsIey sdwauNdy hn Aqy Awpxy gurU crxdws ƒ Sukdyv dw Avqwr mMndy hn. crxdwsIey ivrkq Aqy igRhsQI dovyN huMdy hn. ieh BgvqgIqw Aqy crxdws ikRq \"sÍrodX\" ƒ bhuq pRym Aqy SR`Dw nwl pVHdy hn. ivBcwr, inMdw, ihMsw Awid kukrmW dy (ijnHW dI ienHW dy sMkyq iv`c \"nwrU\" sMgÎw hY) iqAwgx dw aupdyS idMdy hn. dyKo, surodw[#2. mwqw suMdrI jI dw ie`k pwilq lVkw, jo puqRyly AjIq isMG dy kql kIqy jwx ip¤CoN id`lI qoN B`j igAw Aqy isMG nwm qÎwgky dws pdvI Dwrx kIqI. ies ny AwpxI bwkI izMdgI BdOV (rwj pitAwlw) iv`c rihky ivqweI.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਅਲਵਰ ਦੇ ਪਿੰਡ \"ਡੇਹਰਾ\" ਵਿੱਚ ਮੁਰਲੀਧਰ ਢੂਸਰ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੭੬੦ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਸੁਰਤ ਸੰਭਾਲਕੇ ਵੈਰਾਗਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਸਾਧੂ ਬਣ ਗਿਆ ਅਰ ਨਾਉਂ ਚਰਣਦਾਸ ਰਖਾਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਨ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ. ਚਰਣਦਾਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੮੩੯ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਤੇ ਵਸੰਤਪੰਚਮੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਭਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਚਰਣਦਾਸੀਏ ਸਦਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਚਰਣਦਾਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁਕਦੇਵ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ. ਚਰਣਦਾਸੀਏ ਵਿਰਕਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਦੋਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਭਗਵਤਗੀਤਾ ਅਤੇ ਚਰਣਦਾਸ ਕ੍ਰਿਤ \"ਸ੍ਵਰੋਦਯ\" ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ. ਵਿਭਚਾਰ, ਨਿੰਦਾ, ਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦੇ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ \"ਨਾਰੂ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ) ਤਿਆਗਣ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸੁਰੋਦਾ।#੨. ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਾਲਿਤ ਲੜਕਾ, ਜੋ ਪੁਤ੍ਰੇਲੇ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੰਘ ਨਾਮ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਦਾਸ ਪਦਵੀ ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਬਾਕੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਦੌੜ (ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ) ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਵਿਤਾਈ."},{"id":25125,"word":"crxdwsI","wordUni":"ਚਰਣਦਾਸੀ","definition":"sMgÎw- crnW dI syvw krn vwlI golI. tihln[ 2. swDU ju`qI ƒ BI crxdwsI AwKdy hn[ 3. keI lok AwpxI iesqRI (BwrXw) ƒ BI crxdwsI sddy hn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਗੋਲੀ. ਟਹਿਲਨ। ੨. ਸਾਧੂ ਜੁੱਤੀ ਨੂੰ ਭੀ ਚਰਣਦਾਸੀ ਆਖਦੇ ਹਨ। ੩. ਕਈ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ (ਭਾਰਯਾ) ਨੂੰ ਭੀ ਚਰਣਦਾਸੀ ਸਦਦੇ ਹਨ."},{"id":25145,"word":"crn","wordUni":"ਚਰਨ","definition":"dyKo, crx[ 2. crxW. cugxw. \"auTkY crn lgy pun swry.\" (nwpR) 3. Awcrx. Awcwr. \"sMq crn crn mn lweIAY.\" (iblw mÚ 5) swDu dy crn (pYr) Aqy swDu dy Awcwr iv`c mn lweIAY[ 4. cVHnw. svwr hoxw. \"sRI hirgoibMd Awp crn ko[ rKvwXo kr sus†ü vrn ko.\" (gupRsU) GoVw Awpxy cVHn leI rKvwieAw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚਰਣ। ੨. ਚਰਣਾਂ. ਚੁਗਣਾ. \"ਉਠਕੈ ਚਰਨ ਲਗੇ ਪੁਨ ਸਾਰੇ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੩. ਆਚਰਣ. ਆਚਾਰ. \"ਸੰਤ ਚਰਨ ਚਰਨ ਮਨ ਲਾਈਐ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ਸਾਧੁ ਦੇ ਚਰਨ (ਪੈਰ) ਅਤੇ ਸਾਧੁ ਦੇ ਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਨ ਲਾਈਐ। ੪. ਚੜ੍ਹਨਾ. ਸਵਾਰ ਹੋਣਾ. \"ਸ੍ਰੀ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਆਪ ਚਰਨ ਕੋ। ਰਖਵਾਯੋ ਕਰ ਸੁਸ੍ਟੁ ਵਰਨ ਕੋ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਘੋੜਾ ਆਪਣੇ ਚੜ੍ਹਨ ਲਈ ਰਖਵਾਇਆ."},{"id":25148,"word":"crndws","wordUni":"ਚਰਨਦਾਸ","definition":"dyKo, crxdws[ 2. BweI PyrU s`cI dwVHI dw ie`k cylw, jo vfI krnI vwlw swDU hoieAw hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚਰਣਦਾਸ। ੨. ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਸੱਚੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਦਾ ਇੱਕ ਚੇਲਾ, ਜੋ ਵਡੀ ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ ਹੋਇਆ ਹੈ."},{"id":25164,"word":"crnyrY","wordUni":"ਚਰਨੇਰੈ","definition":"iqRqIXw. crxw ƒ. \"syvau swD sMq crnyrY.\" (kwn mÚ 5)","definitionUni":"ਤ੍ਰਿਤੀਯਾ. ਚਰਣਾ ਨੂੰ. \"ਸੇਵਉ ਸਾਧ ਸੰਤ ਚਰਨੇਰੈ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੫)"},{"id":25246,"word":"clx","wordUni":"ਚਲਣ","definition":"sMgÎw- cwl cln. krqUq. Character [ 2. gmn. kUc. Bwv- mrx. \"ijnI clx jwixAw, sy ikau krih ivQwr?\" (vwr sUhI mÚ 2) 3. rIiq irvwj[ 4. giq. cwl[ 5. ifMg. crn. pYr. c`lx dw swDnrUp AMg. \"cbx clx rqMn.\" (s. PrId) dMd, pYr Aqy nyqR.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਾਲ ਚਲਨ. ਕਰਤੂਤ. Character । ੨. ਗਮਨ. ਕੂਚ. ਭਾਵ- ਮਰਣ. \"ਜਿਨੀ ਚਲਣ ਜਾਣਿਆ, ਸੇ ਕਿਉ ਕਰਹਿ ਵਿਥਾਰ?\" (ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਃ ੨) ੩. ਰੀਤਿ ਰਿਵਾਜ। ੪. ਗਤਿ. ਚਾਲ। ੫. ਡਿੰਗ. ਚਰਨ. ਪੈਰ. ਚੱਲਣ ਦਾ ਸਾਧਨਰੂਪ ਅੰਗ. \"ਚਬਣ ਚਲਣ ਰਤੰਨ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ਦੰਦ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਨੇਤ੍ਰ."},{"id":25334,"word":"cVq isMG","wordUni":"ਚੜਤ ਸਿੰਘ","definition":"dSmyS dw hjUrI mlveI is`K dwn isMG dw BweI[ 2. sukRc`kIAW dI imsl dw moFI, mhwrwjw rxjIq isMG dw dwdw, jo sMmq 1779 iv`c jnimAw Aqy Kwlswdl nwl imlky Anyk DrmXu`D krdw irhw, ies ny Awpxy bl nwl gujrWvwly dI vfI irAwsq bxw leI sI. ies dw dyhWq AwpxI hI bMdUkæ pwt jwx qoN sMmq 1832 iv`c hoieAw. pRwcIn pMQpRkwS iv`c ies dw nwm cVH isMG iliKAw hY.","definitionUni":"ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਹਜੂਰੀ ਮਲਵਈ ਸਿੱਖ ਦਾਨ ਸਿੰਘ ਦਾ ਭਾਈ। ੨. ਸੁਕ੍ਰਚੱਕੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਲ ਦਾ ਮੋਢੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦਾਦਾ, ਜੋ ਸੰਮਤ ੧੭੭੯ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾਦਲ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਅਨੇਕ ਧਰਮਯੁੱਧ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਲ ਨਾਲ ਗੁਜਰਾਂਵਾਲੇ ਦੀ ਵਡੀ ਰਿਆਸਤ ਬਣਾ ਲਈ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬੰਦੂਕ਼ ਪਾਟ ਜਾਣ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੮੩੨ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪੰਥਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਚੜ੍ਹ ਸਿੰਘ ਲਿਖਿਆ ਹੈ."},{"id":25349,"word":"cVHwvw","wordUni":"ਚੜ੍ਹਾਵਾ","definition":"sMgÎw- Bytw. pUjw. dyvqw ƒ AripAw pdwrQ[ 2. Dwvw. kUc[ 3. SwdI qoN pihlW dulhin (lwVI) leI Byjy vsqR BUKx.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭੇਟਾ. ਪੂਜਾ. ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਪਦਾਰਥ। ੨. ਧਾਵਾ. ਕੂਚ। ੩. ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਲਹਨਿ (ਲਾੜੀ) ਲਈ ਭੇਜੇ ਵਸਤ੍ਰ ਭੂਖਣ."},{"id":25374,"word":"cwhl","wordUni":"ਚਾਹਲ","definition":"ie`k j`t goqR[ 2. izlw qsIl lhOr, Qwxw brkI dw ie`k ipMf. ies ipMf iv`c sRI gurU nwnk dyv jI dw gurdÍwrw hY. ie¤Qy gurU jI ny nwnky sn, ies leI siqgurU keI vyr Awey. bIbI nwnkI jI dw jnm BI ie¤Qy hI hoieAw sI. swDwrx jyhw gurdÍwrw hY. SRI gurU gRMQ swihb jI dw pRkwS huMdw hY. isMG pujwrI hY. 30 iv¤Gy dy kærIb zmIn hY. rylvy stySn \"CwauxI lhOr.\" qoN A`T mIl Aginkox hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਜੱਟ ਗੋਤ੍ਰ। ੨. ਜ਼ਿਲਾ ਤਸੀਲ ਲਹੌਰ, ਥਾਣਾ ਬਰਕੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਨਾਨਕੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਸਤਿਗੁਰੂ ਕਈ ਵੇਰ ਆਏ. ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਸਾਧਾਰਣ ਜੇਹਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ. ੩੦ ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਛਾਉਣੀ ਲਹੌਰ.\" ਤੋਂ ਅੱਠ ਮੀਲ ਅਗਨਿਕੋਣ ਹੈ."},{"id":25418,"word":"cwtnw","wordUni":"ਚਾਟਨਾ","definition":"ikR- jIB nwl ct ct Sbd krky Kwxw. c`txw. \"jn nwnk pRIiq swDpg cwty.\" (gau mÚ 4)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਜੀਭ ਨਾਲ ਚਟ ਚਟ ਸ਼ਬਦ ਕਰਕੇ ਖਾਣਾ. ਚੱਟਣਾ. \"ਜਨ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰੀਤਿ ਸਾਧਪਗ ਚਾਟੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੪)"},{"id":25435,"word":"cwqurmws","wordUni":"ਚਾਤੁਰਮਾਸ","definition":"sM. चातुर्मास्य sMgÎw- cwr mhIny iv`c hox vwlw krm[ 2. hwV sudI 12. qoN k`qk sudI 12. qIk dw smw. purwxy zmwny sVkW Aqy Tihrn dy QW nw hox krky DnI lok swDU ivdÍwnW ƒ Awpxy Awpxy ngrW iv`c Tihrw lYNdy sn, qWik vrKw Aqy grmI iv`c qklI& nw hovy.","definitionUni":"ਸੰ. चातुर्मास्य ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਕਰਮ। ੨. ਹਾੜ ਸੁਦੀ ੧੨. ਤੋਂ ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ ੧੨. ਤੀਕ ਦਾ ਸਮਾ. ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਠਹਿਰਨ ਦੇ ਥਾਂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਧਨੀ ਲੋਕ ਸਾਧੂ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਠਹਿਰਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਤਾਂਕਿ ਵਰਖਾ ਅਤੇ ਗਰਮੀ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼ ਨਾ ਹੋਵੇ."},{"id":25508,"word":"cwr swDn","wordUni":"ਚਾਰ ਸਾਧਨ","definition":"mukiq dy cwr aupwau- ivvyk, vYrwgÎ, KtsMp`iq Aqy mumuküqw. dyKo, cqus†X.","definitionUni":"ਮੁਕਤਿ ਦੇ ਚਾਰ ਉਪਾਉ- ਵਿਵੇਕ, ਵੈਰਾਗ੍ਯ, ਖਟਸੰਪੱਤਿ ਅਤੇ ਮੁਮੁਕ੍ਸ਼ੁਤਾ. ਦੇਖੋ, ਚਤੁਸ੍ਟਯ."},{"id":25544,"word":"cwr pdwrQ","wordUni":"ਚਾਰ ਪਦਾਰਥ","definition":"ArQ, Drm, kwm, mok \"cwr pdwrQ jy ko mWgY[ swDujnw kI syvw lwgY.\" (suKmnI) \"ArQ Drm kwm moK kw dwqw.\" (iblw mÚ 4)","definitionUni":"ਅਰਥ, ਧਰਮ, ਕਾਮ, ਮੋਕ੍ਸ਼੍‍ \"ਚਾਰ ਪਦਾਰਥ ਜੇ ਕੋ ਮਾਂਗੈ। ਸਾਧੁਜਨਾ ਕੀ ਸੇਵਾ ਲਾਗੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਅਰਥ ਧਰਮ ਕਾਮ ਮੋਖ ਕਾ ਦਾਤਾ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੪)"},{"id":25632,"word":"cwvlI mSwiek","wordUni":"ਚਾਵਲੀ ਮਸ਼ਾਇਕ","definition":"ijlw mulqwn, qsIl mYlsI, Qwxw swhoky iv`c ie`k ipMf hY, jo rylvy stySn \"icSqIAW\" qoN au`qr v`l 16. mIl dy kærIb hY. dUjy rsqy \"mIAW cMnU\" stySn qoN 25 mIl dy kærIb hY. ies ipMf iv`c SRI gurU nwnk dyv jI pDwry hn. swDwrx drbwr bixAw hoieAw hY. AkwlI isMG syvwdwr hn.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਮੁਲਤਾਨ, ਤਸੀਲ ਮੈਲਸੀ, ਥਾਣਾ ਸਾਹੋਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ\" ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ੧੬. ਮੀਲ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਹੈ. ਦੂਜੇ ਰਸਤੇ \"ਮੀਆਂ ਚੰਨੂ\" ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ੨੫ ਮੀਲ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਸਾਧਾਰਣ ਦਰਬਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹਨ."},{"id":25633,"word":"cwvlI mSwX^","wordUni":"ਚਾਵਲੀ ਮਸ਼ਾਯਖ਼","definition":"ijlw mulqwn, qsIl mYlsI, Qwxw swhoky iv`c ie`k ipMf hY, jo rylvy stySn \"icSqIAW\" qoN au`qr v`l 16. mIl dy kærIb hY. dUjy rsqy \"mIAW cMnU\" stySn qoN 25 mIl dy kærIb hY. ies ipMf iv`c SRI gurU nwnk dyv jI pDwry hn. swDwrx drbwr bixAw hoieAw hY. AkwlI isMG syvwdwr hn.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਮੁਲਤਾਨ, ਤਸੀਲ ਮੈਲਸੀ, ਥਾਣਾ ਸਾਹੋਕੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਚਿਸ਼ਤੀਆਂ\" ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ੧੬. ਮੀਲ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਹੈ. ਦੂਜੇ ਰਸਤੇ \"ਮੀਆਂ ਚੰਨੂ\" ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ੨੫ ਮੀਲ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਸਾਧਾਰਣ ਦਰਬਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ਸੇਵਾਦਾਰ ਹਨ."},{"id":25742,"word":"icqvih","wordUni":"ਚਿਤਵਹਿ","definition":"icMqn krdw hY. socdw hY. i^Awl krdw hY. \"jo jo icqvih swDujn so lyqw mwin.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਚਿੰਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਸੋਚਦਾ ਹੈ. ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦਾ ਹੈ. \"ਜੋ ਜੋ ਚਿਤਵਹਿ ਸਾਧੁਜਨ ਸੋ ਲੇਤਾ ਮਾਨਿ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":25760,"word":"icqwrw","wordUni":"ਚਿਤਾਰਾ","definition":"icMqn kIqw. \"swDusMig hir hir nwmu icqwrw.\" (tofI mÚ 5)","definitionUni":"ਚਿੰਤਨ ਕੀਤਾ. \"ਸਾਧੁਸੰਗਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਚਿਤਾਰਾ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫)"},{"id":25843,"word":"icng","wordUni":"ਚਿਨਗ","definition":"sMgÎw- icngwrI. pRjÍilq AgnI dw kx. sPuilMg[ 2. ie`k mUqRrog. \"icng pRmyh BigMdR dKUqRw.\" (cirqR 405)#ieh duKmUqRy dw hI Byd hY. vYdk iv`c ies dw nwauN \"muqRwGwq\" hY. [عُسراُلبول] ausrulbol. Dyasuria. ieh rog grm^uSk Aqy imrc Awidk qyj cIjW Kwx, bhuq Srwb pIx, pySwb dI hwjq rokx, irqu vwlI iesqRI nwl mYQun krn qoN huMdw hY. pySwb dI nwlI iv`c soj ho ky mUqR Awaux vyly icng lgdI hY, kdy kdy pIp Awaux lg jWdI hY.#ies dw swDwrx ielwj ieh hY-#(1) B`KVw, KrbUjy dy bIj, kwsnI, ic`tw jIrw, bhuPlI Aqy ielwiecIAW dI srdweI Gotky pIxI. jy srd ru`q hovy qW ienHW AOKdw dw kwVHw dyxw.#(2) vMslocn, ielwiecIAW, srdcInI, sqbrojw, k`Q, ieh sB sm vjn pIsky fyF fyF mwSy dIAW puVIAW krnIAW, do jW iqMn puVIAW b`krI dy du`D jW k`cI l`sI nwl idn iv`c dyxIAW.#(3) sMdl jW brojy dw qyl imSrI dy Srbq jW du`D au`pr pMj pMj bUMdW pw ky idn iv`c iqMn vwr ipAwauNxw.#(4) kuSqw sMgXhUd (p`Qrbyr) ie`k ie`k mwSw idn iv`c do vwr du`D nwl dyxw.#(5) Kwx leI cwaul du`D mUMgI pwlk iKcVI k`dU Awid dyxw.#(A) K¤ty crpry pdwrQ bhuq Kwx qoN ip`q ivkwrI ho jWdw hY Aqy srIr iv¤coN icxgW Pu`tx lgdIAW hn. isr ip`T Aqy pslIAW iv`c icxgW sUeI vW| cuBdIAW hn. ies rog dy dUr krn dw aupwau hY ik srHoN dw qyl SrIr qy mlxw. sPyd cMdn, kcUr, DnIAW, gulKYrw, kwsnI, ieh sB smwn lYky pwxI iv`c pIsky vtxy dI qrW SrIr qy mwilS krnI. lhU swP krn vwlIAW kbjkuSw dvweIAW vrqxIAW, hrV Aqy Sihd dw syvn krnw. du`D cwaul iKcVI Awid nrm igjw ^wxI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਿਨਗਾਰੀ. ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਗਨੀ ਦਾ ਕਣ. ਸ੍‍ਫੁਲਿੰਗ। ੨. ਇੱਕ ਮੂਤ੍ਰਰੋਗ. \"ਚਿਨਗ ਪ੍ਰਮੇਹ ਭਗਿੰਦ੍ਰ ਦਖੂਤ੍ਰਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#ਇਹ ਦੁਖਮੂਤ੍ਰੇ ਦਾ ਹੀ ਭੇਦ ਹੈ. ਵੈਦਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਮੁਤ੍ਰਾਘਾਤ\" ਹੈ. [عُسراُلبول] ਉਸਰੁਲਬੋਲ. Dyasuria. ਇਹ ਰੋਗ ਗਰਮਖ਼ੁਸ਼ਕ ਅਤੇ ਮਿਰਚ ਆਦਿਕ ਤੇਜ ਚੀਜਾਂ ਖਾਣ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਹਾਜਤ ਰੋਕਣ, ਰਿਤੁ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਨਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੋ ਕੇ ਮੂਤ੍ਰ ਆਉਣ ਵੇਲੇ ਚਿਨਗ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਪੀਪ ਆਉਣ ਲਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਇਸ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹੈ-#(੧) ਭੱਖੜਾ, ਖਰਬੂਜੇ ਦੇ ਬੀਜ, ਕਾਸਨੀ, ਚਿੱਟਾ ਜੀਰਾ, ਬਹੁਫਲੀ ਅਤੇ ਇਲਾਇਚੀਆਂ ਦੀ ਸਰਦਾਈ ਘੋਟਕੇ ਪੀਣੀ. ਜੇ ਸਰਦ ਰੁੱਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਖਦਾ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਦੇਣਾ.#(੨) ਵੰਸਲੋਚਨ, ਇਲਾਇਚੀਆਂ, ਸਰਦਚੀਨੀ, ਸਤਬਰੋਜਾ, ਕੱਥ, ਇਹ ਸਭ ਸਮ ਵਜਨ ਪੀਸਕੇ ਡੇਢ ਡੇਢ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ, ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਪੁੜੀਆਂ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਕੱਚੀ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੇਣੀਆਂ.#(੩) ਸੰਦਲ ਜਾਂ ਬਰੋਜੇ ਦਾ ਤੇਲ ਮਿਸ਼ਰੀ ਦੇ ਸ਼ਰਬਤ ਜਾਂ ਦੁੱਧ ਉੱਪਰ ਪੰਜ ਪੰਜ ਬੂੰਦਾਂ ਪਾ ਕੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪਿਆਉਂਣਾ.#(੪) ਕੁਸ਼ਤਾ ਸੰਗਯਹੂਦ (ਪੱਥਰਬੇਰ) ਇੱਕ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਦੇਣਾ.#(੫) ਖਾਣ ਲਈ ਚਾਉਲ ਦੁੱਧ ਮੂੰਗੀ ਪਾਲਕ ਖਿਚੜੀ ਕੱਦੂ ਆਦਿ ਦੇਣਾ.#(ਅ) ਖੱਟੇ ਚਰਪਰੇ ਪਦਾਰਥ ਬਹੁਤ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਿੱਤ ਵਿਕਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਚਿਣਗਾਂ ਫੁੱਟਣ ਲਗਦੀਆਂ ਹਨ. ਸਿਰ ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਪਸਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਗਾਂ ਸੂਈ ਵਾਂਙ ਚੁਭਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਉਪਾਉ ਹੈ ਕਿ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦਾ ਤੇਲ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਮਲਣਾ. ਸਫੇਦ ਚੰਦਨ, ਕਚੂਰ, ਧਨੀਆਂ, ਗੁਲਖੈਰਾ, ਕਾਸਨੀ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਨ ਲੈਕੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੀਸਕੇ ਵਟਣੇ ਦੀ ਤਰਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ. ਲਹੂ ਸਾਫ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਕਬਜਕੁਸ਼ਾ ਦਵਾਈਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ, ਹਰੜ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ. ਦੁੱਧ ਚਾਉਲ ਖਿਚੜੀ ਆਦਿ ਨਰਮ ਗਿਜਾ ਖ਼ਾਣੀ."},{"id":26121,"word":"cub`cw swihb","wordUni":"ਚੁਬੱਚਾ ਸਾਹਿਬ","definition":"dyKo, cub`cw 2[ 2. ijlw AMimRqsr, qsIl qrnqwrn dy srhwlI ipMf pws pUrv v`l gurU Arjnswihb dw gurdÍwrw, ijs dw pRis`D nwauN \"cub`cwswihb\" hYæ siqgurU mwqw gMgw jI smyq kuJ smW ie¤Qy ivrwjy hn. ies QW qoN colHy swihb crn pwey. gurdÍwry nwl 25 GumwauN zmIn hY. pujwrI audwsI swDU hY. ieh AsQwn rylvy stySn p`tI qoN pUrv v`l kærIb cwr mIl hY[ 3. dyKo, QWdy.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚੁਬੱਚਾ ੨। ੨. ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦੇ ਸਰਹਾਲੀ ਪਿੰਡ ਪਾਸ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਉਂ \"ਚੁਬੱਚਾਸਾਹਿਬ\" ਹੈ਼ ਸਤਿਗੁਰੂ ਮਾਤਾ ਗੰਗਾ ਜੀ ਸਮੇਤ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਚੋਲ੍ਹੇ ਸਾਹਿਬ ਚਰਨ ਪਾਏ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੨੫ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹੈ. ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪੱਟੀ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਕ਼ਰੀਬ ਚਾਰ ਮੀਲ ਹੈ। ੩. ਦੇਖੋ, ਥਾਂਦੇ."},{"id":26159,"word":"culw","wordUni":"ਚੁਲਾ","definition":"sMgÎw- culuk. ie`k h`Q iv`c ilAw hoieAw jl[ 2. kurlI. mUMh swP krn leI muK iv`c lIqw pwxI[ 3. kurlI krky vwhgurU A¤gy SukrguzwrI dI pRwrQnw. \"iqRpq hoie muK hwQ pKwrhu[ iqs pscwqI culw aucwrhu.\" (gupRsU)culy dw pwT ieh hY-#\"dYvxhwru dwqwru ikqu muiK swlwhIAY,#ijsu rKY ikrpw Dwir irjku smwhIAY,#koie n iks hI vis sBnw iek Dr,#pwly bwlk vwig dykY Awip kr,#krdw And ibnod ikCU n jwxIAY,#srbDwr smrQ hau iqsu kurbwxIAY,#gweIAY rwq idnMqu gwvxjoigAw,#jo gur kI pYrI pwih iqnI hirrsu BoigAw.\"#(vwr rwm 2. mÚ 5)#\"dwxw pwxI gurU kw, tihl Bwvnw is`KW dI, qyrI dygoN pRswd CikAw, dyg svweI qyg &qh, jo jIA Awvy so rwjI jwvy, qyrw nwm ic`iq Awvy.\" ieqÎwid.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੁਲੁਕ. ਇੱਕ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਜਲ। ੨. ਕੁਰਲੀ. ਮੂੰਹ ਸਾਫ ਕਰਨ ਲਈ ਮੁਖ ਵਿੱਚ ਲੀਤਾ ਪਾਣੀ। ੩. ਕੁਰਲੀ ਕਰਕੇ ਵਾਹਗੁਰੂ ਅੱਗੇ ਸ਼ੁਕਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ. \"ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋਇ ਮੁਖ ਹਾਥ ਪਖਾਰਹੁ। ਤਿਸ ਪਸਚਾਤੀ ਚੁਲਾ ਉਚਾਰਹੁ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)ਚੁਲੇ ਦਾ ਪਾਠ ਇਹ ਹੈ-#\"ਦੈਵਣਹਾਰੁ ਦਾਤਾਰੁ ਕਿਤੁ ਮੁਖਿ ਸਾਲਾਹੀਐ,#ਜਿਸੁ ਰਖੈ ਕਿਰਪਾ ਧਾਰਿ ਰਿਜਕੁ ਸਮਾਹੀਐ,#ਕੋਇ ਨ ਕਿਸ ਹੀ ਵਸਿ ਸਭਨਾ ਇਕ ਧਰ,#ਪਾਲੇ ਬਾਲਕ ਵਾਗਿ ਦੇਕੈ ਆਪਿ ਕਰ,#ਕਰਦਾ ਅਨਦ ਬਿਨੋਦ ਕਿਛੂ ਨ ਜਾਣੀਐ,#ਸਰਬਧਾਰ ਸਮਰਥ ਹਉ ਤਿਸੁ ਕੁਰਬਾਣੀਐ,#ਗਾਈਐ ਰਾਤ ਦਿਨੰਤੁ ਗਾਵਣਜੋਗਿਆ,#ਜੋ ਗੁਰ ਕੀ ਪੈਰੀ ਪਾਹਿ ਤਿਨੀ ਹਰਿਰਸੁ ਭੋਗਿਆ.\"#(ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫)#\"ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ ਗੁਰੂ ਕਾ, ਟਹਿਲ ਭਾਵਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ, ਤੇਰੀ ਦੇਗੋਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਿਆ, ਦੇਗ ਸਵਾਈ ਤੇਗ ਫ਼ਤਹ, ਜੋ ਜੀਅ ਆਵੇ ਸੋ ਰਾਜੀ ਜਾਵੇ, ਤੇਰਾ ਨਾਮ ਚਿੱਤਿ ਆਵੇ.\" ਇਤ੍ਯਾਦਿ."},{"id":26183,"word":"cUhVkwxw","wordUni":"ਚੂਹੜਕਾਣਾ","definition":"ijlw, qsIl, Qwxw SyKUpurw dw ie`k ipMf, ijs dIAW do AwbwdIAW dy ivckwr \"KrwsOdw\" gurudÍwrw hY. ies jgw gurU nwnkdyv jI ny ipqw dI AwgÎw Anuswr- ik lwB vwlw vpwr krnw- Bu¤Ky ivdÍwn swDUAW ƒ pRswd Ckwx leI pUMjI ^rc kIqI sI. gurdÍwrw suMdr bixAw hoieAw hY, nwl 250 iv¤Gy zmIn hY. vYswKI, mwG sudI 1. Aqy k`qkpunÎw ƒ mylw lgdw hY. rylvy stySn cUhVkwxy qoN kærIb do mIl au`qr hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ, ਥਾਣਾ ਸ਼ੇਖੂਪੁਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਆਬਾਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ \"ਖਰਾਸੌਦਾ\" ਗੁਰੁਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇਸ ਜਗਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ- ਕਿ ਲਾਭ ਵਾਲਾ ਵਪਾਰ ਕਰਨਾ- ਭੁੱਖੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸਾਧੂਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਣ ਲਈ ਪੂੰਜੀ ਖ਼ਰਚ ਕੀਤੀ ਸੀ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾਲ ੨੫੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ, ਮਾਘ ਸੁਦੀ ੧. ਅਤੇ ਕੱਤਕਪੁਨ੍ਯਾ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਚੂਹੜਕਾਣੇ ਤੋਂ ਕ਼ਰੀਬ ਦੋ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ."},{"id":26233,"word":"cUrmw","wordUni":"ਚੂਰਮਾ","definition":"sMgÎw- rotI ƒ cUrx krky GI iv`c BuMnky im¤Ty dy myl qoN bxwieAw hoieAw pMjIrI jyhw B`K pdwrQ[ 2. GI iv`c moxdwr mYdy dIAW it`kIAW BuMnky Aqy aunHW ƒ cUrx krky KMf imlwaux qoN BI cUrmw bxdw hY. ieh Bojn ^ws krky audwsIn swDU bwbw SRIcMd jI inim`q Arpdy hn Ar \"rot pRswd\" boldy hn. ihMdU hnUmwn Aqy BYrv ƒ cUrmw Arpdy hn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੋਟੀ ਨੂੰ ਚੂਰਣ ਕਰਕੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਭੁੰਨਕੇ ਮਿੱਠੇ ਦੇ ਮੇਲ ਤੋਂ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਪੰਜੀਰੀ ਜੇਹਾ ਭੱਖ ਪਦਾਰਥ। ੨. ਘੀ ਵਿੱਚ ਮੋਣਦਾਰ ਮੈਦੇ ਦੀਆਂ ਟਿੱਕੀਆਂ ਭੁੰਨਕੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਚੂਰਣ ਕਰਕੇ ਖੰਡ ਮਿਲਾਉਣ ਤੋਂ ਭੀ ਚੂਰਮਾ ਬਣਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਭੋਜਨ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੂ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਨਿਮਿੱਤ ਅਰਪਦੇ ਹਨ ਅਰ \"ਰੋਟ ਪ੍ਰਸਾਦ\" ਬੋਲਦੇ ਹਨ. ਹਿੰਦੂ ਹਨੂਮਾਨ ਅਤੇ ਭੈਰਵ ਨੂੰ ਚੂਰਮਾ ਅਰਪਦੇ ਹਨ."},{"id":26316,"word":"cYqnÎ","wordUni":"ਚੈਤਨ੍ਯ","definition":"sM. sMgÎw- cyqn Awqmw[ 2. gÎwn[ 3. pwrbRhm. krqwr[ 4. bMgwl invwsI ie`k mhwqmw swDU, jo ndIAw (nvdÍIp) iv`c jgMnwQ imSR dy Gr ScIdyvI dy audr qoN sn 1485 iv`c jnimAw. ieh vYsnvmq dI ie`k SwK dw AwcwrX mMinAw jWdw hY. cYqnÎ ny bhuq kurIqIAW dUr kIqIAW Aqy jwiq pwiq dy bMDnW ƒ BI kuJ iF`lw kIqw. DrmpRcwr krdy hoey cYqnÎ dw 48 vrHy dI aumr iv`c dyhWq hoieAw. bMgwl iv`c hux BI cYqnÎ dy aupwsk bhuq dyKIdy hn. ies mhwqmw dw pUrw nwm SRI ikRsn cYqnÎdyv hY Aqy gorw rMg hox krky gOrWg BI s`dIdw hY[ 5. iv- scyq. cyqnqw sihq[ 6. hoiSAwr. swvDwn.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ। ੨. ਗ੍ਯਾਨ। ੩. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ੍‍. ਕਰਤਾਰ। ੪. ਬੰਗਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਨਦੀਆ (ਨਵਦ੍ਵੀਪ) ਵਿੱਚ ਜਗੰਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦੇ ਘਰ ਸ਼ਚੀਦੇਵੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸਨ ੧੪੮੫ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ. ਇਹ ਵੈਸਨਵਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਚੈਤਨ੍ਯ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਕੁਝ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ. ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੈਤਨ੍ਯ ਦਾ ੪੮ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਭੀ ਚੈਤਨ੍ਯ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਬਹੁਤ ਦੇਖੀਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨ ਚੈਤਨ੍ਯਦੇਵ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੌਰਾਂਗ ਭੀ ਸੱਦੀਦਾ ਹੈ। ੫. ਵਿ- ਸਚੇਤ. ਚੇਤਨਤਾ ਸਹਿਤ। ੬. ਹੋਸ਼ਿਆਰ. ਸਾਵਧਾਨ."},{"id":26317,"word":"cYqnÎ","wordUni":"ਚੈਤਨ੍ਯ","definition":"sM. sMgÎw- cyqn Awqmw[ 2. gÎwn[ 3. pwrbRhm. krqwr[ 4. bMgwl invwsI ie`k mhwqmw swDU, jo ndIAw (nvdÍIp) iv`c jgMnwQ imSR dy Gr ScIdyvI dy audr qoN sn 1485 iv`c jnimAw. ieh vYsnvmq dI ie`k SwK dw AwcwrX mMinAw jWdw hY. cYqnÎ ny bhuq kurIqIAW dUr kIqIAW Aqy jwiq pwiq dy bMDnW ƒ BI kuJ iF`lw kIqw. DrmpRcwr krdy hoey cYqnÎ dw 48 vrHy dI aumr iv`c dyhWq hoieAw. bMgwl iv`c hux BI cYqnÎ dy aupwsk bhuq dyKIdy hn. ies mhwqmw dw pUrw nwm SRI ikRsn cYqnÎdyv hY Aqy gorw rMg hox krky gOrWg BI s`dIdw hY[ 5. iv- scyq. cyqnqw sihq[ 6. hoiSAwr. swvDwn.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੇਤਨ ਆਤਮਾ। ੨. ਗ੍ਯਾਨ। ੩. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ੍‍. ਕਰਤਾਰ। ੪. ਬੰਗਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਨਦੀਆ (ਨਵਦ੍ਵੀਪ) ਵਿੱਚ ਜਗੰਨਾਥ ਮਿਸ਼੍ਰ ਦੇ ਘਰ ਸ਼ਚੀਦੇਵੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸਨ ੧੪੮੫ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ. ਇਹ ਵੈਸਨਵਮਤ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਚੈਤਨ੍ਯ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਦੂਰ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਨੂੰ ਭੀ ਕੁਝ ਢਿੱਲਾ ਕੀਤਾ. ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਚੈਤਨ੍ਯ ਦਾ ੪੮ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਹੁਣ ਭੀ ਚੈਤਨ੍ਯ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਬਹੁਤ ਦੇਖੀਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਨਾਮ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨ ਚੈਤਨ੍ਯਦੇਵ ਹੈ ਅਤੇ ਗੋਰਾ ਰੰਗ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਗੌਰਾਂਗ ਭੀ ਸੱਦੀਦਾ ਹੈ। ੫. ਵਿ- ਸਚੇਤ. ਚੇਤਨਤਾ ਸਹਿਤ। ੬. ਹੋਸ਼ਿਆਰ. ਸਾਵਧਾਨ."},{"id":26318,"word":"cYqÎ","wordUni":"ਚੈਤ੍ਯ","definition":"sM. sMgÎw- mMidr. mihl[ 2. dyvwlX. dyvqw dw mMidr[ 3. XgÎSwlw[ 4. ip`pl[ 5. ngr dI h`æd pur lwieAw hoieAw ibrC[ 6. bO`D swDUAW dy rihx dw mT[ 7. iv- icqw (icKw) nwl hY sMbMD ijs dw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੰਦਿਰ. ਮਹਿਲ। ੨. ਦੇਵਾਲਯ. ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੰਦਿਰ। ੩. ਯਗ੍ਯਸ਼ਾਲਾ। ੪. ਪਿੱਪਲ। ੫. ਨਗਰ ਦੀ ਹੱ਼ਦ ਪੁਰ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਿਰਛ। ੬. ਬੌੱਧ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਠ। ੭. ਵਿ- ਚਿਤਾ (ਚਿਖਾ) ਨਾਲ ਹੈ ਸੰਬੰਧ ਜਿਸ ਦਾ."},{"id":26319,"word":"cYqÎ","wordUni":"ਚੈਤ੍ਯ","definition":"sM. sMgÎw- mMidr. mihl[ 2. dyvwlX. dyvqw dw mMidr[ 3. XgÎSwlw[ 4. ip`pl[ 5. ngr dI h`æd pur lwieAw hoieAw ibrC[ 6. bO`D swDUAW dy rihx dw mT[ 7. iv- icqw (icKw) nwl hY sMbMD ijs dw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੰਦਿਰ. ਮਹਿਲ। ੨. ਦੇਵਾਲਯ. ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਮੰਦਿਰ। ੩. ਯਗ੍ਯਸ਼ਾਲਾ। ੪. ਪਿੱਪਲ। ੫. ਨਗਰ ਦੀ ਹੱ਼ਦ ਪੁਰ ਲਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਿਰਛ। ੬. ਬੌੱਧ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਠ। ੭. ਵਿ- ਚਿਤਾ (ਚਿਖਾ) ਨਾਲ ਹੈ ਸੰਬੰਧ ਜਿਸ ਦਾ."},{"id":26397,"word":"colY","wordUni":"ਚੋਲੈ","definition":"coly myN. coly iv`c[ 2. JolI iv`c. \"swDn sB rs colY.\" (quKw bwrhmwhw)","definitionUni":"ਚੋਲੇ ਮੇਂ. ਚੋਲੇ ਵਿੱਚ। ੨. ਝੋਲੀ ਵਿੱਚ. \"ਸਾਧਨ ਸਭ ਰਸ ਚੋਲੈ.\" (ਤੁਖਾ ਬਾਰਹਮਾਹਾ)"},{"id":26494,"word":"cOpeI","wordUni":"ਚੌਪਈ","definition":"cquspdI. cOpweI. ie`k mwiqRk CMd, ijs dw l`Cx hY- cwr crx, pRiq crx 15. mwqRw, pihlw ivSRwm A`T pur, dUjw s`q pur, AMq guru lGu. ies dw nwm \"jXkrI\" BI hY.#audwhrx-#suixAY eIsru brmw ieMdu,#suixAY muiK swlwhx mMdu,#suixAY jog jugiq qn Byd,#suixAY swsq isMimRiq vyd.#(jpu)#(A) jy pMdRW mwqRw dI cOpeI dy AMq jgx hovy, qd \"gupwl\" Aqy \"BujMignI\" sMgÎw hY.#audwhrx-#suixAY squ sMqoKu igAwnu,#suixAY ATsiT kw iesnwnu,#suixAY piV piV pwvih mwnu,#suixAY lwgY shij iDAwnu. (jpu)#(e) pRiq crx 16. mwqRw, AMq guru, ies cOpeI dw nwm \"rUpcOpeI\" BI hY. ies dy AMq jgx Aqy qgx dw insyD hY.#audwhrx-#jwiq pwiq ijh ichn n brnw,#Aibgq dyv ACY AnBrmw,#sb ko kwl siBn ko krqw,#rog sog doKn ko hrqw.#(Akwl)#(s) jy 16. mwqRw dI cOpeI dy AMq do guru hox, qd \"SMiKnI\" sMgÎw hY. ikqinAW dy mq iv`c SMiKnI cOpeI dy AMq Xgx hoxw jrUrI hY. ieh dovyN l`Cx A¤gy ilKy audwhrxW iv`c Gtdy hn, XQw-#nYnhu dyKu swDdrsyrY,#so pwvY ijsu ilKqu illyrY,#syvau swDsMq crnyrY,#bwCau DUir pivqR kryrY.#(kwn mÚ 5)#qwq mwq ijh jwq n pwqw,#eyk rMg kwhU nih rwqw,#srb joiq ky bIc smwnw,#sb hUM srbTOr pihcwnw.#(Akwl)#2. ie`k ^ws bwxI, ijs dI rcnw cOpeI CMd iv`c hox qoN ieh sMgÎw hY. dsmgRMQ dy 405 vyN cirqR iv`c ieh kQw hY ik sqXug iv`c rwjw sqÎsMD Aqy dIrGdwVH dwnv dw Xu`D hoieAw. dohW dy Gor SsqRpRhwr qoN jo Agin dI lwt inklI, aus iv¤coN \"dUlhdyeI\" nwm dI iesqRI aupjI. dUlhdyeI ƒ mnBwauNdw pqI koeI nw imly. ies pur ausy ny vfw kiTn qp krky durgw (dyvI) ƒ pRsMn kIqw. dyvI ny rIJky vr id`qw ik qYƒ Akwl vrygw. rwq ƒ supny iv`c Akwl ny dUlhdyeI ƒ AwiKAw ik jy qUM sÍwsvIrX dwnv ƒ jMg iv`c mwryNgI, qd myrI ArDWignI ho skyNgI. ies pur dUlhdyeI ny sÍwsvIrX nwl Gor jMg kIqw. jd icr qIk lVdI bhuq Qk geI, qd shwieqw leI mhwkwl dw DÎwn kIqw. dUlhdyeI dI shwieqw krn leI mhwkwl ny mYdwnjMg iv`c Awky BXMkr Xu`D kIqw. dUlhdyeI Aqy Akwl ny sÍwsvIrX dI sYnw dw nwS krky- \"pun rwCs¹ kw kwtw sIsw.\"#ies AlMkwrpUirq kQw dy AMq- \"kiv auvwc bynqI cOpeI\"- isrlyK hyT ie`k ivnX (bynqI) hY, ijsdw AwrMB \"hmrI kro hwQ dY r`Cw.\" qoN huMdw hY.#ies cOpeI dw pwT rihrws iv`c guris`K in`q krdy hn. ies bwxI dy AMq mhwqmrUp vwk iliKAw hY ik-#\"dUK drd BO inkt n iqn nr ky rhY,#ho! jo XWkI iekbwr cOpeI ko khY.\"","definitionUni":"ਚਤੁਸ੍ਪਦੀ. ਚੌਪਾਈ. ਇੱਕ ਮਾਤ੍ਰਿਕ ਛੰਦ, ਜਿਸ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੧੫. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਅੱਠ ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ਸੱਤ ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ \"ਜਯਕਰੀ\" ਭੀ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੁਣਿਐ ਈਸਰੁ ਬਰਮਾ ਇੰਦੁ,#ਸੁਣਿਐ ਮੁਖਿ ਸਾਲਾਹਣ ਮੰਦੁ,#ਸੁਣਿਐ ਜੋਗ ਜੁਗਤਿ ਤਨ ਭੇਦ,#ਸੁਣਿਐ ਸਾਸਤ ਸਿੰਮ੍ਰਿਤਿ ਵੇਦ.#(ਜਪੁ)#(ਅ) ਜੇ ਪੰਦ੍ਰਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਚੌਪਈ ਦੇ ਅੰਤ ਜਗਣ ਹੋਵੇ, ਤਦ \"ਗੁਪਾਲ\" ਅਤੇ \"ਭੁਜੰਗਿਨੀ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੁਣਿਐ ਸਤੁ ਸੰਤੋਖੁ ਗਿਆਨੁ,#ਸੁਣਿਐ ਅਠਸਠਿ ਕਾ ਇਸਨਾਨੁ,#ਸੁਣਿਐ ਪੜਿ ਪੜਿ ਪਾਵਹਿ ਮਾਨੁ,#ਸੁਣਿਐ ਲਾਗੈ ਸਹਜਿ ਧਿਆਨੁ. (ਜਪੁ)#(ੲ) ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ, ਇਸ ਚੌਪਈ ਦਾ ਨਾਮ \"ਰੂਪਚੌਪਈ\" ਭੀ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਅੰਤ ਜਗਣ ਅਤੇ ਤਗਣ ਦਾ ਨਿਸੇਧ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਜਿਹ ਚਿਹਨ ਨ ਬਰਨਾ,#ਅਬਿਗਤ ਦੇਵ ਅਛੈ ਅਨਭਰਮਾ,#ਸਬ ਕੋ ਕਾਲ ਸਭਿਨ ਕੋ ਕਰਤਾ,#ਰੋਗ ਸੋਗ ਦੋਖਨ ਕੋ ਹਰਤਾ.#(ਅਕਾਲ)#(ਸ) ਜੇ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਚੌਪਈ ਦੇ ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ ਹੋਣ, ਤਦ \"ਸ਼ੰਖਿਨੀ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ. ਕਿਤਨਿਆਂ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖਿਨੀ ਚੌਪਈ ਦੇ ਅੰਤ ਯਗਣ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ. ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਲੱਛਣ ਅੱਗੇ ਲਿਖੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ਘਟਦੇ ਹਨ, ਯਥਾ-#ਨੈਨਹੁ ਦੇਖੁ ਸਾਧਦਰਸੇਰੈ,#ਸੋ ਪਾਵੈ ਜਿਸੁ ਲਿਖਤੁ ਲਿਲੇਰੈ,#ਸੇਵਉ ਸਾਧਸੰਤ ਚਰਨੇਰੈ,#ਬਾਛਉ ਧੂਰਿ ਪਵਿਤ੍ਰ ਕਰੇਰੈ.#(ਕਾਨ ਮਃ ੫)#ਤਾਤ ਮਾਤ ਜਿਹ ਜਾਤ ਨ ਪਾਤਾ,#ਏਕ ਰੰਗ ਕਾਹੂ ਨਹਿ ਰਾਤਾ,#ਸਰਬ ਜੋਤਿ ਕੇ ਬੀਚ ਸਮਾਨਾ,#ਸਬ ਹੂੰ ਸਰਬਠੌਰ ਪਹਿਚਾਨਾ.#(ਅਕਾਲ)#੨. ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਬਾਣੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਚਨਾ ਚੌਪਈ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਤੋਂ ਇਹ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ. ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ੪੦੫ ਵੇਂ ਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤਯੁਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਤ੍ਯਸੰਧ ਅਤੇ ਦੀਰਘਦਾੜ੍ਹ ਦਾਨਵ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ. ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਘੋਰ ਸ਼ਸਤ੍ਰਪ੍ਰਹਾਰ ਤੋਂ ਜੋ ਅਗਨਿ ਦੀ ਲਾਟ ਨਿਕਲੀ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ \"ਦੂਲਹਦੇਈ\" ਨਾਮ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਉਪਜੀ. ਦੂਲਹਦੇਈ ਨੂੰ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਪਤੀ ਕੋਈ ਨਾ ਮਿਲੇ. ਇਸ ਪੁਰ ਉਸੇ ਨੇ ਵਡਾ ਕਠਿਨ ਤਪ ਕਰਕੇ ਦੁਰਗਾ (ਦੇਵੀ) ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕੀਤਾ. ਦੇਵੀ ਨੇ ਰੀਝਕੇ ਵਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੈਨੂੰ ਅਕਾਲ ਵਰੇਗਾ. ਰਾਤ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਨੇ ਦੂਲਹਦੇਈ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇ ਤੂੰ ਸ੍ਵਾਸਵੀਰਯ ਦਾਨਵ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰੇਂਗੀ, ਤਦ ਮੇਰੀ ਅਰਧਾਂਗਿਨੀ ਹੋ ਸਕੇਂਗੀ. ਇਸ ਪੁਰ ਦੂਲਹਦੇਈ ਨੇ ਸ੍ਵਾਸਵੀਰਯ ਨਾਲ ਘੋਰ ਜੰਗ ਕੀਤਾ. ਜਦ ਚਿਰ ਤੀਕ ਲੜਦੀ ਬਹੁਤ ਥਕ ਗਈ, ਤਦ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮਹਾਕਾਲ ਦਾ ਧ੍ਯਾਨ ਕੀਤਾ. ਦੂਲਹਦੇਈ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨ ਲਈ ਮਹਾਕਾਲ ਨੇ ਮੈਦਾਨਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਭਯੰਕਰ ਯੁੱਧ ਕੀਤਾ. ਦੂਲਹਦੇਈ ਅਤੇ ਅਕਾਲ ਨੇ ਸ੍ਵਾਸਵੀਰਯ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਕੇ- \"ਪੁਨ ਰਾਛਸ¹ ਕਾ ਕਾਟਾ ਸੀਸਾ.\"#ਇਸ ਅਲੰਕਾਰਪੂਰਿਤ ਕਥਾ ਦੇ ਅੰਤ- \"ਕਵਿ ਉਵਾਚ ਬੇਨਤੀ ਚੌਪਈ\"- ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਇੱਕ ਵਿਨਯ (ਬੇਨਤੀ) ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਆਰੰਭ \"ਹਮਰੀ ਕਰੋ ਹਾਥ ਦੈ ਰੱਛਾ.\" ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਚੌਪਈ ਦਾ ਪਾਠ ਰਹਿਰਾਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰਸਿੱਖ ਨਿੱਤ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਬਾਣੀ ਦੇ ਅੰਤ ਮਹਾਤਮਰੂਪ ਵਾਕ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ-#\"ਦੂਖ ਦਰਦ ਭੌ ਨਿਕਟ ਨ ਤਿਨ ਨਰ ਕੇ ਰਹੈ,#ਹੋ! ਜੋ ਯਾਂਕੀ ਇਕਬਾਰ ਚੌਪਈ ਕੋ ਕਹੈ.\""},{"id":26527,"word":"cOrwsI Awsn","wordUni":"ਚੌਰਾਸੀ ਆਸਨ","definition":"XogIAW ny pSU pMKIAW dI bYTk qoN curwsI Awsn cuxy hn, ijnHW dw ABÎws As†WgXog dy swDk ƒ krnw pYNdw hY. AwsnW dy nwm qoN hI pwTk aunHW dy srUp ƒ smJ skdy hn, XQw- isMhwsn, hMswsn, kUrmwsn, mWfUkwsn Awid. dyKo, Awsx[ 2. riqSwsqR (kok) iv`c BI XogIAW vW| mYQun dy cOrwsI Awsn klpy hn.","definitionUni":"ਯੋਗੀਆਂ ਨੇ ਪਸ਼ੂ ਪੰਖੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਚੁਰਾਸੀ ਆਸਨ ਚੁਣੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ ਅਸ੍ਟਾਂਗਯੋਗ ਦੇ ਸਾਧਕ ਨੂੰ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ. ਆਸਨਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪਾਠਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰੂਪ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਯਥਾ- ਸਿੰਹਾਸਨ, ਹੰਸਾਸਨ, ਕੂਰ੍‍ਮਾਸਨ, ਮਾਂਡੂਕਾਸਨ ਆਦਿ. ਦੇਖੋ, ਆਸਣ। ੨. ਰਤਿਸ਼ਾਸਤ੍ਰ (ਕੋਕ) ਵਿੱਚ ਭੀ ਯੋਗੀਆਂ ਵਾਂਙ ਮੈਥੁਨ ਦੇ ਚੌਰਾਸੀ ਆਸਨ ਕਲਪੇ ਹਨ."},{"id":26595,"word":"cMdkOr","wordUni":"ਚੰਦਕੌਰ","definition":"PqygVH (ijlw gurdwspur) dy reIs srdwr jYml isMG knHYXy dI supuqRI, jo sn 1812 iv`c mhwrwjw rxjIq isMG dy vfy puqR (vlIAihd) KVk isMG ƒ ivAwhI geI. ies dI ku`K qoN sn 1821 (sMmq 1879) iv`c kOr nOinhwl isMG jnimAw. ieh Awpxy pqI Aqy puqR dy mrx pur kuJ smyN leI lhOr dy rwj dw pRbMD krdI rhI.#rwjw DÎwn isMG fogry Aqy mhwrwjw Syr isMG dI swizS nwl sn 1842 iv`c mhwrwnI cMdkOr kql kIqI geI[#2. srdwr rwm isMG iF¤loN dI supuqRI Aqy nwBwpiq rwjw jsvMq isMG jI dI rwxI, jo vfI Drmwqmw, idlyr, rwjkwj iv`c inpux Aqy kul pwlx vwlI sI. PUl kI irAwsqW iv`c ieh bhuq hI snmwn nwl vyKI jWdI sI. ies ny rwjw BrpUr isMG dI nwbwlgI vyly bhuq au`qm rwj pRbMD kIqw[ 3. kOr ihMmq isMG dI supuqRI Aqy rwjw Amr isMG pitAwlwpiq dI BqIjI, ijs dI SwdI srdwr qwrw isMG reIs rwhoN dy supuqR srdwr dsONDw isMG nwl sMmq 1834 iv`c hoeI[ 4. hrI isMG dI supuqRI Aqy rwjw gjpiq isMG jINdpiq dI pVoqI, ijs dI SwdI Qnysr dy reIs srdwr Pqy isMG nwl hoeI[ 5. dyKo, Kudw isMG.","definitionUni":"ਫਤੇਗੜ੍ਹ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਦੇ ਰਈਸ ਸਰਦਾਰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੈਯੇ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਸਨ ੧੮੧੨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਵਡੇ ਪੁਤ੍ਰ (ਵਲੀਅਹਿਦ) ਖੜਕ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਆਹੀ ਗਈ. ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸਨ ੧੮੨੧ (ਸੰਮਤ ੧੮੭੯) ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜਨਮਿਆ. ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਲਈ ਲਹੌਰ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਰਹੀ.#ਰਾਜਾ ਧ੍ਯਾਨ ਸਿੰਘ ਡੋਗਰੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਸਨ ੧੮੪੨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਨੀ ਚੰਦਕੌਰ ਕਤਲ ਕੀਤੀ ਗਈ।#੨. ਸਰਦਾਰ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਢਿੱਲੋਂ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਨਾਭਾਪਤਿ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਜੋ ਵਡੀ ਧਰਮਾਤਮਾ, ਦਿਲੇਰ, ਰਾਜਕਾਜ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁਣ ਅਤੇ ਕੁਲ ਪਾਲਣ ਵਾਲੀ ਸੀ. ਫੂਲ ਕੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਬਾਲਗੀ ਵੇਲੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਰਾਜ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ। ੩. ਕੌਰ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੀ ਭਤੀਜੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਰਦਾਰ ਤਾਰਾ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਰਾਹੋਂ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਸਰਦਾਰ ਦਸੌਂਧਾ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੰਮਤ ੧੮੩੪ ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ੪. ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਗਜਪਤਿ ਸਿੰਘ ਜੀਂਦਪਤਿ ਦੀ ਪੜੋਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਥਨੇਸਰ ਦੇ ਰਈਸ ਸਰਦਾਰ ਫਤੇ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ। ੫. ਦੇਖੋ, ਖੁਦਾ ਸਿੰਘ."},{"id":26642,"word":"cMdRhws","wordUni":"ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ","definition":"sM. चन्द्रहास sMgÎw- cMdRmw jyhw hY hws (pRkwS) ijs dw, qlvwr KVg, ieh skyly dw huMdw hY. POlwd qoN cMdRhws nhIN bxweIdw[ 2. rwvx dI ^ws qlvwr, jo iSv qoN aus ƒ pRwpq hoeI sI. \"cMdRhws eykYN kr DwrI.\" (rwmwv) 3. cWdI. rjq[ 4. ie`k d`Kx dw rwjw, ijs dI kQw mhwBwrq iv`c ieauN ilKI hY ik- cMdRhws dy mwqw ipqw CotI. aumr iv`c mr gey Aqy rwj dy mMqRI iDRs†bu`D ny swrI irAwsq sWB leI. ie`k idn iksy jÎoiqsI ny bwlk cMdRhws ƒ dyKky AwiKAw ik ieh ckRvrqI rwjw hovygw. ieh suxky iDRs†bu`iD auh ic`TI lY ky igAw Aqy QkyvW dUr krn ƒ bwlk mwrx leI Anyk Xqn krny pey, pr krqwr ny aus dI rKÎw kIqI. AMq ƒ mMqRI ny cMdRhws h`Q Awpxy puqR mdn dy nwm ic`TI id`qI ik ies ƒ ivs dyidE. cMdRhws leI mdn dy bwZ iv`c soN igAw. mdn dI BYx ivsXw bwg iv`c AweI aus ny su¤qypey cMdRhws dI Skl dyKky piq Dwrx dw p`kw sMklp kr ilAw. cMjdRhws dy p¤ly qoN ic`TI KolHky dyKI qW ivsXw vfI duKI hoeI Aqy nyqR dy k`jl nwl ivs dI QW ivsXw Sbd bxwky clI geI. cMdRhws jwgky mdn pws pu`jw Aqy ic`TI id`qI. mdn ny qurq hI AwpxI BYx dI SwdI cMdRhws nwl kr id`qI. ieh sB mwlUm krky iDRs†bu`iD ƒ A`g l`g geI. aus ny cMfwlW ƒ Dn dy ky ieh bÎoNq kIqI ik dyvmMidr pUjn gey cMdRhws dw isr k`t id`qw jwvy. dYvXog nwl mdn, mMidr iv`c cMdRhws qoN pihlW pu`jw Aqy cMfwlW qoN kæql kIqw igAw. \"ijau jn cMdRhwsu duiKAw iDRstbuDI, Apnw Gru lUkI jwry.\" (nt AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. चन्द्रहास ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜੇਹਾ ਹੈ ਹਾਸ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਜਿਸ ਦਾ, ਤਲਵਾਰ ਖੜਗ, ਇਹ ਸਕੇਲੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਫੌਲਾਦ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਦਾ। ੨. ਰਾਵਣ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਤਲਵਾਰ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ. \"ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਏਕੈਂ ਕਰ ਧਾਰੀ.\" (ਰਾਮਾਵ) ੩. ਚਾਂਦੀ. ਰਜਤ। ੪. ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖੀ ਹੈ ਕਿ- ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਛੋਟੀ. ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਧ੍ਰਿਸ੍ਟਬੁੱਧ ਨੇ ਸਾਰੀ ਰਿਆਸਤ ਸਾਂਭ ਲਈ. ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸੀ ਨੇ ਬਾਲਕ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ. ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਧ੍ਰਿਸ੍ਟਬੁੱਧਿ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥਕੇਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਮਾਰਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਪਏ, ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਕੀਤੀ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮਦਨ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ ਦੇਦਿਓ. ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਲਈ ਮਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਂ ਗਿਆ. ਮਦਨ ਦੀ ਭੈਣ ਵਿਸਯਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਤੇਪਏ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਖਕੇ ਪਤਿ ਧਾਰਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਲਿਆ. ਚੰਜਦ੍ਰਹਾਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਤੋਂ ਚਿੱਠੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੇਖੀ ਤਾਂ ਵਿਸਯਾ ਵਡੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨੇਤ੍ਰ ਦੇ ਕੱਜਲ ਨਾਲ ਵਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਸਯਾ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਕੇ ਚਲੀ ਗਈ. ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਜਾਗਕੇ ਮਦਨ ਪਾਸ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀ ਦਿੱਤੀ. ਮਦਨ ਨੇ ਤੁਰਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ. ਇਹ ਸਭ ਮਾਲੂਮ ਕਰਕੇ ਧ੍ਰਿਸ੍ਟਬੁੱਧਿ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ. ਉਸ ਨੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਬ੍ਯੋਂਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੇਵਮੰਦਿਰ ਪੂਜਨ ਗਏ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ. ਦੈਵਯੋਗ ਨਾਲ ਮਦਨ, ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕ਼ਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. \"ਜਿਉ ਜਨ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸੁ ਦੁਖਿਆ ਧ੍ਰਿਸਟਬੁਧੀ, ਅਪਨਾ ਘਰੁ ਲੂਕੀ ਜਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":26643,"word":"cMdRhwsu","wordUni":"ਚੰਦ੍ਰਹਾਸੁ","definition":"sM. चन्द्रहास sMgÎw- cMdRmw jyhw hY hws (pRkwS) ijs dw, qlvwr KVg, ieh skyly dw huMdw hY. POlwd qoN cMdRhws nhIN bxweIdw[ 2. rwvx dI ^ws qlvwr, jo iSv qoN aus ƒ pRwpq hoeI sI. \"cMdRhws eykYN kr DwrI.\" (rwmwv) 3. cWdI. rjq[ 4. ie`k d`Kx dw rwjw, ijs dI kQw mhwBwrq iv`c ieauN ilKI hY ik- cMdRhws dy mwqw ipqw CotI. aumr iv`c mr gey Aqy rwj dy mMqRI iDRs†bu`D ny swrI irAwsq sWB leI. ie`k idn iksy jÎoiqsI ny bwlk cMdRhws ƒ dyKky AwiKAw ik ieh ckRvrqI rwjw hovygw. ieh suxky iDRs†bu`iD auh ic`TI lY ky igAw Aqy QkyvW dUr krn ƒ bwlk mwrx leI Anyk Xqn krny pey, pr krqwr ny aus dI rKÎw kIqI. AMq ƒ mMqRI ny cMdRhws h`Q Awpxy puqR mdn dy nwm ic`TI id`qI ik ies ƒ ivs dyidE. cMdRhws leI mdn dy bwZ iv`c soN igAw. mdn dI BYx ivsXw bwg iv`c AweI aus ny su¤qypey cMdRhws dI Skl dyKky piq Dwrx dw p`kw sMklp kr ilAw. cMjdRhws dy p¤ly qoN ic`TI KolHky dyKI qW ivsXw vfI duKI hoeI Aqy nyqR dy k`jl nwl ivs dI QW ivsXw Sbd bxwky clI geI. cMdRhws jwgky mdn pws pu`jw Aqy ic`TI id`qI. mdn ny qurq hI AwpxI BYx dI SwdI cMdRhws nwl kr id`qI. ieh sB mwlUm krky iDRs†bu`iD ƒ A`g l`g geI. aus ny cMfwlW ƒ Dn dy ky ieh bÎoNq kIqI ik dyvmMidr pUjn gey cMdRhws dw isr k`t id`qw jwvy. dYvXog nwl mdn, mMidr iv`c cMdRhws qoN pihlW pu`jw Aqy cMfwlW qoN kæql kIqw igAw. \"ijau jn cMdRhwsu duiKAw iDRstbuDI, Apnw Gru lUkI jwry.\" (nt AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰ. चन्द्रहास ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜੇਹਾ ਹੈ ਹਾਸ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼) ਜਿਸ ਦਾ, ਤਲਵਾਰ ਖੜਗ, ਇਹ ਸਕੇਲੇ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਫੌਲਾਦ ਤੋਂ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਨਹੀਂ ਬਣਾਈਦਾ। ੨. ਰਾਵਣ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਤਲਵਾਰ, ਜੋ ਸ਼ਿਵ ਤੋਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਸੀ. \"ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਏਕੈਂ ਕਰ ਧਾਰੀ.\" (ਰਾਮਾਵ) ੩. ਚਾਂਦੀ. ਰਜਤ। ੪. ਇੱਕ ਦੱਖਣ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖੀ ਹੈ ਕਿ- ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਛੋਟੀ. ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਏ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦੇ ਮੰਤ੍ਰੀ ਧ੍ਰਿਸ੍ਟਬੁੱਧ ਨੇ ਸਾਰੀ ਰਿਆਸਤ ਸਾਂਭ ਲਈ. ਇੱਕ ਦਿਨ ਕਿਸੇ ਜ੍ਯੋਤਿਸੀ ਨੇ ਬਾਲਕ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਹ ਚਕ੍ਰਵਰਤੀ ਰਾਜਾ ਹੋਵੇਗਾ. ਇਹ ਸੁਣਕੇ ਧ੍ਰਿਸ੍ਟਬੁੱਧਿ ਉਹ ਚਿੱਠੀ ਲੈ ਕੇ ਗਿਆ ਅਤੇ ਥਕੇਵਾਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਨੂੰ ਬਾਲਕ ਮਾਰਣ ਲਈ ਅਨੇਕ ਯਤਨ ਕਰਨੇ ਪਏ, ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਕੀਤੀ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰੀ ਨੇ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਹੱਥ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮਦਨ ਦੇ ਨਾਮ ਚਿੱਠੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ ਦੇਦਿਓ. ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਲਈ ਮਦਨ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਿੱਚ ਸੋਂ ਗਿਆ. ਮਦਨ ਦੀ ਭੈਣ ਵਿਸਯਾ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਆਈ ਉਸ ਨੇ ਸੁੱਤੇਪਏ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇਖਕੇ ਪਤਿ ਧਾਰਣ ਦਾ ਪੱਕਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਲਿਆ. ਚੰਜਦ੍ਰਹਾਸ ਦੇ ਪੱਲੇ ਤੋਂ ਚਿੱਠੀ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਦੇਖੀ ਤਾਂ ਵਿਸਯਾ ਵਡੀ ਦੁਖੀ ਹੋਈ ਅਤੇ ਨੇਤ੍ਰ ਦੇ ਕੱਜਲ ਨਾਲ ਵਿਸ ਦੀ ਥਾਂ ਵਿਸਯਾ ਸ਼ਬਦ ਬਣਾਕੇ ਚਲੀ ਗਈ. ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਜਾਗਕੇ ਮਦਨ ਪਾਸ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਚਿੱਠੀ ਦਿੱਤੀ. ਮਦਨ ਨੇ ਤੁਰਤ ਹੀ ਆਪਣੀ ਭੈਣ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਨਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ. ਇਹ ਸਭ ਮਾਲੂਮ ਕਰਕੇ ਧ੍ਰਿਸ੍ਟਬੁੱਧਿ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗ ਗਈ. ਉਸ ਨੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਨੂੰ ਧਨ ਦੇ ਕੇ ਇਹ ਬ੍ਯੋਂਤ ਕੀਤੀ ਕਿ ਦੇਵਮੰਦਿਰ ਪੂਜਨ ਗਏ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਦਾ ਸਿਰ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ. ਦੈਵਯੋਗ ਨਾਲ ਮਦਨ, ਮੰਦਿਰ ਵਿੱਚ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੁੱਜਾ ਅਤੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਤੋਂ ਕ਼ਤਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. \"ਜਿਉ ਜਨ ਚੰਦ੍ਰਹਾਸੁ ਦੁਖਿਆ ਧ੍ਰਿਸਟਬੁਧੀ, ਅਪਨਾ ਘਰੁ ਲੂਕੀ ਜਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":26710,"word":"cMbl","wordUni":"ਚੰਬਲ","definition":"sM. crmks† AQvw gjcrm. [صدفیِیہ] sd&IXh. Psoriasis. ieh rog qucw (KlVI) dw hY. ieh jwdw pYr au`pr, dohW ig`itAW dy ivckwr huMdw hY. h`QW qy BI kdy kdy dyKIdw hY. rog dI CUq nwl hor AMgW qy BI ho jWdw hY. d`d vW| ies dy BI kIVy huMdy hn. Kurk bhuq huMdI hY, jwdw Kurkx qoN pIlw pwxI inkldw hY. ies QW cMbl hovy auqny AMg ƒ muVHkw nhIN AwauNdw.#cMbl dw swDwrx ielwj hY ik cMgy sbUxW nwl SrIr swP kro. aUt dy su¤ky lyfy ds syr, hwry dI Skl dy il¤py pocy toey iv`c vrky A`g lwdyE, ip`ql dI bwtI srHoN dy qyl nwl qr krky toey au`pr mUDI mwrdyE, QoVI iknwirAW qy ivrl r¤Ko, ik A`g nw buJ jwvy Ar QoVw DUMAW inkldw rhy. jd lyfy Bsm ho jwx Aqy DUMAW bMd ho cuky, qd bwtI iv`c ie`k qolw nIlw QoQw Aqy vIh qoly qwrymIry dw qyl pw ky lohy dy hQOVy nwl GswE Ar bwtI dI swrI kwls DUMey dI Gswky qyl iv`c imlwdyE. ies qyl ƒ sIsI iv`c pw r¤Ko. cMbl qy grm ie`t dw ie`k GMtw syk krky Pyr qyl copVdyE. ie`k do swqy ieh lyp krn qoN cMbl rog ht jWdw hY.#crwieqw Aqy ip`qpwpVw pIxw guxkwrI hY. hrV dw iC`l ds qoly, bhyVy dw iC`l pMj qoly, Aauly dw iClkw pMj qoly, ip`qpwpVw pcwsI qoly, irauNd cInI ie`k qolw, swry ku`t Cwxky bdwmrogn nwl J`sky dwKW iv`c ku`tky golIAW bxwE. ie`k qolw ienHW golIAW dw ie`k sqvwrw in`q syvn krnw cMbl rog dUr krdw hY[ 2. iek ndI (चर्मण्वती- crmnÍqI) jo ieMdOr rwj iv¤coN jnpwv prvq qoN inklky 650 mIl vihMdI hoeI ietwvy qoN 25 mIl d`Kx p`Cm jmnw iv`c imldI hY.¹","definitionUni":"ਸੰ. ਚਰ੍‍ਮਕਸ੍ਟ ਅਥਵਾ ਗਜਚਰ੍‍ਮ. [صدفیِیہ] ਸਦਫ਼ੀਯਹ. Psoriasis. ਇਹ ਰੋਗ ਤੁਚਾ (ਖਲੜੀ) ਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਜਾਦਾ ਪੈਰ ਉੱਪਰ, ਦੋਹਾਂ ਗਿੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਹੱਥਾਂ ਤੇ ਭੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. ਰੋਗ ਦੀ ਛੂਤ ਨਾਲ ਹੋਰ ਅੰਗਾਂ ਤੇ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਦੱਦ ਵਾਂਙ ਇਸ ਦੇ ਭੀ ਕੀੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਖੁਰਕ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਾਦਾ ਖੁਰਕਣ ਤੋਂ ਪੀਲਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਚੰਬਲ ਹੋਵੇ ਉਤਨੇ ਅੰਗ ਨੂੰ ਮੁੜ੍ਹਕਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ.#ਚੰਬਲ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹੈ ਕਿ ਚੰਗੇ ਸਬੂਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਸਾਫ ਕਰੋ. ਊਟ ਦੇ ਸੁੱਕੇ ਲੇਡੇ ਦਸ ਸੇਰ, ਹਾਰੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਲਿੱਪੇ ਪੋਚੇ ਟੋਏ ਵਿੱਚ ਵਰਕੇ ਅੱਗ ਲਾਦੇਓ, ਪਿੱਤਲ ਦੀ ਬਾਟੀ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਤਰ ਕਰਕੇ ਟੋਏ ਉੱਪਰ ਮੂਧੀ ਮਾਰਦੇਓ, ਥੋੜੀ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਤੇ ਵਿਰਲ ਰੱਖੋ, ਕਿ ਅੱਗ ਨਾ ਬੁਝ ਜਾਵੇ ਅਰ ਥੋੜਾ ਧੂੰਆਂ ਨਿਕਲਦਾ ਰਹੇ. ਜਦ ਲੇਡੇ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਧੂੰਆਂ ਬੰਦ ਹੋ ਚੁਕੇ, ਤਦ ਬਾਟੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਨੀਲਾ ਥੋਥਾ ਅਤੇ ਵੀਹ ਤੋਲੇ ਤਾਰੇਮੀਰੇ ਦਾ ਤੇਲ ਪਾ ਕੇ ਲੋਹੇ ਦੇ ਹਥੌੜੇ ਨਾਲ ਘਸਾਓ ਅਰ ਬਾਟੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਕਾਲਸ ਧੂੰਏ ਦੀ ਘਸਾਕੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਦੇਓ. ਇਸ ਤੇਲ ਨੂੰ ਸੀਸੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਰੱਖੋ. ਚੰਬਲ ਤੇ ਗਰਮ ਇੱਟ ਦਾ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਸੇਕ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਤੇਲ ਚੋਪੜਦੇਓ. ਇੱਕ ਦੋ ਸਾਤੇ ਇਹ ਲੇਪ ਕਰਨ ਤੋਂ ਚੰਬਲ ਰੋਗ ਹਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਚਰਾਇਤਾ ਅਤੇ ਪਿੱਤਪਾਪੜਾ ਪੀਣਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ. ਹਰੜ ਦਾ ਛਿੱਲ ਦਸ ਤੋਲੇ, ਬਹੇੜੇ ਦਾ ਛਿੱਲ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਅਉਲੇ ਦਾ ਛਿਲਕਾ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਪਿੱਤਪਾਪੜਾ ਪਚਾਸੀ ਤੋਲੇ, ਰਿਉਂਦ ਚੀਨੀ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਸਾਰੇ ਕੁੱਟ ਛਾਣਕੇ ਬਦਾਮਰੋਗਨ ਨਾਲ ਝੱਸਕੇ ਦਾਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟਕੇ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਓ. ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਸਤਵਾਰਾ ਨਿੱਤ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚੰਬਲ ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ੨. ਇਕ ਨਦੀ (चर्मण्वती- ਚਰਮਨ੍ਵਤੀ) ਜੋ ਇੰਦੌਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚੋਂ ਜਨਪਾਵ ਪਰਵਤ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ੬੫੦ ਮੀਲ ਵਹਿੰਦੀ ਹੋਈ ਇਟਾਵੇ ਤੋਂ ੨੫ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਜਮਨਾ ਵਿੱਚ ਮਿਲਦੀ ਹੈ.¹"},{"id":26794,"word":"C`jU","wordUni":"ਛੱਜੂ","definition":"lhOr invwsI ie`k Bgq, jo BwtIAw jwiq dw sI Ar srw& dI ikrq krdw sI. ieh jhWgIr Aqy SwhjhW dy smyN hoieAw hY. ies dI dukwn dy QW mhwrwjw rxjIq isMG ny suMdr mMidr bxw id`qw, johux myXo hws iptl (Mayo Hospital) pws rqnwcMd dI srW dy d`Kx hY. iesy QW sMgmrmr dI C`jU dI smwiD hY AsQwn dy pujwrI dwdUpMQI swDU hn. C`jU Bgq dw dyhWq sMmq 1696 iv`c hoieAw hY. C`jU dy ies AsQwn ƒ lok C`jU Bgq dw cObwrw AwKdy hn. ie`k iesy Bgq dy Bjn krx dw QW Fwl mh¤ly iv`c BI C`jU Bgq dw cObwrw nwm qoN pRis`D hY. dyKo, kwnHw Aqy C`jUpMQI[ 2. kohlI goq dw ie`k pRymI, jo sulqwnpur dw invwsI sI. ieh gurU Arjndyv dw is`K ho ky pRis`D aupkwrI hoieAw hY[ 3. gurU hirgoibMd swihb dw sYnwnI, ijs ny AimRqsr jI dy jMg iv`c vfI vIrqw idKweI. \"C`jU g`jU muhrU rMDwvw qy sujwnw bIr.\" (gupRsU) 4. pMjoKrw (ijlw AMbwlw) invwsI ie`k mhW mUrK JIvr, ijs pur ikRpwidRis† krky gurU hirikRsn swihb ny AYsw ivdÎwbl b^iSAw ijs qoN pMifq lwlcMd ƒ gIqw dy ArQ suxwky SwsœwrQ iv`c inru`qr kIqw.#\"gRwm ho pMjoKrw idlI ko jwqy mg mwihN#qhW Awp boly Awj iehW rhÎo cihÎy, x x#gÍwl kiv khY C`jU JIvr qhW ko huqo#vWko CrI CÍwie kihvwXo ArQ sihXy.\" (gurupMcwsw)","definitionUni":"ਲਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਭਗਤ, ਜੋ ਭਾਟੀਆ ਜਾਤਿ ਦਾ ਸੀ ਅਰ ਸਰਾਫ਼ ਦੀ ਕਿਰਤ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਇਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਥਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ, ਜੋਹੁਣ ਮੇਯੋ ਹਾਸ ਪਿਟਲ (Mayo Hospital) ਪਾਸ ਰਤਨਾਚੰਦ ਦੀ ਸਰਾਂ ਦੇ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸੇ ਥਾਂ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਛੱਜੂ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਹੈ ਅਸਥਾਨ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਦਾਦੂਪੰਥੀ ਸਾਧੂ ਹਨ. ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੬੯੬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਛੱਜੂ ਦੇ ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਨੂੰ ਲੋਕ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦਾ ਚੌਬਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਇੱਕ ਇਸੇ ਭਗਤ ਦੇ ਭਜਨ ਕਰਣ ਦਾ ਥਾਂ ਢਾਲ ਮਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਛੱਜੂ ਭਗਤ ਦਾ ਚੌਬਾਰਾ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਕਾਨ੍ਹਾ ਅਤੇ ਛੱਜੂਪੰਥੀ। ੨. ਕੋਹਲੀ ਗੋਤ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜੋ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਦਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸੀ. ਇਹ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋ ਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਪਕਾਰੀ ਹੋਇਆ ਹੈ। ੩. ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੈਨਾਨੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ. \"ਛੱਜੂ ਗੱਜੂ ਮੁਹਰੂ ਰੰਧਾਵਾ ਤੇ ਸੁਜਾਨਾ ਬੀਰ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਪੰਜੋਖਰਾ (ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ) ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਮੂਰਖ ਝੀਵਰ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਕ੍ਰਿਪਾਦ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਕ੍ਰਿਸਨ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਐਸਾ ਵਿਦ੍ਯਾਬਲ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੰਡਿਤ ਲਾਲਚੰਦ ਨੂੰ ਗੀਤਾ ਦੇ ਅਰਥ ਸੁਣਾਕੇ ਸ਼ਾਸ੍ਤਾਰਥ ਵਿੱਚ ਨਿਰੁੱਤਰ ਕੀਤਾ.#\"ਗ੍ਰਾਮ ਹੋ ਪੰਜੋਖਰਾ ਦਿਲੀ ਕੋ ਜਾਤੇ ਮਗ ਮਾਹਿਂ#ਤਹਾਂ ਆਪ ਬੋਲੇ ਆਜ ਇਹਾਂ ਰਹ੍ਯੋ ਚਹਿ੍ਯੇ, x x#ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਕਹੈ ਛੱਜੂ ਝੀਵਰ ਤਹਾਂ ਕੋ ਹੁਤੋ#ਵਾਂਕੋ ਛਰੀ ਛ੍ਵਾਇ ਕਹਿਵਾਯੋ ਅਰ੍‍ਥ ਸਹਿਯੇ.\" (ਗੁਰੁਪੰਚਾਸਾ)"},{"id":26830,"word":"CqVw","wordUni":"ਛਤੜਾ","definition":"dyKo, Cqnw[ 2. iv- C`iqAw hoieAw. AwCwidq. \"CqVy bwjwr.\" (vwr rwm 2. mÚ 5) C`qdwr bwzwr iv`c srdI, grmI, vrKw iv`c AKMf vpwr ho skdw hY. ies QW CqVw bwzwr swDusMgiq hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਛਤਨਾ। ੨. ਵਿ- ਛੱਤਿਆ ਹੋਇਆ. ਆਛਾਦਿਤ. \"ਛਤੜੇ ਬਾਜਾਰ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫) ਛੱਤਦਾਰ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਸਰਦੀ, ਗਰਮੀ, ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਅਖੰਡ ਵਪਾਰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਛਤੜਾ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ ਹੈ."},{"id":26952,"word":"CXo","wordUni":"ਛਯੋ","definition":"iv- CieAw. PYilAw[ 2. kÎ (nwS) kIqw. \"swDn rwKkY sqRü CXo.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਵਿ- ਛਇਆ. ਫੈਲਿਆ। ੨. ਕ੍ਸ਼੍ਯ (ਨਾਸ਼) ਕੀਤਾ. \"ਸਾਧਨ ਰਾਖਕੈ ਸਤ੍ਰੁ ਛਯੋ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":27002,"word":"CVI ASvwrI","wordUni":"ਛੜੀ ਅਸ਼ਵਾਰੀ","definition":"sMgÎw- swdI AsvwrI. ibnw DUm Dwm dy pRsQwn. \"gmny pRBu AsvwrI CVI.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਦੀ ਅਸਵਾਰੀ. ਬਿਨਾ ਧੂਮ ਧਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰਸਥਾਨ. \"ਗਮਨੇ ਪ੍ਰਭੁ ਅਸਵਾਰੀ ਛੜੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":27126,"word":"iCA vrqwry","wordUni":"ਛਿਅ ਵਰਤਾਰੇ","definition":"sB krmW iv`c pRvrqx vwly CI AMg. pMj gÎwn ieMidRX (ieMdRIAW) Aqy AMqhkrx. \"iCA vrqwry vrqih pUq.\" (vwr rwm 1. mÚ 1) swDujn CI AMgW ƒ pivqRqw iv`c vrqwauNdy hn[ 2. KtdrSn.","definitionUni":"ਸਭ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵਰਤਣ ਵਾਲੇ ਛੀ ਅੰਗ. ਪੰਜ ਗ੍ਯਾਨ ਇੰਦ੍ਰਿਯ (ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ) ਅਤੇ ਅੰਤਹਕਰਣ. \"ਛਿਅ ਵਰਤਾਰੇ ਵਰਤਹਿ ਪੂਤ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੧. ਮਃ ੧) ਸਾਧੁਜਨ ਛੀ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਹਨ। ੨. ਖਟਦਰਸ਼ਨ."},{"id":27140,"word":"iC`k","wordUni":"ਛਿੱਕ","definition":"sM. क्षवथु kvQu. [عطس] Aæqæs. Sneezing swDwrn iC`kW imrc Awidk dI DWs n`k iv`c cVHn qoS, sUrj v`l q`kx qoN, n`k iv`c b`qI Awidk pwaux qoN, n`k dI ikntIAW iv`c Kwj hox qoN AwieAw krdIAW hn, jo hwnIkwrk nhI. jo iC`kW idmwg dI kmjorI, purwxI ryizS (pIns) Aqy vwq kP dy ivgwV qoN huMdIAW hn, auh rogrUp mhw duKdweI hn. ijs qrW PyPiVAW vwsqy KWsI duKdweI hY iesy qrW idmwg ƒ iC`kW nukswn dyx vwlIAW hn, pr auh iC`kW idmwg leI hwnIkwrk nhIN jo njly dy Kwirj krn vwsqy dvweIAW nwl id`qIAW jWdIAW hn.#iC`kW dw swDwrn ielwj ieh hY ik- srHoN dy qyl, bdwmrOgn, jYqUn dy qyl Aqy k`dU dy qyl dI nsvwr lYxI. m¤Qy ƒ kosy pwxI dy iC¤ty mwrny Aqy isr qy k`dU dw qyl mlxw. idmwg ƒ qwkq dyx vwlI nrm igjw KwxI. isr m¤Qy ƒ TMFI hvw qoN bcwauxw. bIhdwxw iqMn mwSy, aunwb pMj dwxy, sipsqW nO dwxy, pwxI iv`c aubwlky Cwxky do qoly Srbq bnPSw Aqy ie`k qolw k`dU dy bIjW dw Srbq imlwky pIxw.#ihMdUmq dy gRMQW iv`c iC`k dy SuB ASuB Anyk Pl ilKy hn, XQw Agin kox iv`c iC`k hox qoN Sok, d`Kx iv`c nukswn, p`Cm v`l iC`k hox qoN im¤Ty AMn dw lwB, vwXvI kox iv`c AMn dI pRwpqI, au`qr iv`c klh, eISwn kox iv`c iC`k hox qoN mrn huMdw hY, ieqÎwid. dyKo, gruV jÎoiqsckR.#gurmq iv`c iC`k dw SuB ASuB Pl nhIN mMinAw. \"BwK suBwK ivcwr, nw iC`k mnwieAw.\" (Bwgu) dyKo, AvwsI.","definitionUni":"ਸੰ. क्षवथु ਕ੍ਸ਼੍‍ਵਥੁ. [عطس] ਅ਼ਤ਼ਸ. Sneezing ਸਾਧਾਰਨ ਛਿੱਕਾਂ ਮਿਰਚ ਆਦਿਕ ਦੀ ਧਾਂਸ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਸ਼, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਣ ਤੋਂ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਬੱਤੀ ਆਦਿਕ ਪਾਉਣ ਤੋਂ, ਨੱਕ ਦੀ ਕਿਨਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਜ ਹੋਣ ਤੋਂ ਆਇਆ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਹੀ. ਜੋ ਛਿੱਕਾਂ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਕਮਜੋਰੀ, ਪੁਰਾਣੀ ਰੇਜ਼ਿਸ਼ (ਪੀਨਸ) ਅਤੇ ਵਾਤ ਕਫ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਤੋਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਰੋਗਰੂਪ ਮਹਾ ਦੁਖਦਾਈ ਹਨ. ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਾਸਤੇ ਖਾਂਸੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਛਿੱਕਾਂ ਨੁਕਸਾਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਛਿੱਕਾਂ ਦਿਮਾਗ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਨਹੀਂ ਜੋ ਨਜਲੇ ਦੇ ਖਾਰਿਜ ਕਰਨ ਵਾਸਤੇ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ.#ਛਿੱਕਾਂ ਦਾ ਸਾਧਾਰਨ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ- ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ, ਬਦਾਮਰੌਗਨ, ਜੈਤੂਨ ਦੇ ਤੇਲ ਅਤੇ ਕੱਦੂ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਨਸਵਾਰ ਲੈਣੀ. ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨੇ ਅਤੇ ਸਿਰ ਤੇ ਕੱਦੂ ਦਾ ਤੇਲ ਮਲਣਾ. ਦਿਮਾਗ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਨਰਮ ਗਿਜਾ ਖਾਣੀ. ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਨੂੰ ਠੰਢੀ ਹਵਾ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣਾ. ਬੀਹਦਾਣਾ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਉਨਾਬ ਪੰਜ ਦਾਣੇ, ਸਪਿਸਤਾਂ ਨੌ ਦਾਣੇ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲਕੇ ਛਾਣਕੇ ਦੋ ਤੋਲੇ ਸ਼ਰਬਤ ਬਨਫਸ਼ਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਕੱਦੂ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰਬਤ ਮਿਲਾਕੇ ਪੀਣਾ.#ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਛਿੱਕ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੁਭ ਅਨੇਕ ਫਲ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਯਥਾ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਛਿੱਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸ਼ੋਕ, ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਨੁਕਸਾਨ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਛਿੱਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਿੱਠੇ ਅੰਨ ਦਾ ਲਾਭ, ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਅੰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਕਲਹ, ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਵਿੱਚ ਛਿੱਕ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਤ੍ਯਾਦਿ. ਦੇਖੋ, ਗਰੁੜ ਜ੍ਯੋਤਿਸਚਕ੍ਰ.#ਗੁਰਮਤ ਵਿੱਚ ਛਿੱਕ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਅਸ਼ੁਭ ਫਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ. \"ਭਾਖ ਸੁਭਾਖ ਵਿਚਾਰ, ਨਾ ਛਿੱਕ ਮਨਾਇਆ.\" (ਭਾਗੁ) ਦੇਖੋ, ਅਵਾਸੀ."},{"id":27444,"word":"CYl","wordUni":"ਛੈਲ","definition":"iv- Civ vwlw. SkIl. SoBn. suMdr. mnohr. ^UbsUrq. \"Awey bnkY CYl bulMd.\" (gupRsU) 2. bWkw[ 3. sijAw hoieAw. iSRMgwr sihq[ 4. sMgÎw- suMdr juAwn purK. \"CYl lMGMdy pwir gorI mnu DIirAw.\" (Awsw PrId) CYl qoN Bwv SuB guxW nwl SoBn swDU jn hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਛਵਿ ਵਾਲਾ. ਸ਼ਕੀਲ. ਸ਼ੋਭਨ. ਸੁੰਦਰ. ਮਨੋਹਰ. ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ. \"ਆਏ ਬਨਕੈ ਛੈਲ ਬੁਲੰਦ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਬਾਂਕਾ। ੩. ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ. ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਸਹਿਤ। ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੁੰਦਰ ਜੁਆਨ ਪੁਰਖ. \"ਛੈਲ ਲੰਘੰਦੇ ਪਾਰਿ ਗੋਰੀ ਮਨੁ ਧੀਰਿਆ.\" (ਆਸਾ ਫਰੀਦ) ਛੈਲ ਤੋਂ ਭਾਵ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੋਭਨ ਸਾਧੂ ਜਨ ਹੈ."},{"id":27561,"word":"jieAw","wordUni":"ਜਇਆ","definition":"sMgÎw- jYkwr. \"nwnk aucrY hir kI jieAw.\" (iblw mÚ 5) nwnk aucrY vwhgurU jI kI &qæh[ 2. iv- pYdw hoieAw. jnimAw jwq. \"swDsMgiq ibnu bwd jieAw.\" (rwm AÚ mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੈਕਾਰ. \"ਨਾਨਕ ਉਚਰੈ ਹਰਿ ਕੀ ਜਇਆ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ਨਾਨਕ ਉਚਰੈ ਵਾਹਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫ਼ਤ਼ਹ। ੨. ਵਿ- ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਜਨਮਿਆ ਜਾਤ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਬਿਨੁ ਬਾਦ ਜਇਆ.\" (ਰਾਮ ਅਃ ਮਃ ੧)"},{"id":27576,"word":"jspwl BweIky","wordUni":"ਜਸਪਾਲ ਭਾਈਕੇ","definition":"ijlw, qsIl Aqy Qwxw luiDAwxw iv`c ie`k ipMf hY, jo rylvy stySn \"FuMfwrI klW\" qoN do mIl nYrq kox hY. ies ipMf iv`c SRI gurU hirrwie swihb jI dI b^iSS ie`k joVI q^qy Aqy ie`k loh (qvI) hY, jo gurU jI ny Awpxy lWgrI is`K \"swgr m`l\" ƒ b^SI sI.#ie`k vyr jlMDr dw sUbw dInmuhæMmd durwhy qoN AwpxI &Oj smyq jlMDr v`l jw irhw sI. aus dy nwl dIvwn hukUmqrwie sI. aus smyN ies fyry dy syvwdwrW ny dIvwn swihb dy pRym krky swrI &Oj ƒ pRswd CkwieAw. dIvwn hukUmqrwie ny do hzwr iv¤Gy zmIn ie¤Qy, Aqy ie`k 'ZrIbngrI' ipMf ies gurdÍwry nwl lgvwieAw.","definitionUni":"ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ ਅਤੇ ਥਾਣਾ ਲੁਧਿਆਣਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਢੁੰਡਾਰੀ ਕਲਾਂ\" ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਨੈਰਤ ਕੋਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਇੱਕ ਜੋੜੀ ਤਖ਼ਤੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਲੋਹ (ਤਵੀ) ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਲਾਂਗਰੀ ਸਿੱਖ \"ਸਾਗਰ ਮੱਲ\" ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ.#ਇੱਕ ਵੇਰ ਜਲੰਧਰ ਦਾ ਸੂਬਾ ਦੀਨਮੁਹ਼ੰਮਦ ਦੁਰਾਹੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਫ਼ੌਜ ਸਮੇਤ ਜਲੰਧਰ ਵੱਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ. ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਦੀਵਾਨ ਹੁਕੂਮਤਰਾਇ ਸੀ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਇਸ ਡੇਰੇ ਦੇ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਫ਼ੌਜ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਇਆ. ਦੀਵਾਨ ਹੁਕੂਮਤਰਾਇ ਨੇ ਦੋ ਹਜ਼ਾਰ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਥੇ, ਅਤੇ ਇੱਕ 'ਗ਼ਰੀਬਨਗਰੀ' ਪਿੰਡ ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਲਗਵਾਇਆ."},{"id":27586,"word":"jsvMq isMG","wordUni":"ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ","definition":"joDpur dw rwjw jo gjisMG dw puqR sI. ieh sMmq 1694 (sn 1638) iv`c g`dI qy bYTw. ieh pihlW SwhjhW dw POjdwr sI Pyr AOrMgzyb dw s`qhzwrI mnsbdwr hoieAw. ies ƒ jmrod dw POjdwr bxwky ByijAw igAw, ij¤Qy sn 1678 iv`c moieAw.¹ ies dy mrx pur AwælmgIr ny ies dI sMqwn ƒ muslmwn krnw cwihAw, pr cqur rwxI Aqy AihlkwrW dy Xqn nwl, ies dw kutMb id`lI qoN B`j AwieAw. SwhI &Oj ny ip`Cw kIqw Aqy swry dl ƒ mwr mukwieAw, kyvl it`kw AjIq isMG Aqy aus dI mW lukky bcy. AOrMgzyb dy mrx pur AjIqisMG ƒ joDpur irAwsq sn 1711 iv`c vwips imlI Aqy &rru^ isXr bwdSwh ny aus dI bytI nwl SwdI kIqI. dyKo, PrruK isXr[#2. PUlvMSI rwjw hmIrisMG nwBpiq dw rwxI rwjkOr dy audr qoN supuqR, ijs dw jnm sn 1775 iv`c bfbr ipMf hoieAw. ipqw dy mrx ip¤CoN ieh A`T vrHy dI aumr iv`c sn 1783 iv`c nwBy dI g`dI qy bYTw. ies dI nwbwlgI dy smyN aus dI mqyeI mweI dyso, jo vfI Drmwqmw Aqy nIiqinpux sI, rwjpRbMD krdI rhI. rwjw jsvMq isMG vfw dUrMdyS Aqy cqur rwjw sI. ies ny AMgRyzI srkwr ƒ Anyk jMgW iv`c shwieqw id`qI. pRjw dI pwlnw Aqy ivdÍwnW ƒ snmwn nwl Awpxy pws r`Kxw ies dw mu`K krm sI. rwjw jsvMq isMG dw dyhWq 22 meI sn 1840 ƒ iCAwhT vrHy dI aumr ivc nwBy hoieAw[ 3. dyKo, Kudw isMG.","definitionUni":"ਜੋਧਪੁਰ ਦਾ ਰਾਜਾ ਜੋ ਗਜਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ. ਇਹ ਸੰਮਤ ੧੬੯੪ (ਸਨ ੧੬੩੮) ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦਾ ਫੌਜਦਾਰ ਸੀ ਫੇਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਸੱਤਹਜ਼ਾਰੀ ਮਨਸਬਦਾਰ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੂੰ ਜਮਰੋਦ ਦਾ ਫੌਜਦਾਰ ਬਣਾਕੇ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਨ ੧੬੭੮ ਵਿੱਚ ਮੋਇਆ.¹ ਇਸ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਆ਼ਲਮਗੀਰ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਪਰ ਚਤੁਰ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਯਤਨ ਨਾਲ, ਇਸ ਦਾ ਕੁਟੰਬ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਭੱਜ ਆਇਆ. ਸ਼ਾਹੀ ਫ਼ੌਜ ਨੇ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦਲ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ, ਕੇਵਲ ਟਿੱਕਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਲੁਕਕੇ ਬਚੇ. ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਅਜੀਤਸਿੰਘ ਨੂੰ ਜੋਧਪੁਰ ਰਿਆਸਤ ਸਨ ੧੭੧੧ ਵਿੱਚ ਵਾਪਿਸ ਮਿਲੀ ਅਤੇ ਫ਼ਰਰੁਖ਼ ਸਿਯਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ. ਦੇਖੋ, ਫਰਰੁਖ ਸਿਯਰ।#੨. ਫੂਲਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਹਮੀਰਸਿੰਘ ਨਾਭਪਤਿ ਦਾ ਰਾਣੀ ਰਾਜਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੭੭੫ ਵਿੱਚ ਬਡਬਰ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ. ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਣ ਪਿੱਛੋਂ ਇਹ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸਨ ੧੭੮੩ ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਇਸ ਦੀ ਨਾਬਾਲਗੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੀ ਮਤੇਈ ਮਾਈ ਦੇਸੋ, ਜੋ ਵਡੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਨੀਤਿਨਿਪੁਣ ਸੀ, ਰਾਜਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਰਹੀ. ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਡਾ ਦੂਰੰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਚਤੁਰ ਰਾਜਾ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਨੇਕ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ. ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰੱਖਣਾ ਇਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕਰਮ ਸੀ. ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ੨੨ ਮਈ ਸਨ ੧੮੪੦ ਨੂੰ ਛਿਆਹਠ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਨਾਭੇ ਹੋਇਆ। ੩. ਦੇਖੋ, ਖੁਦਾ ਸਿੰਘ."},{"id":27611,"word":"jh","wordUni":"ਜਹ","definition":"ikR. iv- jhW. ij¤Qy. ijs QW. \"jh swDU goibdBjnu.\" (bwvn) \"jhਁ qhਁ BeI Drmgiq lopM.\" (klkI) 2. sM. जह. sMgÎw- qÎwg. qrk.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਜਹਾਂ. ਜਿੱਥੇ. ਜਿਸ ਥਾਂ. \"ਜਹ ਸਾਧੂ ਗੋਬਿਦਭਜਨੁ.\" (ਬਾਵਨ) \"ਜਹਁ ਤਹਁ ਭਈ ਧਰਮਗਤਿ ਲੋਪੰ.\" (ਕਲਕੀ) ੨. ਸੰ. जह. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤ੍ਯਾਗ. ਤਰਕ."},{"id":27612,"word":"jhM","wordUni":"ਜਹੰ","definition":"ikR. iv- jhW. ij¤Qy. ijs QW. \"jh swDU goibdBjnu.\" (bwvn) \"jhਁ qhਁ BeI Drmgiq lopM.\" (klkI) 2. sM. जह. sMgÎw- qÎwg. qrk.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਜਹਾਂ. ਜਿੱਥੇ. ਜਿਸ ਥਾਂ. \"ਜਹ ਸਾਧੂ ਗੋਬਿਦਭਜਨੁ.\" (ਬਾਵਨ) \"ਜਹਁ ਤਹਁ ਭਈ ਧਰਮਗਤਿ ਲੋਪੰ.\" (ਕਲਕੀ) ੨. ਸੰ. जह. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤ੍ਯਾਗ. ਤਰਕ."},{"id":27624,"word":"jhWgIr","wordUni":"ਜਹਾਂਗੀਰ","definition":"&w. [جہانگیِر] iv- jhwn ƒ &qy krn vwlw. sMswr ƒ kæbjy iv`c lYx vwlw[2. sMgÎw- Akbr dw puqR slIm, jo ibhwrIm`l kCvwhy dI kMnÎw mrIAm zmwnI dy audr qoN iskrI dy mkwm 31 Agsœ sn 1569 (sMmq 1627) ƒ pYdw hoieAw. ieh 24 AkqUbr sn 1605 ƒ id`lI dy q^q pur bYTw, Ar Awpxw nwm jhWgIr r`iKAw.¹ iesdy zmwny ieMglYNf dy bwdSwh jyms 1. (James I) v¤loN pqR lY ky kpqwn hwikns (Hawkinns) Ar sr twms ro (Sir Thomas Roe) vpwr dI ivR`DI leI Awey sn, ijs dw Pl sUrq pws AMgRyzI koTIAW Aqy kwr^wny kæwiem hoey[#iesdw bytw ^usro q^q dI ie`Cw krky ivroDI ho igAw sI, ijs pur aus ƒ kYd kIqw igAw Ar aus dy sMgI kql kIqy gey. SRI gurU Arjndyv dy ivru`D cMdU AwidkW ƒ Skwieq krn dw ieh mOkw imilAw ik gurU swihb ny ^usro dy h`k duAw mMgI Aqy aus ƒ rupXy dI shwieqw id`qI.²#q^q bYTx qoN CI vrHy ip¤CoN, ies ny nUrjhW nwl SwdI kIqI. nUrjhW ie`k eIrwn dy vpwrI imrzw ZXws dI bytI sI. ZXws Akbr dy zmwny SwhI mulwzm hoieAw Ar AwpxI lXwkq nwl Ahudydwr bixAw. CotI aumr iv`c nUrjhW jd SwhI mihlW iv`c jwieAw krdI, qd ies dw suMdr rUp vyKky jhWgIr aus auqy moihq ho igAw sI, ies pur Akbr dI AwgÎw Anuswr nUrjhW dw inkwh ie`k eIrwnI srdwr AlIkulI ^W (SyrA&gn^W) nwl kIqw igAw, ijs ƒ Akbr ny bMgwl iv`c jwgIr b^SI. jd jhWgIr q^q pur bYTw, qd SyrA&gn^W ƒ kæql krvwky nUrjhW nwl ivAwh kIqw, Ar aus dy BweI ƒ Aws&^W dw iKqwb dy ky vfw muSIr bxwieAw.#nUrjhW dy vS iv`c jhWgIr kTpuqlI dI qrW nwc krdw sI, XQw- \"jhWgIr pqSwh ky bygm nUrjhW[ viS kInw piq Awpno ieh rs jhW qhW.\" (cirqR 48)#jhWgIr Srwb Aqy iSkwr dw bhuq pRymI sI. sMmq 1684 iv`c kSmIr qoN muVdw hoieAw dmy rog dI pRblqw kwrx (28 AkqUbr sn 1627 ƒ) rsqy iv`c mr igAw. lhOr pws Swhdry aus dw suMdr mkbrw bixAw hoieAw hY. dyKo, nUrjhW.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [جہانگیِر] ਵਿ- ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਫ਼ਤੇ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕ਼ਬਜੇ ਵਿੱਚ ਲੈਣ ਵਾਲਾ।੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਕਬਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸਲੀਮ, ਜੋ ਬਿਹਾਰੀਮੱਲ ਕਛਵਾਹੇ ਦੀ ਕੰਨ੍ਯਾ ਮਰੀਅਮ ਜ਼ਮਾਨੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸਿਕਰੀ ਦੇ ਮਕਾਮ ੩੧ ਅਗਸ੍ਤ ਸਨ ੧੫੬੯ (ਸੰਮਤ ੧੬੨੭) ਨੂੰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਇਹ ੨੪ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੬੦੫ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਪੁਰ ਬੈਠਾ, ਅਰ ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਰੱਖਿਆ.¹ ਇਸਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜੇਮਸ ੧. (James I) ਵੱਲੋਂ ਪਤ੍ਰ ਲੈ ਕੇ ਕਪਤਾਨ ਹਾਕਿਨਸ (Hawkinns) ਅਰ ਸਰ ਟਾਮਸ ਰੋ (Sir Thomas Roe) ਵਪਾਰ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਧੀ ਲਈ ਆਏ ਸਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਫਲ ਸੂਰਤ ਪਾਸ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਕੋਠੀਆਂ ਅਤੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਕ਼ਾਇਮ ਹੋਏ।#ਇਸਦਾ ਬੇਟਾ ਖ਼ੁਸਰੋ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਉਸ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਸੰਗੀ ਕਤਲ ਕੀਤੇ ਗਏ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੰਦੂ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕਰਨ ਦਾ ਇਹ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਖ਼ੁਸਰੋ ਦੇ ਹੱਕ ਦੁਆ ਮੰਗੀ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ.²#ਤਖ਼ਤ ਬੈਠਣ ਤੋਂ ਛੀ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਇਸ ਨੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ. ਨੂਰਜਹਾਂ ਇੱਕ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਪਾਰੀ ਮਿਰਜ਼ਾ ਗ਼ਯਾਸ ਦੀ ਬੇਟੀ ਸੀ. ਗ਼ਯਾਸ ਅਕਬਰ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਸ਼ਾਹੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਹੋਇਆ ਅਰ ਆਪਣੀ ਲਯਾਕਤ ਨਾਲ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਬਣਿਆ. ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨੂਰਜਹਾਂ ਜਦ ਸ਼ਾਹੀ ਮਹਿਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਇਆ ਕਰਦੀ, ਤਦ ਇਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੇਖਕੇ ਜਹਾਂਗੀਰ ਉਸ ਉਤੇ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ, ਇਸ ਪੁਰ ਅਕਬਰ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦਾ ਨਿਕਾਹ ਇੱਕ ਈਰਾਨੀ ਸਰਦਾਰ ਅਲੀਕੁਲੀ ਖ਼ਾਂ (ਸ਼ੇਰਅਫ਼ਗਨਖ਼ਾਂ) ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅਕਬਰ ਨੇ ਬੰਗਾਲ ਵਿੱਚ ਜਾਗੀਰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ. ਜਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਤਖ਼ਤ ਪੁਰ ਬੈਠਾ, ਤਦ ਸ਼ੇਰਅਫ਼ਗਨਖ਼ਾਂ ਨੂੰ ਕ਼ਤਲ ਕਰਵਾਕੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਭਾਈ ਨੂੰ ਆਸਫ਼ਖ਼ਾਂ ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਦੇ ਕੇ ਵਡਾ ਮੁਸ਼ੀਰ ਬਣਾਇਆ.#ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਵਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਕਠਪੁਤਲੀ ਦੀ ਤਰਾਂ ਨਾਚ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਯਥਾ- \"ਜਹਾਂਗੀਰ ਪਤਸ਼ਾਹ ਕੇ ਬੇਗਮ ਨੂਰਜਹਾਂ। ਵਸ਼ਿ ਕੀਨਾ ਪਤਿ ਆਪਨੋ ਇਹ ਰਸ ਜਹਾਂ ਤਹਾਂ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੮)#ਜਹਾਂਗੀਰ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ. ਸੰਮਤ ੧੬੮੪ ਵਿੱਚ ਕਸ਼ਮੀਰ ਤੋਂ ਮੁੜਦਾ ਹੋਇਆ ਦਮੇ ਰੋਗ ਦੀ ਪ੍ਰਬਲਤਾ ਕਾਰਣ (੨੮ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੬੨੭ ਨੂੰ) ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਮਰ ਗਿਆ. ਲਹੌਰ ਪਾਸ ਸ਼ਾਹਦਰੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਮਕਬਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਨੂਰਜਹਾਂ."},{"id":27775,"word":"jgyVw","wordUni":"ਜਗੇੜਾ","definition":"ieh ipMf ijlw qsIl luidAwnw, Qwxw fyhloN iv`c hY, jo rylvy stySn AhæmdgVH qoN fyF mIl eISwn kox hY. ies ipMf qoN vwXvI kox pws hI SRI gurU hirgoibMd jI dw gurdÍwrw hY, jo Cotw ijhw bixAw hoieAw hY. pujwrI audwsI swDU hY. gurdÍwry nwl 8. iv¤Gy dy kærIb zmIn ipMf v¤loN hY.","definitionUni":"ਇਹ ਪਿੰਡ ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਲੁਦਿਆਨਾ, ਥਾਣਾ ਡੇਹਲੋਂ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਹ਼ਮਦਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਡੇਢ ਮੀਲ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਪਾਸ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੮. ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਹੈ."},{"id":27779,"word":"jgMnQeI","wordUni":"ਜਗੰਨਥਈ","definition":"sM. जगन्नाथ sMgÎw- jgq dw sÍwmI krqwr. jgqpiq vwhgurU. \"hir jipE jgMnQeI.\" (kil mÚ 4) \"jgMnwQ sB jMqR aupwey.\" (nt AÚ mÚ 4) \"jgMnwQu jgdIsu jpwieAw.\" (vwr vf mÚ 3) 2. ivsnu AQvw ikRsn jI dI ie`k ^ws mUriq dw nwm jgMnwQ hY, jo bMgwl Aqy ihMdusqwn dy keI hor dySW iv`c pUjI jWdI hY, pr auVIsy iv`c ktk dy ijly smuMdr dy iknwry \"purI\" iv`c ies dI bhuq hI mwnqw hY. keI XwqRI bwhrly dySW qoN EQy jWdy hn. ivSyskrky ieh lok rQXwqRw dy idnW iv`c bhuq jmw huMdy hn, jo hwV sudI 2. ƒ mnweI jWdI hY. ies smyN jgMnwQ (ikRsn jI) dI mUriq ƒ rQ iv`c bYTwauNdy hn, jo 16. phIey dw 48 Put au`cw hY. Bgq lok eys rQ ƒ iK`cdy hn. jgMnwQ dy rQnwl do rQ hor huMdy hn. blrwm dw cOdW phIey dw 44 Put au`cw, BdRw dw 12. phIey dw 43 Put au`cw. ienHW iv`c dohW dIAW mUrqIAW r`KIAW jWdIAW hn. purwxy smyN bhuq lok rQ dy phIey hyT Awky mrx qoN mukiq hoxI mMnky pRwx qÎwgdy sn.#skMdpurwx iv`c jgMnwQ dI bwbq ie`k AxoKI kQw hY ik jd ikRsn jI ƒ iSkwrI \"jr\" ny mwr id`qw, qW aunHW dw SrIr ie`k ibrC dy Q¤ly hI ipAw ipAw sVigAw, pr kuJ kwl ip¤CoN iksy pRymI ny AsQIAW ƒ ie`k sMdUk iv`c pw ky r`K id`qw. auVIsy dy rwjy ieMdRdÎümn ƒ ivsnu v¤loN hukm hoieAw ik jgMnwQ dw ie`k buq bxwky auh AsQIAW aus iv`c sQwpn kry. ieMdRdÎümn dI pRwrQnw mMnky, ivSÍkrmw dyviqAW dw imsqrI, buq bxwaux lg ipAw, pr rwjy nwl ieh Srqæ kr leI ik jy koeI bxdI hoeI mUriq ƒ mukMml (pUrx) hoeI ibnw pihlW hI dyK lvygw, qd mYN kMm EQy dw EQy hI C`f dyvWgw. pMdrW idnW mgroN rwjw bysbrw ho igAw Aqy ivSÍkrmw pws jw pu`jw. ivSÍkrmw ny gu¤sy iv`c Aw ky kMm C`f id`qw Aqy jgMnwQ dw buq ibnw h`QW Aqy pYrW dy hI rih igAw. rwjw ieMdRduÎmn ny bRhmw A¤gy pRwrQnw kIqI, ijs ny ik aus bu`q ƒ A`KW Aqy Awqmw b^Sky Awpxy h`QIN pRiqsw krky jgqmwnÎ QwipAw.#ieiqhws qoN is`D hY ik jgMnwQ dw mMidr rwjw AnMqvrmw ny bxvwieAw hY, jo sn 1076 qoN sn 1147 qIk gMgw Aqy godwvrI dy m`D rwj krdw sI.#ies mMidr dw bwhr dw hwqw 665 Put lMmw 644 Put cOVw hY. cwrdIvwrI 24 Put dI au`cI hY Aqy mMidr dI aucweI kls qIk 192 Put hY. isr pur ivsnu dw icMnH ckR ivrwjdw hY. ies mMidr qy bhuq mUrqIAW inrl`jqw dw nmUnw hn, ies leI ivdÍwn i^Awl krdy hn ik ieh AsQwn vwmmwrgIAW dw sI, ijs ƒ vYsnvW ny Awpxy kæbjy kr ilAw hY.¹#jgMnwQ dy BMfwry dw \"mhwpRswd\" XwqRI lok ibnw cwr vrx dw ivcwr kIqy CUq Cwq qÎwgky lYNdy hn.#ies QW SRI gurU nwnkdyv sMmq 1566 iv`c SuB aupdyS dyx leI gey sn. \"ggnmY Qwl\" DnwsrI dw Sbd iesy QW aucirAw hY. siqgurU kI ikRpw nwl kilXug pMfw Awid Anyk pwKMfI Aqy kukrmI gurmuK pdvI ƒ pRwpq hoey. gurU swihb ij¤Qy itky sn aus jgw dw nwm \"mMgumt\" hY, Aqy ie`k bwvlI gurU swihb dy nwm dI hY, ijs dw jl im`Tw hY, ies gurduAwry dI syvw audwsI swDU krdy hn.","definitionUni":"ਸੰ. जगन्नाथ ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕਰਤਾਰ. ਜਗਤਪਤਿ ਵਾਹਗੁਰੂ. \"ਹਰਿ ਜਪਿਓ ਜਗੰਨਥਈ.\" (ਕਲਿ ਮਃ ੪) \"ਜਗੰਨਾਥ ਸਭ ਜੰਤ੍ਰ ਉਪਾਏ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) \"ਜਗੰਨਾਥੁ ਜਗਦੀਸੁ ਜਪਾਇਆ.\" (ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩) ੨. ਵਿਸਨੁ ਅਥਵਾ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੂਰਤਿ ਦਾ ਨਾਮ ਜਗੰਨਾਥ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉੜੀਸੇ ਵਿੱਚ ਕਟਕ ਦੇ ਜਿਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ \"ਪੁਰੀ\" ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ. ਕਈ ਯਾਤ੍ਰੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਓਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਵਿਸ਼ੇਸਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਾੜ ਸੁਦੀ ੨. ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਗੰਨਾਥ (ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ) ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ੧੬. ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੮ ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਹੈ. ਭਗਤ ਲੋਕ ਏਸ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ. ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਰਥਨਾਲ ਦੋ ਰਥ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਚੌਦਾਂ ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੪ ਫੁਟ ਉੱਚਾ, ਭਦ੍ਰਾ ਦਾ ੧੨. ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੩ ਫੁਟ ਉੱਚਾ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਹੇਠ ਆਕੇ ਮਰਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤਿ ਹੋਣੀ ਮੰਨਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਯਾਗਦੇ ਸਨ.#ਸਕੰਦਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ \"ਜਰ\" ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਇੱਕ ਬਿਰਛ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੀ ਪਿਆ ਪਿਆ ਸੜਗਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ. ਉੜੀਸੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਤ ਬਣਾਕੇ ਉਹ ਅਸਥੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ੍‍ਥਾਪਨ ਕਰੇ. ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਮੰਨਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸਤਰੀ, ਬੁਤ ਬਣਾਉਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਰਤ਼ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਬਣਦੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤਿ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ (ਪੂਰਣ) ਹੋਈ ਬਿਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖ ਲਵੇਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਕੰਮ ਓਥੇ ਦਾ ਓਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ. ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜਾ ਬੇਸਬਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਪਾਸ ਜਾ ਪੁੱਜਾ. ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਬੁਤ ਬਿਨਾ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ. ਰਾਜਾ ਇੰਦ੍ਰਦੁ੍ਯਮਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਉਸ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਬਖ਼ਸ਼ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾ ਕਰਕੇ ਜਗਤਮਾਨ੍ਯ ਥਾਪਿਆ.#ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਰਾਜਾ ਅਨੰਤਵਰਮਾ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਨ ੧੦੭੬ ਤੋਂ ਸਨ ੧੧੪੭ ਤੀਕ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਮੱਧ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ.#ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਬਾਹਰ ਦਾ ਹਾਤਾ ੬੬੫ ਫੁਟ ਲੰਮਾ ੬੪੪ ਫੁਟ ਚੌੜਾ ਹੈ. ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ੨੪ ਫੁਟ ਦੀ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕਲਸ ਤੀਕ ੧੯੨ ਫੁਟ ਹੈ. ਸਿਰ ਪੁਰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਕ੍ਰ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਿਰਲੱਜਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਸਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ਼ਬਜੇ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ.¹#ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਭੰਡਾਰੇ ਦਾ \"ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ\" ਯਾਤ੍ਰੀ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਚਾਰ ਵਰਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਛੂਤ ਛਾਤ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ.#ਇਸ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਸੰਮਤ ੧੫੬੬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਗਏ ਸਨ. \"ਗਗਨਮੈ ਥਾਲ\" ਧਨਾਸਰੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਇਸੇ ਥਾਂ ਉਚਰਿਆ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਕਲਿਯੁਗ ਪੰਡਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਪਾਖੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮੀ ਗੁਰਮੁਖ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਟਿਕੇ ਸਨ ਉਸ ਜਗਾ ਦਾ ਨਾਮ \"ਮੰਗੁਮਟ\" ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਵਲੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":27780,"word":"jgMnwQ","wordUni":"ਜਗੰਨਾਥ","definition":"sM. जगन्नाथ sMgÎw- jgq dw sÍwmI krqwr. jgqpiq vwhgurU. \"hir jipE jgMnQeI.\" (kil mÚ 4) \"jgMnwQ sB jMqR aupwey.\" (nt AÚ mÚ 4) \"jgMnwQu jgdIsu jpwieAw.\" (vwr vf mÚ 3) 2. ivsnu AQvw ikRsn jI dI ie`k ^ws mUriq dw nwm jgMnwQ hY, jo bMgwl Aqy ihMdusqwn dy keI hor dySW iv`c pUjI jWdI hY, pr auVIsy iv`c ktk dy ijly smuMdr dy iknwry \"purI\" iv`c ies dI bhuq hI mwnqw hY. keI XwqRI bwhrly dySW qoN EQy jWdy hn. ivSyskrky ieh lok rQXwqRw dy idnW iv`c bhuq jmw huMdy hn, jo hwV sudI 2. ƒ mnweI jWdI hY. ies smyN jgMnwQ (ikRsn jI) dI mUriq ƒ rQ iv`c bYTwauNdy hn, jo 16. phIey dw 48 Put au`cw hY. Bgq lok eys rQ ƒ iK`cdy hn. jgMnwQ dy rQnwl do rQ hor huMdy hn. blrwm dw cOdW phIey dw 44 Put au`cw, BdRw dw 12. phIey dw 43 Put au`cw. ienHW iv`c dohW dIAW mUrqIAW r`KIAW jWdIAW hn. purwxy smyN bhuq lok rQ dy phIey hyT Awky mrx qoN mukiq hoxI mMnky pRwx qÎwgdy sn.#skMdpurwx iv`c jgMnwQ dI bwbq ie`k AxoKI kQw hY ik jd ikRsn jI ƒ iSkwrI \"jr\" ny mwr id`qw, qW aunHW dw SrIr ie`k ibrC dy Q¤ly hI ipAw ipAw sVigAw, pr kuJ kwl ip¤CoN iksy pRymI ny AsQIAW ƒ ie`k sMdUk iv`c pw ky r`K id`qw. auVIsy dy rwjy ieMdRdÎümn ƒ ivsnu v¤loN hukm hoieAw ik jgMnwQ dw ie`k buq bxwky auh AsQIAW aus iv`c sQwpn kry. ieMdRdÎümn dI pRwrQnw mMnky, ivSÍkrmw dyviqAW dw imsqrI, buq bxwaux lg ipAw, pr rwjy nwl ieh Srqæ kr leI ik jy koeI bxdI hoeI mUriq ƒ mukMml (pUrx) hoeI ibnw pihlW hI dyK lvygw, qd mYN kMm EQy dw EQy hI C`f dyvWgw. pMdrW idnW mgroN rwjw bysbrw ho igAw Aqy ivSÍkrmw pws jw pu`jw. ivSÍkrmw ny gu¤sy iv`c Aw ky kMm C`f id`qw Aqy jgMnwQ dw buq ibnw h`QW Aqy pYrW dy hI rih igAw. rwjw ieMdRduÎmn ny bRhmw A¤gy pRwrQnw kIqI, ijs ny ik aus bu`q ƒ A`KW Aqy Awqmw b^Sky Awpxy h`QIN pRiqsw krky jgqmwnÎ QwipAw.#ieiqhws qoN is`D hY ik jgMnwQ dw mMidr rwjw AnMqvrmw ny bxvwieAw hY, jo sn 1076 qoN sn 1147 qIk gMgw Aqy godwvrI dy m`D rwj krdw sI.#ies mMidr dw bwhr dw hwqw 665 Put lMmw 644 Put cOVw hY. cwrdIvwrI 24 Put dI au`cI hY Aqy mMidr dI aucweI kls qIk 192 Put hY. isr pur ivsnu dw icMnH ckR ivrwjdw hY. ies mMidr qy bhuq mUrqIAW inrl`jqw dw nmUnw hn, ies leI ivdÍwn i^Awl krdy hn ik ieh AsQwn vwmmwrgIAW dw sI, ijs ƒ vYsnvW ny Awpxy kæbjy kr ilAw hY.¹#jgMnwQ dy BMfwry dw \"mhwpRswd\" XwqRI lok ibnw cwr vrx dw ivcwr kIqy CUq Cwq qÎwgky lYNdy hn.#ies QW SRI gurU nwnkdyv sMmq 1566 iv`c SuB aupdyS dyx leI gey sn. \"ggnmY Qwl\" DnwsrI dw Sbd iesy QW aucirAw hY. siqgurU kI ikRpw nwl kilXug pMfw Awid Anyk pwKMfI Aqy kukrmI gurmuK pdvI ƒ pRwpq hoey. gurU swihb ij¤Qy itky sn aus jgw dw nwm \"mMgumt\" hY, Aqy ie`k bwvlI gurU swihb dy nwm dI hY, ijs dw jl im`Tw hY, ies gurduAwry dI syvw audwsI swDU krdy hn.","definitionUni":"ਸੰ. जगन्नाथ ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕਰਤਾਰ. ਜਗਤਪਤਿ ਵਾਹਗੁਰੂ. \"ਹਰਿ ਜਪਿਓ ਜਗੰਨਥਈ.\" (ਕਲਿ ਮਃ ੪) \"ਜਗੰਨਾਥ ਸਭ ਜੰਤ੍ਰ ਉਪਾਏ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) \"ਜਗੰਨਾਥੁ ਜਗਦੀਸੁ ਜਪਾਇਆ.\" (ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩) ੨. ਵਿਸਨੁ ਅਥਵਾ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੂਰਤਿ ਦਾ ਨਾਮ ਜਗੰਨਾਥ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉੜੀਸੇ ਵਿੱਚ ਕਟਕ ਦੇ ਜਿਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ \"ਪੁਰੀ\" ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ. ਕਈ ਯਾਤ੍ਰੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਓਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਵਿਸ਼ੇਸਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਾੜ ਸੁਦੀ ੨. ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਗੰਨਾਥ (ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ) ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ੧੬. ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੮ ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਹੈ. ਭਗਤ ਲੋਕ ਏਸ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ. ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਰਥਨਾਲ ਦੋ ਰਥ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਚੌਦਾਂ ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੪ ਫੁਟ ਉੱਚਾ, ਭਦ੍ਰਾ ਦਾ ੧੨. ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੩ ਫੁਟ ਉੱਚਾ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਹੇਠ ਆਕੇ ਮਰਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤਿ ਹੋਣੀ ਮੰਨਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਯਾਗਦੇ ਸਨ.#ਸਕੰਦਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ \"ਜਰ\" ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਇੱਕ ਬਿਰਛ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੀ ਪਿਆ ਪਿਆ ਸੜਗਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ. ਉੜੀਸੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਤ ਬਣਾਕੇ ਉਹ ਅਸਥੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ੍‍ਥਾਪਨ ਕਰੇ. ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਮੰਨਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸਤਰੀ, ਬੁਤ ਬਣਾਉਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਰਤ਼ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਬਣਦੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤਿ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ (ਪੂਰਣ) ਹੋਈ ਬਿਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖ ਲਵੇਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਕੰਮ ਓਥੇ ਦਾ ਓਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ. ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜਾ ਬੇਸਬਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਪਾਸ ਜਾ ਪੁੱਜਾ. ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਬੁਤ ਬਿਨਾ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ. ਰਾਜਾ ਇੰਦ੍ਰਦੁ੍ਯਮਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਉਸ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਬਖ਼ਸ਼ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾ ਕਰਕੇ ਜਗਤਮਾਨ੍ਯ ਥਾਪਿਆ.#ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਰਾਜਾ ਅਨੰਤਵਰਮਾ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਨ ੧੦੭੬ ਤੋਂ ਸਨ ੧੧੪੭ ਤੀਕ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਮੱਧ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ.#ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਬਾਹਰ ਦਾ ਹਾਤਾ ੬੬੫ ਫੁਟ ਲੰਮਾ ੬੪੪ ਫੁਟ ਚੌੜਾ ਹੈ. ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ੨੪ ਫੁਟ ਦੀ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕਲਸ ਤੀਕ ੧੯੨ ਫੁਟ ਹੈ. ਸਿਰ ਪੁਰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਕ੍ਰ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਿਰਲੱਜਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਸਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ਼ਬਜੇ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ.¹#ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਭੰਡਾਰੇ ਦਾ \"ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ\" ਯਾਤ੍ਰੀ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਚਾਰ ਵਰਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਛੂਤ ਛਾਤ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ.#ਇਸ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਸੰਮਤ ੧੫੬੬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਗਏ ਸਨ. \"ਗਗਨਮੈ ਥਾਲ\" ਧਨਾਸਰੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਇਸੇ ਥਾਂ ਉਚਰਿਆ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਕਲਿਯੁਗ ਪੰਡਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਪਾਖੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮੀ ਗੁਰਮੁਖ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਟਿਕੇ ਸਨ ਉਸ ਜਗਾ ਦਾ ਨਾਮ \"ਮੰਗੁਮਟ\" ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਵਲੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":27781,"word":"jgMnwQu","wordUni":"ਜਗੰਨਾਥੁ","definition":"sM. जगन्नाथ sMgÎw- jgq dw sÍwmI krqwr. jgqpiq vwhgurU. \"hir jipE jgMnQeI.\" (kil mÚ 4) \"jgMnwQ sB jMqR aupwey.\" (nt AÚ mÚ 4) \"jgMnwQu jgdIsu jpwieAw.\" (vwr vf mÚ 3) 2. ivsnu AQvw ikRsn jI dI ie`k ^ws mUriq dw nwm jgMnwQ hY, jo bMgwl Aqy ihMdusqwn dy keI hor dySW iv`c pUjI jWdI hY, pr auVIsy iv`c ktk dy ijly smuMdr dy iknwry \"purI\" iv`c ies dI bhuq hI mwnqw hY. keI XwqRI bwhrly dySW qoN EQy jWdy hn. ivSyskrky ieh lok rQXwqRw dy idnW iv`c bhuq jmw huMdy hn, jo hwV sudI 2. ƒ mnweI jWdI hY. ies smyN jgMnwQ (ikRsn jI) dI mUriq ƒ rQ iv`c bYTwauNdy hn, jo 16. phIey dw 48 Put au`cw hY. Bgq lok eys rQ ƒ iK`cdy hn. jgMnwQ dy rQnwl do rQ hor huMdy hn. blrwm dw cOdW phIey dw 44 Put au`cw, BdRw dw 12. phIey dw 43 Put au`cw. ienHW iv`c dohW dIAW mUrqIAW r`KIAW jWdIAW hn. purwxy smyN bhuq lok rQ dy phIey hyT Awky mrx qoN mukiq hoxI mMnky pRwx qÎwgdy sn.#skMdpurwx iv`c jgMnwQ dI bwbq ie`k AxoKI kQw hY ik jd ikRsn jI ƒ iSkwrI \"jr\" ny mwr id`qw, qW aunHW dw SrIr ie`k ibrC dy Q¤ly hI ipAw ipAw sVigAw, pr kuJ kwl ip¤CoN iksy pRymI ny AsQIAW ƒ ie`k sMdUk iv`c pw ky r`K id`qw. auVIsy dy rwjy ieMdRdÎümn ƒ ivsnu v¤loN hukm hoieAw ik jgMnwQ dw ie`k buq bxwky auh AsQIAW aus iv`c sQwpn kry. ieMdRdÎümn dI pRwrQnw mMnky, ivSÍkrmw dyviqAW dw imsqrI, buq bxwaux lg ipAw, pr rwjy nwl ieh Srqæ kr leI ik jy koeI bxdI hoeI mUriq ƒ mukMml (pUrx) hoeI ibnw pihlW hI dyK lvygw, qd mYN kMm EQy dw EQy hI C`f dyvWgw. pMdrW idnW mgroN rwjw bysbrw ho igAw Aqy ivSÍkrmw pws jw pu`jw. ivSÍkrmw ny gu¤sy iv`c Aw ky kMm C`f id`qw Aqy jgMnwQ dw buq ibnw h`QW Aqy pYrW dy hI rih igAw. rwjw ieMdRduÎmn ny bRhmw A¤gy pRwrQnw kIqI, ijs ny ik aus bu`q ƒ A`KW Aqy Awqmw b^Sky Awpxy h`QIN pRiqsw krky jgqmwnÎ QwipAw.#ieiqhws qoN is`D hY ik jgMnwQ dw mMidr rwjw AnMqvrmw ny bxvwieAw hY, jo sn 1076 qoN sn 1147 qIk gMgw Aqy godwvrI dy m`D rwj krdw sI.#ies mMidr dw bwhr dw hwqw 665 Put lMmw 644 Put cOVw hY. cwrdIvwrI 24 Put dI au`cI hY Aqy mMidr dI aucweI kls qIk 192 Put hY. isr pur ivsnu dw icMnH ckR ivrwjdw hY. ies mMidr qy bhuq mUrqIAW inrl`jqw dw nmUnw hn, ies leI ivdÍwn i^Awl krdy hn ik ieh AsQwn vwmmwrgIAW dw sI, ijs ƒ vYsnvW ny Awpxy kæbjy kr ilAw hY.¹#jgMnwQ dy BMfwry dw \"mhwpRswd\" XwqRI lok ibnw cwr vrx dw ivcwr kIqy CUq Cwq qÎwgky lYNdy hn.#ies QW SRI gurU nwnkdyv sMmq 1566 iv`c SuB aupdyS dyx leI gey sn. \"ggnmY Qwl\" DnwsrI dw Sbd iesy QW aucirAw hY. siqgurU kI ikRpw nwl kilXug pMfw Awid Anyk pwKMfI Aqy kukrmI gurmuK pdvI ƒ pRwpq hoey. gurU swihb ij¤Qy itky sn aus jgw dw nwm \"mMgumt\" hY, Aqy ie`k bwvlI gurU swihb dy nwm dI hY, ijs dw jl im`Tw hY, ies gurduAwry dI syvw audwsI swDU krdy hn.","definitionUni":"ਸੰ. जगन्नाथ ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਗਤ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕਰਤਾਰ. ਜਗਤਪਤਿ ਵਾਹਗੁਰੂ. \"ਹਰਿ ਜਪਿਓ ਜਗੰਨਥਈ.\" (ਕਲਿ ਮਃ ੪) \"ਜਗੰਨਾਥ ਸਭ ਜੰਤ੍ਰ ਉਪਾਏ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) \"ਜਗੰਨਾਥੁ ਜਗਦੀਸੁ ਜਪਾਇਆ.\" (ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩) ੨. ਵਿਸਨੁ ਅਥਵਾ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਮੂਰਤਿ ਦਾ ਨਾਮ ਜਗੰਨਾਥ ਹੈ, ਜੋ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੇ ਕਈ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉੜੀਸੇ ਵਿੱਚ ਕਟਕ ਦੇ ਜਿਲੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ \"ਪੁਰੀ\" ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਮਾਨਤਾ ਹੈ. ਕਈ ਯਾਤ੍ਰੀ ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਓਥੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਵਿਸ਼ੇਸਕਰਕੇ ਇਹ ਲੋਕ ਰਥਯਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਮਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਹਾੜ ਸੁਦੀ ੨. ਨੂੰ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਸਮੇਂ ਜਗੰਨਾਥ (ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ) ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਨੂੰ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ੧੬. ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੮ ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਹੈ. ਭਗਤ ਲੋਕ ਏਸ ਰਥ ਨੂੰ ਖਿੱਚਦੇ ਹਨ. ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਰਥਨਾਲ ਦੋ ਰਥ ਹੋਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ. ਬਲਰਾਮ ਦਾ ਚੌਦਾਂ ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੪ ਫੁਟ ਉੱਚਾ, ਭਦ੍ਰਾ ਦਾ ੧੨. ਪਹੀਏ ਦਾ ੪੩ ਫੁਟ ਉੱਚਾ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੂਰਤੀਆਂ ਰੱਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਰਥ ਦੇ ਪਹੀਏ ਹੇਠ ਆਕੇ ਮਰਣ ਤੋਂ ਮੁਕਤਿ ਹੋਣੀ ਮੰਨਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਯਾਗਦੇ ਸਨ.#ਸਕੰਦਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜਗੰਨਾਥ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰੀ \"ਜਰ\" ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਇੱਕ ਬਿਰਛ ਦੇ ਥੱਲੇ ਹੀ ਪਿਆ ਪਿਆ ਸੜਗਿਆ, ਪਰ ਕੁਝ ਕਾਲ ਪਿੱਛੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਅਸਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ. ਉੜੀਸੇ ਦੇ ਰਾਜੇ ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ ਕਿ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਇੱਕ ਬੁਤ ਬਣਾਕੇ ਉਹ ਅਸਥੀਆਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ੍‍ਥਾਪਨ ਕਰੇ. ਇੰਦ੍ਰਦ੍ਯੁਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਮੰਨਕੇ, ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਮਿਸਤਰੀ, ਬੁਤ ਬਣਾਉਣ ਲਗ ਪਿਆ, ਪਰ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ਰਤ਼ ਕਰ ਲਈ ਕਿ ਜੇ ਕੋਈ ਬਣਦੀ ਹੋਈ ਮੂਰਤਿ ਨੂੰ ਮੁਕੰਮਲ (ਪੂਰਣ) ਹੋਈ ਬਿਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦੇਖ ਲਵੇਗਾ, ਤਦ ਮੈਂ ਕੰਮ ਓਥੇ ਦਾ ਓਥੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਵਾਂਗਾ. ਪੰਦਰਾਂ ਦਿਨਾਂ ਮਗਰੋਂ ਰਾਜਾ ਬੇਸਬਰਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਪਾਸ ਜਾ ਪੁੱਜਾ. ਵਿਸ਼੍ਵਕਰਮਾ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਕੰਮ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਬੁਤ ਬਿਨਾ ਹੱਥਾਂ ਅਤੇ ਪੈਰਾਂ ਦੇ ਹੀ ਰਹਿ ਗਿਆ. ਰਾਜਾ ਇੰਦ੍ਰਦੁ੍ਯਮਨ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਉਸ ਬੁੱਤ ਨੂੰ ਅੱਖਾਂ ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਬਖ਼ਸ਼ਕੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾ ਕਰਕੇ ਜਗਤਮਾਨ੍ਯ ਥਾਪਿਆ.#ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਜਗੰਨਾਥ ਦਾ ਮੰਦਿਰ ਰਾਜਾ ਅਨੰਤਵਰਮਾ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਸਨ ੧੦੭੬ ਤੋਂ ਸਨ ੧੧੪੭ ਤੀਕ ਗੰਗਾ ਅਤੇ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਮੱਧ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ.#ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਬਾਹਰ ਦਾ ਹਾਤਾ ੬੬੫ ਫੁਟ ਲੰਮਾ ੬੪੪ ਫੁਟ ਚੌੜਾ ਹੈ. ਚਾਰਦੀਵਾਰੀ ੨੪ ਫੁਟ ਦੀ ਉੱਚੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਕਲਸ ਤੀਕ ੧੯੨ ਫੁਟ ਹੈ. ਸਿਰ ਪੁਰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਚਕ੍ਰ ਵਿਰਾਜਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਮੰਦਿਰ ਤੇ ਬਹੁਤ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਿਰਲੱਜਤਾ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਖ਼ਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੈਸਨਵਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕ਼ਬਜੇ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ.¹#ਜਗੰਨਾਥ ਦੇ ਭੰਡਾਰੇ ਦਾ \"ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ\" ਯਾਤ੍ਰੀ ਲੋਕ ਬਿਨਾ ਚਾਰ ਵਰਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤੇ ਛੂਤ ਛਾਤ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਲੈਂਦੇ ਹਨ.#ਇਸ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਸੰਮਤ ੧੫੬੬ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਣ ਲਈ ਗਏ ਸਨ. \"ਗਗਨਮੈ ਥਾਲ\" ਧਨਾਸਰੀ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਇਸੇ ਥਾਂ ਉਚਰਿਆ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਕੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਕਲਿਯੁਗ ਪੰਡਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਪਾਖੰਡੀ ਅਤੇ ਕੁਕਰਮੀ ਗੁਰਮੁਖ ਪਦਵੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਿੱਥੇ ਟਿਕੇ ਸਨ ਉਸ ਜਗਾ ਦਾ ਨਾਮ \"ਮੰਗੁਮਟ\" ਹੈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਬਾਵਲੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ, ਇਸ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":27812,"word":"jj","wordUni":"ਜਜ","definition":"dyKo, Xj Dw. \"jij kwij prQwie suhweI.\" (Awsw mÚ 5) Xjn (dyvpUjn) Aqy ivvwh Awid prQwie (pRQw) iv`c suhweI[ 2. sM. jj. XoDw. jMg krn vwlw bhwdur[ 3. isMDI. SwdI smyN kIqI jXw&q[ 4. brwq. jnyq.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਯਜ ਧਾ. \"ਜਜਿ ਕਾਜਿ ਪਰਥਾਇ ਸੁਹਾਈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਯਜਨ (ਦੇਵਪੂਜਨ) ਅਤੇ ਵਿਵਾਹ ਆਦਿ ਪਰਥਾਇ (ਪ੍ਰਥਾ) ਵਿੱਚ ਸੁਹਾਈ। ੨. ਸੰ. ਜਜ. ਯੋਧਾ. ਜੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਹਾਦੁਰ। ੩. ਸਿੰਧੀ. ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਕੀਤੀ ਜਯਾਫ਼ਤ। ੪. ਬਰਾਤ. ਜਨੇਤ."},{"id":27841,"word":"jtDwr","wordUni":"ਜਟਧਾਰ","definition":"iv- jtw dy Dwrn vwlw[ 2. sMgÎw- vYrwgI swDu. \"dMfDwr jtDwrY pyiKE vrq nym qIrQwey.\" (BYr mÚ 5) 3. iSv. dyKo, jtwDr[ 4. vt (bohV).","definitionUni":"ਵਿ- ਜਟਾ ਦੇ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੁ. \"ਦੰਡਧਾਰ ਜਟਧਾਰੈ ਪੇਖਿਓ ਵਰਤ ਨੇਮ ਤੀਰਥਾਏ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੩. ਸ਼ਿਵ. ਦੇਖੋ, ਜਟਾਧਰ। ੪. ਵਟ (ਬੋਹੜ)."},{"id":27852,"word":"jtwDr","wordUni":"ਜਟਾਧਰ","definition":"iv- jtw dy Dwrn vwlw[ 2. sMgÎw- iSv[ 3. vYrwgI swDu[ 4. hux audwsI sMnÎwsI Awid mq dy bhuq swDu jtw rKdy hn[ 5. vt (bohV- brotw) dr^q.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਟਾ ਦੇ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਵ। ੩. ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੁ। ੪. ਹੁਣ ਉਦਾਸੀ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਆਦਿ ਮਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਧੁ ਜਟਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ੫. ਵਟ (ਬੋਹੜ- ਬਰੋਟਾ) ਦਰਖ਼ਤ."},{"id":27853,"word":"jtwDwr","wordUni":"ਜਟਾਧਾਰ","definition":"iv- jtw dy Dwrn vwlw[ 2. sMgÎw- iSv[ 3. vYrwgI swDu[ 4. hux audwsI sMnÎwsI Awid mq dy bhuq swDu jtw rKdy hn[ 5. vt (bohV- brotw) dr^q.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਟਾ ਦੇ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਵ। ੩. ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੁ। ੪. ਹੁਣ ਉਦਾਸੀ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਆਦਿ ਮਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਧੁ ਜਟਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ੫. ਵਟ (ਬੋਹੜ- ਬਰੋਟਾ) ਦਰਖ਼ਤ."},{"id":27854,"word":"jtwDwrI","wordUni":"ਜਟਾਧਾਰੀ","definition":"iv- jtw dy Dwrn vwlw[ 2. sMgÎw- iSv[ 3. vYrwgI swDu[ 4. hux audwsI sMnÎwsI Awid mq dy bhuq swDu jtw rKdy hn[ 5. vt (bohV- brotw) dr^q.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਟਾ ਦੇ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਵ। ੩. ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੁ। ੪. ਹੁਣ ਉਦਾਸੀ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਆਦਿ ਮਤ ਦੇ ਬਹੁਤ ਸਾਧੁ ਜਟਾ ਰਖਦੇ ਹਨ। ੫. ਵਟ (ਬੋਹੜ- ਬਰੋਟਾ) ਦਰਖ਼ਤ."},{"id":27862,"word":"jtwvl","wordUni":"ਜਟਾਵਲ","definition":"iv- jtw vwlw[ 2. sMgÎw- iSv[ 3. iSv dw nwdIAw. auh bYl, ijs pur iSv svwrI krdw hY. \"Fol ngwry pOx dy aUNGn jwnu jtwvly.\" (cMfI 3) ijvyN nwdIAw bVHkdw hY iqvyN ngwry Awid dI grj ho rhI hY. dyKo, aUNGn[ 4. vYrIg swDu[ 5. vt (bohV- brotw).","definitionUni":"ਵਿ- ਜਟਾ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਵ। ੩. ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਾਦੀਆ. ਉਹ ਬੈਲ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਸ਼ਿਵ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ. \"ਢੋਲ ਨਗਾਰੇ ਪੌਣ ਦੇ ਊਂਘਨ ਜਾਨੁ ਜਟਾਵਲੇ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ਜਿਵੇਂ ਨਾਦੀਆ ਬੜ੍ਹਕਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਨਗਾਰੇ ਆਦਿ ਦੀ ਗਰਜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਊਂਘਨ। ੪. ਵੈਰੀਗ ਸਾਧੁ। ੫. ਵਟ (ਬੋਹੜ- ਬਰੋਟਾ)."},{"id":27863,"word":"jtwvlw","wordUni":"ਜਟਾਵਲਾ","definition":"iv- jtw vwlw[ 2. sMgÎw- iSv[ 3. iSv dw nwdIAw. auh bYl, ijs pur iSv svwrI krdw hY. \"Fol ngwry pOx dy aUNGn jwnu jtwvly.\" (cMfI 3) ijvyN nwdIAw bVHkdw hY iqvyN ngwry Awid dI grj ho rhI hY. dyKo, aUNGn[ 4. vYrIg swDu[ 5. vt (bohV- brotw).","definitionUni":"ਵਿ- ਜਟਾ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਵ। ੩. ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਨਾਦੀਆ. ਉਹ ਬੈਲ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਸ਼ਿਵ ਸਵਾਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ. \"ਢੋਲ ਨਗਾਰੇ ਪੌਣ ਦੇ ਊਂਘਨ ਜਾਨੁ ਜਟਾਵਲੇ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ਜਿਵੇਂ ਨਾਦੀਆ ਬੜ੍ਹਕਦਾ ਹੈ ਤਿਵੇਂ ਨਗਾਰੇ ਆਦਿ ਦੀ ਗਰਜ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਊਂਘਨ। ੪. ਵੈਰੀਗ ਸਾਧੁ। ੫. ਵਟ (ਬੋਹੜ- ਬਰੋਟਾ)."},{"id":27914,"word":"jqI","wordUni":"ਜਤੀ","definition":"sM. यतिन् iv- Xq r`Kx vwlw. ieMdRIAW ƒ kæwbU krn vwlw. \"jqI sqI kyqy bnbwsI.\" (mwrU solhy mÚ 1) 2. sMgÎw- muin. gurmuK[ 3. keI lyKkW ny CI jqI igxy hn- \"Ab jy jqI sunhu dy kwnw[ lCmn gorK Aru hnumwnw[ BIsm BYrv d`q pCwno.\" (nwpR) dyKo, iCA jqI[ 4. bRhmcwrI. \"nw iehu jqI khwvY syau.\" (gONf kbIr)nw bRhmcwrI nw sMnÎwsI[ 5. jYnmq dw swDU.","definitionUni":"ਸੰ. यतिन् ਵਿ- ਯਤ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ. ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕ਼ਾਬੂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. \"ਜਤੀ ਸਤੀ ਕੇਤੇ ਬਨਬਾਸੀ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੁਨਿ. ਗੁਰਮੁਖ। ੩. ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਛੀ ਜਤੀ ਗਿਣੇ ਹਨ- \"ਅਬ ਜੇ ਜਤੀ ਸੁਨਹੁ ਦੇ ਕਾਨਾ। ਲਛਮਨ ਗੋਰਖ ਅਰੁ ਹਨੁਮਾਨਾ। ਭੀਸਮ ਭੈਰਵ ਦੱਤ ਪਛਾਨੋ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ਦੇਖੋ, ਛਿਅ ਜਤੀ। ੪. ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ. \"ਨਾ ਇਹੁ ਜਤੀ ਕਹਾਵੈ ਸੇਉ.\" (ਗੌਂਡ ਕਬੀਰ)ਨਾ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਨਾ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ। ੫. ਜੈਨਮਤ ਦਾ ਸਾਧੂ."},{"id":27969,"word":"jn","wordUni":"ਜਨ","definition":"sM. जन Dw auqpMn krnw, jxnw, pYdw krnw[ 2. iv- auqpMn. pYdw hoieAw[ 3. sMgÎw- lok. \"Eie purK pRwxI DMin jn hih.\" (vwr gau 1. mÚ 4) 4. smUh. smudwX. \"suir nr muin jn AMimRqu Kojdy.\" (AnMdu) 5. Bgq. swDu. \"dustw syqI iprhVI jn isau vwdu krMin.\" (vwr iblw mÚ 3) 6. dws. syvk.\"pRBu qy jnu jwnIjY jn qy suAwmI.\" (sRI rivdws) 7. purK. pRwxI. \"sMq srin jo jnu prY so jnu auDrnhwr.\" (suKmnI) 8. purwxW Anuswr au`prly s`q lokW iv¤coN pMjvW lok, ijs iv`c bRhmw dy puqR snkwid Aqy mhwn XogI rihMdy hn[ 9. &w. [زن] zn. BwrXw. jorU. vhutI. \"jn ipsr pdr ibrwdrw.\" (iqlM mÚ 1) 10. iesqRI. nwrI. \"KIvI nyk jn ijsu bhuqI Cwau pqRwlI.\" (vwr rwm 3) 11. mwr. pRhwr. ieh Amr hY zdn dw. \"mzn qyZ br ^Un ks bydryZ.\" (jPr) 12. pRqÎ- mwrx vwlw. ieh dUjy Sbd dy AMq AwauNdw hY, ijvyN- qyZzn[ 13. jOn (cWdnI dy ArQ iv`c BI jn Sbd AwieAw hY. ) \"pRQmy nwnk cMdu jgq BXo AwnMdu qwrin mnuKÎ jn kIAau pRgws.\" (svYXy mÚ 4. ky) pihly gurU nwnk cMdRmwrUp hoey, qwrwrUp mnu`KW iv`c AwpxI jn (jOn) dw pRkwS kIqw. ies QW qwrn Sbd Slys hY. qwrwgx (nkqR) Aqy qwrx (au`Dwrx). 14. jwxn leI BI jn Sbd AwieAw hY, XQw- \"Awid AMq ijn jnlXo.\" (gurusoBw) ijs ny jwx lIqw[ 15. dyKo, j`n.","definitionUni":"ਸੰ. जन ਧਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨਾ, ਜਣਨਾ, ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ। ੨. ਵਿ- ਉਤਪੰਨ. ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲੋਕ. \"ਓਇ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਾਣੀ ਧੰਨਿ ਜਨ ਹਹਿ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ੪. ਸਮੂਹ. ਸਮੁਦਾਯ. \"ਸੁਰਿ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਖੋਜਦੇ.\" (ਅਨੰਦੁ) ੫. ਭਗਤ. ਸਾਧੁ. \"ਦੁਸਟਾ ਸੇਤੀ ਪਿਰਹੜੀ ਜਨ ਸਿਉ ਵਾਦੁ ਕਰੰਨਿ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੬. ਦਾਸ. ਸੇਵਕ.\"ਪ੍ਰਭੁ ਤੇ ਜਨੁ ਜਾਨੀਜੈ ਜਨ ਤੇ ਸੁਆਮੀ.\" (ਸ੍ਰੀ ਰਵਿਦਾਸ) ੭. ਪੁਰਖ. ਪ੍ਰਾਣੀ. \"ਸੰਤ ਸਰਨਿ ਜੋ ਜਨੁ ਪਰੈ ਸੋ ਜਨੁ ਉਧਰਨਹਾਰ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੮. ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਲੋਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਨਕਾਦਿ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ੯. ਫ਼ਾ. [زن] ਜ਼ਨ. ਭਾਰਯਾ. ਜੋਰੂ. ਵਹੁਟੀ. \"ਜਨ ਪਿਸਰ ਪਦਰ ਬਿਰਾਦਰਾ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) ੧੦. ਇਸਤ੍ਰੀ. ਨਾਰੀ. \"ਖੀਵੀ ਨੇਕ ਜਨ ਜਿਸੁ ਬਹੁਤੀ ਛਾਉ ਪਤ੍ਰਾਲੀ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੩) ੧੧. ਮਾਰ. ਪ੍ਰਹਾਰ. ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ ਜ਼ਦਨ ਦਾ. \"ਮਜ਼ਨ ਤੇਗ਼ ਬਰ ਖ਼ੂਨ ਕਸ ਬੇਦਰੇਗ਼.\" (ਜਫਰ) ੧੨. ਪ੍ਰਤ੍ਯ- ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ. ਇਹ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- ਤੇਗ਼ਜ਼ਨ। ੧੩. ਜੌਨ (ਚਾਂਦਨੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਭੀ ਜਨ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. ) \"ਪ੍ਰਥਮੇ ਨਾਨਕ ਚੰਦੁ ਜਗਤ ਭਯੋ ਆਨੰਦੁ ਤਾਰਨਿ ਮਨੁਖ੍ਯ ਜਨ ਕੀਅਉ ਪ੍ਰਗਾਸ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾਰੂਪ ਹੋਏ, ਤਾਰਾਰੂਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਨ (ਜੌਨ) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਥਾਂ ਤਾਰਨ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਲੇਸ ਹੈ. ਤਾਰਾਗਣ (ਨਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰ) ਅਤੇ ਤਾਰਣ (ਉੱਧਾਰਣ). ੧੪. ਜਾਣਨ ਲਈ ਭੀ ਜਨ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਆਦਿ ਅੰਤ ਜਿਨ ਜਨਲਯੋ.\" (ਗੁਰੁਸੋਭਾ) ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲੀਤਾ। ੧੫. ਦੇਖੋ, ਜੱਨ."},{"id":27970,"word":"jnu","wordUni":"ਜਨੁ","definition":"sM. जन Dw auqpMn krnw, jxnw, pYdw krnw[ 2. iv- auqpMn. pYdw hoieAw[ 3. sMgÎw- lok. \"Eie purK pRwxI DMin jn hih.\" (vwr gau 1. mÚ 4) 4. smUh. smudwX. \"suir nr muin jn AMimRqu Kojdy.\" (AnMdu) 5. Bgq. swDu. \"dustw syqI iprhVI jn isau vwdu krMin.\" (vwr iblw mÚ 3) 6. dws. syvk.\"pRBu qy jnu jwnIjY jn qy suAwmI.\" (sRI rivdws) 7. purK. pRwxI. \"sMq srin jo jnu prY so jnu auDrnhwr.\" (suKmnI) 8. purwxW Anuswr au`prly s`q lokW iv¤coN pMjvW lok, ijs iv`c bRhmw dy puqR snkwid Aqy mhwn XogI rihMdy hn[ 9. &w. [زن] zn. BwrXw. jorU. vhutI. \"jn ipsr pdr ibrwdrw.\" (iqlM mÚ 1) 10. iesqRI. nwrI. \"KIvI nyk jn ijsu bhuqI Cwau pqRwlI.\" (vwr rwm 3) 11. mwr. pRhwr. ieh Amr hY zdn dw. \"mzn qyZ br ^Un ks bydryZ.\" (jPr) 12. pRqÎ- mwrx vwlw. ieh dUjy Sbd dy AMq AwauNdw hY, ijvyN- qyZzn[ 13. jOn (cWdnI dy ArQ iv`c BI jn Sbd AwieAw hY. ) \"pRQmy nwnk cMdu jgq BXo AwnMdu qwrin mnuKÎ jn kIAau pRgws.\" (svYXy mÚ 4. ky) pihly gurU nwnk cMdRmwrUp hoey, qwrwrUp mnu`KW iv`c AwpxI jn (jOn) dw pRkwS kIqw. ies QW qwrn Sbd Slys hY. qwrwgx (nkqR) Aqy qwrx (au`Dwrx). 14. jwxn leI BI jn Sbd AwieAw hY, XQw- \"Awid AMq ijn jnlXo.\" (gurusoBw) ijs ny jwx lIqw[ 15. dyKo, j`n.","definitionUni":"ਸੰ. जन ਧਾ ਉਤਪੰਨ ਕਰਨਾ, ਜਣਨਾ, ਪੈਦਾ ਕਰਨਾ। ੨. ਵਿ- ਉਤਪੰਨ. ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲੋਕ. \"ਓਇ ਪੁਰਖ ਪ੍ਰਾਣੀ ਧੰਨਿ ਜਨ ਹਹਿ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ੪. ਸਮੂਹ. ਸਮੁਦਾਯ. \"ਸੁਰਿ ਨਰ ਮੁਨਿ ਜਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਖੋਜਦੇ.\" (ਅਨੰਦੁ) ੫. ਭਗਤ. ਸਾਧੁ. \"ਦੁਸਟਾ ਸੇਤੀ ਪਿਰਹੜੀ ਜਨ ਸਿਉ ਵਾਦੁ ਕਰੰਨਿ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੬. ਦਾਸ. ਸੇਵਕ.\"ਪ੍ਰਭੁ ਤੇ ਜਨੁ ਜਾਨੀਜੈ ਜਨ ਤੇ ਸੁਆਮੀ.\" (ਸ੍ਰੀ ਰਵਿਦਾਸ) ੭. ਪੁਰਖ. ਪ੍ਰਾਣੀ. \"ਸੰਤ ਸਰਨਿ ਜੋ ਜਨੁ ਪਰੈ ਸੋ ਜਨੁ ਉਧਰਨਹਾਰ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੮. ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਉੱਪਰਲੇ ਸੱਤ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜਵਾਂ ਲੋਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਨਕਾਦਿ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਯੋਗੀ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ੯. ਫ਼ਾ. [زن] ਜ਼ਨ. ਭਾਰਯਾ. ਜੋਰੂ. ਵਹੁਟੀ. \"ਜਨ ਪਿਸਰ ਪਦਰ ਬਿਰਾਦਰਾ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) ੧੦. ਇਸਤ੍ਰੀ. ਨਾਰੀ. \"ਖੀਵੀ ਨੇਕ ਜਨ ਜਿਸੁ ਬਹੁਤੀ ਛਾਉ ਪਤ੍ਰਾਲੀ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੩) ੧੧. ਮਾਰ. ਪ੍ਰਹਾਰ. ਇਹ ਅਮਰ ਹੈ ਜ਼ਦਨ ਦਾ. \"ਮਜ਼ਨ ਤੇਗ਼ ਬਰ ਖ਼ੂਨ ਕਸ ਬੇਦਰੇਗ਼.\" (ਜਫਰ) ੧੨. ਪ੍ਰਤ੍ਯ- ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ. ਇਹ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- ਤੇਗ਼ਜ਼ਨ। ੧੩. ਜੌਨ (ਚਾਂਦਨੀ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਭੀ ਜਨ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. ) \"ਪ੍ਰਥਮੇ ਨਾਨਕ ਚੰਦੁ ਜਗਤ ਭਯੋ ਆਨੰਦੁ ਤਾਰਨਿ ਮਨੁਖ੍ਯ ਜਨ ਕੀਅਉ ਪ੍ਰਗਾਸ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਚੰਦ੍ਰਮਾਰੂਪ ਹੋਏ, ਤਾਰਾਰੂਪ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਜਨ (ਜੌਨ) ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਥਾਂ ਤਾਰਨ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਲੇਸ ਹੈ. ਤਾਰਾਗਣ (ਨਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰ) ਅਤੇ ਤਾਰਣ (ਉੱਧਾਰਣ). ੧੪. ਜਾਣਨ ਲਈ ਭੀ ਜਨ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਆਦਿ ਅੰਤ ਜਿਨ ਜਨਲਯੋ.\" (ਗੁਰੁਸੋਭਾ) ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਣ ਲੀਤਾ। ੧੫. ਦੇਖੋ, ਜੱਨ."},{"id":27992,"word":"jngy","wordUni":"ਜਨਗੇ","definition":"jnW dI. BgqjnW dI. \"pRiB rwKI pYj jngy.\" (nt mÚ 4) 2. jn- gyX. gwaux XogÎ jn. kIrqn krn XogÎ swDujn.","definitionUni":"ਜਨਾਂ ਦੀ. ਭਗਤਜਨਾਂ ਦੀ. \"ਪ੍ਰਭਿ ਰਾਖੀ ਪੈਜ ਜਨਗੇ.\" (ਨਟ ਮਃ ੪) ੨. ਜਨ- ਗੇਯ. ਗਾਉਣ ਯੋਗ੍ਯ ਜਨ. ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਯੋਗ੍ਯ ਸਾਧੁਜਨ."},{"id":28129,"word":"jipAW","wordUni":"ਜਪਿਆਂ","definition":"jp kridAW[ 2. jp krn qoN[ 3. gÎipAW. pRsMn krx qoN. dyKo, gÎp Dw. \"qy swDU hir mylhu suAwmI! ijn jipAw giq hoie hmwrI.\" (BYr mÚ 4)","definitionUni":"ਜਪ ਕਰਦਿਆਂ। ੨. ਜਪ ਕਰਨ ਤੋਂ। ੩. ਗ੍ਯਪਿਆਂ. ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਣ ਤੋਂ. ਦੇਖੋ, ਗ੍ਯਪ ਧਾ. \"ਤੇ ਸਾਧੂ ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸੁਆਮੀ! ਜਿਨ ਜਪਿਆ ਗਤਿ ਹੋਇ ਹਮਾਰੀ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੪)"},{"id":28141,"word":"jpyrY","wordUni":"ਜਪੇਰੈ","definition":"jpdw hY. jp- eIr. jp au`cwrx krdw hY. \"swDU sMig hir hir nwmu jpyrY.\" (dyv mÚ 5)","definitionUni":"ਜਪਦਾ ਹੈ. ਜਪ- ਈਰ. ਜਪ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਦਾ ਹੈ. \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮੁ ਜਪੇਰੈ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫)"},{"id":28273,"word":"jmI","wordUni":"ਜਮੀ","definition":"dyKo, zmIn[ 2. jnmI. aupjI[ 3. jmdUqW ny. XmW ny[ 4. XmI. Xmunw ndI[ 5. Xm (swDn) Dwrn vwlw. यमिन्.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਜ਼ਮੀਨ। ੨. ਜਨਮੀ. ਉਪਜੀ। ੩. ਜਮਦੂਤਾਂ ਨੇ. ਯਮਾਂ ਨੇ। ੪. ਯਮੀ. ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ। ੫. ਯਮ (ਸਾਧਨ) ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ. यमिन्."},{"id":28477,"word":"jlDwrw","wordUni":"ਜਲਧਾਰਾ","definition":"sMgÎw- pwxI dI Dwrw[ 2. ihm ru`q iv`c GVy iv`c iCdR krky qpIey swDU dy isr pur tpkweI hoeI pwxI dI Dwrw[ 3. ipqrW inim`q ip`pl iv`c tpkweI hoeI jl dI Dwrw, jo ihMdUmq Anuswr puMnkrm hY. dyKo, DwrVw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ। ੨. ਹਿਮ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਘੜੇ ਵਿੱਚ ਛਿਦ੍ਰ ਕਰਕੇ ਤਪੀਏ ਸਾਧੂ ਦੇ ਸਿਰ ਪੁਰ ਟਪਕਾਈ ਹੋਈ ਪਾਣੀ ਦੀ ਧਾਰਾ। ੩. ਪਿਤਰਾਂ ਨਿਮਿੱਤ ਪਿੱਪਲ ਵਿੱਚ ਟਪਕਾਈ ਹੋਈ ਜਲ ਦੀ ਧਾਰਾ, ਜੋ ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁੰਨਕਰਮ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਧਾਰੜਾ."},{"id":28531,"word":"jlwlwbwd","wordUni":"ਜਲਾਲਾਬਾਦ","definition":"A&Zwinsqwn iv`c kwbul dI sVk pur ie`k ngr, ies QW SRI gurU nwnk dyv dw pivqR AsQwn \"cohwswihb\" hY. dyKo, cohw swihb[ 2. shwrnpur qoN vIh koh dy krIb d`Kx, ijlw muj`Prngr dw ie`k ipMf, jo hswrKwn dy puqR jlwlKwn pTwx ny rwjpUqW dw ngr 'KVwminhwr' aujwVky vswieAw sI. ies ƒ srihMd mwrn ip¤CoN ^wlswdl ny Pqy kIqw.","definitionUni":"ਅਫ਼ਗ਼ਾਨਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚ ਕਾਬੁਲ ਦੀ ਸੜਕ ਪੁਰ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਇਸ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ \"ਚੋਹਾਸਾਹਿਬ\" ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਚੋਹਾ ਸਾਹਿਬ। ੨. ਸਹਾਰਨਪੁਰ ਤੋਂ ਵੀਹ ਕੋਹ ਦੇ ਕਰੀਬ ਦੱਖਣ, ਜਿਲਾ ਮੁਜੱਫਰਨਗਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਹਸਾਰਖਾਨ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਜਲਾਲਖਾਨ ਪਠਾਣ ਨੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦਾ ਨਗਰ 'ਖੜਾਮਨਿਹਾਰ' ਉਜਾੜਕੇ ਵਸਾਇਆ ਸੀ. ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਮਾਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਫਤੇ ਕੀਤਾ."},{"id":28560,"word":"jlodr","wordUni":"ਜਲੋਦਰ","definition":"sMgÎw- audr (pyt) iv`c jl (pwxI) pY jwxw. jlMDr rog. [استِسقا] iesiqskæw. Dropsy. ieh rog ijgr gurdy iq`lI Awid dy rogW dy ivgwV dw is`tw hY. AMdr dy ih`isAW dIAW jl vwlIAW iJ`lIAW iv`c KUn dw pwxI iP`tky jmw ho jWdw hY. ies dy kwrx ivdÍwnW ny ieh mMny hn-#idl sMbMDI nwVIAW iv`c su`dw rihxw, rkq vwhI nwVIAW iv`c rok hoxI, kmjorI dy kwrx lhU dw pqlw pYky Pt jwxw, KUn iv¤coN POlwdI ih`sw Gt jwxw, ml mUqR dy iqAwg ip¤CoN bhuq pwxI pIxw, ig¤ly vsqR pihrny, pySwb dw jihr Aqy psInw ruk jwxw, hwjmy dw ivgwV hoxw, pRsUq smyN j`cw dw byqhwSw jl pIxw, Aqy AMdr mvwd dw gl sV jwxw Awid.#jlodr rog jy idl Aqy PyPiVAW dI KrwbI qoN hovy, qW pihlW soj pYrW qy Pyr pyt qy auprMq swry srIr qy huMdI hY. jy ijgr dI KrwbI qoN hovy qW soj pihlW pyt qy huMdI hY. jy guridAW dI KrwbI qoN hovy qW pihlW soj A`KW qy cyhry au`pr hoky ivgwV huMdw hY. Awrwm krn qoN sojW vD jWdIAW hn. iPrn qurn qoN Gt jWdIAW hn. jy pWfu rog dy kwrx jlodr hovy qd soj swDwrx huMdI hY, Awrwm krn qoN svyr vyly Awpxy Awp ht jWdI hY Ar qurx iPrx qoN vD jWdI hY. jo jlodr idl dI KrwbI qoN hovy auh vfw BXMkr huMdw hY.#ies rog dy huMdy hI isAwxy AwdmI dw ielwj hoxw jrUrI hY. jlodr dy swDwrx aupwau ieh hn-#(1) pwxI pIxw bMd krky gaU dI l`sI, Ark sONP, Ark mko, auTxI dw du`D pIxw. (2) kbjkuSw Aqy psInw (muVHkw) ilAwaux vwlIAW cIjW dw syvn krnw.#(3) iC`lhrV ie`k mwSw, kuSqw POlwd AwbI do r`qI, gaU dI l`sI nwl idn iv`c do vwr vrqxw.#(4) POlwd, hrV dI iC`l, ryNvd ^qweI, kVU, nswdr, ieh sB smwn lY ky fyF fyF mwSy dIAW iqMn puVIAW roj gaU dI l`sI jW Arkmko nwl KwxIAW.#(5) CoilAW dIAW iK`lW 21. vwr Dohr dy du`D iv`c iBauNky CWvyN sukwky, ie`k qoN pMj qk, iqMn vwr roj KwxIAW.#(6) rwq ƒ kOVI qUMbI iv`c sONP Aqy mko dw Ark Br r`Kxw, svyr vyly ies nwl nkiC`kxI bUtI dI jV dw ie`k mwsw cUrx Kwxw.#(7) kryly dw rs do qoly roj pIxw.#(8) mko dI BurjI KwxI.#(9) ieMdRjON cwr qoly, BuMnI hoeI ihMg cwr qoly, sMK dI Bsm cwr qoly, mGW ie`k qolw, ienHW dw cUrx gaU dI l`sI nwl aumr Aqy bl Anuswr Kwxw.#(10) puTkMfw Gotky pyt qy lyp krnw.#(11) jmwlgoty dy qyl (Croton Oil) dIAW do do bUMdW idn iv`c iqMn vwr KwxIAW.#(12) isAwxy fwktr qoN pyt dw pwxI inklvwauxw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਦਰ (ਪੇਟ) ਵਿੱਚ ਜਲ (ਪਾਣੀ) ਪੈ ਜਾਣਾ. ਜਲੰਧਰ ਰੋਗ. [استِسقا] ਇਸਤਿਸਕ਼ਾ. Dropsy. ਇਹ ਰੋਗ ਜਿਗਰ ਗੁਰਦੇ ਤਿੱਲੀ ਆਦਿ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਦਾ ਸਿੱਟਾ ਹੈ. ਅੰਦਰ ਦੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਦੀਆਂ ਜਲ ਵਾਲੀਆਂ ਝਿੱਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦਾ ਪਾਣੀ ਫਿੱਟਕੇ ਜਮਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇਹ ਮੰਨੇ ਹਨ-#ਦਿਲ ਸੰਬੰਧੀ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੁੱਦਾ ਰਹਿਣਾ, ਰਕਤ ਵਾਹੀ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਹੋਣੀ, ਕਮਜੋਰੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਲਹੂ ਦਾ ਪਤਲਾ ਪੈਕੇ ਫਟ ਜਾਣਾ, ਖੂਨ ਵਿੱਚੋਂ ਫੌਲਾਦੀ ਹਿੱਸਾ ਘਟ ਜਾਣਾ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਦੇ ਤਿਆਗ ਪਿੱਛੋਂ ਬਹੁਤ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਗਿੱਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਨੇ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਦਾ ਜਹਿਰ ਅਤੇ ਪਸੀਨਾ ਰੁਕ ਜਾਣਾ, ਹਾਜਮੇ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣਾ, ਪ੍ਰਸੂਤ ਸਮੇਂ ਜੱਚਾ ਦਾ ਬੇਤਹਾਸ਼ਾ ਜਲ ਪੀਣਾ, ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਮਵਾਦ ਦਾ ਗਲ ਸੜ ਜਾਣਾ ਆਦਿ.#ਜਲੋਦਰ ਰੋਗ ਜੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਤੋਂ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਜ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਫੇਰ ਪੇਟ ਤੇ ਉਪਰੰਤ ਸਾਰੇ ਸਰੀਰ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਜੇ ਜਿਗਰ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸੋਜ ਪਹਿਲਾਂ ਪੇਟ ਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਜੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਜ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚੇਹਰੇ ਉੱਪਰ ਹੋਕੇ ਵਿਗਾੜ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸੋਜਾਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਫਿਰਨ ਤੁਰਨ ਤੋਂ ਘਟ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਜੇ ਪਾਂਡੁ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਜਲੋਦਰ ਹੋਵੇ ਤਦ ਸੋਜ ਸਾਧਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਆਰਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਰ ਤੁਰਣ ਫਿਰਣ ਤੋਂ ਵਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਜੋ ਜਲੋਦਰ ਦਿਲ ਦੀ ਖਰਾਬੀ ਤੋਂ ਹੋਵੇ ਉਹ ਵਡਾ ਭਯੰਕਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਸਿਆਣੇ ਆਦਮੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੋਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ. ਜਲੋਦਰ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਉਪਾਉ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਗਊ ਦੀ ਲੱਸੀ, ਅਰਕ ਸੌਂਫ, ਅਰਕ ਮਕੋ, ਉਠਣੀ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ. (੨) ਕਬਜਕੁਸ਼ਾ ਅਤੇ ਪਸੀਨਾ (ਮੁੜ੍ਹਕਾ) ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ.#(੩) ਛਿੱਲਹਰੜ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ, ਕੁਸ਼ਤਾ ਫੌਲਾਦ ਆਬੀ ਦੋ ਰੱਤੀ, ਗਊ ਦੀ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਵਾਰ ਵਰਤਣਾ.#(੪) ਫੌਲਾਦ, ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਰੇਂਵਦ ਖ਼ਤਾਈ, ਕੜੂ, ਨਸਾਦਰ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਡੇਢ ਡੇਢ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁੜੀਆਂ ਰੋਜ ਗਊ ਦੀ ਲੱਸੀ ਜਾਂ ਅਰਕਮਕੋ ਨਾਲ ਖਾਣੀਆਂ.#(੫) ਛੋਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਖਿੱਲਾਂ ੨੧. ਵਾਰ ਧੋਹਰ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂਕੇ ਛਾਂਵੇਂ ਸੁਕਾਕੇ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਪੰਜ ਤਕ, ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਰੋਜ ਖਾਣੀਆਂ.#(੬) ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੌੜੀ ਤੂੰਬੀ ਵਿੱਚ ਸੌਂਫ ਅਤੇ ਮਕੋ ਦਾ ਅਰਕ ਭਰ ਰੱਖਣਾ, ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨਾਲ ਨਕਛਿੱਕਣੀ ਬੂਟੀ ਦੀ ਜੜ ਦਾ ਇੱਕ ਮਾਸਾ ਚੂਰਣ ਖਾਣਾ.#(੭) ਕਰੇਲੇ ਦਾ ਰਸ ਦੋ ਤੋਲੇ ਰੋਜ ਪੀਣਾ.#(੮) ਮਕੋ ਦੀ ਭੁਰਜੀ ਖਾਣੀ.#(੯) ਇੰਦ੍ਰਜੌਂ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਭੁੰਨੀ ਹੋਈ ਹਿੰਗ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਸੰਖ ਦੀ ਭਸਮ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਮਘਾਂ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਣ ਗਊ ਦੀ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਉਮਰ ਅਤੇ ਬਲ ਅਨੁਸਾਰ ਖਾਣਾ.#(੧੦) ਪੁਠਕੰਡਾ ਘੋਟਕੇ ਪੇਟ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ.#(੧੧) ਜਮਾਲਗੋਟੇ ਦੇ ਤੇਲ (Croton Oil) ਦੀਆਂ ਦੋ ਦੋ ਬੂੰਦਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਖਾਣੀਆਂ.#(੧੨) ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪੇਟ ਦਾ ਪਾਣੀ ਨਿਕਲਵਾਉਣਾ."},{"id":28568,"word":"jlHx","wordUni":"ਜਲ੍ਹਣ","definition":"guruXS krqw ie`k B`t. \"jlHn qIr ibpws bnwXau.\" (svYXy mÚ 4. ky) 2. Bfwxw ipMf (ijlw AMimRqsr) dw vsnIk is`DU j`t, jo vfw Kulwsw Bgq sI. ies dI iesqRI dw nwm rwmkI sI. ies dy is¤Dy swdy bcn swr dy Bry hoey hn. ie`k vyr gTy lw rhy jlHx ƒ iksy ny pu`iCAw, r`b dy pwaux dw kI Xqn hY? A¤goN jvwb id`qw- \"r`b dw kI pwauxw, EDroN pu`txw qy AYDr lwauxw.\" Bwv- dunIAW v¤loN mn htwky r`b v`l lwauxw. ieh mhwqmw CIvyN siqgurU jI dy smyN hoieAw hY. \"jlHn swD huqo ijs Qwn[ qihN lg phucy guru Bgvwn[ nwm rwmkI iqs kI dwrw[ hrKq aur ipK vwk aucwrw[[\" (gupRsU rwis 7. AÚ 15)","definitionUni":"ਗੁਰੁਯਸ਼ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਭੱਟ. \"ਜਲ੍ਹਨ ਤੀਰ ਬਿਪਾਸ ਬਨਾਯਉ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ੨. ਭਡਾਣਾ ਪਿੰਡ (ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸਿੱਧੂ ਜੱਟ, ਜੋ ਵਡਾ ਖੁਲਾਸਾ ਭਗਤ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਕੀ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਬਚਨ ਸਾਰ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਇੱਕ ਵੇਰ ਗਠੇ ਲਾ ਰਹੇ ਜਲ੍ਹਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਰੱਬ ਦੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਯਤਨ ਹੈ? ਅੱਗੋਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ- \"ਰੱਬ ਦਾ ਕੀ ਪਾਉਣਾ, ਓਧਰੋਂ ਪੁੱਟਣਾ ਤੇ ਐਧਰ ਲਾਉਣਾ.\" ਭਾਵ- ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਹਟਾਕੇ ਰੱਬ ਵੱਲ ਲਾਉਣਾ. ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ. \"ਜਲ੍ਹਨ ਸਾਧ ਹੁਤੋ ਜਿਸ ਥਾਨ। ਤਹਿਂ ਲਗ ਪਹੁਚੇ ਗੁਰੁ ਭਗਵਾਨ। ਨਾਮ ਰਾਮਕੀ ਤਿਸ ਕੀ ਦਾਰਾ। ਹਰਖਤ ਉਰ ਪਿਖ ਵਾਕ ਉਚਾਰਾ।।\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ ਰਾਸਿ ੭. ਅਃ ੧੫)"},{"id":28569,"word":"jlHn","wordUni":"ਜਲ੍ਹਨ","definition":"guruXS krqw ie`k B`t. \"jlHn qIr ibpws bnwXau.\" (svYXy mÚ 4. ky) 2. Bfwxw ipMf (ijlw AMimRqsr) dw vsnIk is`DU j`t, jo vfw Kulwsw Bgq sI. ies dI iesqRI dw nwm rwmkI sI. ies dy is¤Dy swdy bcn swr dy Bry hoey hn. ie`k vyr gTy lw rhy jlHx ƒ iksy ny pu`iCAw, r`b dy pwaux dw kI Xqn hY? A¤goN jvwb id`qw- \"r`b dw kI pwauxw, EDroN pu`txw qy AYDr lwauxw.\" Bwv- dunIAW v¤loN mn htwky r`b v`l lwauxw. ieh mhwqmw CIvyN siqgurU jI dy smyN hoieAw hY. \"jlHn swD huqo ijs Qwn[ qihN lg phucy guru Bgvwn[ nwm rwmkI iqs kI dwrw[ hrKq aur ipK vwk aucwrw[[\" (gupRsU rwis 7. AÚ 15)","definitionUni":"ਗੁਰੁਯਸ਼ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਭੱਟ. \"ਜਲ੍ਹਨ ਤੀਰ ਬਿਪਾਸ ਬਨਾਯਉ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ੨. ਭਡਾਣਾ ਪਿੰਡ (ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸਿੱਧੂ ਜੱਟ, ਜੋ ਵਡਾ ਖੁਲਾਸਾ ਭਗਤ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਕੀ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਸਿੱਧੇ ਸਾਦੇ ਬਚਨ ਸਾਰ ਦੇ ਭਰੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਇੱਕ ਵੇਰ ਗਠੇ ਲਾ ਰਹੇ ਜਲ੍ਹਣ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਰੱਬ ਦੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਯਤਨ ਹੈ? ਅੱਗੋਂ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ- \"ਰੱਬ ਦਾ ਕੀ ਪਾਉਣਾ, ਓਧਰੋਂ ਪੁੱਟਣਾ ਤੇ ਐਧਰ ਲਾਉਣਾ.\" ਭਾਵ- ਦੁਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮਨ ਹਟਾਕੇ ਰੱਬ ਵੱਲ ਲਾਉਣਾ. ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਹੋਇਆ ਹੈ. \"ਜਲ੍ਹਨ ਸਾਧ ਹੁਤੋ ਜਿਸ ਥਾਨ। ਤਹਿਂ ਲਗ ਪਹੁਚੇ ਗੁਰੁ ਭਗਵਾਨ। ਨਾਮ ਰਾਮਕੀ ਤਿਸ ਕੀ ਦਾਰਾ। ਹਰਖਤ ਉਰ ਪਿਖ ਵਾਕ ਉਚਾਰਾ।।\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ ਰਾਸਿ ੭. ਅਃ ੧੫)"},{"id":28729,"word":"jwcn","wordUni":"ਜਾਚਨ","definition":"sM. Xwcn. mMgxw. \"jwcau sMqrwvl.\" (iblw AÚ mÚ 5) 2. mMg. Xwcnw. \"swD qyry kI jwcnw ivsru n swis igrwis.\" (Awsw AÚ mÚ 5) 3. jWcnw. Anumwn krnw. Atklnw[ 4. iemqhæwn krnw. prKxw.","definitionUni":"ਸੰ. ਯਾਚਨ. ਮੰਗਣਾ. \"ਜਾਚਉ ਸੰਤਰਾਵਲ.\" (ਬਿਲਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਮੰਗ. ਯਾਚਨਾ. \"ਸਾਧ ਤੇਰੇ ਕੀ ਜਾਚਨਾ ਵਿਸਰੁ ਨ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ.\" (ਆਸਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਜਾਂਚਨਾ. ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਨਾ. ਅਟਕਲਨਾ। ੪. ਇਮਤਹ਼ਾਨ ਕਰਨਾ. ਪਰਖਣਾ."},{"id":28730,"word":"jwcnw","wordUni":"ਜਾਚਨਾ","definition":"sM. Xwcn. mMgxw. \"jwcau sMqrwvl.\" (iblw AÚ mÚ 5) 2. mMg. Xwcnw. \"swD qyry kI jwcnw ivsru n swis igrwis.\" (Awsw AÚ mÚ 5) 3. jWcnw. Anumwn krnw. Atklnw[ 4. iemqhæwn krnw. prKxw.","definitionUni":"ਸੰ. ਯਾਚਨ. ਮੰਗਣਾ. \"ਜਾਚਉ ਸੰਤਰਾਵਲ.\" (ਬਿਲਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਮੰਗ. ਯਾਚਨਾ. \"ਸਾਧ ਤੇਰੇ ਕੀ ਜਾਚਨਾ ਵਿਸਰੁ ਨ ਸਾਸਿ ਗਿਰਾਸਿ.\" (ਆਸਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਜਾਂਚਨਾ. ਅਨੁਮਾਨ ਕਰਨਾ. ਅਟਕਲਨਾ। ੪. ਇਮਤਹ਼ਾਨ ਕਰਨਾ. ਪਰਖਣਾ."},{"id":28784,"word":"jwqljMb","wordUni":"ਜਾਤਲਜੰਬ","definition":"Aæ. [ذاتالجنب] jwquljMb. sM. पाशर्वशूल pwrSÍSUl. pslI dI pIV. Pleurisy. ies rog dy kwrx hn- srdI l`gxI, mINh iv`c iB`jxw, ig¤ly vsqR pihrxy, CwqI dy s`t l`gxI, pslI tu`t jwxI, njly dw ivgV jwxw, inmonIAw Pneumonia rog dw hoxw Awid.#pihlW CwqI iv`c iK`c qy boJ ho ky srdI dw hlkw buKwr huMdw hY. PyPVy dy iglwP iv`c soj ho jWdI hY. mMmy hyT jkVn qy coB pRqIq huMdI hY Pyr Ajyhw drd huMdw hY mwno koeI brCI coBdw hY. swh iK`cky AwauNdw hY. QoVI KuSk KWsI huMdI hY. pySwb QoVw Aqy lwl rMg dw AwauNdw hY. zubwn mYlI cyhrw surK huMdw hY. ieh rog Aksr ie`k pwsy hI huMdw hY, pr kdy dohIN pwsIN BI ho jWdw hY.#ies rog iv`c bhuq isAwxy vYd hkIm fwktr dw ielwj krwauxw cwhIey.#jwqljMb dw swDwrx ielwj ieh hY:-#(1) rogI ƒ grm ibsqr qy Awrwm nwl iltweI r`Kxw, bhuq bolx Aqy lMmw swh nw lYx dyxw.#(2) CwqI dy kukVI dy AWfy dw pUVw bMnHxw.#(3) syk dyxw, qwrpIn dy qyl dI mwilS krnI, posq dI tkor krnI, grm auNnI vsqR CwqI qy bMnHxw lwBdwiek hY.#(4) drd dI QW qy AlsI dI polits poultice bMnHxI.#(5) grm Sorvw ipAwauxw.#(6) kuSqw bwrWisMgw do do r`qI idn iv`c do iqMn vwr Sihd iv`c imlwky ctwauxw.#(7) ie`k qolw mun`kw, ie`k qolw hrV dI iC`l, pwxI iv`c kwVHky Sihd imlwky ipAwauxy.#(8) ic`tI PtkVI dI iK`l ie`k mwSw, KMf do mwSy imlwky grm pwxI nwl dyxI.#(9) gUMd ik`kr, myQI dy bIj, AlsI, DnIAw, jON, sB smwn lY ky kUMfy iv`c pwxI pw ky Aijhy Gotxy ik lysdwr ho jwx, drd vwlI QW qy ieh lyp krnw. (10) Psd KolHxI, isMgI Aqy glws lwauxy BI guxkwrI hn, pr ieh sB isAwxy fwktr dI h`QIN hoxw cwhIey. A\\wx lok byloVw lhU k`Fky BwrI nukswn krdy hn.","definitionUni":"ਅ਼. [ذاتالجنب] ਜਾਤੁਲਜੰਬ. ਸੰ. पाशर्वशूल ਪਾਰਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲ. ਪਸਲੀ ਦੀ ਪੀੜ. Pleurisy. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਸਰਦੀ ਲੱਗਣੀ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਣਾ, ਗਿੱਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਣੇ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣੀ, ਪਸਲੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣੀ, ਨਜਲੇ ਦਾ ਵਿਗੜ ਜਾਣਾ, ਨਿਮੋਨੀਆ Pneumonia ਰੋਗ ਦਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ.#ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਤੇ ਬੋਝ ਹੋ ਕੇ ਸਰਦੀ ਦਾ ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਫੇਫੜੇ ਦੇ ਗਿਲਾਫ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਮੰਮੇ ਹੇਠ ਜਕੜਨ ਤੇ ਚੋਭ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਫੇਰ ਅਜੇਹਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਾਨੋ ਕੋਈ ਬਰਛੀ ਚੋਭਦਾ ਹੈ. ਸਾਹ ਖਿੱਚਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਥੋੜੀ ਖੁਸ਼ਕ ਖਾਂਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਪੇਸ਼ਾਬ ਥੋੜਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਜ਼ੁਬਾਨ ਮੈਲੀ ਚੇਹਰਾ ਸੁਰਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਰੋਗ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ.#ਜਾਤਲਜੰਬ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹੈ:-#(੧) ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲਿਟਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਨਾ ਲੈਣ ਦੇਣਾ.#(੨) ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੁਕੜੀ ਦੇ ਆਂਡੇ ਦਾ ਪੂੜਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ.#(੩) ਸੇਕ ਦੇਣਾ, ਤਾਰਪੀਨ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ, ਪੋਸਤ ਦੀ ਟਕੋਰ ਕਰਨੀ, ਗਰਮ ਉਂਨੀ ਵਸਤ੍ਰ ਛਾਤੀ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ.#(੪) ਦਰਦ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਅਲਸੀ ਦੀ ਪੋਲਟਿਸ poultice ਬੰਨ੍ਹਣੀ.#(੫) ਗਰਮ ਸ਼ੋਰਵਾ ਪਿਆਉਣਾ.#(੬) ਕੁਸ਼ਤਾ ਬਾਰਾਂਸਿੰਗਾ ਦੋ ਦੋ ਰੱਤੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਚਟਾਉਣਾ.#(੭) ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਮੁਨੱਕਾ, ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਾੜ੍ਹਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਪਿਆਉਣੇ.#(੮) ਚਿੱਟੀ ਫਟਕੜੀ ਦੀ ਖਿੱਲ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ, ਖੰਡ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ ਮਿਲਾਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਣੀ.#(੯) ਗੂੰਦ ਕਿੱਕਰ, ਮੇਥੀ ਦੇ ਬੀਜ, ਅਲਸੀ, ਧਨੀਆ, ਜੌਂ, ਸਭ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਕੂੰਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਘੋਟਣੇ ਕਿ ਲੇਸਦਾਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਦਰਦ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. (੧੦) ਫਸਦ ਖੋਲ੍ਹਣੀ, ਸਿੰਗੀ ਅਤੇ ਗਲਾਸ ਲਾਉਣੇ ਭੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਹੱਥੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਅਞਾਣ ਲੋਕ ਬੇਲੋੜਾ ਲਹੂ ਕੱਢਕੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":28785,"word":"jwqljMm","wordUni":"ਜਾਤਲਜੰਮ","definition":"Aæ. [ذاتالجنب] jwquljMb. sM. पाशर्वशूल pwrSÍSUl. pslI dI pIV. Pleurisy. ies rog dy kwrx hn- srdI l`gxI, mINh iv`c iB`jxw, ig¤ly vsqR pihrxy, CwqI dy s`t l`gxI, pslI tu`t jwxI, njly dw ivgV jwxw, inmonIAw Pneumonia rog dw hoxw Awid.#pihlW CwqI iv`c iK`c qy boJ ho ky srdI dw hlkw buKwr huMdw hY. PyPVy dy iglwP iv`c soj ho jWdI hY. mMmy hyT jkVn qy coB pRqIq huMdI hY Pyr Ajyhw drd huMdw hY mwno koeI brCI coBdw hY. swh iK`cky AwauNdw hY. QoVI KuSk KWsI huMdI hY. pySwb QoVw Aqy lwl rMg dw AwauNdw hY. zubwn mYlI cyhrw surK huMdw hY. ieh rog Aksr ie`k pwsy hI huMdw hY, pr kdy dohIN pwsIN BI ho jWdw hY.#ies rog iv`c bhuq isAwxy vYd hkIm fwktr dw ielwj krwauxw cwhIey.#jwqljMb dw swDwrx ielwj ieh hY:-#(1) rogI ƒ grm ibsqr qy Awrwm nwl iltweI r`Kxw, bhuq bolx Aqy lMmw swh nw lYx dyxw.#(2) CwqI dy kukVI dy AWfy dw pUVw bMnHxw.#(3) syk dyxw, qwrpIn dy qyl dI mwilS krnI, posq dI tkor krnI, grm auNnI vsqR CwqI qy bMnHxw lwBdwiek hY.#(4) drd dI QW qy AlsI dI polits poultice bMnHxI.#(5) grm Sorvw ipAwauxw.#(6) kuSqw bwrWisMgw do do r`qI idn iv`c do iqMn vwr Sihd iv`c imlwky ctwauxw.#(7) ie`k qolw mun`kw, ie`k qolw hrV dI iC`l, pwxI iv`c kwVHky Sihd imlwky ipAwauxy.#(8) ic`tI PtkVI dI iK`l ie`k mwSw, KMf do mwSy imlwky grm pwxI nwl dyxI.#(9) gUMd ik`kr, myQI dy bIj, AlsI, DnIAw, jON, sB smwn lY ky kUMfy iv`c pwxI pw ky Aijhy Gotxy ik lysdwr ho jwx, drd vwlI QW qy ieh lyp krnw. (10) Psd KolHxI, isMgI Aqy glws lwauxy BI guxkwrI hn, pr ieh sB isAwxy fwktr dI h`QIN hoxw cwhIey. A\\wx lok byloVw lhU k`Fky BwrI nukswn krdy hn.","definitionUni":"ਅ਼. [ذاتالجنب] ਜਾਤੁਲਜੰਬ. ਸੰ. पाशर्वशूल ਪਾਰਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲ. ਪਸਲੀ ਦੀ ਪੀੜ. Pleurisy. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਸਰਦੀ ਲੱਗਣੀ, ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜਣਾ, ਗਿੱਲੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਣੇ, ਛਾਤੀ ਦੇ ਸੱਟ ਲੱਗਣੀ, ਪਸਲੀ ਟੁੱਟ ਜਾਣੀ, ਨਜਲੇ ਦਾ ਵਿਗੜ ਜਾਣਾ, ਨਿਮੋਨੀਆ Pneumonia ਰੋਗ ਦਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ.#ਪਹਿਲਾਂ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਖਿੱਚ ਤੇ ਬੋਝ ਹੋ ਕੇ ਸਰਦੀ ਦਾ ਹਲਕਾ ਬੁਖਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਫੇਫੜੇ ਦੇ ਗਿਲਾਫ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਮੰਮੇ ਹੇਠ ਜਕੜਨ ਤੇ ਚੋਭ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਫੇਰ ਅਜੇਹਾ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਾਨੋ ਕੋਈ ਬਰਛੀ ਚੋਭਦਾ ਹੈ. ਸਾਹ ਖਿੱਚਕੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਥੋੜੀ ਖੁਸ਼ਕ ਖਾਂਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਪੇਸ਼ਾਬ ਥੋੜਾ ਅਤੇ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਜ਼ੁਬਾਨ ਮੈਲੀ ਚੇਹਰਾ ਸੁਰਖ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਰੋਗ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਦੇ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਿਆਣੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ.#ਜਾਤਲਜੰਬ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹੈ:-#(੧) ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਗਰਮ ਬਿਸਤਰ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਲਿਟਾਈ ਰੱਖਣਾ, ਬਹੁਤ ਬੋਲਣ ਅਤੇ ਲੰਮਾ ਸਾਹ ਨਾ ਲੈਣ ਦੇਣਾ.#(੨) ਛਾਤੀ ਦੇ ਕੁਕੜੀ ਦੇ ਆਂਡੇ ਦਾ ਪੂੜਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ.#(੩) ਸੇਕ ਦੇਣਾ, ਤਾਰਪੀਨ ਦੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ, ਪੋਸਤ ਦੀ ਟਕੋਰ ਕਰਨੀ, ਗਰਮ ਉਂਨੀ ਵਸਤ੍ਰ ਛਾਤੀ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ.#(੪) ਦਰਦ ਦੀ ਥਾਂ ਤੇ ਅਲਸੀ ਦੀ ਪੋਲਟਿਸ poultice ਬੰਨ੍ਹਣੀ.#(੫) ਗਰਮ ਸ਼ੋਰਵਾ ਪਿਆਉਣਾ.#(੬) ਕੁਸ਼ਤਾ ਬਾਰਾਂਸਿੰਗਾ ਦੋ ਦੋ ਰੱਤੀ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਚਟਾਉਣਾ.#(੭) ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਮੁਨੱਕਾ, ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਾੜ੍ਹਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਪਿਆਉਣੇ.#(੮) ਚਿੱਟੀ ਫਟਕੜੀ ਦੀ ਖਿੱਲ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ, ਖੰਡ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ ਮਿਲਾਕੇ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਣੀ.#(੯) ਗੂੰਦ ਕਿੱਕਰ, ਮੇਥੀ ਦੇ ਬੀਜ, ਅਲਸੀ, ਧਨੀਆ, ਜੌਂ, ਸਭ ਸਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਕੂੰਡੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਪਾ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਘੋਟਣੇ ਕਿ ਲੇਸਦਾਰ ਹੋ ਜਾਣ, ਦਰਦ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਇਹ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. (੧੦) ਫਸਦ ਖੋਲ੍ਹਣੀ, ਸਿੰਗੀ ਅਤੇ ਗਲਾਸ ਲਾਉਣੇ ਭੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਸਭ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਹੱਥੀਂ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਅਞਾਣ ਲੋਕ ਬੇਲੋੜਾ ਲਹੂ ਕੱਢਕੇ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":28789,"word":"jwiq","wordUni":"ਜਾਤਿ","definition":"sM. sMgÎw- jnm. auqp`iq[ 2. smwj iv`c ie`k qoN dUjy ƒ v`K krn vwlI vMf. rotI bytI dI sWJ vwlI brwdrIAW dI vMf. ies dw mUl nslI Byd, BOgoilk Byd, ieiqhwsI vYr, ikrq ivhwr dy Byd Awid Anyk hn. jwiq dI vMf iksy nw iksy Skl iv`c swry dysW Aqy DrmW iv`c vyKI jWdI hY, pr ihMdUAW iv`c h¤doN vDky hY.#gurU swihbwn ny jwiq dy AgÎwn Bry ivSÍwsW ƒ dyS leI hwnIkwrk jwxky ies dy ivru`D Awvwz auTweI Aqy dyS dySWqrW iv`c ivcrky AwpxI pivqR bwxI dÍwrw inScy krwieAw ik swrI mnu`K jwiq aus ie`k ipqw dI sMqwn hY. au`c Aqy nIc jwiq kyvl krmW qoN hY, XQw- jwxhu joiq, n pUChu jwqI, AwgY jwiq n hy[#(Awsw mÚ 1)#AwgY jwiq rUpu n jwie[qyhw hovY jyhy krm kmwie.#(Awsw mÚ 3)#Bgiq rqy sy aUqmw, jiq piq sbdy hoie,#ibnu nwvY sB nIc jwiq hY, ibstw kw kIVw hoie.#(Awsw mÚ 3)#jwiq kw grbu n krIAhu koeI,#bRhmu ibMdy so bRhmx hoeI.#jwiq kw grbu n kir mUrK gvwrw,#ies grb qy clih bhuqu ivkwrw.#cwry brn AwKY sBukoeI,#bRhmuibMdu qy sB Epiq hoeI.#mwtI eyk sgl sMswrw,#bhu ibiD BWfy GVy kumHwrw.#pMc qqu imil dyhI kw Awkwrw,#Git viD ko krY bIcwrw.#khqu nwnk ieh jIau krmbMDu hoeI,#ibn siqgur Byty mukiq n hoeI.#(BYr mÚ 3)#jwiq jnmu nh pUCIAY, scuGru lyhu bqwie,#sw jwiq, sw piq hY, jyhy krm kmwie. (pRBw mÚ 1)#grBvws mih kulu nhI jwqI,#bRhmibMdu qy sB auqpwqI.#khury pMifq, bwmn kbky hoey,#bwmn kih kih jnmu mq Koey.#jO qUM bRwhmx bRwhmxI jwieAw,#qau Awn bwt kwhy nhI AwieAw?#qum kq bRwhmx, hm kq sUd?#hm kq lohU qum kq dUD?#khu kbIr jo bRhmu bIcwrY,#so bRhmxu khIAqu hY hmwrY. (gau kbIr)#koaU BXo muMfIAw sMnÎwsI koaU XogI BXo,#BXo bRhmcwrI koaU XqI Anumwnbo,#ihMdU AO qurk koaU rw&zI iemwm Sw&I,#mwns kI jwiq sB eykY pihcwnbo.#dyhurw msIq soeI, pUjw AO inmwj EeI,#mwns sBY eyk, pY Anyk ko pRBwv hY.#dyvqw Adyv j`C gMDRb qurk ihMdU,#nÎwry nÎwry dysn ky Bys ko suBwv hY.#eykY nYn, eykY kwn, eykY dyh, eykY bwn,#^wk bwd AwqS AO Awb ko rlwv hY.#A`lh AByK soeI, purwn AO kurwn EeI,#eykhI srUp sBY eyk hI bnwv hY.#(Akwl)#swDu krm jo purK kmwvYN,#nwm dyvqw jgq khwvYN.#kuikRq krm jy jg mY krhIN,#nwm Asur iqn ko jg DrhIN. (ivicqR)#iGau BWfw n ivcwrIAY,#BgqW jwiq snwiq n kweI.#(Bwgu, vwr 25)#ipRQIm`l Aru qulsw doie,#huqy jwiq ky B¤ly soie,#sun drSn ko qb cl Awey,#nmo krI bYTy iFg Qwey.#aur hMkwrI igrw aucwrI:-#\"eyko jwq hmwr qumwrI.\"SRIguru Amr BnÎo sun soie:-#\"jwiq pwiq guru kI nihN koie.#aupjihN jy SrIr jg mwhIN,#ien kI jwiq swc so nwhIN,#ibnsjwq ieh jrjir hoie,#Awgy jwiq jwq nih koie.#'AwgY jwiq n joru hY, AgY jIau nvy,#ijn kI lyKY piq pvY, cMgy syeI kyie. '#iem SRI nwnk bwk aucwrw,#Awgy jwiq n jor isDwrw,#aupjY qun ieqhI ibnsMqy,#Awgy sMg n iksy clMqy.#ismrÎo ijn siqnwmu sdIvw,#is`Kn syv krI mn nIvW,#iqn kI pq lyKy prjwie,#jwiq kujwiq n prKih kwie.\" (gupRsU)#3. kul. vMS. \"PWDI lgI jwiq Phwiein.\" (vwr mlw mÚ 1) 4. goqR. goq[ 5. cmylI[ 6. jwXPl[ 7. isRis†. m^lUkæwq. \"joiq kI jwiq, jwiq kI joqI.\" (gau kbIr) pRkwSrUp krqwr dI isRis† dI jo roSn bu`iD hY. \"jwiq mih joiq, joiq mih jwqw.\" (vwr Awsw) isri† iv`c sRs†w iv`c isRs†I hY, isRis†[ 8. dyKo, sÍBwvoikœ.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਨਮ. ਉਤਪੱਤਿ। ੨. ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਵੰਡ. ਰੋਟੀ ਬੇਟੀ ਦੀ ਸਾਂਝ ਵਾਲੀ ਬਰਾਦਰੀਆਂ ਦੀ ਵੰਡ. ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਸਲੀ ਭੇਦ, ਭੌਗੋਲਿਕ ਭੇਦ, ਇਤਿਹਾਸੀ ਵੈਰ, ਕਿਰਤ ਵਿਹਾਰ ਦੇ ਭੇਦ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਹਨ. ਜਾਤਿ ਦੀ ਵੰਡ ਕਿਸੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਦੇਸਾਂ ਅਤੇ ਧਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਹਿੰਦੂਆਂ ਵਿੱਚ ਹੱਦੋਂ ਵਧਕੇ ਹੈ.#ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਜਾਤਿ ਦੇ ਅਗ੍ਯਾਨ ਭਰੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਜਾਣਕੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਵਾਜ਼ ਉਠਾਈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਚਰਕੇ ਆਪਣੀ ਪਵਿਤ੍ਰ ਬਾਣੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕਰਾਇਆ ਕਿ ਸਾਰੀ ਮਨੁੱਖ ਜਾਤਿ ਉਸ ਇੱਕ ਪਿਤਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਹੈ. ਉੱਚ ਅਤੇ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਕੇਵਲ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਹੈ, ਯਥਾ- ਜਾਣਹੁ ਜੋਤਿ, ਨ ਪੂਛਹੁ ਜਾਤੀ, ਆਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਹੇ।#(ਆਸਾ ਮਃ ੧)#ਆਗੈ ਜਾਤਿ ਰੂਪੁ ਨ ਜਾਇ।ਤੇਹਾ ਹੋਵੈ ਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ.#(ਆਸਾ ਮਃ ੩)#ਭਗਤਿ ਰਤੇ ਸੇ ਊਤਮਾ, ਜਤਿ ਪਤਿ ਸਬਦੇ ਹੋਇ,#ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਸਭ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਹੈ, ਬਿਸਟਾ ਕਾ ਕੀੜਾ ਹੋਇ.#(ਆਸਾ ਮਃ ੩)#ਜਾਤਿ ਕਾ ਗਰਬੁ ਨ ਕਰੀਅਹੁ ਕੋਈ,#ਬ੍ਰਹਮੁ ਬਿੰਦੇ ਸੋ ਬ੍ਰਹਮਣ ਹੋਈ.#ਜਾਤਿ ਕਾ ਗਰਬੁ ਨ ਕਰਿ ਮੂਰਖ ਗਵਾਰਾ,#ਇਸ ਗਰਬ ਤੇ ਚਲਹਿ ਬਹੁਤੁ ਵਿਕਾਰਾ.#ਚਾਰੇ ਬਰਨ ਆਖੈ ਸਭੁਕੋਈ,#ਬ੍ਰਹਮੁਬਿੰਦੁ ਤੇ ਸਭ ਓਪਤਿ ਹੋਈ.#ਮਾਟੀ ਏਕ ਸਗਲ ਸੰਸਾਰਾ,#ਬਹੁ ਬਿਧਿ ਭਾਂਡੇ ਘੜੇ ਕੁਮ੍ਹਾਰਾ.#ਪੰਚ ਤਤੁ ਮਿਲਿ ਦੇਹੀ ਕਾ ਆਕਾਰਾ,#ਘਟਿ ਵਧਿ ਕੋ ਕਰੈ ਬੀਚਾਰਾ.#ਕਹਤੁ ਨਾਨਕ ਇਹ ਜੀਉ ਕਰਮਬੰਧੁ ਹੋਈ,#ਬਿਨ ਸਤਿਗੁਰ ਭੇਟੇ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ.#(ਭੈਰ ਮਃ ੩)#ਜਾਤਿ ਜਨਮੁ ਨਹ ਪੂਛੀਐ, ਸਚੁਘਰੁ ਲੇਹੁ ਬਤਾਇ,#ਸਾ ਜਾਤਿ, ਸਾ ਪਤਿ ਹੈ, ਜੇਹੇ ਕਰਮ ਕਮਾਇ. (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੧)#ਗਰਭਵਾਸ ਮਹਿ ਕੁਲੁ ਨਹੀ ਜਾਤੀ,#ਬ੍ਰਹਮਬਿੰਦੁ ਤੇ ਸਭ ਉਤਪਾਤੀ.#ਕਹੁਰੇ ਪੰਡਿਤ, ਬਾਮਨ ਕਬਕੇ ਹੋਏ,#ਬਾਮਨ ਕਹਿ ਕਹਿ ਜਨਮੁ ਮਤ ਖੋਏ.#ਜੌ ਤੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਜਾਇਆ,#ਤਉ ਆਨ ਬਾਟ ਕਾਹੇ ਨਹੀ ਆਇਆ?#ਤੁਮ ਕਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਹਮ ਕਤ ਸੂਦ?#ਹਮ ਕਤ ਲੋਹੂ ਤੁਮ ਕਤ ਦੂਧ?#ਕਹੁ ਕਬੀਰ ਜੋ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬੀਚਾਰੈ,#ਸੋ ਬ੍ਰਹਮਣੁ ਕਹੀਅਤੁ ਹੈ ਹਮਾਰੈ. (ਗਉ ਕਬੀਰ)#ਕੋਊ ਭਯੋ ਮੁੰਡੀਆ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਕੋਊ ਯੋਗੀ ਭਯੋ,#ਭਯੋ ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ ਕੋਊ ਯਤੀ ਅਨੁਮਾਨਬੋ,#ਹਿੰਦੂ ਔ ਤੁਰਕ ਕੋਊ ਰਾਫ਼ਜ਼ੀ ਇਮਾਮ ਸ਼ਾਫ਼ੀ,#ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤਿ ਸਭ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ.#ਦੇਹੁਰਾ ਮਸੀਤ ਸੋਈ, ਪੂਜਾ ਔ ਨਿਮਾਜ ਓਈ,#ਮਾਨਸ ਸਭੈ ਏਕ, ਪੈ ਅਨੇਕ ਕੋ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੈ.#ਦੇਵਤਾ ਅਦੇਵ ਜੱਛ ਗੰਧ੍ਰਬ ਤੁਰਕ ਹਿੰਦੂ,#ਨ੍ਯਾਰੇ ਨ੍ਯਾਰੇ ਦੇਸਨ ਕੇ ਭੇਸ ਕੋ ਸੁਭਾਵ ਹੈ.#ਏਕੈ ਨੈਨ, ਏਕੈ ਕਾਨ, ਏਕੈ ਦੇਹ, ਏਕੈ ਬਾਨ,#ਖ਼ਾਕ ਬਾਦ ਆਤਸ਼ ਔ ਆਬ ਕੋ ਰਲਾਵ ਹੈ.#ਅੱਲਹ ਅਭੇਖ ਸੋਈ, ਪੁਰਾਨ ਔ ਕੁਰਾਨ ਓਈ,#ਏਕਹੀ ਸਰੂਪ ਸਭੈ ਏਕ ਹੀ ਬਨਾਵ ਹੈ.#(ਅਕਾਲ)#ਸਾਧੁ ਕਰਮ ਜੋ ਪੁਰਖ ਕਮਾਵੈਂ,#ਨਾਮ ਦੇਵਤਾ ਜਗਤ ਕਹਾਵੈਂ.#ਕੁਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮ ਜੇ ਜਗ ਮੈ ਕਰਹੀਂ,#ਨਾਮ ਅਸੁਰ ਤਿਨ ਕੋ ਜਗ ਧਰਹੀਂ. (ਵਿਚਿਤ੍ਰ)#ਘਿਉ ਭਾਂਡਾ ਨ ਵਿਚਾਰੀਐ,#ਭਗਤਾਂ ਜਾਤਿ ਸਨਾਤਿ ਨ ਕਾਈ.#(ਭਾਗੁ, ਵਾਰ ੨੫)#ਪ੍ਰਿਥੀਮੱਲ ਅਰੁ ਤੁਲਸਾ ਦੋਇ,#ਹੁਤੇ ਜਾਤਿ ਕੇ ਭੱਲੇ ਸੋਇ,#ਸੁਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕੋ ਤਬ ਚਲ ਆਏ,#ਨਮੋ ਕਰੀ ਬੈਠੇ ਢਿਗ ਥਾਏ.#ਉਰ ਹੰਕਾਰੀ ਗਿਰਾ ਉਚਾਰੀ:-#\"ਏਕੋ ਜਾਤ ਹਮਾਰ ਤੁਮਾਰੀ.\"ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੁ ਅਮਰ ਭਨ੍ਯੋ ਸੁਨ ਸੋਇ:-#\"ਜਾਤਿ ਪਾਤਿ ਗੁਰੁ ਕੀ ਨਹਿਂ ਕੋਇ.#ਉਪਜਹਿਂ ਜੇ ਸ਼ਰੀਰ ਜਗ ਮਾਹੀਂ,#ਇਨ ਕੀ ਜਾਤਿ ਸਾਚ ਸੋ ਨਾਹੀਂ,#ਬਿਨਸਜਾਤ ਇਹ ਜਰਜਰਿ ਹੋਇ,#ਆਗੇ ਜਾਤਿ ਜਾਤ ਨਹਿ ਕੋਇ.#'ਆਗੈ ਜਾਤਿ ਨ ਜੋਰੁ ਹੈ, ਅਗੈ ਜੀਉ ਨਵੇ,#ਜਿਨ ਕੀ ਲੇਖੈ ਪਤਿ ਪਵੈ, ਚੰਗੇ ਸੇਈ ਕੇਇ. '#ਇਮ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਬਾਕ ਉਚਾਰਾ,#ਆਗੇ ਜਾਤਿ ਨ ਜੋਰ ਸਿਧਾਰਾ,#ਉਪਜੈ ਤੁਨ ਇਤਹੀ ਬਿਨਸੰਤੇ,#ਆਗੇ ਸੰਗ ਨ ਕਿਸੇ ਚਲੰਤੇ.#ਸਿਮਰ੍ਯੋ ਜਿਨ ਸਤਿਨਾਮੁ ਸਦੀਵਾ,#ਸਿੱਖਨ ਸੇਵ ਕਰੀ ਮਨ ਨੀਵਾਂ,#ਤਿਨ ਕੀ ਪਤ ਲੇਖੇ ਪਰਜਾਇ,#ਜਾਤਿ ਕੁਜਾਤਿ ਨ ਪਰਖਹਿ ਕਾਇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#੩. ਕੁਲ. ਵੰਸ਼. \"ਫਾਂਧੀ ਲਗੀ ਜਾਤਿ ਫਹਾਇਨਿ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧) ੪. ਗੋਤ੍ਰ. ਗੋਤ। ੫. ਚਮੇਲੀ। ੬. ਜਾਯਫਲ। ੭. ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ. ਮਖ਼ਲੂਕ਼ਾਤ. \"ਜੋਤਿ ਕੀ ਜਾਤਿ, ਜਾਤਿ ਕੀ ਜੋਤੀ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਰੂਪ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਦੀ ਜੋ ਰੋਸ਼ਨ ਬੁੱਧਿ ਹੈ. \"ਜਾਤਿ ਮਹਿ ਜੋਤਿ, ਜੋਤਿ ਮਹਿ ਜਾਤਾ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ਸਿਰ੍ਸ੍ਟਿ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਸ੍ਟਾ ਵਿੱਚ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟੀ ਹੈ, ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿ। ੮. ਦੇਖੋ, ਸ੍ਵਭਾਵੋਕ੍ਤਿ."},{"id":28805,"word":"jwqy","wordUni":"ਜਾਤੇ","definition":"jWdy, gmn krdy[ 2. jwxy. smJy. \"gurpRswid kwhU jwqy.\" (dyv mÚ 5) 3. jb sy. jb qy. \"jwqy swDUsrix ghI[ sWiq shj min BieE pRgwsw.\" (swr mÚ 5) 4. jW qy. ijs sy. ijs qoN \"hoie jw qy qyrY nwie vwsw.\" (soihlw) 5. dyKo, XWqy.","definitionUni":"ਜਾਂਦੇ, ਗਮਨ ਕਰਦੇ। ੨. ਜਾਣੇ. ਸਮਝੇ. \"ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਕਾਹੂ ਜਾਤੇ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫) ੩. ਜਬ ਸੇ. ਜਬ ਤੇ. \"ਜਾਤੇ ਸਾਧੂਸਰਣਿ ਗਹੀ। ਸਾਂਤਿ ਸਹਜ ਮਨਿ ਭਇਓ ਪ੍ਰਗਾਸਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੪. ਜਾਂ ਤੇ. ਜਿਸ ਸੇ. ਜਿਸ ਤੋਂ \"ਹੋਇ ਜਾ ਤੇ ਤੇਰੈ ਨਾਇ ਵਾਸਾ.\" (ਸੋਹਿਲਾ) ੫. ਦੇਖੋ, ਯਾਂਤੇ."},{"id":28880,"word":"jwp","wordUni":"ਜਾਪ","definition":"sM. sMgÎw- vwhgurU dy nwm AQvw iksy mMqR dw jpxw. jp[ 2. BweI gurdws jI ny jpujI dy QW BI jwp Sbd vriqAw hY. \"AMimRq vyly jwp aucwrw.\" (vwr 1) 3. gÎwn. dyKo, gÎp Dw[ 4. dyKo, jwpjI. \"jp jwp jpy ibnw jo jyvY prswd[ so ivstw kw ikrm huie.\" xxx (rihq) 5. dyKo, jwip[ 6. dyKo, jwpn[ 7. dyKo, jwpy 2.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਾਹਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਜਪਣਾ. ਜਪ। ੨. ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਪੁਜੀ ਦੇ ਥਾਂ ਭੀ ਜਾਪ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਹੈ. \"ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਜਾਪ ਉਚਾਰਾ.\" (ਵਾਰ ੧) ੩. ਗ੍ਯਾਨ. ਦੇਖੋ, ਗ੍ਯਪ ਧਾ। ੪. ਦੇਖੋ, ਜਾਪਜੀ. \"ਜਪ ਜਾਪ ਜਪੇ ਬਿਨਾ ਜੋ ਜੇਵੈ ਪਰਸਾਦ। ਸੋ ਵਿਸਟਾ ਕਾ ਕਿਰਮ ਹੁਇ.\" xxx (ਰਹਿਤ) ੫. ਦੇਖੋ, ਜਾਪਿ। ੬. ਦੇਖੋ, ਜਾਪਨ। ੭. ਦੇਖੋ, ਜਾਪੇ ੨."},{"id":28899,"word":"jwpwn","wordUni":"ਜਾਪਾਨ","definition":"ie`k pRis`D dyS, jo SWq mhwswgr (Pacific Ocean) iv`c twpUAW dI lVI pur Awbwd hY. ies ƒ jwpwnI \"in`pwn\" AwKdy hn, ijs dw ArQ pUrbI DrqI hY. ies dI sqh bhuq krky phwVI hY, ies iv`c AnykW juAwlwmuKI prbq, pRjÍilq Ar buJy hoey mOjUd hn. au`qr ƒ C`fky hr pwsy Aksr BUcwl AwauNdy hn. rog dUr krn vwly cSmy, ijnHW dy jl grm Aqy gMDk Awidk AOKDW nwl imilAw hoieAw hY Axigxq hn. swry dyS dw rkbw 260, 738 vrgmIl Aqy AwbwdI 77, 005, 500 hY.¹ dirAw lMbweI iv`c G`t hn, pr vyg iv`c Aiq pRbl hn. hunHwl iv`c bhuqw mINh Aqy br&W dy ipGlx dy kwrx ienHW iv`c hVH Aw jWdy hn. ieh (dirAw) AwbpwSI leI lwBdwiek hn pr jhwjrwnI leI au`qm nhIN. Awbohvw Anyk pRkwr dI hY. pRis`D au`qrI ih`isAW iv`c (isAwl iv`c) hrwrq G`t qoN G`t pMj drjy (&wirnhweIt)²qk hyTW Aw jWdI hY, Ar hunHwl iv`c msW 80 qk cVHdI hY. d`Kx iv`c 42 qoN hyTW, Ar 98 qoN au`pr nhIN huMdI. brKw au`qr iv`c 40 ieMc Ar d`Kx iv`c 80 ieMc q`k huMdI hY, pr keI QweIN 150 ieMc q`k BI A`pV pYNdI hY.#jwpwn dI mu`K iqjwrq KyqI, rySm, jMgl Aqy m`CI sMbMDI hY. mulk dw bhuq ih`sw AYsw hY ij¤Qy zrwieq nhIN huMdI, ikauNik aunHIN QweIN loVvMdw swmwn bh`m nhIN phuc skdw.#ies dyS iv`c Anyk pRkwr dIAW byAMq KwxW hn, ijnHW qoN Apwr lwB ho irhw hY. jwpwn iv`c mzdUrI bhuq ssqI hY, ijs krky kwr^wny CyqI kwmXwb huMdy hn, aUNnI, sUqI, Aqy rySmI bjwjI, rOZnI l`kV Ar lohy dw kMm, sIqlpwtI dIAW ickW, ctweIAW Aqy prdy, drIAW, glIcy, cInI BWfy, bWs Aqy bYq dy swmwn, dIvwslweIAW, k`c, CqrIAW, p¤Ky, lohy Aqy Pulwd dIAW cIzW, Aqy iKfwauxy jwpwnI bxwauNdy Ar prdysW iv`c G`ldy hn.#jwpwnI mMgol jwiq iv¤coN hn. ieh vfy pRsMnic`q Aqy ivcwrSIl hn. ienHW iv`c shnSkiq kmwl dI hY, Ar &zUl^rcI G`t hY. sBÎqw dy inXm pwlx iv`c vfy p¤ky hn. t`brW iv`c pMjW (mnuKW) dw hoxw swDwrx qoN v`D smiJAw jWdw hY. jwpwnIAW dw pUrw k`d, AwrX jwqIAW dy lokW qoN virHAW iv`c pihlW huMdw hY. AwdmIAW dI swDwrx lMbweI pMj Put qoN ie`k Xw do ieMc au`pr huMdI hY. qIvINAW Aksr 4. Put A`T ieMc lMmIAW huMdIAW hn. qIvIAW dI kwTI (SwrIirk rcnw) kmzor huMdI hY.#jwpwn iv`c Gr nIvyN huMdy hn, do mMizlW qoN jwdw nhIN. kursIAW myz Awidk G`t vrqdy hn. BuMjy hI qSqrIAW iv`c Kwxw KWdy hn. bhuq krky cwaul KWdy Ar cwh pINdy hn. SwrIirk inrmlqw iv`c jwpwnI, pRwcIn imsrIAW vW| Aiq inXmins hn. KulHI hvw iv`c bwhr aubldy hoey jl dy KulHy guslKwny hn, ij¤Qy hr koeI sB dy swmHxy nHwauNdw hY. ieh ivSys rsm hI BwvyN qucw dy rogW dw kwrx hovy jo jwpwn iv`c jwdw hn. hor rog idl dI bImwrI, bdhzmI, koVH Aqy PIlpwd hn. KylW Aqy vrizS leI kuSqI, jwdUgrI Aqy ku`d B`j dw irvwj hY. pr sB qoN ivlkx 'jU ijtsU' (ie`k pRkwr dI AYsI dwaupyc vwlI kuSqI, ijs iv`c ivroDI dw swrw qRwx qy jor Awpxy hI Gwq leI Krc hovy) hY, jo msIh dy jnm qoN BI 25 swl pihlW AwrMB hoeI dsdy hn.#qwlIm, Cy qoN cOdW brs dy drimAWn b`icAW leI, AwvSÎk hY. mu`Fly mdrisAW dI sMKXw krIbn C`bI hzwr hY. hunrI mdrsy s`q hzwr Cy sO hn. ikMfrgwrtn³ dy mdrsy s`q hzwr Cy sO pYNqI hn. imfl skUl iqMn so vIh hn. mu`Fly mdrisAW iv`c sdwcwr, jwpwnI Bwsw, gixq, BUgolivdÎw, Aqy ieiqhws Awidk pVHwauNdy, Ar vrzS isKwauNdy hn. au`c mdrisAW dI pVHweI iv`c auprly mzmUnW qoN Cu`t, cInI Bwsw, AMgRyzI, PrWsIsI, jrmn, ryKwgixq, pdwrQivdÎw, Aqy rwjnIqI Awidk ivsy Swiml hn. kuVIAW leI sO qoN au`pr au`c (hweI) skUl hn. rwjDwnI (tokIE) iv`c kuVIAW leI ie`k mhwivdÎwlX BI hY, ijs iv`c ausqwnIAW iqAwr huMdIAW hn. tokIE iv`c qImIAW dw ie`k hor mhwivdÎwlX hY, ijs ƒ \"nwrI ivSÍivdÎwlX\" AwKdy hn. tokIE, ikEto, tohokU, h¤kyfo, Ar ikDUSIE iv`c sB qoN vfy Ar rwjrikq ivSÍivdÎwlX hn.#jwpwn dw srkwrI mq koeI nhIN, sB DrmW ƒ smidRis† nwl vyiKAw jWdw hY. iSMto Drm Aqy bu`Dmq dI AiDkqw hY. ienHW dohW dIAW bwrW bwrW sMpRdwvW hn. dyS dw pRwcIn mq iSMto hY, bu`Dmq sn 552 eIsvI iv`c korIAw qoN AwieAw hY. Dwrimk auqsv mnwaux iv`c jwpwnIAW dI pRis`D ivSysqw hY.#iSMtomMidr igxqI iv`c kw&I hn, pr sw`dw hn. bO`DmMidrW dIAW iemwrqW Aiq suMdr qy ivSwl hn. bO`D rIqIAW BI iSMtorIqIAW qoN AiDk SoBnIk hn. vfy lokW iv`c AnykW hI knPUsImq (Confucianism) dy AnuXwXI BI hn.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਦੇਸ਼, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ (Pacific Ocean) ਵਿੱਚ ਟਾਪੂਆਂ ਦੀ ਲੜੀ ਪੁਰ ਆਬਾਦ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਪਾਨੀ \"ਨਿੱਪਾਨ\" ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਪੂਰਬੀ ਧਰਤੀ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਸਤਹ ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਪਹਾੜੀ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਜੁਆਲਾਮੁਖੀ ਪਰਬਤ, ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਅਰ ਬੁਝੇ ਹੋਏ ਮੌਜੂਦ ਹਨ. ਉੱਤਰ ਨੂੰ ਛੱਡਕੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਅਕਸਰ ਭੂਚਾਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚਸ਼ਮੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਲ ਗਰਮ ਅਤੇ ਗੰਧਕ ਆਦਿਕ ਔਖਧਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਣਗਿਣਤ ਹਨ. ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਰਕਬਾ ੨੬੦, ੭੩੮ ਵਰਗਮੀਲ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ੭੭, ੦੦੫, ੫੦੦ ਹੈ.¹ ਦਰਿਆ ਲੰਬਾਈ ਵਿੱਚ ਘੱਟ ਹਨ, ਪਰ ਵੇਗ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਪ੍ਰਬਲ ਹਨ. ਹੁਨ੍ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤਾ ਮੀਂਹ ਅਤੇ ਬਰਫ਼ਾਂ ਦੇ ਪਿਘਲਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਹੜ੍ਹ ਆ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ (ਦਰਿਆ) ਆਬਪਾਸ਼ੀ ਲਈ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ ਪਰ ਜਹਾਜਰਾਨੀ ਲਈ ਉੱਤਮ ਨਹੀਂ. ਆਬੋਹਵਾ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਹੈ. ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉੱਤਰੀ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ (ਸਿਆਲ ਵਿੱਚ) ਹਰਾਰਤ ਘੱਟ ਤੋਂ ਘੱਟ ਪੰਜ ਦਰਜੇ (ਫ਼ਾਰਿਨਹਾਈਟ)²ਤਕ ਹੇਠਾਂ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਹੁਨ੍ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮਸਾਂ ੮੦ ਤਕ ਚੜ੍ਹਦੀ ਹੈ. ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ੪੨ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ, ਅਰ ੯੮ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ. ਬਰਖਾ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ੪੦ ਇੰਚ ਅਰ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ੮੦ ਇੰਚ ਤੱਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਥਾਈਂ ੧੫੦ ਇੰਚ ਤੱਕ ਭੀ ਅੱਪੜ ਪੈਂਦੀ ਹੈ.#ਜਾਪਾਨ ਦੀ ਮੁੱਖ ਤਿਜਾਰਤ ਖੇਤੀ, ਰੇਸ਼ਮ, ਜੰਗਲ ਅਤੇ ਮੱਛੀ ਸੰਬੰਧੀ ਹੈ. ਮੁਲਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਐਸਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਜ਼ਰਾਇਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹੀਂ ਥਾਈਂ ਲੋੜਵੰਦਾ ਸਾਮਾਨ ਬਹੱਮ ਨਹੀਂ ਪਹੁਚ ਸਕਦਾ.#ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਬੇਅੰਤ ਖਾਣਾਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਪਾਰ ਲਾਭ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਮਜ਼ਦੂਰੀ ਬਹੁਤ ਸਸਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕਾਰਖ਼ਾਨੇ ਛੇਤੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਊਂਨੀ, ਸੂਤੀ, ਅਤੇ ਰੇਸ਼ਮੀ ਬਜਾਜੀ, ਰੌਗ਼ਨੀ ਲੱਕੜ ਅਰ ਲੋਹੇ ਦਾ ਕੰਮ, ਸੀਤਲਪਾਟੀ ਦੀਆਂ ਚਿਕਾਂ, ਚਟਾਈਆਂ ਅਤੇ ਪਰਦੇ, ਦਰੀਆਂ, ਗਲੀਚੇ, ਚੀਨੀ ਭਾਂਡੇ, ਬਾਂਸ ਅਤੇ ਬੈਤ ਦੇ ਸਾਮਾਨ, ਦੀਵਾਸਲਾਈਆਂ, ਕੱਚ, ਛਤਰੀਆਂ, ਪੱਖੇ, ਲੋਹੇ ਅਤੇ ਫੁਲਾਦ ਦੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ, ਅਤੇ ਖਿਡਾਉਣੇ ਜਾਪਾਨੀ ਬਣਾਉਂਦੇ ਅਰ ਪਰਦੇਸਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਲਦੇ ਹਨ.#ਜਾਪਾਨੀ ਮੰਗੋਲ ਜਾਤਿ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ. ਇਹ ਵਡੇ ਪ੍ਰਸੰਨਚਿੱਤ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਨਸ਼ਕਤਿ ਕਮਾਲ ਦੀ ਹੈ, ਅਰ ਫ਼ਜ਼ੂਲਖ਼ਰਚੀ ਘੱਟ ਹੈ. ਸਭ੍ਯਤਾ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪਾਲਣ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਪੱਕੇ ਹਨ. ਟੱਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਂ (ਮਨੁਖਾਂ) ਦਾ ਹੋਣਾ ਸਾਧਾਰਣ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਕੱਦ, ਆਰਯ ਜਾਤੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਆਦਮੀਆਂ ਦੀ ਸਾਧਾਰਣ ਲੰਬਾਈ ਪੰਜ ਫੁਟ ਤੋਂ ਇੱਕ ਯਾ ਦੋ ਇੰਚ ਉੱਪਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਤੀਵੀਂਆਂ ਅਕਸਰ ੪. ਫੁਟ ਅੱਠ ਇੰਚ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਤੀਵੀਆਂ ਦੀ ਕਾਠੀ (ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਰਚਨਾ) ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਘਰ ਨੀਵੇਂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਦੋ ਮੰਜ਼ਿਲਾਂ ਤੋਂ ਜਾਦਾ ਨਹੀਂ. ਕੁਰਸੀਆਂ ਮੇਜ਼ ਆਦਿਕ ਘੱਟ ਵਰਤਦੇ ਹਨ. ਭੁੰਜੇ ਹੀ ਤਸ਼ਤਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਖਾਂਦੇ ਹਨ. ਬਹੁਤ ਕਰਕੇ ਚਾਉਲ ਖਾਂਦੇ ਅਰ ਚਾਹ ਪੀਂਦੇ ਹਨ. ਸ਼ਾਰੀਰਿਕ ਨਿਰਮਲਤਾ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀ, ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਿਸਰੀਆਂ ਵਾਂਙ ਅਤਿ ਨਿਯਮਨਿਸ੍ਠ ਹਨ. ਖੁਲ੍ਹੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਉਬਲਦੇ ਹੋਏ ਜਲ ਦੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਗੁਸਲਖਾਨੇ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਹਰ ਕੋਈ ਸਭ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਨ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ ਰਸਮ ਹੀ ਭਾਵੇਂ ਤੁਚਾ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਵੇ ਜੋ ਜਾਪਾਨ ਵਿੱਚ ਜਾਦਾ ਹਨ. ਹੋਰ ਰੋਗ ਦਿਲ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀ, ਬਦਹਜ਼ਮੀ, ਕੋੜ੍ਹ ਅਤੇ ਫੀਲਪਾਦ ਹਨ. ਖੇਲਾਂ ਅਤੇ ਵਰਜ਼ਿਸ਼ ਲਈ ਕੁਸ਼ਤੀ, ਜਾਦੂਗਰੀ ਅਤੇ ਕੁੱਦ ਭੱਜ ਦਾ ਰਿਵਾਜ ਹੈ. ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਿਲਕ੍ਸ਼੍‍ਣ 'ਜੂ ਜਿਟਸੂ' (ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਐਸੀ ਦਾਉਪੇਚ ਵਾਲੀ ਕੁਸ਼ਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਤ੍ਰਾਣ ਤੇ ਜੋਰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਘਾਤ ਲਈ ਖਰਚ ਹੋਵੇ) ਹੈ, ਜੋ ਮਸੀਹ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਭੀ ੨੫ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਆਰੰਭ ਹੋਈ ਦਸਦੇ ਹਨ.#ਤਾਲੀਮ, ਛੇ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਬਰਸ ਦੇ ਦਰਮਿਆਂਨ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ, ਆਵਸ਼੍ਯਕ ਹੈ. ਮੁੱਢਲੇ ਮਦਰਸਿਆਂ ਦੀ ਸੰਖਯਾ ਕਰੀਬਨ ਛੱਬੀ ਹਜ਼ਾਰ ਹੈ. ਹੁਨਰੀ ਮਦਰਸੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇ ਸੌ ਹਨ. ਕਿੰਡਰਗਾਰਟਨ³ ਦੇ ਮਦਰਸੇ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਛੇ ਸੌ ਪੈਂਤੀ ਹਨ. ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ ਤਿੰਨ ਸੋ ਵੀਹ ਹਨ. ਮੁੱਢਲੇ ਮਦਰਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਦਾਚਾਰ, ਜਾਪਾਨੀ ਭਾਸਾ, ਗਣਿਤ, ਭੂਗੋਲਵਿਦ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿਕ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੇ, ਅਰ ਵਰਜ਼ਸ਼ ਸਿਖਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਉੱਚ ਮਦਰਸਿਆਂ ਦੀ ਪੜ੍ਹਾਈ ਵਿੱਚ ਉਪਰਲੇ ਮਜ਼ਮੂਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਚੀਨੀ ਭਾਸਾ, ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ, ਫਰਾਂਸੀਸੀ, ਜਰਮਨ, ਰੇਖਾਗਣਿਤ, ਪਦਾਰਥਵਿਦ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਆਦਿਕ ਵਿਸੇ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹਨ. ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਸੌ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਉੱਚ (ਹਾਈ) ਸਕੂਲ ਹਨ. ਰਾਜਧਾਨੀ (ਟੋਕੀਓ) ਵਿੱਚ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਭੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉਸਤਾਨੀਆਂ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ. ਟੋਕੀਓ ਵਿੱਚ ਤੀਮੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹਾਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ \"ਨਾਰੀ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ\" ਆਖਦੇ ਹਨ. ਟੋਕੀਓ, ਕਿਓਟੋ, ਟੋਹੋਕੂ, ਹੱਕੇਡੋ, ਅਰ ਕਿਧੂਸ਼ੀਓ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡੇ ਅਰ ਰਾਜਰਕ੍ਸ਼ਿਤ ਵਿਸ਼੍ਵਵਿਦ੍ਯਾਲਯ ਹਨ.#ਜਾਪਾਨ ਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਮਤ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਸਭ ਧਰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਮਦ੍ਰਿਸ੍ਟਿ ਨਾਲ ਵੇਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਸ਼ਿੰਟੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਬੁੱਧਮਤ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਬਾਰਾਂ ਸੰਪ੍ਰਦਾਵਾਂ ਹਨ. ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਤ ਸ਼ਿੰਟੋ ਹੈ, ਬੁੱਧਮਤ ਸਨ ੫੫੨ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਕੋਰੀਆ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ. ਧਾਰਮਿਕ ਉਤਸਵ ਮਨਾਉਣ ਵਿੱਚ ਜਾਪਾਨੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਹੈ.#ਸ਼ਿੰਟੋਮੰਦਿਰ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਕਾਫ਼ੀ ਹਨ, ਪਰ ਸਾੱਦਾ ਹਨ. ਬੌੱਧਮੰਦਿਰਾਂ ਦੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤਿ ਸੁੰਦਰ ਤੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਹਨ. ਬੌੱਧ ਰੀਤੀਆਂ ਭੀ ਸ਼ਿੰਟੋਰੀਤੀਆਂ ਤੋਂ ਅਧਿਕ ਸ਼ੋਭਨੀਕ ਹਨ. ਵਡੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਕਨਫੂਸੀਮਤ (Confucianism) ਦੇ ਅਨੁਯਾਯੀ ਭੀ ਹਨ."},{"id":28924,"word":"jWbvwn","wordUni":"ਜਾਂਬਵਾਨ","definition":"sM. जाम्बवान- जामम्बन्त् ir`CW dw srdwr, jo rwmcMdR jI dw lMkw dy Xu`D iv`c BwrI shwiek sI. Bwgvq Anuswr ies dI puqRI jWbvqI nwl ikRsn jI ny SwdI kIqI sI. vwlmIk kWf 1. AÚ 17. iv`c lyK hY ik bRhmwny ie`k vwr AvwsI (jMBweI) leI, qd mUMh iv¤coN jWbwvwn pYdw hoieAw.","definitionUni":"ਸੰ. जाम्बवान- जामम्बन्त् ਰਿੱਛਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ, ਜੋ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਲੰਕਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਹਾਇਕ ਸੀ. ਭਾਗਵਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਜਾਂਬਵਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ. ਵਾਲਮੀਕ ਕਾਂਡ ੧. ਅਃ ੧੭. ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ੍ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਵਾਸੀ (ਜੰਭਾਈ) ਲਈ, ਤਦ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂਬਾਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ."},{"id":28925,"word":"jWbvMq","wordUni":"ਜਾਂਬਵੰਤ","definition":"sM. जाम्बवान- जामम्बन्त् ir`CW dw srdwr, jo rwmcMdR jI dw lMkw dy Xu`D iv`c BwrI shwiek sI. Bwgvq Anuswr ies dI puqRI jWbvqI nwl ikRsn jI ny SwdI kIqI sI. vwlmIk kWf 1. AÚ 17. iv`c lyK hY ik bRhmwny ie`k vwr AvwsI (jMBweI) leI, qd mUMh iv¤coN jWbwvwn pYdw hoieAw.","definitionUni":"ਸੰ. जाम्बवान- जामम्बन्त् ਰਿੱਛਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ, ਜੋ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਲੰਕਾ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਸਹਾਇਕ ਸੀ. ਭਾਗਵਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਜਾਂਬਵਤੀ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਸੀ. ਵਾਲਮੀਕ ਕਾਂਡ ੧. ਅਃ ੧੭. ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ੍ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਵਾਸੀ (ਜੰਭਾਈ) ਲਈ, ਤਦ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਂਬਾਵਾਨ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ."},{"id":28930,"word":"jwm","wordUni":"ਜਾਮ","definition":"sMgÎw- Xm. kwl. \"tlih jwm ky dUq iqh ju swDU sMig smwih.\" (bwvn) 2. jnm. auqp`iq. \"Aink join jnmY mir jwm.\" (suKmnI) 3. Xwm. Xm dw. Xm dw dUq. Xmgx. \"mIq sjx sB jwm.\" (bwrhmwhw mwJ) swry XmdUqrUp hn. \"Awdr dyvq jwm.\" (jYq mÚ 5) Xmgx Apmwn krn dI QW, Awdr idMdy hn[ 4. isMDI. sMgÎw- srdwr. srkrdw[ 5. sM. याम sMgÎw- pihr. iqMn GMtw pRmwx kwl[6 Aæ. [جام] cWdI dw ipAwlw[ 7. Srwb pIx dw pwqR[ 8. sRI gurU Arjn dyv dw ie`k isdkI is`K.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯਮ. ਕਾਲ. \"ਟਲਹਿ ਜਾਮ ਕੇ ਦੂਤ ਤਿਹ ਜੁ ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਸਮਾਹਿ.\" (ਬਾਵਨ) ੨. ਜਨਮ. ਉਤਪੱਤਿ. \"ਅਨਿਕ ਜੋਨਿ ਜਨਮੈ ਮਰਿ ਜਾਮ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਯਾਮ. ਯਮ ਦਾ. ਯਮ ਦਾ ਦੂਤ. ਯਮਗਣ. \"ਮੀਤ ਸਜਣ ਸਭ ਜਾਮ.\" (ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਮਾਝ) ਸਾਰੇ ਯਮਦੂਤਰੂਪ ਹਨ. \"ਆਦਰ ਦੇਵਤ ਜਾਮ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫) ਯਮਗਣ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ, ਆਦਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ੪. ਸਿੰਧੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਰਦਾਰ. ਸਰਕਰਦਾ। ੫. ਸੰ. याम ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਹਿਰ. ਤਿੰਨ ਘੰਟਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਕਾਲ।੬ ਅ਼. [جام] ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਪਿਆਲਾ। ੭. ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ। ੮. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਦਕੀ ਸਿੱਖ."},{"id":29155,"word":"ijn iknY","wordUni":"ਜਿਨ ਕਿਨੈ","definition":"srv- ijs iksy ny. \"ijn iknY pwieAw swDusMgqI.\" (sRI mÚ 3)","definitionUni":"ਸਰਵ- ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ. \"ਜਿਨ ਕਿਨੈ ਪਾਇਆ ਸਾਧੁਸੰਗਤੀ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩)"},{"id":29296,"word":"jImxw","wordUni":"ਜੀਮਣਾ","definition":"sM. जिम Dw- Kwxw, Bojn krnw[ 2. sM. jymn. sMgÎw- Bojn Bkx krnw. pRswd Ckxw.","definitionUni":"ਸੰ. जिम ਧਾ- ਖਾਣਾ, ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ। ੨. ਸੰ. ਜੇਮਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭੋਜਨ ਭਕ੍ਸ਼੍‍ਣ ਕਰਨਾ. ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਣਾ."},{"id":29297,"word":"jImnw","wordUni":"ਜੀਮਨਾ","definition":"sM. जिम Dw- Kwxw, Bojn krnw[ 2. sM. jymn. sMgÎw- Bojn Bkx krnw. pRswd Ckxw.","definitionUni":"ਸੰ. जिम ਧਾ- ਖਾਣਾ, ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ। ੨. ਸੰ. ਜੇਮਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭੋਜਨ ਭਕ੍ਸ਼੍‍ਣ ਕਰਨਾ. ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਣਾ."},{"id":29339,"word":"jIvn","wordUni":"ਜੀਵਨ","definition":"dyKo, jIvx[ 2. izMdgI. \"jIvnsuKu sBu swD sMig.\" (iblw mÚ 5) 3. jl. \"dy jIvn jIvn suKkwrI.\" (gupRsU) 4. aupjIivkw. guzwrw[ 5. pvn[ 6. GI. iGRq[ 7. krqwr. vwhgurU[ 8. puqR[ 9. dyKo, AjUbw[ 10. BweI BgqU dw Cotw puqR, jo gurU hirrwie swihb dI syvw iv`c hæwijr irhw. ies dw dyhWq kIrqpur hoieAw. ies dw puqR sMqdws sI, ijs dI AOlwd hux Bu¤co, BweI dy c`k Awid iv`c vsdI hY.#sMqdws dy puqR- rwmisMG, PqyisMG, bKqUisMG, qKqUisMG ny dmdmy dSmyS qoN AimRq CikAw sI. dyKo, BgqU.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਜੀਵਣ। ੨. ਜ਼ਿੰਦਗੀ. \"ਜੀਵਨਸੁਖੁ ਸਭੁ ਸਾਧ ਸੰਗਿ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੩. ਜਲ. \"ਦੇ ਜੀਵਨ ਜੀਵਨ ਸੁਖਕਾਰੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਉਪਜੀਵਿਕਾ. ਗੁਜ਼ਾਰਾ। ੫. ਪਵਨ। ੬. ਘੀ. ਘ੍ਰਿਤ। ੭. ਕਰਤਾਰ. ਵਾਹਗੁਰੂ। ੮. ਪੁਤ੍ਰ। ੯. ਦੇਖੋ, ਅਜੂਬਾ। ੧੦. ਭਾਈ ਭਗਤੂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹ਼ਾਜਿਰ ਰਿਹਾ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਕੀਰਤਪੁਰ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੰਤਦਾਸ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੁਣ ਭੁੱਚੋ, ਭਾਈ ਦੇ ਚੱਕ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ.#ਸੰਤਦਾਸ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ- ਰਾਮਸਿੰਘ, ਫਤੇਸਿੰਘ, ਬਖਤੂਸਿੰਘ, ਤਖਤੂਸਿੰਘ ਨੇ ਦਮਦਮੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਭਗਤੂ."},{"id":29467,"word":"juCWdw","wordUni":"ਜੁਛਾਂਦਾ","definition":"dyKo, joSWdw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਜੋਸ਼ਾਂਦਾ."},{"id":29566,"word":"juirAw","wordUni":"ਜੁਰਿਆ","definition":"juiVAw. juVy. juVdw hY. lVy. iBVy. \"ikrqn jurIAw.\" (sUhI mÚ 5. pVqwl) kMmW iv`c juVIAw. \"swDU sMig muK jury\" (swr mÚ 5) \"hir isau jurY q inhclu cIqu.\" (gau AÚ mÚ 5. ) \"kwl isau jurY.\" (BYr kbIr)","definitionUni":"ਜੁੜਿਆ. ਜੁੜੇ. ਜੁੜਦਾ ਹੈ. ਲੜੇ. ਭਿੜੇ. \"ਕਿਰਤਨ ਜੁਰੀਆ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫. ਪੜਤਾਲ) ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆ. \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਮੁਖ ਜੁਰੇ\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਹਰਿ ਸਿਉ ਜੁਰੈ ਤ ਨਿਹਚਲੁ ਚੀਤੁ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫. ) \"ਕਾਲ ਸਿਉ ਜੁਰੈ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":29567,"word":"jurIAw","wordUni":"ਜੁਰੀਆ","definition":"juiVAw. juVy. juVdw hY. lVy. iBVy. \"ikrqn jurIAw.\" (sUhI mÚ 5. pVqwl) kMmW iv`c juVIAw. \"swDU sMig muK jury\" (swr mÚ 5) \"hir isau jurY q inhclu cIqu.\" (gau AÚ mÚ 5. ) \"kwl isau jurY.\" (BYr kbIr)","definitionUni":"ਜੁੜਿਆ. ਜੁੜੇ. ਜੁੜਦਾ ਹੈ. ਲੜੇ. ਭਿੜੇ. \"ਕਿਰਤਨ ਜੁਰੀਆ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫. ਪੜਤਾਲ) ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆ. \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਮੁਖ ਜੁਰੇ\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਹਰਿ ਸਿਉ ਜੁਰੈ ਤ ਨਿਹਚਲੁ ਚੀਤੁ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫. ) \"ਕਾਲ ਸਿਉ ਜੁਰੈ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":29568,"word":"jury","wordUni":"ਜੁਰੇ","definition":"juiVAw. juVy. juVdw hY. lVy. iBVy. \"ikrqn jurIAw.\" (sUhI mÚ 5. pVqwl) kMmW iv`c juVIAw. \"swDU sMig muK jury\" (swr mÚ 5) \"hir isau jurY q inhclu cIqu.\" (gau AÚ mÚ 5. ) \"kwl isau jurY.\" (BYr kbIr)","definitionUni":"ਜੁੜਿਆ. ਜੁੜੇ. ਜੁੜਦਾ ਹੈ. ਲੜੇ. ਭਿੜੇ. \"ਕਿਰਤਨ ਜੁਰੀਆ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫. ਪੜਤਾਲ) ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆ. \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਮੁਖ ਜੁਰੇ\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਹਰਿ ਸਿਉ ਜੁਰੈ ਤ ਨਿਹਚਲੁ ਚੀਤੁ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫. ) \"ਕਾਲ ਸਿਉ ਜੁਰੈ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":29569,"word":"jurY","wordUni":"ਜੁਰੈ","definition":"juiVAw. juVy. juVdw hY. lVy. iBVy. \"ikrqn jurIAw.\" (sUhI mÚ 5. pVqwl) kMmW iv`c juVIAw. \"swDU sMig muK jury\" (swr mÚ 5) \"hir isau jurY q inhclu cIqu.\" (gau AÚ mÚ 5. ) \"kwl isau jurY.\" (BYr kbIr)","definitionUni":"ਜੁੜਿਆ. ਜੁੜੇ. ਜੁੜਦਾ ਹੈ. ਲੜੇ. ਭਿੜੇ. \"ਕਿਰਤਨ ਜੁਰੀਆ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫. ਪੜਤਾਲ) ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀਆ. \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਮੁਖ ਜੁਰੇ\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਹਰਿ ਸਿਉ ਜੁਰੈ ਤ ਨਿਹਚਲੁ ਚੀਤੁ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੫. ) \"ਕਾਲ ਸਿਉ ਜੁਰੈ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":29719,"word":"jymn","wordUni":"ਜੇਮਨ","definition":"(sM. जिम् Dw- Kwxw, Bojn krnw) sMgÎw- jImnw. pRswd Ckxw[ 2. sM. जेमन् iv- iSromix.","definitionUni":"(ਸੰ. जिम् ਧਾ- ਖਾਣਾ, ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ) ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੀਮਨਾ. ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਣਾ। ੨. ਸੰ. जेमन् ਵਿ- ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ."},{"id":29768,"word":"jYjey","wordUni":"ਜੈਜਏ","definition":"sMgÎw- jYjYkwr. jXkwr. \"boil swDU hir jYjey.\" (Awsw CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੈਜੈਕਾਰ. ਜਯਕਾਰ. \"ਬੋਲਿ ਸਾਧੂ ਹਰਿ ਜੈਜਏ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":29798,"word":"jYdyau","wordUni":"ਜੈਦੇਉ","definition":"sM. jXdyv. ivkRmwidqÎ dy drbwr dw ie`k pMifq, ijs dw pRis`D nwm \"pkDrimsR\" hY[ 2. knOj invwsI Bojdyv bRwhmx dw puqR, jo rmwdyvI dy audr qoN kyNdUlI (ijlw bIrBUim bMgwl) iv`c pYdw hoieAw. jXdyv vYsnv mqDwrI ikRsnaupwsk sI, pr qqÍvy`qw swDUAW dI sMgiq krky krqwr dw AnMn syvk hoieAw. ieh sMsikRq Aqy pRwikRq dw pUrx pMifq sI. ies dw ricAw gIqgoibMd mnohr kwvÎ hY. jYdyv rwgivdÎw dw pRymI sI Aqy AwpxI iesqRI pdmwvqI nwl imlky mnohr sur nwl Awpxy rcy pd gwieAw krdw sI. ies ny AwpxI. aumr dw bhuqw hiæ`sw bMgwl dy rwjw b`lwlsyn dy puqR rwjw lkmxsyn dw pws rihky ivqwieAw.¹ iesy dy do Sbd gurU gRMQswihb iv`c ihMdI Aqy pRwikRq Bwsw dy pwey jWdy hn. \"jYdyv iqAwigE AMhmyv.\" (bsM AÚ mÚ 5) 3. ivjX rUp prmwqmw sB ƒ jY krn vwlw, jo iksy qoN prwsœ nhIN huMdw. \"bdq jYdyv jYdyv kau rMimAw.\" (mwrU jYdyv)","definitionUni":"ਸੰ. ਜਯਦੇਵ. ਵਿਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਡਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ \"ਪਕ੍ਸ਼੍‍ਧਰਮਿਸ੍ਰ\" ਹੈ। ੨. ਕਨੌਜ ਨਿਵਾਸੀ ਭੋਜਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਮਾਦੇਵੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਕੇਂਦੂਲੀ (ਜਿਲਾ ਬੀਰਭੂਮਿ ਬੰਗਾਲ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਜਯਦੇਵ ਵੈਸਨਵ ਮਤਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨਉਪਾਸਕ ਸੀ, ਪਰ ਤਤ੍ਵਵੇੱਤਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਅਨੰਨ ਸੇਵਕ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪੂਰਣ ਪੰਡਿਤ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਰਚਿਆ ਗੀਤਗੋਬਿੰਦ ਮਨੋਹਰ ਕਾਵ੍ਯ ਹੈ. ਜੈਦੇਵ ਰਾਗਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਮਨੋਹਰ ਸੁਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਚੇ ਪਦ ਗਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ. ਉਮਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹ਼ਿੱਸਾ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬੱਲਾਲਸੇਨ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣਸੇਨ ਦਾ ਪਾਸ ਰਹਿਕੇ ਵਿਤਾਇਆ.¹ ਇਸੇ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸਾ ਦੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. \"ਜੈਦੇਵ ਤਿਆਗਿਓ ਅੰਹਮੇਵ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਵਿਜਯ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਨੂੰ ਜੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਰਾਸ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. \"ਬਦਤ ਜੈਦੇਵ ਜੈਦੇਵ ਕਉ ਰੰਮਿਆ.\" (ਮਾਰੂ ਜੈਦੇਵ)"},{"id":29799,"word":"jYdyv","wordUni":"ਜੈਦੇਵ","definition":"sM. jXdyv. ivkRmwidqÎ dy drbwr dw ie`k pMifq, ijs dw pRis`D nwm \"pkDrimsR\" hY[ 2. knOj invwsI Bojdyv bRwhmx dw puqR, jo rmwdyvI dy audr qoN kyNdUlI (ijlw bIrBUim bMgwl) iv`c pYdw hoieAw. jXdyv vYsnv mqDwrI ikRsnaupwsk sI, pr qqÍvy`qw swDUAW dI sMgiq krky krqwr dw AnMn syvk hoieAw. ieh sMsikRq Aqy pRwikRq dw pUrx pMifq sI. ies dw ricAw gIqgoibMd mnohr kwvÎ hY. jYdyv rwgivdÎw dw pRymI sI Aqy AwpxI iesqRI pdmwvqI nwl imlky mnohr sur nwl Awpxy rcy pd gwieAw krdw sI. ies ny AwpxI. aumr dw bhuqw hiæ`sw bMgwl dy rwjw b`lwlsyn dy puqR rwjw lkmxsyn dw pws rihky ivqwieAw.¹ iesy dy do Sbd gurU gRMQswihb iv`c ihMdI Aqy pRwikRq Bwsw dy pwey jWdy hn. \"jYdyv iqAwigE AMhmyv.\" (bsM AÚ mÚ 5) 3. ivjX rUp prmwqmw sB ƒ jY krn vwlw, jo iksy qoN prwsœ nhIN huMdw. \"bdq jYdyv jYdyv kau rMimAw.\" (mwrU jYdyv)","definitionUni":"ਸੰ. ਜਯਦੇਵ. ਵਿਕ੍ਰਮਾਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪੰਡਿਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ \"ਪਕ੍ਸ਼੍‍ਧਰਮਿਸ੍ਰ\" ਹੈ। ੨. ਕਨੌਜ ਨਿਵਾਸੀ ਭੋਜਦੇਵ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਮਾਦੇਵੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਕੇਂਦੂਲੀ (ਜਿਲਾ ਬੀਰਭੂਮਿ ਬੰਗਾਲ) ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਜਯਦੇਵ ਵੈਸਨਵ ਮਤਧਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨਉਪਾਸਕ ਸੀ, ਪਰ ਤਤ੍ਵਵੇੱਤਾ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਅਨੰਨ ਸੇਵਕ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪੂਰਣ ਪੰਡਿਤ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਰਚਿਆ ਗੀਤਗੋਬਿੰਦ ਮਨੋਹਰ ਕਾਵ੍ਯ ਹੈ. ਜੈਦੇਵ ਰਾਗਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪਦਮਾਵਤੀ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਮਨੋਹਰ ਸੁਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਰਚੇ ਪਦ ਗਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ. ਉਮਰ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹ਼ਿੱਸਾ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਰਾਜਾ ਬੱਲਾਲਸੇਨ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਰਾਜਾ ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣਸੇਨ ਦਾ ਪਾਸ ਰਹਿਕੇ ਵਿਤਾਇਆ.¹ ਇਸੇ ਦੇ ਦੋ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸਾ ਦੇ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. \"ਜੈਦੇਵ ਤਿਆਗਿਓ ਅੰਹਮੇਵ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਵਿਜਯ ਰੂਪ ਪਰਮਾਤਮਾ ਸਭ ਨੂੰ ਜੈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਪਰਾਸ੍ਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ. \"ਬਦਤ ਜੈਦੇਵ ਜੈਦੇਵ ਕਉ ਰੰਮਿਆ.\" (ਮਾਰੂ ਜੈਦੇਵ)"},{"id":29802,"word":"jYn","wordUni":"ਜੈਨ","definition":"ijn (irsBdyv) dy clwey mq dw AnugwmI. jYnI. jYn mq bOND Drm qoN pihlw hY. ies dy pMj mu`KvRq hn- AihMsw, sqÎ, AsœyX (corI dw qÎwg), bRhmcrX Aqy ApirgRh (moh dw qÎwg).#jYn mq dy do i&rkæy mu`K hn- ie`k SÍyqWbr, dUjw idgMbr. jYnI ƒ bolx vyly mUMh A¤gy vsqR r`Kxw jrUrI hY. Aqy rjohrw (sUq dw JwVU) hryk pws hoxw cwhIey, ijs nwl bYTx vyly zmIn sw& kr lvy, qwik koeI jIv nw mry. jYnI swDu ƒ TMFw Bojn Aqy aubilAw hoieAw pwxI pIxw cwhIey. inrml jl nwl nHwauxw vrijq hY, ikauNik Aijhw krn qoN jIv mrdy hn. jYnI ƒ Dn jmW krn dw insyD hY. hor vRqW qoN Cu`t A`T vRq isromix hn, ArQwq BwdoN bdI 12. qoN BwdoN sudI 4. qIk. A^IrI idn dw nwm \"CmCrI\"¹ hY, jo sB qoN pivqR hY.#jYn mq iv`c jgqkrqw pwrbRhm nhIN mMinAw. ieh mukœwqmw ƒ hI eISÍr AwKdy hn. \"jYn mwrg sMjm Aiq swDn.\" (suKmnI) dyKo, qIrQMkr, mwXmoh Aqy irKBdyv[ 2. Aæ. [زین] zYn. ^UbI. gux[ 3. sjwvt. iSRMgwr[ 4. &w. vYrwgvwn. ijs ny sMswr dy pdwrQW dw pRym qÎwg id`qw hY.","definitionUni":"ਜਿਨ (ਰਿਸਭਦੇਵ) ਦੇ ਚਲਾਏ ਮਤ ਦਾ ਅਨੁਗਾਮੀ. ਜੈਨੀ. ਜੈਨ ਮਤ ਬੌਂਧ ਧਰਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਮੁੱਖਵ੍ਰਤ ਹਨ- ਅਹਿੰਸਾ, ਸਤ੍ਯ, ਅਸ੍ਤੇਯ (ਚੋਰੀ ਦਾ ਤ੍ਯਾਗ), ਬ੍ਰਹਮ੍‍ਚਰਯ ਅਤੇ ਅਪਰਿਗ੍ਰਹ (ਮੋਹ ਦਾ ਤ੍ਯਾਗ).#ਜੈਨ ਮਤ ਦੇ ਦੋ ਫ਼ਿਰਕ਼ੇ ਮੁੱਖ ਹਨ- ਇੱਕ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂਬਰ, ਦੂਜਾ ਦਿਗੰਬਰ. ਜੈਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਵੇਲੇ ਮੂੰਹ ਅੱਗੇ ਵਸਤ੍ਰ ਰੱਖਣਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ. ਅਤੇ ਰਜੋਹਰਾ (ਸੂਤ ਦਾ ਝਾੜੂ) ਹਰੇਕ ਪਾਸ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੈਠਣ ਵੇਲੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸਾਫ਼ ਕਰ ਲਵੇ, ਤਾਕਿ ਕੋਈ ਜੀਵ ਨਾ ਮਰੇ. ਜੈਨੀ ਸਾਧੁ ਨੂੰ ਠੰਢਾ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਉਬਲਿਆ ਹੋਇਆ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਨਿਰਮਲ ਜਲ ਨਾਲ ਨ੍ਹਾਉਣਾ ਵਰਜਿਤ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਜੀਵ ਮਰਦੇ ਹਨ. ਜੈਨੀ ਨੂੰ ਧਨ ਜਮਾਂ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਸੇਧ ਹੈ. ਹੋਰ ਵ੍ਰਤਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਅੱਠ ਵ੍ਰਤ ਸਿਰੋਮਣਿ ਹਨ, ਅਰਥਾਤ ਭਾਦੋਂ ਬਦੀ ੧੨. ਤੋਂ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ੪. ਤੀਕ. ਅਖ਼ੀਰੀ ਦਿਨ ਦਾ ਨਾਮ \"ਛਮਛਰੀ\"¹ ਹੈ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ.#ਜੈਨ ਮਤ ਵਿੱਚ ਜਗਤਕਰਤਾ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ. ਇਹ ਮੁਕ੍ਤਾਤਮਾ ਨੂੰ ਹੀ ਈਸ਼੍ਵਰ ਆਖਦੇ ਹਨ. \"ਜੈਨ ਮਾਰਗ ਸੰਜਮ ਅਤਿ ਸਾਧਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਦੇਖੋ, ਤੀਰਥੰਕਰ, ਮਾਯਮੋਹ ਅਤੇ ਰਿਖਭਦੇਵ। ੨. ਅ਼. [زین] ਜ਼ੈਨ. ਖ਼ੂਬੀ. ਗੁਣ। ੩. ਸਜਾਵਟ. ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ। ੪. ਫ਼ਾ. ਵੈਰਾਗਵਾਨ. ਜਿਸ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਤ੍ਯਾਗ ਦਿੱਤਾ ਹੈ."},{"id":29809,"word":"jYmlisMG","wordUni":"ਜੈਮਲਸਿੰਘ","definition":"ieh knHYXw srdwr, PqygVH (ijlw gurdwspur) dw reIs sI. ies dI supuqRI cMdkOr dw ivAwh 6. PrvrI sn 1812 ƒ vfI DUmDwm nwl mhwrwjw rxjIq isMG dy puqR Swhzwdw KVg isMG nwl hoieAw. ies SwdI iv`c PUlikAwn rwjy, BweI swihb kYQl Aqy gvrnr jnrl dw eyjYNt sr fyivf AwktrlonI Swiml sI. mhwrwnI cMdkOr dI ku`K qoN kOr nOinhwl isMG dw jnm hoieAw. dyKo, KVg isMG, cMdkOr Aqy nOinhwl isMG.","definitionUni":"ਇਹ ਕਨ੍ਹੈਯਾ ਸਰਦਾਰ, ਫਤੇਗੜ੍ਹ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਦਾ ਰਈਸ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਚੰਦਕੌਰ ਦਾ ਵਿਆਹ ੬. ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੮੧੨ ਨੂੰ ਵਡੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਸ਼ਾਦੀ ਵਿੱਚ ਫੂਲਕਿਆਨ ਰਾਜੇ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਕੈਥਲ ਅਤੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦਾ ਏਜੈਂਟ ਸਰ ਡੇਵਿਡ ਆਕਟਰਲੋਨੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸੀ. ਮਹਾਰਾਨੀ ਚੰਦਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਕੌਰ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਖੜਗ ਸਿੰਘ, ਚੰਦਕੌਰ ਅਤੇ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ."},{"id":29836,"word":"joSWdw","wordUni":"ਜੋਸ਼ਾਂਦਾ","definition":"&w. [جوشاندہ] joSWdh. iv- aubwilAw- hoieAw[ 2. sMgÎw- kwVwH. kÍwQ.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [جوشاندہ] ਜੋਸ਼ਾਂਦਹ. ਵਿ- ਉਬਾਲਿਆ- ਹੋਇਆ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾੜਾ੍ਹ. ਕ੍ਵਾਥ."},{"id":29874,"word":"jog","wordUni":"ਜੋਗ","definition":"vÎ- ƒ. ko. pRiq. qWeIN. ijvyN- \"ilKqm au`qm isMG, jog BweI gurumuK isMG[\" 2. ilXy. vwsqy. leI. \"mn mih JUrY rwmcMdu sIqw lCmx jogu.\" (svw mÚ 1) 3. sM. XogÎ iv- auicq. lwiek. \"nwnk sdw iDAweIAY iDAwvn jogu.\" (suKmnI) 4. sM. Xog. sMgÎw- pqMjil iris dw ic`q ƒ eykwgR krn leI d`isAw hoieAw swDn.¹ dyKo, Xog. \"jog iDAwn guruigAwn.\" (svYXy mÚ 1. ky) 5. gRhW dw myl. Xog. sMbMD. \"au`qm jog prÎo ien AYso.\" (gupRsU) 6. jogI (XogI) leI BI jog Sbd AwieAw hY- \"siqgur jog kw qhw (invwsw, jh Aivgq nwQu Agm DnI.\" (rwm mÚ 5) 7. gurumq iv`c nwmABÎws krky krqwr iv`c ilvlIn hoxw jog hY. dyKo, AstWg, shjjog, hTXog Aqy Ktkrm.","definitionUni":"ਵ੍ਯ- ਨੂੰ. ਕੋ. ਪ੍ਰਤਿ. ਤਾਂਈਂ. ਜਿਵੇਂ- \"ਲਿਖਤਮ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ, ਜੋਗ ਭਾਈ ਗੁਰੁਮੁਖ ਸਿੰਘ।\" ੨. ਲਿਯੇ. ਵਾਸਤੇ. ਲਈ. \"ਮਨ ਮਹਿ ਝੂਰੈ ਰਾਮਚੰਦੁ ਸੀਤਾ ਲਛਮਣ ਜੋਗੁ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੧) ੩. ਸੰ. ਯੋਗ੍ਯ ਵਿ- ਉਚਿਤ. ਲਾਇਕ. \"ਨਾਨਕ ਸਦਾ ਧਿਆਈਐ ਧਿਆਵਨ ਜੋਗੁ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੪. ਸੰ. ਯੋਗ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਤੰਜਲਿ ਰਿਸਿ ਦਾ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਧਨ.¹ ਦੇਖੋ, ਯੋਗ. \"ਜੋਗ ਧਿਆਨ ਗੁਰੁਗਿਆਨ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੧. ਕੇ) ੫. ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ. ਯੋਗ. ਸੰਬੰਧ. \"ਉੱਤਮ ਜੋਗ ਪਰ੍ਯੋ ਇਨ ਐਸੋ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੬. ਜੋਗੀ (ਯੋਗੀ) ਲਈ ਭੀ ਜੋਗ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ- \"ਸਤਿਗੁਰ ਜੋਗ ਕਾ ਤਹਾ (ਨਿਵਾਸਾ, ਜਹ ਅਵਿਗਤ ਨਾਥੁ ਅਗਮ ਧਨੀ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ੭. ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਨਾਮਅਭ੍ਯਾਸ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਵਲੀਨ ਹੋਣਾ ਜੋਗ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਸਟਾਂਗ, ਸਹਜਜੋਗ, ਹਠਯੋਗ ਅਤੇ ਖਟਕਰਮ."},{"id":29875,"word":"jogu","wordUni":"ਜੋਗੁ","definition":"vÎ- ƒ. ko. pRiq. qWeIN. ijvyN- \"ilKqm au`qm isMG, jog BweI gurumuK isMG[\" 2. ilXy. vwsqy. leI. \"mn mih JUrY rwmcMdu sIqw lCmx jogu.\" (svw mÚ 1) 3. sM. XogÎ iv- auicq. lwiek. \"nwnk sdw iDAweIAY iDAwvn jogu.\" (suKmnI) 4. sM. Xog. sMgÎw- pqMjil iris dw ic`q ƒ eykwgR krn leI d`isAw hoieAw swDn.¹ dyKo, Xog. \"jog iDAwn guruigAwn.\" (svYXy mÚ 1. ky) 5. gRhW dw myl. Xog. sMbMD. \"au`qm jog prÎo ien AYso.\" (gupRsU) 6. jogI (XogI) leI BI jog Sbd AwieAw hY- \"siqgur jog kw qhw (invwsw, jh Aivgq nwQu Agm DnI.\" (rwm mÚ 5) 7. gurumq iv`c nwmABÎws krky krqwr iv`c ilvlIn hoxw jog hY. dyKo, AstWg, shjjog, hTXog Aqy Ktkrm.","definitionUni":"ਵ੍ਯ- ਨੂੰ. ਕੋ. ਪ੍ਰਤਿ. ਤਾਂਈਂ. ਜਿਵੇਂ- \"ਲਿਖਤਮ ਉੱਤਮ ਸਿੰਘ, ਜੋਗ ਭਾਈ ਗੁਰੁਮੁਖ ਸਿੰਘ।\" ੨. ਲਿਯੇ. ਵਾਸਤੇ. ਲਈ. \"ਮਨ ਮਹਿ ਝੂਰੈ ਰਾਮਚੰਦੁ ਸੀਤਾ ਲਛਮਣ ਜੋਗੁ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੧) ੩. ਸੰ. ਯੋਗ੍ਯ ਵਿ- ਉਚਿਤ. ਲਾਇਕ. \"ਨਾਨਕ ਸਦਾ ਧਿਆਈਐ ਧਿਆਵਨ ਜੋਗੁ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੪. ਸੰ. ਯੋਗ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਤੰਜਲਿ ਰਿਸਿ ਦਾ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਏਕਾਗ੍ਰ ਕਰਨ ਲਈ ਦੱਸਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਧਨ.¹ ਦੇਖੋ, ਯੋਗ. \"ਜੋਗ ਧਿਆਨ ਗੁਰੁਗਿਆਨ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੧. ਕੇ) ੫. ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ. ਯੋਗ. ਸੰਬੰਧ. \"ਉੱਤਮ ਜੋਗ ਪਰ੍ਯੋ ਇਨ ਐਸੋ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੬. ਜੋਗੀ (ਯੋਗੀ) ਲਈ ਭੀ ਜੋਗ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ- \"ਸਤਿਗੁਰ ਜੋਗ ਕਾ ਤਹਾ (ਨਿਵਾਸਾ, ਜਹ ਅਵਿਗਤ ਨਾਥੁ ਅਗਮ ਧਨੀ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ੭. ਗੁਰੁਮਤ ਵਿੱਚ ਨਾਮਅਭ੍ਯਾਸ ਕਰਕੇ ਕਰਤਾਰ ਵਿੱਚ ਲਿਵਲੀਨ ਹੋਣਾ ਜੋਗ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਸਟਾਂਗ, ਸਹਜਜੋਗ, ਹਠਯੋਗ ਅਤੇ ਖਟਕਰਮ."},{"id":29898,"word":"jogw isMG","wordUni":"ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ","definition":"pySwvr dy AwsIAw mh¤ly iv`c rihx vwly BweI gurmuK dw supuqR jogw, ijs ny klgIDr qoN AimRq Ckky isMG pdvI Dwrn kIqI.#SRI gurU goibMd isMG swihb BweI jogwisMG ƒ supwqR jwxky hr vyly AwpxI hjUrI iv`c rKdy Aqy Apwr ikRpw krdy sn. ie`k vyr BweI gurmuK ny Ardws kIqI ik jogw isMG dI SwdI hox vwlI hY, ies ƒ AwgÎw imly ik pySwvr jwky SwdI krvw Awvy. dSmyS ny SwdI leI jogwisMG ƒ Cu`tI id`qI, pr aus dI prIKÎw leI ie`k is`K ƒ hukmnwmw dy ky G`ilAw ik jd jogw isMG ie`k lWv (Pyrw) lY cu¤ky, qd hukmnwmw ausdy h`Q dyxw. is`K ny Aijhw hI kIqw. hukmnwmy iv`c hukm sI ik ies ƒ vyKdy hI AwnMdpur v`l qur pE. so jogwisMG iqMn lWvW iv¤cy C`fky GroN qur ipAw, bwkI iqMn lWvW aus dy kmrbMd nwl dyky ivAwh pUrw kIqw igAw.#rsqy iv`c BweI jogwisMG dy mn sMklp PuirAw ik siqgurU dI AwgXw mMnx vwlw myry jyhw koeI ivrlw hI is`K hovygw. jd BweI jogwisMG huiSAwrpur pu`jw, qW ie`k vySÎw dw suMdr rUp vyKky kwm nwl vÎwkul hoigAw Aqy is`KDrm ivru`D kukrm krn leI p`kw sMklp krky vySÎw dy mkwn qy pu`jw. klgIDr ny Awpxy AnMn is`K ƒ nrkkuMf qoN bcwaux leI cobdwr dw rUp Dwrky swrI rwq vySÎw dy mkwn qy pihrw id`qw. jd iqMn cwr vwr BweI jogwisMG ny cobdwr ƒ au¤Qy hI KVw if`Tw, qW mn ƒ iD`kwrdw hoieAw AwnMdpur dy rwh ipAw Aqy siqgurU dy drbwr iv`c phucky AprwD b^SvwieAw.#BweI jogwisMG dI DrmSwlw pySwvr iv`c bhuq mShUr QW hY. auQoN dy bhuq lok BweI swihb ƒ jognSwh BI AwKdy hn.#jogwisMG lKI giq soey[#mmihq cobdwr guru hoey[#smJ vwrqw crnI prÎo[#DMn pRBU dy hwQ aubrÎo[#Awp smwn n Apr ikRpwlw[#sdw dws ky bn rKvwlw[#qjhuਁ ijTweI isK ky kwrn[#jÎoN kÎoN krhoN dws auDwrn (gupRsU)","definitionUni":"ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਦੇ ਆਸੀਆ ਮਹੱਲੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਦਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਜੋਗਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਕਲਗੀਧਰ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦਵੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਭਾਈ ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਨੂੰ ਸੁਪਾਤ੍ਰ ਜਾਣਕੇ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਪਣੀ ਹਜੂਰੀ ਵਿੱਚ ਰਖਦੇ ਅਤੇ ਅਪਾਰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਇੱਕ ਵੇਰ ਭਾਈ ਗੁਰਮੁਖ ਨੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ ਕਿ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਆਗ੍ਯਾ ਮਿਲੇ ਕਿ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਜਾਕੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਵਾ ਆਵੇ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਲਈ ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਲਈ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਦੇ ਕੇ ਘੱਲਿਆ ਕਿ ਜਦ ਜੋਗਾ ਸਿੰਘ ਇੱਕ ਲਾਂਵ (ਫੇਰਾ) ਲੈ ਚੁੱਕੇ, ਤਦ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਉਸਦੇ ਹੱਥ ਦੇਣਾ. ਸਿੱਖ ਨੇ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਕੀਤਾ. ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵੱਲ ਤੁਰ ਪਓ. ਸੋ ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਤਿੰਨ ਲਾਂਵਾਂ ਵਿੱਚੇ ਛੱਡਕੇ ਘਰੋਂ ਤੁਰ ਪਿਆ, ਬਾਕੀ ਤਿੰਨ ਲਾਂਵਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕਮਰਬੰਦ ਨਾਲ ਦੇਕੇ ਵਿਆਹ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ.#ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਦੇ ਮਨ ਸੰਕਲਪ ਫੁਰਿਆ ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਆਗਯਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲਾ ਮੇਰੇ ਜੇਹਾ ਕੋਈ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਸਿੱਖ ਹੋਵੇਗਾ. ਜਦ ਭਾਈ ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਪੁੱਜਾ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਰੂਪ ਵੇਖਕੇ ਕਾਮ ਨਾਲ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋਗਿਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿਰੁੱਧ ਕੁਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਪੱਕਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਕੇ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਪੁੱਜਾ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਨੰਨ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਨਰਕਕੁੰਡ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਚੋਬਦਾਰ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਕੇ ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਵੇਸ਼੍ਯਾ ਦੇ ਮਕਾਨ ਤੇ ਪਹਿਰਾ ਦਿੱਤਾ. ਜਦ ਤਿੰਨ ਚਾਰ ਵਾਰ ਭਾਈ ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਨੇ ਚੋਬਦਾਰ ਨੂੰ ਉੱਥੇ ਹੀ ਖੜਾ ਡਿੱਠਾ, ਤਾਂ ਮਨ ਨੂੰ ਧਿੱਕਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦੇ ਰਾਹ ਪਿਆ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਪਹੁਚਕੇ ਅਪਰਾਧ ਬਖ਼ਸ਼ਵਾਇਆ.#ਭਾਈ ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਦੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਮਸ਼ਹੂਰ ਥਾਂ ਹੈ. ਉਥੋਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜੋਗਨਸ਼ਾਹ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਜੋਗਾਸਿੰਘ ਲਖੀ ਗਤਿ ਸੋਏ।#ਮਮਹਿਤ ਚੋਬਦਾਰ ਗੁਰੁ ਹੋਏ।#ਸਮਝ ਵਾਰਤਾ ਚਰਨੀ ਪਰ੍ਯੋ।#ਧੰਨ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਹਾਥ ਉਬਰ੍ਯੋ।#ਆਪ ਸਮਾਨ ਨ ਅਪਰ ਕ੍ਰਿਪਾਲਾ।#ਸਦਾ ਦਾਸ ਕੇ ਬਨ ਰਖਵਾਲਾ।#ਤਜਹੁਁ ਜਿਠਾਈ ਸਿਖ ਕੇ ਕਾਰਨ।#ਜ੍ਯੋਂ ਕ੍ਯੋਂ ਕਰਹੋਂ ਦਾਸ ਉਧਾਰਨ (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":30078,"word":"jMfswihb","wordUni":"ਜੰਡਸਾਹਿਬ","definition":"auh jMf dw dr^q, ijs hyT ds siqgurW iv¤coN koeI ivrwijAw hY. ieiqhws iv`c Anyk jMf hn, ijnHW iv¤coN kuJk ieh hn:-#1. rwj nwBw, njwmq PUl, ipMf guMmtI qoN vwXvI kox do mIl qy auh jMf, ijs pur quklwxI invwsI BweI rUpy ny pwxI dw kUnHw ltkwieAw sI, Aqy pRym dI iK`c nwl dupihr vyly frolI qoN gurU hirgoibMd swihb ƒ s`dky jMf hyT bYTwky TMFw jl CkwieAw sI. ies QW mhwrwjw hIrw isMG jI ny gurdÍwrw bxvwieAw hY, sqvMjw GumwauN zmIn irAwsq v¤loN muAwæ& hY[#2. ijlw AMbwlw, Qwxw morMfw, cmkOr qoN iqMn koh vwXvI kox ie`k jMf, ijs hyT SRI gurU goibMd isMG jI gVHI qoN inklky kuJ smW Tihry hn. swDwrx ijhw gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. 827 iv¤Gy zmIn mhwrwjw rxjIq isMG dy smyN qoN gurdÍwry nwl hY. ies pws vsy ipMf dw nwm BI jMf swihb ho igAw hY. rylvy stySn dorwhy qoN bweI mIl pUrv hY[#3. ijlw huiSAwrpur, ipMf lihlI klW qoN pUrv gurU hirrwie swihb dw AsQwn. ie¤Qy ie`k jMf nwl GoVw b`Dw hY. gurdÍwrw suMdr bixAw hoieAw hY. ies nwl kyvl 27 knwl zmIn hY. rylvy stySn huiSAwrpur qoN A`T mIl d`Kx hY[#4. ijlw i&rozpur, qsIl mukqsr, Qwx kotBweI, ipMf QyhVI qoN ie`k PrlWg pUrv SRI gurU goibMd isMG jI dw gurdÍwrw hY. dSmyS ny ijnHW jMfW nwl SsqR vsqR Julwey hn auh iqMn mOjUd hn. ienHW dy ivckwr mMjIswihb hY. pws suMdr gurdÍwrw hY. ies QW bwlknwQ XogI ny gurU swihb dw aupdyS lYky mn SWq kIqw. ieh AsQwn rylvy stySn Pkrsr qoN ie`k mIl au`qr hY.#5. irAwsq PrIdkot ipMf dy hrIvwlw klW qoN ie`k mIl d`Kx gurU goibMd isMG sÍwmI dw gurdÍwrw hY. ie¤Qy jMf hyT siqgurU ivrwjy hn. gurdÍwry nwl 25 GumwauN zmIn gihxy (igro) leI hoeI hY. rylvy stySn PrIdkot qoN ds mIl p`Cm hY.","definitionUni":"ਉਹ ਜੰਡ ਦਾ ਦਰਖ਼ਤ, ਜਿਸ ਹੇਠ ਦਸ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵਿਰਾਜਿਆ ਹੈ. ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਜੰਡ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੁਝਕ ਇਹ ਹਨ:-#੧. ਰਾਜ ਨਾਭਾ, ਨਜਾਮਤ ਫੂਲ, ਪਿੰਡ ਗੁੰਮਟੀ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਦੋ ਮੀਲ ਤੇ ਉਹ ਜੰਡ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਤੁਕਲਾਣੀ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਰੂਪੇ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦਾ ਕੂਨ੍ਹਾ ਲਟਕਾਇਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਖਿੱਚ ਨਾਲ ਦੁਪਹਿਰ ਵੇਲੇ ਡਰੋਲੀ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਸੱਦਕੇ ਜੰਡ ਹੇਠ ਬੈਠਾਕੇ ਠੰਢਾ ਜਲ ਛਕਾਇਆ ਸੀ. ਇਸ ਥਾਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ, ਸਤਵੰਜਾ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ਮੁਆ਼ਫ਼ ਹੈ।#੨. ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਥਾਣਾ ਮੋਰੰਡਾ, ਚਮਕੌਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਇੱਕ ਜੰਡ, ਜਿਸ ਹੇਠ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ੮੨੭ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਹੈ. ਇਸ ਪਾਸ ਵਸੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਜੰਡ ਸਾਹਿਬ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੋਰਾਹੇ ਤੋਂ ਬਾਈ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ।#੩. ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਪਿੰਡ ਲਹਿਲੀ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਜੰਡ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਬੱਧਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ੨੭ ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਅੱਠ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ।#੪. ਜਿਲਾ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਥਾਣ ਕੋਟਭਾਈ, ਪਿੰਡ ਥੇਹੜੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਪੂਰਵ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜੰਡਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਵਸਤ੍ਰ ਝੁਲਾਏ ਹਨ ਉਹ ਤਿੰਨ ਮੌਜੂਦ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਹੈ. ਪਾਸ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਬਾਲਕਨਾਥ ਯੋਗੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੈਕੇ ਮਨ ਸ਼ਾਂਤ ਕੀਤਾ. ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਕਰਸਰ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ.#੫. ਰਿਆਸਤ ਫਰੀਦਕੋਟ ਪਿੰਡ ਦੇ ਹਰੀਵਾਲਾ ਕਲਾਂ ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਜੰਡ ਹੇਠ ਸਤਿਗੁਰੂ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੨੫ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਗਹਿਣੇ (ਗਿਰੋ) ਲਈ ਹੋਈ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਹੈ."},{"id":30153,"word":"jMBr","wordUni":"ਜੰਭਰ","definition":"ijlw lhOr, qsIl cUnIAW (cUMxIAW) Qwxw srwiemuZl dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn \"CWgwmWgw\" qoN pMj mIl au`qr hY. ies ipMf iv`c SRI gurU Arjn dyv jI dw gurdÍwrw hY. jwqRI Aqy jMBr do BweI sn Ar dovyN hI SRI gurU jI dy pRymI sn. ienHW dw Awps iv`c h`d kæwiem krn ip¤Cy JgVw ho igAw. jwqRI dw DVw kmzor sI. aus dy ie`k do AwdmI BI mr gey. dohW iDrW ny gurU jI pws jw ky bynqI kIqI ik swfw iPswd imtw idE. gurU swihb ny dohW ƒ smJwky Awpxy Awpxy h`k pur TihrwieAw. ienHW dohW BweIAW ny Awpxy Awpxy nwm dy jMBr Aqy jwqRI ipMf vswey.#gurdÍwrw cMgw bixAw hoieAw hY. SRI gurU gRMQswihb jI dw pRkwS huMdw hY. nwl 50 iv¤Gy zmIn hY. ipMf dI lokl (sQwink) kmytI pRbMD krdI hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ, ਤਸੀਲ ਚੂਨੀਆਂ (ਚੂੰਣੀਆਂ) ਥਾਣਾ ਸਰਾਇਮੁਗ਼ਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਛਾਂਗਾਮਾਂਗਾ\" ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਜਾਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਜੰਭਰ ਦੋ ਭਾਈ ਸਨ ਅਰ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਹੱਦ ਕ਼ਾਇਮ ਕਰਨ ਪਿੱਛੇ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ. ਜਾਤ੍ਰੀ ਦਾ ਧੜਾ ਕਮਜ਼ੋਰ ਸੀ. ਉਸ ਦੇ ਇੱਕ ਦੋ ਆਦਮੀ ਭੀ ਮਰ ਗਏ. ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਜਾ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਡਾ ਫਿਸਾਦ ਮਿਟਾ ਦਿਓ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਕੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਪੁਰ ਠਹਿਰਾਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਦੇ ਜੰਭਰ ਅਤੇ ਜਾਤ੍ਰੀ ਪਿੰਡ ਵਸਾਏ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਚੰਗਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਨਾਲ ੫੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਪਿੰਡ ਦੀ ਲੋਕਲ (ਸਥਾਨਿਕ) ਕਮੇਟੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ."},{"id":30298,"word":"JgIVw","wordUni":"ਝਗੀੜਾ","definition":"sMgÎw- JgVw. i&swd. \"kIn surwsur bIc JgIVw.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝਗੜਾ. ਫ਼ਿਸਾਦ. \"ਕੀਨ ਸੁਰਾਸੁਰ ਬੀਚ ਝਗੀੜਾ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":30383,"word":"Jlw","wordUni":"ਝਲਾ","definition":"sMgÎw- J`lx dw swDn p`Kw. \"Jly iJmkin pwis.\" (Awsw AÚ mÚ 1) 2. sM. ikrx[ 3. Du`p[ 4. dyKo, J`lw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝੱਲਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਪੱਖਾ. \"ਝਲੇ ਝਿਮਕਨਿ ਪਾਸਿ.\" (ਆਸਾ ਅਃ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰ. ਕਿਰਣ। ੩. ਧੁੱਪ। ੪. ਦੇਖੋ, ਝੱਲਾ."},{"id":30387,"word":"JlI","wordUni":"ਝਲੀ","definition":"sMgÎw- pnwh. Et. \"swDsMgiq kY JlI ry.\" (Awsw mÚ 5) 2. dyKo, J`lI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਨਾਹ. ਓਟ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕੈ ਝਲੀ ਰੇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੨. ਦੇਖੋ, ਝੱਲੀ."},{"id":30496,"word":"iJM|","wordUni":"ਝਿੰਙ","definition":"dyKo, iJMg[ 2. iv- ipCl`gU. cMgw Kwxw Aqy Dn dyKky iksy ƒ icmtx vwlw. ByKI. \"hovih ilM|, iJM| nh hovY.\" (vwr swr mÚ 2) swDu dy l`CxW vwlw hovy, ByKI tuktyr nw hovy.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਝਿੰਗ। ੨. ਵਿ- ਪਿਛਲੱਗੂ. ਚੰਗਾ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਧਨ ਦੇਖਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਚਿਮਟਣ ਵਾਲਾ. ਭੇਖੀ. \"ਹੋਵਹਿ ਲਿੰਙ, ਝਿੰਙ ਨਹ ਹੋਵੈ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੨) ਸਾਧੁ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਭੇਖੀ ਟੁਕਟੇਰ ਨਾ ਹੋਵੇ."},{"id":30544,"word":"JIV","wordUni":"ਝੀੜ","definition":"sMgÎw- JgVw. i&swd. dyKo, auJIV.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝਗੜਾ. ਫ਼ਿਸਾਦ. ਦੇਖੋ, ਉਝੀੜ."},{"id":30624,"word":"JyV","wordUni":"ਝੇੜ","definition":"sMgÎw- JgVw. i&swd[ 2. CyVKwnI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝਗੜਾ. ਫ਼ਿਸਾਦ। ੨. ਛੇੜਖਾਨੀ."},{"id":30625,"word":"JyV JwV","wordUni":"ਝੇੜ ਝਾੜ","definition":"sMgÎw- CyV CwV. dMgw i&swd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਛੇੜ ਛਾੜ. ਦੰਗਾ ਫ਼ਿਸਾਦ."},{"id":30626,"word":"JyVw","wordUni":"ਝੇੜਾ","definition":"sMgÎw- mukædmw. JgVw[ 2. i&swd. aupdRv.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੁਕ਼ਦਮਾ. ਝਗੜਾ। ੨. ਫ਼ਿਸਾਦ. ਉਪਦ੍ਰਵ."},{"id":30627,"word":"JyVo","wordUni":"ਝੇੜੋ","definition":"sMgÎw- mukædmw. JgVw[ 2. i&swd. aupdRv.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੁਕ਼ਦਮਾ. ਝਗੜਾ। ੨. ਫ਼ਿਸਾਦ. ਉਪਦ੍ਰਵ."},{"id":30651,"word":"Jolw","wordUni":"ਝੋਲਾ","definition":"sMgÎw- hvw dw Jokw. bu`lw. \"quJY n lwgY qwqw Jolw.\" (gauÚ 5) 2. QYlw[ 3. p`iTAW dI ie`k bImwrI, ijs qoN SrIr hr vyly kMbdw rihMdw hY. Pytw. sM. klwXKMj. [ثلّ] Sl. Palsy. ieh vwqdos qoN p`iTAW dw rog hY. AwdmI cldw hoieAw kMbdw hY, pYr iTkwxy qy nhIN itkdy, joV iF¤ly pY jWdy hn. ies dy kwrx hn- ru`Kw bwsI Kwxw, bhuq Srwb pIxI, jwdw Bog krnw, bhuq jgwxw, SrIr dI Dwqu nwS hoxI, Pwky k`txy, p`iTAW qy s`t v`jxI, bhuq AsvwrI krnI Awid.#ies dw swDwrx ielwj hY- ierMf dy bIjW dI igrU pIsky gaU dy du`D iv`c irMnHky KwxI.#rwiesn (JMjx) dy bIj cwr qoly, gu`gl pMj qoly GI iv`c ku`tky mwSy mwSy dIAW golIAW bxwky ie`k jW do gaU dy grm du`D nwl KwxIAW. nwrwXxI qyl dI mwilS krnI[ 4. iv- iCVikAw. dyKo, Jolnw 4. \"crx Doie crxodk Jolw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹਵਾ ਦਾ ਝੋਕਾ. ਬੁੱਲਾ. \"ਤੁਝੈ ਨ ਲਾਗੈ ਤਾਤਾ ਝੋਲਾ.\" (ਗਉਃ ੫) ੨. ਥੈਲਾ। ੩. ਪੱਠਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬੀਮਾਰੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼ਰੀਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਕੰਬਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਫੇਟਾ. ਸੰ. ਕਲਾਯਖੰਜ. [ثلّ] ਸ਼ਲ. Palsy. ਇਹ ਵਾਤਦੋਸ ਤੋਂ ਪੱਠਿਆਂ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ. ਆਦਮੀ ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਕੰਬਦਾ ਹੈ, ਪੈਰ ਠਿਕਾਣੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਟਿਕਦੇ, ਜੋੜ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਰੁੱਖਾ ਬਾਸੀ ਖਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ, ਜਾਦਾ ਭੋਗ ਕਰਨਾ, ਬਹੁਤ ਜਗਾਣਾ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਧਾਤੁ ਨਾਸ਼ ਹੋਣੀ, ਫਾਕੇ ਕੱਟਣੇ, ਪੱਠਿਆਂ ਤੇ ਸੱਟ ਵੱਜਣੀ, ਬਹੁਤ ਅਸਵਾਰੀ ਕਰਨੀ ਆਦਿ.#ਇਸ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹੈ- ਇਰੰਡ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਗਿਰੂ ਪੀਸਕੇ ਗਊ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਰਿੰਨ੍ਹਕੇ ਖਾਣੀ.#ਰਾਇਸਨ (ਝੰਜਣ) ਦੇ ਬੀਜ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਗੁੱਗਲ ਪੰਜ ਤੋਲੇ ਘੀ ਵਿੱਚ ਕੁੱਟਕੇ ਮਾਸ਼ੇ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਗਊ ਦੇ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਣੀਆਂ. ਨਾਰਾਯਣੀ ਤੇਲ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ। ੪. ਵਿ- ਛਿੜਕਿਆ. ਦੇਖੋ, ਝੋਲਨਾ ੪. \"ਚਰਣ ਧੋਇ ਚਰਣੋਦਕ ਝੋਲਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":30668,"word":"JMJt","wordUni":"ਝੰਝਟ","definition":"sMgÎw- Jmylw. bKyVw. i&swd[ 2. aulJwau. gulJx.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝਮੇਲਾ. ਬਖੇੜਾ. ਫ਼ਿਸਾਦ। ੨. ਉਲਝਾਉ. ਗੁਲਝਣ."},{"id":30678,"word":"JMfw","wordUni":"ਝੰਡਾ","definition":"sMgÎw- inSwn. Dujw[ 2. irAwsq pitAwlw, njwmq brnwlw, Qwxw bFwl dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn sucwn qoN s`q mIl eISwn kox Aqy JorV qoN CI koh d`Kx hY. ies QW SRI gurU goibMd isMG jI d`Kx ƒ jWdy ivrwjy hn. ipMf dy lihMdy v`l gurdÍwrw hY. irAwsq pitAwly qoN 325 rupXy swlwnw jwgIr hY. pujwrI audwsI swDu hY[ 3. SRI gurU Amrdws swihb dw ie`k pRymI is`K[ 4. isAwxy ipMf (ijlw krnwl) dw vsnIk ie`k qKwx, jo gurU nwnk dyv dw is`K mhw AwqmgÎwnI Aqy aupkwrI sI.¹ ieh jgqgurU dy nwl kuJ kwl XwqRw iv`c BI irhw hY. ies dI AOlwd ny sMmq 1759 iv`c klgIDr qoN AimRq CikAw. dSmys dw b^iSAw KMfw hux aunHW pws mOjUd hY[ 5. dyKo, JMfw BweI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਸ਼ਾਨ. ਧੁਜਾ। ੨. ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਜਾਮਤ ਬਰਨਾਲਾ, ਥਾਣਾ ਬਢਾਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੁਚਾਨ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮੀਲ ਈਸ਼ਾਨ ਕੋਣ ਅਤੇ ਝੋਰੜ ਤੋਂ ਛੀ ਕੋਹ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਪਿੰਡ ਦੇ ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ੩੨੫ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਹੈ। ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ। ੪. ਸਿਆਣੇ ਪਿੰਡ (ਜਿਲਾ ਕਰਨਾਲ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਇੱਕ ਤਖਾਣ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ ਮਹਾ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਅਤੇ ਉਪਕਾਰੀ ਸੀ.¹ ਇਹ ਜਗਤਗੁਰੂ ਦੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕਾਲ ਯਾਤ੍ਰਾ ਵਿੱਚ ਭੀ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਔਲਾਦ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੭੫੯ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ. ਦਸ਼ਮੇਸ ਦਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਖੰਡਾ ਹੁਣ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਮੌਜੂਦ ਹੈ। ੫. ਦੇਖੋ, ਝੰਡਾ ਭਾਈ."},{"id":30850,"word":"twlHIswihb","wordUni":"ਟਾਲ੍ਹੀਸਾਹਿਬ","definition":"auh twlHI, ijs hyT dsW siqgurW iv¤coN koeI ivrwijAw hY AQvw siqgurU dy ieiqhws nwl ijs dw sMbMD hY. hyT ilKIAW twlHIAW pRis`D hn:-#1. AimRqsr jI iv`c sMqoKsr dy iknwry auh twlHI ijs hyT gurU rwmdws jI Aqy gurU Arjn dyv ivrwijAw krdy sn[#2. fyrw bwbw nwnk qoN s`q koh au`qr ipMf p¤Koky qoN p`Cm, AwbwdI dy nwl hI bwbw SRIcMd jI dI twlHI, ijs hyT bYTky DÎwnprwiex hoieAw krdy sn Aqy ie¤Qy ie`k vwr gurU hirgoibMd swihb BI bwbw jI dw drSn krn gey kuJ kwl ivrwjy hn. ies gurdÍwry nwl 50 GumwauN zmIn ie¤Qy, Aqy 300 iv¤Gy bwr iv`c hY Ar qyrW sO rupey swlwnw jwgIr hY. A`sU bdI 5. ƒ mylw lgdw hY.#3. ijlHw gurdwspur, qsIl SkrgVH, Qwxw SwhgrIb iv`c ie`k ipMf G`kw kotlI hY, aus qoN Agin kox AwbwdI dy pws hI gurU hirrwie swihb twlHI ibrC hyT ivrwjy hn, jo hux su`k igAw hY, pr aus dI QW hor pYdw hoigAw hY. ie¤Qy gurU swihb ny mUly ƒ ^rgoS dI Xoin qoN mukœ kIqw, ijsdI smwD ipMf klHwbUhw dy pws sVk dy iknwry hY. BweI PqycMd pRymI is`K dI pRIiq krky gurU swihb kuJ idn ies twlHI pws Tihry hn. ies gurdÍwry ƒ pMjwh iv¤Gy zmIny, Aqy sO rupXw swlwnw jwgIr hY. vYswKI ƒ mylw huMdw hY. rylvy stySn nwrovwl qoN nO mIl pUrv hY.#4. izlHw jlMDr, qsIl nvWSihr, Qwxw rwhoN dy ipMf dOlqpur qoN vwXvI kox AwbwdI dy nwl hI bwbw SRIcMd jI dw AsQwn hY. bwbw jI kIrqpur v`l jWdy hoey iqMn idn ie¤Qy twlHI hyT rhy. ies nwl 17. GumwauN dy kærIb zmIn hY. 1. hwV ƒ mylw huMdw hY. rylvy stySn nvWSihr qoN 9. mIl pUrv hY[#5. ijlHw huiSAwrpur, qsIl dusUhw, Qwxw tWfw dy ipMf 'mUxk' dy bwhrvwr SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI iSkwr Kyfdy ie¤Qy Awey. twlHI dy nwl gurU jI dw GoVw b`Dw sI. swDwrx ijhw mMjIswihb bixAw hoieAw hY, syvwdwr koeI nhIN hY. do knwl zmIn dw Ahæwqæw hY. hwV vdI 1. ƒ mylw huMdw hY. gurdÍwry pws ie`k bhuq suMdr ndI cl rhI hY. rylvy stySn tWfw qoN au`qr dy mIl dy krIb hY[#6. lhOr rylvy stySn pws bwbw SRIcMd jI dI twlHI.","definitionUni":"ਉਹ ਟਾਲ੍ਹੀ, ਜਿਸ ਹੇਠ ਦਸਾਂ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵਿਰਾਜਿਆ ਹੈ ਅਥਵਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਹੈ. ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਟਾਲ੍ਹੀਆਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ:-#੧. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਵਿੱਚ ਸੰਤੋਖਸਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਉਹ ਟਾਲ੍ਹੀ ਜਿਸ ਹੇਠ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਵਿਰਾਜਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ।#੨. ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕੋਹ ਉੱਤਰ ਪਿੰਡ ਪੱਖੋਕੇ ਤੋਂ ਪੱਛਮ, ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਟਾਲ੍ਹੀ, ਜਿਸ ਹੇਠ ਬੈਠਕੇ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਇਣ ਹੋਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਗਏ ਕੁਝ ਕਾਲ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੫੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਇੱਥੇ, ਅਤੇ ੩੦੦ ਵਿੱਘੇ ਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਰ ਤੇਰਾਂ ਸੌ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਅੱਸੂ ਬਦੀ ੫. ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਲਗਦਾ ਹੈ.#੩. ਜਿਲ੍ਹਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਸ਼ਕਰਗੜ੍ਹ, ਥਾਣਾ ਸ਼ਾਹਗਰੀਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਘੱਕਾ ਕੋਟਲੀ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਟਾਲ੍ਹੀ ਬਿਰਛ ਹੇਠ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਸੁੱਕ ਗਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਥਾਂ ਹੋਰ ਪੈਦਾ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮੂਲੇ ਨੂੰ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ ਦੀ ਯੋਨਿ ਤੋਂ ਮੁਕ੍ਤ ਕੀਤਾ, ਜਿਸਦੀ ਸਮਾਧ ਪਿੰਡ ਕਲ੍ਹਾਬੂਹਾ ਦੇ ਪਾਸ ਸੜਕ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ. ਭਾਈ ਫਤੇਚੰਦ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਦਿਨ ਇਸ ਟਾਲ੍ਹੀ ਪਾਸ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ ਪੰਜਾਹ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨੇ, ਅਤੇ ਸੌ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਾਰੋਵਾਲ ਤੋਂ ਨੌ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ.#੪. ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਜਲੰਧਰ, ਤਸੀਲ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਥਾਣਾ ਰਾਹੋਂ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦੌਲਤਪੁਰ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਬਾਬਾ ਜੀ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਇੱਥੇ ਟਾਲ੍ਹੀ ਹੇਠ ਰਹੇ. ਇਸ ਨਾਲ ੧੭. ਘੁਮਾਉਂ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ੧. ਹਾੜ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ੯. ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ।#੫. ਜਿਲ੍ਹਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਦੁਸੂਹਾ, ਥਾਣਾ ਟਾਂਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ 'ਮੂਣਕ' ਦੇ ਬਾਹਰਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦੇ ਇੱਥੇ ਆਏ. ਟਾਲ੍ਹੀ ਦੇ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਘੋੜਾ ਬੱਧਾ ਸੀ. ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਸੇਵਾਦਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਦੋ ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਅਹ਼ਾਤ਼ਾ ਹੈ. ਹਾੜ ਵਦੀ ੧. ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਨਦੀ ਚਲ ਰਹੀ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਟਾਂਡਾ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਦੇ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ।#੬. ਲਹੌਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਾਸ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਟਾਲ੍ਹੀ."},{"id":30905,"word":"it`lw","wordUni":"ਟਿੱਲਾ","definition":"sMgÎw- phwV dI cotI. iSKr[ 2. ryq Awid dw au`cw Fyr. Aæ. [تل] q`l[ 3. iksy swDU dw au`cI QW dw AwSRm.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਹਾੜ ਦੀ ਚੋਟੀ. ਸ਼ਿਖਰ। ੨. ਰੇਤ ਆਦਿ ਦਾ ਉੱਚਾ ਢੇਰ. ਅ਼. [تل] ਤੱਲ। ੩. ਕਿਸੇ ਸਾਧੂ ਦਾ ਉੱਚੀ ਥਾਂ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ."},{"id":30906,"word":"it`lw bwlguMdweI","wordUni":"ਟਿੱਲਾ ਬਾਲਗੁੰਦਾਈ","definition":"ijlw jyhlm, Qwxw dInw iv`c bwlguMdweI swDU dy rihx dI phwVI cotI. dyKo, bwlguMdweI.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਜੇਹਲਮ, ਥਾਣਾ ਦੀਨਾ ਵਿੱਚ ਬਾਲਗੁੰਦਾਈ ਸਾਧੂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀ. ਦੇਖੋ, ਬਾਲਗੁੰਦਾਈ."},{"id":30985,"word":"tytw","wordUni":"ਟੇਟਾ","definition":"sMgÎw- JgVw. iPswd[ 2. ivroD[ 3. dwau. pyc.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝਗੜਾ. ਫਿਸਾਦ। ੨. ਵਿਰੋਧ। ੩. ਦਾਉ. ਪੇਚ."},{"id":31099,"word":"TgaurI","wordUni":"ਠਗਉਰੀ","definition":"sMgÎw- TgmUrI. TgUbtI. auh nSy vwlI vsqu, ijs nwl byhoS krky Tg Dn lutdw hY. \"ibKY TgaurI ijin ijin KweI.\" (gau mÚ 5) \"ijin TgaulI pweIAw.\" (AnMdu) 2. TgmUrI dy smwn pRym SR`Dw Awid SuBguxW nwl, Awpxy pRIqm dw mn curwauxw rUp swDn BI TgaurI vrxn kIqw hY. \"mwnu iqAwig kir Bgiq TgaurI.\" (gau CMq mÚ 5) \"pRym TgaurI pwie.\" (sRI CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਠਗਮੂਰੀ. ਠਗੂਬਟੀ. ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵਸਤੁ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਠਗ ਧਨ ਲੁਟਦਾ ਹੈ. \"ਬਿਖੈ ਠਗਉਰੀ ਜਿਨਿ ਜਿਨਿ ਖਾਈ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਜਿਨਿ ਠਗਉਲੀ ਪਾਈਆ.\" (ਅਨੰਦੁ) ੨. ਠਗਮੂਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰੇਮ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਮਨ ਚੁਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਸਾਧਨ ਭੀ ਠਗਉਰੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਮਾਨੁ ਤਿਆਗਿ ਕਰਿ ਭਗਤਿ ਠਗਉਰੀ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਪ੍ਰੇਮ ਠਗਉਰੀ ਪਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":31100,"word":"TgaulI","wordUni":"ਠਗਉਲੀ","definition":"sMgÎw- TgmUrI. TgUbtI. auh nSy vwlI vsqu, ijs nwl byhoS krky Tg Dn lutdw hY. \"ibKY TgaurI ijin ijin KweI.\" (gau mÚ 5) \"ijin TgaulI pweIAw.\" (AnMdu) 2. TgmUrI dy smwn pRym SR`Dw Awid SuBguxW nwl, Awpxy pRIqm dw mn curwauxw rUp swDn BI TgaurI vrxn kIqw hY. \"mwnu iqAwig kir Bgiq TgaurI.\" (gau CMq mÚ 5) \"pRym TgaurI pwie.\" (sRI CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਠਗਮੂਰੀ. ਠਗੂਬਟੀ. ਉਹ ਨਸ਼ੇ ਵਾਲੀ ਵਸਤੁ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰਕੇ ਠਗ ਧਨ ਲੁਟਦਾ ਹੈ. \"ਬਿਖੈ ਠਗਉਰੀ ਜਿਨਿ ਜਿਨਿ ਖਾਈ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਜਿਨਿ ਠਗਉਲੀ ਪਾਈਆ.\" (ਅਨੰਦੁ) ੨. ਠਗਮੂਰੀ ਦੇ ਸਮਾਨ ਪ੍ਰੇਮ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਆਦਿ ਸ਼ੁਭਗੁਣਾਂ ਨਾਲ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਮਨ ਚੁਰਾਉਣਾ ਰੂਪ ਸਾਧਨ ਭੀ ਠਗਉਰੀ ਵਰਣਨ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਮਾਨੁ ਤਿਆਗਿ ਕਰਿ ਭਗਤਿ ਠਗਉਰੀ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਪ੍ਰੇਮ ਠਗਉਰੀ ਪਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":31272,"word":"Tumxw","wordUni":"ਠੁਮਣਾ","definition":"sÍMBn dw swDn. iksy BWfy Awidk ƒ ih`lx jW ruVHn qoN rokx leI id`qw shwrw.","definitionUni":"ਸ੍ਵੰਭਨ ਦਾ ਸਾਧਨ. ਕਿਸੇ ਭਾਂਡੇ ਆਦਿਕ ਨੂੰ ਹਿੱਲਣ ਜਾਂ ਰੁੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਸਹਾਰਾ."},{"id":31413,"word":"frpnw","wordUni":"ਡਰਪਨਾ","definition":"ikR- frnw. BXBIq hoxw. frpYxw \"frpq frpq jnm bhuq jwhI.\" (gau mÚ 5) \"frpY Driq Akws nKqRw.\" (mwrU mÚ 5) \"swDusMig nih frpIAY.\" (Awsw CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਡਰਨਾ. ਭਯਭੀਤ ਹੋਣਾ. ਡਰਪੈਣਾ \"ਡਰਪਤ ਡਰਪਤ ਜਨਮ ਬਹੁਤ ਜਾਹੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਡਰਪੈ ਧਰਤਿ ਅਕਾਸ ਨਖਤ੍ਰਾ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧੁਸੰਗਿ ਨਹਿ ਡਰਪੀਐ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":31430,"word":"frolI","wordUni":"ਡਰੋਲੀ","definition":"i&rozpur dy ijly, qsIl Qwxw mogw dw ie`k ipMf, ij¤Qy mweI rwmo dw piq BweI sWeIdws gurU hirgoibMd swihb dw swFU rihMdw sI. ieh piq pqnI gurU swihb dy AnMn Bgq Aqy syvk sn. ienHW dy pRym vS ho ky CIvyN gurU swihb keI vwr frolI Awky icrkwl rihMdy rhy.#iesy QW qoN jw ky siqgurU ny BweI rUpcMd dw sIql jl CikAw sI. bwbw gurid`qw jI dw jnm iesy ipMf hoieAw hY. jnmAsQwn qy dmdmw bixAw hoieAw hY. ie¤Qy nMdcMd vwlw gurU gRMQswihb hY, jo aus ny audwsI swDW qoN Koh ilAw sI. dyKo, nMdcMd.#gurU hirgoibMd swihb dw lgvwieAw ie¤Qy ie`k KUh hY. mwqw dmodrI jI dw ie¤Qy hI dyhWq hoieAw sI. dyhrw bixAw hoieAw hY.#ipMf qoN bwhr ijQy gurUswihb dIvwn lgwieAw krdy sn, au¤Qy suMdr drbwr hY. ies ƒ 180 GumwauN zmIn mhwrwjw rxjIq isMG dI id`qI hoeI hY. iekvMjw rupXy irAwsq nwBy qoN imldy hn. do sO rupXy swlwnw ipMf AMgIAW ijlw AMbwlw iv¤coN jwgIr hY. vYswKI Aqy mwGI ƒ mylw huMdw hY. rylvy stySn fgrU qoN fyF mIl d`Kx p`Cm hY.","definitionUni":"ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਜਿਲੇ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਈ ਰਾਮੋ ਦਾ ਪਤਿ ਭਾਈ ਸਾਂਈਦਾਸ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਢੂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਇਹ ਪਤਿ ਪਤਨੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਨੰਨ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਛੀਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਈ ਵਾਰ ਡਰੋਲੀ ਆਕੇ ਚਿਰਕਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ.#ਇਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਾ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਦਾ ਸੀਤਲ ਜਲ ਛਕਿਆ ਸੀ. ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਜਨਮਅਸਥਾਨ ਤੇ ਦਮਦਮਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਨੰਦਚੰਦ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਨੰਦਚੰਦ.#ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲਗਵਾਇਆ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਹੈ. ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਦੇਹਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਬਾਰ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ੧੮੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ. ਇਕਵੰਜਾ ਰੁਪਯੇ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ. ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪਿੰਡ ਅੰਗੀਆਂ ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ ਅਤੇ ਮਾਘੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਗਰੂ ਤੋਂ ਡੇਢ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਹੈ."},{"id":31431,"word":"frOlI","wordUni":"ਡਰੌਲੀ","definition":"i&rozpur dy ijly, qsIl Qwxw mogw dw ie`k ipMf, ij¤Qy mweI rwmo dw piq BweI sWeIdws gurU hirgoibMd swihb dw swFU rihMdw sI. ieh piq pqnI gurU swihb dy AnMn Bgq Aqy syvk sn. ienHW dy pRym vS ho ky CIvyN gurU swihb keI vwr frolI Awky icrkwl rihMdy rhy.#iesy QW qoN jw ky siqgurU ny BweI rUpcMd dw sIql jl CikAw sI. bwbw gurid`qw jI dw jnm iesy ipMf hoieAw hY. jnmAsQwn qy dmdmw bixAw hoieAw hY. ie¤Qy nMdcMd vwlw gurU gRMQswihb hY, jo aus ny audwsI swDW qoN Koh ilAw sI. dyKo, nMdcMd.#gurU hirgoibMd swihb dw lgvwieAw ie¤Qy ie`k KUh hY. mwqw dmodrI jI dw ie¤Qy hI dyhWq hoieAw sI. dyhrw bixAw hoieAw hY.#ipMf qoN bwhr ijQy gurUswihb dIvwn lgwieAw krdy sn, au¤Qy suMdr drbwr hY. ies ƒ 180 GumwauN zmIn mhwrwjw rxjIq isMG dI id`qI hoeI hY. iekvMjw rupXy irAwsq nwBy qoN imldy hn. do sO rupXy swlwnw ipMf AMgIAW ijlw AMbwlw iv¤coN jwgIr hY. vYswKI Aqy mwGI ƒ mylw huMdw hY. rylvy stySn fgrU qoN fyF mIl d`Kx p`Cm hY.","definitionUni":"ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਜਿਲੇ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਮੋਗਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਮਾਈ ਰਾਮੋ ਦਾ ਪਤਿ ਭਾਈ ਸਾਂਈਦਾਸ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਾਢੂ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਇਹ ਪਤਿ ਪਤਨੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਅਨੰਨ ਭਗਤ ਅਤੇ ਸੇਵਕ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਛੀਵੇਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕਈ ਵਾਰ ਡਰੋਲੀ ਆਕੇ ਚਿਰਕਾਲ ਰਹਿੰਦੇ ਰਹੇ.#ਇਸੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਜਾ ਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਦਾ ਸੀਤਲ ਜਲ ਛਕਿਆ ਸੀ. ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਇਸੇ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਜਨਮਅਸਥਾਨ ਤੇ ਦਮਦਮਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਨੰਦਚੰਦ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧਾਂ ਤੋਂ ਖੋਹ ਲਿਆ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਨੰਦਚੰਦ.#ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲਗਵਾਇਆ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਹੈ. ਮਾਤਾ ਦਮੋਦਰੀ ਜੀ ਦਾ ਇੱਥੇ ਹੀ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਦੇਹਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਿਥੇ ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਦੀਵਾਨ ਲਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਬਾਰ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ੧੮੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ. ਇਕਵੰਜਾ ਰੁਪਯੇ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭੇ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ. ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਪਿੰਡ ਅੰਗੀਆਂ ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ ਵਿੱਚੋਂ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ ਅਤੇ ਮਾਘੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਗਰੂ ਤੋਂ ਡੇਢ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਹੈ."},{"id":31563,"word":"ifMb","wordUni":"ਡਿੰਬ","definition":"sM. डिम्ब sMgÎw- aupdRv. i&swd[ 2. AWfw[ 3. PyPVw[ 4. BY. fr.","definitionUni":"ਸੰ. डिम्ब ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਪਦ੍ਰਵ. ਫ਼ਿਸਾਦ। ੨. ਆਂਡਾ। ੩. ਫੇਫੜਾ। ੪. ਭੈ. ਡਰ."},{"id":32002,"word":"FUMfIAw","wordUni":"ਢੂੰਡੀਆ","definition":"iv- KojI. muqlwSI. ijgÎwsu[ 2. sMgÎw- jYn swDU, jo mUMh qy p`tI bMnHky rKdw hY. rwjpUqwny dI ifMglBwsw iv`c FUMf nwm phwVI it¤by dw hY, aus pur jYnI swDU ngr qÎwgky invws kIqw krdy sn, ies leI ieh sMgÎw ho geI. ieh jYnIAW dw \"SÍyqWbr\" i&rkæw hY. dyKo, jYnI.","definitionUni":"ਵਿ- ਖੋਜੀ. ਮੁਤਲਾਸ਼ੀ. ਜਿਗ੍ਯਾਸੁ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੈਨ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਮੂੰਹ ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਨ੍ਹਕੇ ਰਖਦਾ ਹੈ. ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਦੀ ਡਿੰਗਲਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਢੂੰਡ ਨਾਮ ਪਹਾੜੀ ਟਿੱਬੇ ਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਪੁਰ ਜੈਨੀ ਸਾਧੂ ਨਗਰ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋ ਗਈ. ਇਹ ਜੈਨੀਆਂ ਦਾ \"ਸ਼੍ਵੇਤਾਂਬਰ\" ਫ਼ਿਰਕ਼ਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਜੈਨੀ."},{"id":32024,"word":"FyrI FwhuxI","wordUni":"ਢੇਰੀ ਢਾਹੁਣੀ","definition":"ikR- mnorwj dI rcnw imtwauxI. sMklp qÎwgxw[ 2. hOslw hwrnw[ 3. ^udI dw qÎwg krnw. \"FyrI Fwhhu swD sMig.\" (bwvn)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਮਨੋਰਾਜ ਦੀ ਰਚਨਾ ਮਿਟਾਉਣੀ. ਸੰਕਲਪ ਤ੍ਯਾਗਣਾ। ੨. ਹੌਸਲਾ ਹਾਰਨਾ। ੩. ਖ਼ੁਦੀ ਦਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕਰਨਾ. \"ਢੇਰੀ ਢਾਹਹੁ ਸਾਧ ਸੰਗਿ.\" (ਬਾਵਨ)"},{"id":32055,"word":"Folwrn","wordUni":"ਢੋਲਾਰਨ","definition":"dyKo, Furwvn, Fulwvn Aqy Forn. \"nwm qyrw quhI cvr Folwry.\" (Dnw rivdws) \"dyau sUhnI swDu kY bIjnu Folwvau.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਢੁਰਾਵਨ, ਢੁਲਾਵਨ ਅਤੇ ਢੋਰਨ. \"ਨਾਮ ਤੇਰਾ ਤੁਹੀ ਚਵਰ ਢੋਲਾਰੇ.\" (ਧਨਾ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਦੇਉ ਸੂਹਨੀ ਸਾਧੁ ਕੈ ਬੀਜਨੁ ਢੋਲਾਵਉ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":32056,"word":"Folwvn","wordUni":"ਢੋਲਾਵਨ","definition":"dyKo, Furwvn, Fulwvn Aqy Forn. \"nwm qyrw quhI cvr Folwry.\" (Dnw rivdws) \"dyau sUhnI swDu kY bIjnu Folwvau.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਢੁਰਾਵਨ, ਢੁਲਾਵਨ ਅਤੇ ਢੋਰਨ. \"ਨਾਮ ਤੇਰਾ ਤੁਹੀ ਚਵਰ ਢੋਲਾਰੇ.\" (ਧਨਾ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਦੇਉ ਸੂਹਨੀ ਸਾਧੁ ਕੈ ਬੀਜਨੁ ਢੋਲਾਵਉ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":32072,"word":"FMf","wordUni":"ਢੰਡ","definition":"ieh ijlw AimRqsr, qsIl qrnqwrn, Qwxw lhOrIml dw ie`k ipMf hY, jo rylvy stySn Kwsy qoN pMj mIl d`Kx hY. ies ipMf qoN p`Cm v`l smIp hI SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI pRcwr leI ies ieælwkæy Awey hn. pihlW 'Gsyl' ipMf Tihry, iPr ie¤Qy crx pwey. gurdÍwrw swDwrx ijhw bixAw hoieAw hY. pws rhwieSI mkwn hn. sRI gurU gRMQ swihb jI dw pRkwS huMdw hY. ds rupXy swlwnw iesI ipMf v¤loN zmIn dy imldy hn Aqy swFy pMj knwl zmIn srdwr virAwm isMG rswldwr ny gurdÍwry dy nwm lgweI hY. ipMf swrw is`KW dw hY. gurdÍwry pws hI ie`k C`pV hY. kihMdy hn ik ie¤Qy siqgurW ny crx Doqy sn. ngrvwsI hux ies C`pV ƒ p`kw krn dy Xqn iv`c hn. BwdoN dI Amwvs ƒ mylw huMdw hY.","definitionUni":"ਇਹ ਜਿਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਥਾਣਾ ਲਹੌਰੀਮਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖਾਸੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਮੀਪ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਇਸ ਇ਼ਲਾਕ਼ੇ ਆਏ ਹਨ. ਪਹਿਲਾਂ 'ਘਸੇਲ' ਪਿੰਡ ਠਹਿਰੇ, ਫਿਰ ਇੱਥੇ ਚਰਣ ਪਾਏ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਹਨ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦਸ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਇਸੀ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਾਢੇ ਪੰਜ ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਸਰਦਾਰ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਰਸਾਲਦਾਰ ਨੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਲਗਾਈ ਹੈ. ਪਿੰਡ ਸਾਰਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਪਾਸ ਹੀ ਇੱਕ ਛੱਪੜ ਹੈ. ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਥੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਚਰਣ ਧੋਤੇ ਸਨ. ਨਗਰਵਾਸੀ ਹੁਣ ਇਸ ਛੱਪੜ ਨੂੰ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਹਨ. ਭਾਦੋਂ ਦੀ ਅਮਾਵਸ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":32274,"word":"q^qrvW","wordUni":"ਤਖ਼ਤਰਵਾਂ","definition":"&w. [تخترواں] sMgÎw- cldw hoieAw q^q. bwdSwh dw pwlkI dI Skl dw isMGwsn, ijs pur bYTky hvw^orI krdw hY[ 2. phIeydwr rQ dI Skl dI ie`k v`fI cOkI, ijs pur SwdI dy mOkæy DnI lokW dI brwq bYTky sjDj nwl kuVmW dy Gr jWdI hY. ies ƒ hwQI joqy jWdy hn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [تخترواں] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਤਖ਼ਤ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪਾਲਕੀ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਬੈਠਕੇ ਹਵਾਖ਼ੋਰੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ੨. ਪਹੀਏਦਾਰ ਰਥ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੌਕੀ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੌਕ਼ੇ ਧਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਬਰਾਤ ਬੈਠਕੇ ਸਜਧਜ ਨਾਲ ਕੁੜਮਾਂ ਦੇ ਘਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਹਾਥੀ ਜੋਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ."},{"id":32477,"word":"qdgux","wordUni":"ਤਦਗੁਣ","definition":"तद्गुण. (ausy dw gux). Awpxw gux C`fky sMgiq dw gux Dwrn krnw, ijs aukiq iv`c hovy, au¤Qy \"qdgux\" AlMkwr huMdw hY.#audwhrx- mhw ibKwdI dust ApvwdI qy punIq sMgwry. ×#ADm cMfwlI BeI bRhmxI sUdI qy sRystweIry. (Awsw mÚ 5)#qum cMdn hm ierMf bwpury sMig qumwry bwsw,#nIcrUK qy aUc Bey hYN gMiD sugMiD invwsw. (Awsw rivdws)#inrmlBey aUjl jsgwvq bhuir n hovqkwro. (swr mÚ 5)#sursrIsill ikRq bwrunI ry, sMqjn krq nhI pwnM, surw ApivqR nqu Avr jl ry, sursrI imlq nih hoie AwnM. (mlw rivdws)#cMdnvws bxwspiq sB cMdn hovY,#AsÍDwqu iekDwqu kr sMg pwrs FovY,#ndIAw nwly vwhVy iml gMg gMgovY,#piqqauDwrx swDusMg pwpWml DovY. (Bwgu)","definitionUni":"तद्गुण. (ਉਸੇ ਦਾ ਗੁਣ). ਆਪਣਾ ਗੁਣ ਛੱਡਕੇ ਸੰਗਤਿ ਦਾ ਗੁਣ ਧਾਰਨ ਕਰਨਾ, ਜਿਸ ਉਕਤਿ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ \"ਤਦਗੁਣ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ- ਮਹਾ ਬਿਖਾਦੀ ਦੁਸਟ ਅਪਵਾਦੀ ਤੇ ਪੁਨੀਤ ਸੰਗਾਰੇ. ×#ਅਧਮ ਚੰਡਾਲੀ ਭਈ ਬ੍ਰਹਮਣੀ ਸੂਦੀ ਤੇ ਸ੍ਰੇਸਟਾਈਰੇ. (ਆਸਾ ਮਃ ੫)#ਤੁਮ ਚੰਦਨ ਹਮ ਇਰੰਡ ਬਾਪੁਰੇ ਸੰਗਿ ਤੁਮਾਰੇ ਬਾਸਾ,#ਨੀਚਰੂਖ ਤੇ ਊਚ ਭਏ ਹੈਂ ਗੰਧਿ ਸੁਗੰਧਿ ਨਿਵਾਸਾ. (ਆਸਾ ਰਵਿਦਾਸ)#ਨਿਰਮਲਭਏ ਊਜਲ ਜਸਗਾਵਤ ਬਹੁਰਿ ਨ ਹੋਵਤਕਾਰੋ. (ਸਾਰ ਮਃ ੫)#ਸੁਰਸਰੀਸਲਿਲ ਕ੍ਰਿਤ ਬਾਰੁਨੀ ਰੇ, ਸੰਤਜਨ ਕਰਤ ਨਹੀ ਪਾਨੰ, ਸੁਰਾ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਨਤੁ ਅਵਰ ਜਲ ਰੇ, ਸੁਰਸਰੀ ਮਿਲਤ ਨਹਿ ਹੋਇ ਆਨੰ. (ਮਲਾ ਰਵਿਦਾਸ)#ਚੰਦਨਵਾਸ ਬਣਾਸਪਤਿ ਸਭ ਚੰਦਨ ਹੋਵੈ,#ਅਸ੍ਵਧਾਤੁ ਇਕਧਾਤੁ ਕਰ ਸੰਗ ਪਾਰਸ ਢੋਵੈ,#ਨਦੀਆ ਨਾਲੇ ਵਾਹੜੇ ਮਿਲ ਗੰਗ ਗੰਗੋਵੈ,#ਪਤਿਤਉਧਾਰਣ ਸਾਧੁਸੰਗ ਪਾਪਾਂਮਲ ਧੋਵੈ. (ਭਾਗੁ)"},{"id":32588,"word":"qpsI","wordUni":"ਤਪਸੀ","definition":"iv- qpsÍI. qp krn vwlw. \"qpsI qpih rwqw.\" (sRI AÚ mÚ 5) 2. sMgÎw- qpIAw. \"sMinAwsI qpsIAh.\" (svYXy mÚ 3. ky) 3. qpsÎw qp. \"qpsI kirkY dyhI swDI.\" (mwrU mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਤਪਸ੍ਵੀ. ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. \"ਤਪਸੀ ਤਪਹਿ ਰਾਤਾ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਪੀਆ. \"ਸੰਨਿਆਸੀ ਤਪਸੀਅਹ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ੩. ਤਪਸ੍ਯਾ ਤਪ. \"ਤਪਸੀ ਕਰਿਕੈ ਦੇਹੀ ਸਾਧੀ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫)"},{"id":32589,"word":"qpsIA qpsIAh","wordUni":"ਤਪਸੀਅ ਤਪਸੀਅਹ","definition":"iv- qpsÍI. qp krn vwlw. \"qpsI qpih rwqw.\" (sRI AÚ mÚ 5) 2. sMgÎw- qpIAw. \"sMinAwsI qpsIAh.\" (svYXy mÚ 3. ky) 3. qpsÎw qp. \"qpsI kirkY dyhI swDI.\" (mwrU mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਤਪਸ੍ਵੀ. ਤਪ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. \"ਤਪਸੀ ਤਪਹਿ ਰਾਤਾ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਪੀਆ. \"ਸੰਨਿਆਸੀ ਤਪਸੀਅਹ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ੩. ਤਪਸ੍ਯਾ ਤਪ. \"ਤਪਸੀ ਕਰਿਕੈ ਦੇਹੀ ਸਾਧੀ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫)"},{"id":32669,"word":"qb`ruk","wordUni":"ਤਬੱਰੁਕ","definition":"Aæ. [تبّرُک] sMgÎw- brkq (vrdwn) lYx dI ikRXw[ 2. auh vsqu, ijs dÍwrw vrdwn imly[ 3. dyvqw ƒ AripAw pRswd[ 4. mhwqmw v¤loN imilAw pRswd Awid.","definitionUni":"ਅ਼. [تبّرُک] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਰਕਤ (ਵਰਦਾਨ) ਲੈਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਉਹ ਵਸਤੁ, ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵਰਦਾਨ ਮਿਲੇ। ੩. ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ। ੪. ਮਹਾਤਮਾ ਵੱਲੋਂ ਮਿਲਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਦਿ."},{"id":32677,"word":"qblw","wordUni":"ਤਬਲਾ","definition":"Aæ. [طبلہ] qæblh. sMgÎw- joVI. qwl dyx dw ie`k vwjw, ijs dw s`jw isAwhIdwr Aqy K`bw swdw huMdw hY ijs pur Awtw lweIdw hY.","definitionUni":"ਅ਼. [طبلہ] ਤ਼ਬਲਹ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੋੜੀ. ਤਾਲ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਸਿਆਹੀਦਾਰ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਸਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਪੁਰ ਆਟਾ ਲਾਈਦਾ ਹੈ."},{"id":32678,"word":"qæblw","wordUni":"ਤ਼ਬਲਾ","definition":"Aæ. [طبلہ] qæblh. sMgÎw- joVI. qwl dyx dw ie`k vwjw, ijs dw s`jw isAwhIdwr Aqy K`bw swdw huMdw hY ijs pur Awtw lweIdw hY.","definitionUni":"ਅ਼. [طبلہ] ਤ਼ਬਲਹ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੋੜੀ. ਤਾਲ ਦੇਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸੱਜਾ ਸਿਆਹੀਦਾਰ ਅਤੇ ਖੱਬਾ ਸਾਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਪੁਰ ਆਟਾ ਲਾਈਦਾ ਹੈ."},{"id":32888,"word":"qrwbw","wordUni":"ਤਰਾਬਾ","definition":"sMgÎw- qrn dw Bwv. au`Dwr. insqwrw. \"swDusMgiq iml hie qrwbw.\" (Bwgu) 2. Awb (Bvjl) qoN au`Dwr.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਰਨ ਦਾ ਭਾਵ. ਉੱਧਾਰ. ਨਿਸ੍‌ਤਾਰਾ. \"ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ ਮਿਲ ਹਇ ਤਰਾਬਾ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਆਬ (ਭਵਜਲ) ਤੋਂ ਉੱਧਾਰ."},{"id":33029,"word":"qv pRswd","wordUni":"ਤਵ ਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"qyrI ikRpw[ 2. qyrI dXw hovy! is`KDrm iv`c ieh pd Bojn Ckx Aqy vsqR Awid pihrn smyN kihxw ivDwn hY. ies dw Bwv hY ik hr g`l iv`c krqwr dy Sukr guzwr rho.","definitionUni":"ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ। ੨. ਤੇਰੀ ਦਯਾ ਹੋਵੇ! ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਦ ਭੋਜਨ ਛਕਣ ਅਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਪਹਿਰਨ ਸਮੇਂ ਕਹਿਣਾ ਵਿਧਾਨ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸ਼ੁਕਰ ਗੁਜ਼ਾਰ ਰਹੋ."},{"id":33231,"word":"qwp","wordUni":"ਤਾਪ","definition":"(dyKo, qp Dw. ) sM. sMgÎw- grmI. qyj. ausxqw[ 2. sM. jÍr. [حُّمی] hæu`mw. Fever. bu^wr. jÍr dw nwauN qwp ies leI ho igAw hY ik ies dy Asr nwl SrIr qpjWdw hY. AXog Ahwr ivhwr qoN koTy dI Agin lhU ƒ qpw idMdI hY, SrIr Aqy mn dw qpxw hI qwp dw rUp hY. qwp qoN SrIr iv`c susqI Aqy bycYnI ivAwp jWdI hY, mUMh bysuAwd huMdw hY, A`KW qoN pwxI vihNdw hY, AvwsIAW bhuq AwauNdIAW hn, idl dI hrkq kwhlI huMdI hY, Bu`K bMd ho jWdI hY, h`fBMnxI lgdI hY, dwh huMdw hY, Awid. \"qwp auqwirAw siqguir pUrY.\" (sor mÚ 5)#qwp dy Anyk Byd hn, pr AsI ies gRMQ iv`c auhI ilKy hn, jo is`Kmq dy gRMQW iv`c Awey hn. A`KrkRm Anuswr auh sB A¤gy idKwey jWdy hn-#(a) ausn qwp. dyKo, ausn qwp.#(A) ATvwVw qwp. ieh qwp ie`k idn zor dw Aqy CI idn bymwlUm rihNdw hY. kdy CI idn zor dw Aqy ie`k idn bymwlUm huMdw hY. ies dw au`qm ielwj hY ik-#PtkVI dI iK`l ie`k qolw, lONg iqMn mwSy, imSrI ie`k qolw, sB brIk pIsky sqweI puVIAW bxwauxIAW. ie`k puVI svyry, ie`k dupihr ƒ, ie`k sMJ ƒ kosy du`D jW jl nwl CkwauxI. mul`TI. ptolpqR, kVU, AMb dI igrU, hrV dI iC`l smwn lYky, kwVHw bxwky, imSrI pwky ipAwauxw.#crwieqw, inMm, kVU, nwgrmoQw, ip`qpwpVw, iglo, ienHW dw kwVHw dyxw. Ksry Awid rogW dy qwp BI ATwvwVw qwp khy jWdy hn.#ienHW sBnW dw isAwxy vYd hkIm fwktr dI slwh nwl mOsm Aqy rogI dI hwlq Anuswr ielwj hoxw cwhIey. \"Ast idvisXw Aru bIswXw.\" (cirqR 405)#(e) SIq jÍr AQvw sIql jÍr. pwlw l`gky hox vwlw qwp. [حُّمیغِب] hæ`mw iZ`b. kWby dw qwp Ague fever. ies dw kwrx hY- gMdI sVI hvw iv`c rihxw, m`CrW dw lVnw, slHwby iv`c sOxw, Kwx pIx dw sMjm nw r`Kxw, AMqVI iv`c ml dw jmw hoxw Awid.#ies dw aupwau hY- rotI C`fky cwr pMj fMg gaU dw kosw du`D pIxw, sMgqry Awid Pl Kwxy. nswdr ie`k qolw, nUx CI mwSy, kwlI imrcW iqMn mwSy, sB brIk pIsky mwSy mwSy dIAW puVIAW bxwky iqMn jW cwr grm jl nwl in`q KwxIAW.#qulsI dy hry p¤qy pMj qoly, kwlIAW imrcW ie`k qolw, brIk pIsky r`qI r`qI dIAW golIAW bxwky do do cwr golIAW idn iv`c pMj vwr gaU dy du`D jW jl nwl KwxIAW.#PtkVI dI iK`l nwl imSrI imlwky mwSy mwSy dIAW iqMn puVIAW jl nwl iqMn vwr CkxIAW.#sIq jÍr leI kunIn is`D AOKD hY. ies ƒ qwp hox qoN pihlW golIAW dI Skl iv`c jW gMDk dy qyjwb iv`c h`l krky Ark dI Skl iv`c vrqo.#pwn dy p¤qy iv`c ie`k mwSw nswdr jy qwp cVHn qoN pihlW c`ibAw jwvy. qW bhuq lwBdwiek hY. \"sIql jÍr Ar ausn qwp Bn.\" (cirqR 405)#(s) sUKw jÍr. sM. शोष ज्वर. SosjÍr. Anaemia fever. ies dy kwrx hn- AwpxI qwkq qoN vDky imhnq krnI, ml mUqR Bu`K qyh nINd Awidk dw vyg rokxw, bhuq mYQun krnw, Srwb dw pIxw, icMqw BY kRoD dw hoxw, Bu¤Ky iqhwey rihxw, ru¤Ky pdwrQ Kwxy pIxy, SrIr dI qrwvq dw jWdy rihxw, vyly isr Ahwr nINd Awidk dw nw hoxw.#ies qwp iv`c SrIr dI qucw ru`KI ho jWdI hY, joV iF¤ly pY jWdy hn, isr BwrI huMdw hY, m`Tw m`Tw qwp hr vyly bixAw rihNdw hY. jy ies dw CyqI ielwj nw kIqw jwvy qW kuJ smW pwky qpid`k dI Skl iv`c bdl jWdw hY.#ies dw ielwj hY- dwl (dwru) cInI ie`k qolw, CotI ielwiecI do qoly, mGW cwr qoly, bMslocn A`T qoly, imSrI solW qoly, ienHW dw cUrx krky dugxw Sihd Aqy iqMn guxW GI imlwky CI CI mwSy idn iv`c iqMn vwr ctwauxw. Kwx leI hlky Aqy qr pdwrQ dyxy. gaU Aqy b`krI dw du`D, cwvl pwlk Awid Bojn au`qm hn. \"sUKw jÍr qyeIAw cOQwXw.\" (cirqR 405)#(h) cOQwXw qwp. cwquriQk jÍr. [حُمّیرُباع] hæ`mw rubAæ Quartan fever. ieh qwp ie`k idn hoky do idn gupq ho jWdw hY, Pyr cOQy idn huMdw hY. kdy do idn hoky cOQy idn gupq ho jWdw hY. mwmUlI qwp ip¤CoN Kwx pIx dI bdprhyjI krn qoN ieh huMdw hY. ies dw kwrx BI mlyrIey (malaria) dw Asr hY. ieh qwp bhuq dyr rihNdw hY, pr iBAwnk rog nhIN hY. jy ies iv`c Xrkwn, ^UnIKWsI Awidk rog ho jwx, qW iehI BXMkr rog hY. ies qwp dy cVHn vyly srdI lgdI hY, auqrn vyly qRylI AwauNdI hY. swDwrx ielwj ieh hY ik- PtkVI dI iK`l CI r`qI, KMf ie`k mwSw, AYsIAW iqMn puVIAW roj pwxI nwl dyxIAW. kunIn iqMn vwr pMj pMj gRyn KvwauxI. qulsI dy p¤qy idn iv`c cwr vwr cwr cwr Ckwauxy. ic`tw jIrw iqMn mwSy, ie`k qolw guV, qwp dI vwrI qoN ie`k GMtw pihlW Kvwauxw.#s`q idn kyvl du`D pIx ƒ dyxw Aqy hor kuJ nw Kvwauxw.#suMF, nwgrmoQw, kutkI, crwieqw, lwlcMdn, Awauly, iglo, sB do do mwSy lYky kwVHw krky ipAwauxy. \"sUKw jÍr qyeIAw cOQwXw.\" (cirqR 405)#(k) fyFmwsIAw qwp. ieh qwp fyF mhInw inrMqr rihNdw hY, jW fyF mhIny ip¤CoN dOrw krdw hY. ieh BI ivKm jÍrW iv¤coN hY. ies dw ielwj auhI smJxw cwhIey jo qyeIey cOQwey qwp iv`c hY.#kdy kdy qorkI dw qwp BI fyF mhInw rihNdw hY. dyKo, bIswXw qwp. \"fyFmwsIAw Pun qp BXo.\" (cirqR 405)#(K) qyeIAw qwp. iqRqIXk jÍr [حُمّیثلاثِہ] hæu`mw slwisXh. Tertian fever. ieh qwp ie`k idn cVHdw hY, dUjy idn nhIN, Pyr qIjy idn Asr krdw hY. ies dy cVHn vyly pwlw lgdw (kWbw huMdw) hY. ieh mlyrIey dI iksm dw nObqI bu^wr hY. suSRq iv`c iliKAw hY ik kMT gq dos ie`k idn rwq iv`c ihrdy iv`c jWdy hn, ihrdy qoN AwmwSX iv`c phucdy hn, au¤Qy phucky qyeIAw qwp pYdw krdy hn. vYdk iv`c qyeIey dIAW iqMn iksmW d`sIAW hn.#kP Aqy ip`q dI AiDkqw vwlw pihloN iqh¤fy qoN SurU hoky swry SrIr iv`c PYldw hY.#vwq Aqy kP dI AiDkqw vwlw ip`T qoN SurU hoky swry SrIr iv`c PYldw hY.#vwq ip`q dI AiDkqw vwlw isr qoN SurU hoky swry SrIr iv`c PYldw hY. ies dy swDwrx ielwj cOQwey vwly hI hn, pr kunIn dw vrqxw ies qwp iv`c bhuq guxkwrI hY. kutkI dw cUrx, inMm Aqy qulsI dy p¤qy, igly, crwieqy Aqy DnIey dw kwVHw, puTkMfy dy FweI p¤qy, sudrSn cUrn Awidk dvweIAW BI qyeIAw qwp dUr krdIAW hn. jy kbj hovy qW hlkw julwb dy dyxw cwhIey. Kwx ƒ du`D mUMgI pwlk cwaul Awidk nrm igjw, pIx ƒ inrml pwxI aubwilAw hoieAw dyxw loVIey. rogI ƒ sÍ`C pOx iv`c r`Kxw cwhIey.#keI lok qyeIAw qwp htwaux leI jMqR mMqR tUxy Awid BI krdy hn, pr ieh kyvl AgÎwn dw krm hY. \"sUKw jÍr qæyeIAw cOQwXw.\" (cirqR 405)#(g) pIqjÍr. zrd bu^wr. dyKo, ausn qwp Aqy Xrkwn.#(G) bIswXw qwp. ieh BI vwrI dw qwp (nObqI) hY, jo cOQwey qyeIey vW| vIh idnW ip¤CoN AwauNdw hY.#jo vIh idn lgwqwr qwp rhy, auh BI bIswXw hY. [مُطابقِامُتناقصِہ حّمی] hæu`mw muqæibkæw muqnwkiæsh. Typhoid fever. AQvw आन्त्रज्वर- AWqRjÍr Enteric fever. qorkI dw qwp. pwxIJwrw. ieh qwp AWd iv`c sVy busy pdwrQ jwx qoN pYdw huMdw hY. AMqVI AMdr Cwly ho jWdy hn. ieh CUq dw rog hY. bIswey qwp iv`c kdy KWSI Aqy pslI dy drd dI Skwieq BI ho jWdI hY. bdbUdwr ml dsqW nwl JVdI hY. ies qwp dw ielwj iksy isAwxy qoN CyqI krwauxw cwhIey. Anwj bMd krky kyvl du`D dyxw bhuq guxkwrI hY. Ark bydmuSk Ark gwaujubwn ipAwauxw, mMjy qy Awrwm nwl rihxw, Gr vsqR Awid dI pUrI sPweI r`KxI, sÍ`C hvw iv`c rihxw, sugMD vwly Pu`lW dw pws r`Kxw, PlW dw rs pIxw, DnIAw, cMnx dw bUr, kpUr, isrkw, Ark gulwb iv`c imlwky suMGwauxw lwBdwiek hn.#hyT ilKIAW puVIAW bIswey qwp dw is`D ielwj hn-#vMslocn, CotIAW ielwiecIAW, sqiglo, ic`tw jIrw, kOlfofy dI igrU, imSrI, ieh sB ie`k ie`k qolw, su¤cy is`p Aqy ABrk dw kuSqw iqMn iqMn mwSy, kihrvw iqMn mwSy, moqI Axiv`D ie`k mwSw, ie`k qolw rUh kyauVy iv`c Krl krky ie`k mwSw cWdI dy vrk imlwauxy, svw qolw swbq Aqy sw& ^UbklW swrI dvweIAW nwl imlwky bwsT (62) puVIAW krnIAW. juAwn rogI ƒ cwr puVIAW roj iqMn iqMn GMty ip¤CoN du`D jW gaujubwn dy Ark nwl dyxIAW. \"Ast idvisXw Aru bIswXw.\" (cirqR 405)#3. sMqwp. du`K. klyS[ 4. iPkr. \"qwp pwp sMqwp ibnwsy.\" (iblw mÚ 5) 5. dyh ƒ qpwaux dw krm. qpsÎw. \"hirDn jwp hirDn qwp.\" (gUj mÚ 5) \"jwp qwp igAwn sB iDAwn.\" (suKmnI) 6. dyKo, iqMn qwp.","definitionUni":"(ਦੇਖੋ, ਤਪ੍‌ ਧਾ. ) ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਰਮੀ. ਤੇਜ. ਉਸ੍ਣਤਾ। ੨. ਸੰ. ਜ੍ਵਰ. [حُّمی] ਹ਼ੁੱਮਾ. Fever. ਬੁਖ਼ਾਰ. ਜ੍ਵਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਤਾਪ ਇਸ ਲਈ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਤਪਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਅਯੋਗ ਅਹਾਰ ਵਿਹਾਰ ਤੋਂ ਕੋਠੇ ਦੀ ਅਗਨਿ ਲਹੂ ਨੂੰ ਤਪਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸ਼ਰੀਰ ਅਤੇ ਮਨ ਦਾ ਤਪਣਾ ਹੀ ਤਾਪ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ. ਤਾਪ ਤੋਂ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਸੁਸਤੀ ਅਤੇ ਬੇਚੈਨੀ ਵਿਆਪ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਬੇਸੁਆਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਾਣੀ ਵਹਿਂਦਾ ਹੈ, ਅਵਾਸੀਆਂ ਬਹੁਤ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਦਿਲ ਦੀ ਹਰਕਤ ਕਾਹਲੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਹੱਡਭੰਨਣੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਦਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਆਦਿ. \"ਤਾਪ ਉਤਾਰਿਆ ਸਤਿਗੁਰਿ ਪੂਰੈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫)#ਤਾਪ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦ ਹਨ, ਪਰ ਅਸੀ ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਖਮਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਆਏ ਹਨ. ਅੱਖਰਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਸਭ ਅੱਗੇ ਦਿਖਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-#(ੳ) ਉਸਨ ਤਾਪ. ਦੇਖੋ, ਉਸਨ ਤਾਪ.#(ਅ) ਅਠਵਾੜਾ ਤਾਪ. ਇਹ ਤਾਪ ਇੱਕ ਦਿਨ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਅਤੇ ਛੀ ਦਿਨ ਬੇਮਾਲੂਮ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ. ਕਦੇ ਛੀ ਦਿਨ ਜ਼ੋਰ ਦਾ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨ ਬੇਮਾਲੂਮ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਉੱਤਮ ਇਲਾਜ ਹੈ ਕਿ-#ਫਟਕੜੀ ਦੀ ਖਿੱਲ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਲੌਂਗ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਸਭ ਬਰੀਕ ਪੀਸਕੇ ਸਤਾਈ ਪੁੜੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ. ਇੱਕ ਪੁੜੀ ਸਵੇਰੇ, ਇੱਕ ਦੁਪਹਿਰ ਨੂੰ, ਇੱਕ ਸੰਝ ਨੂੰ ਕੋਸੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਜਲ ਨਾਲ ਛਕਾਉਣੀ. ਮੁਲੱਠੀ. ਪਟੋਲਪਤ੍ਰ, ਕੜੂ, ਅੰਬ ਦੀ ਗਿਰੂ, ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਸਮਾਨ ਲੈਕੇ, ਕਾੜ੍ਹਾ ਬਣਾਕੇ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਪਾਕੇ ਪਿਆਉਣਾ.#ਚਰਾਇਤਾ, ਨਿੰਮ, ਕੜੂ, ਨਾਗਰਮੋਥਾ, ਪਿੱਤਪਾਪੜਾ, ਗਿਲੋ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਦੇਣਾ. ਖਸਰੇ ਆਦਿ ਰੋਗਾਂ ਦੇ ਤਾਪ ਭੀ ਅਠਾਵਾੜਾ ਤਾਪ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭਨਾਂ ਦਾ ਸਿਆਣੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਮੌਸਮ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇਲਾਜ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ. \"ਅਸਟ ਦਿਵਸਿਯਾ ਅਰੁ ਬੀਸਾਯਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#(ੲ) ਸ਼ੀਤ ਜ੍ਵਰ ਅਥਵਾ ਸੀਤਲ ਜ੍ਵਰ. ਪਾਲਾ ਲੱਗਕੇ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਤਾਪ. [حُّمیغِب] ਹ਼ੱਮਾ ਗ਼ਿੱਬ. ਕਾਂਬੇ ਦਾ ਤਾਪ Ague fever. ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ- ਗੰਦੀ ਸੜੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਮੱਛਰਾਂ ਦਾ ਲੜਨਾ, ਸਲ੍ਹਾਬੇ ਵਿੱਚ ਸੌਣਾ, ਖਾਣ ਪੀਣ ਦਾ ਸੰਜਮ ਨਾ ਰੱਖਣਾ, ਅੰਤੜੀ ਵਿੱਚ ਮਲ ਦਾ ਜਮਾ ਹੋਣਾ ਆਦਿ.#ਇਸ ਦਾ ਉਪਾਉ ਹੈ- ਰੋਟੀ ਛੱਡਕੇ ਚਾਰ ਪੰਜ ਡੰਗ ਗਊ ਦਾ ਕੋਸਾ ਦੁੱਧ ਪੀਣਾ, ਸੰਗਤਰੇ ਆਦਿ ਫਲ ਖਾਣੇ. ਨਸਾਦਰ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਨੂਣ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ, ਕਾਲੀ ਮਿਰਚਾਂ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਸਭ ਬਰੀਕ ਪੀਸਕੇ ਮਾਸ਼ੇ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਤਿੰਨ ਜਾਂ ਚਾਰ ਗਰਮ ਜਲ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਖਾਣੀਆਂ.#ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਹਰੇ ਪੱਤੇ ਪੰਜ ਤੋਲੇ, ਕਾਲੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਬਰੀਕ ਪੀਸਕੇ ਰੱਤੀ ਰੱਤੀ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਦੋ ਦੋ ਚਾਰ ਗੋਲੀਆਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਵਾਰ ਗਊ ਦੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਜਲ ਨਾਲ ਖਾਣੀਆਂ.#ਫਟਕੜੀ ਦੀ ਖਿੱਲ ਨਾਲ ਮਿਸ਼ਰੀ ਮਿਲਾਕੇ ਮਾਸ਼ੇ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁੜੀਆਂ ਜਲ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਛਕਣੀਆਂ.#ਸੀਤ ਜ੍ਵਰ ਲਈ ਕੁਨੀਨ ਸਿੱਧ ਔਖਧ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਤਾਪ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਗੰਧਕ ਦੇ ਤੇਜਾਬ ਵਿੱਚ ਹੱਲ ਕਰਕੇ ਅਰਕ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਵਰਤੋ.#ਪਾਨ ਦੇ ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਨਸਾਦਰ ਜੇ ਤਾਪ ਚੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੱਬਿਆ ਜਾਵੇ. ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ. \"ਸੀਤਲ ਜ੍ਵਰ ਅਰ ਉਸਨ ਤਾਪ ਭਨ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#(ਸ) ਸੂਖਾ ਜ੍ਵਰ. ਸੰ. शोष ज्वर. ਸ਼ੋਸਜ੍ਵਰ. Anaemia fever. ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨੀ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਭੁੱਖ ਤੇਹ ਨੀਂਦ ਆਦਿਕ ਦਾ ਵੇਗ ਰੋਕਣਾ, ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਪੀਣਾ, ਚਿੰਤਾ ਭੈ ਕ੍ਰੋਧ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਭੁੱਖੇ ਤਿਹਾਏ ਰਹਿਣਾ, ਰੁੱਖੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ, ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਤਰਾਵਤ ਦਾ ਜਾਂਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਵੇਲੇ ਸਿਰ ਅਹਾਰ ਨੀਂਦ ਆਦਿਕ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ.#ਇਸ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਤੁਚਾ ਰੁੱਖੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋੜ ਢਿੱਲੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸਿਰ ਭਾਰੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਮੱਠਾ ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਣਿਆ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ. ਜੇ ਇਸ ਦਾ ਛੇਤੀ ਇਲਾਜ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਪਾਕੇ ਤਪਦਿੱਕ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ- ਦਾਲ (ਦਾਰੁ) ਚੀਨੀ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਛੋਟੀ ਇਲਾਇਚੀ ਦੋ ਤੋਲੇ, ਮਘਾਂ ਚਾਰ ਤੋਲੇ, ਬੰਸਲੋਚਨ ਅੱਠ ਤੋਲੇ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਸੋਲਾਂ ਤੋਲੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਣ ਕਰਕੇ ਦੁਗਣਾ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਘੀ ਮਿਲਾਕੇ ਛੀ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਚਟਾਉਣਾ. ਖਾਣ ਲਈ ਹਲਕੇ ਅਤੇ ਤਰ ਪਦਾਰਥ ਦੇਣੇ. ਗਊ ਅਤੇ ਬੱਕਰੀ ਦਾ ਦੁੱਧ, ਚਾਵਲ ਪਾਲਕ ਆਦਿ ਭੋਜਨ ਉੱਤਮ ਹਨ. \"ਸੂਖਾ ਜ੍ਵਰ ਤੇਈਆ ਚੌਥਾਯਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#(ਹ) ਚੌਥਾਯਾ ਤਾਪ. ਚਾਤੁਰਥਿਕ ਜ੍ਵਰ. [حُمّیرُباع] ਹ਼ੱਮਾ ਰੁਬਅ਼ Quartan fever. ਇਹ ਤਾਪ ਇੱਕ ਦਿਨ ਹੋਕੇ ਦੋ ਦਿਨ ਗੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਫੇਰ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਕਦੇ ਦੋ ਦਿਨ ਹੋਕੇ ਚੌਥੇ ਦਿਨ ਗੁਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਮਾਮੂਲੀ ਤਾਪ ਪਿੱਛੋਂ ਖਾਣ ਪੀਣ ਦੀ ਬਦਪਰਹੇਜੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਕਾਰਣ ਭੀ ਮਲੇਰੀਏ (malaria) ਦਾ ਅਸਰ ਹੈ. ਇਹ ਤਾਪ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਭਿਆਨਕ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਜੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਯਰਕਾਨ, ਖ਼ੂਨੀਖਾਂਸੀ ਆਦਿਕ ਰੋਗ ਹੋ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਇਹੀ ਭਯੰਕਰ ਰੋਗ ਹੈ. ਇਸ ਤਾਪ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਸਰਦੀ ਲਗਦੀ ਹੈ, ਉਤਰਨ ਵੇਲੇ ਤ੍ਰੇਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ. ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹੈ ਕਿ- ਫਟਕੜੀ ਦੀ ਖਿੱਲ ਛੀ ਰੱਤੀ, ਖੰਡ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ, ਐਸੀਆਂ ਤਿੰਨ ਪੁੜੀਆਂ ਰੋਜ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਦੇਣੀਆਂ. ਕੁਨੀਨ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਪੰਜ ਪੰਜ ਗ੍ਰੇਨ ਖਵਾਉਣੀ. ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਵਾਰ ਚਾਰ ਚਾਰ ਛਕਾਉਣੇ. ਚਿੱਟਾ ਜੀਰਾ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਗੁੜ, ਤਾਪ ਦੀ ਵਾਰੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਘੰਟਾ ਪਹਿਲਾਂ ਖਵਾਉਣਾ.#ਸੱਤ ਦਿਨ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਪੀਣ ਨੂੰ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਖਵਾਉਣਾ.#ਸੁੰਢ, ਨਾਗਰਮੋਥਾ, ਕੁਟਕੀ, ਚਰਾਇਤਾ, ਲਾਲਚੰਦਨ, ਆਉਲੇ, ਗਿਲੋ, ਸਭ ਦੋ ਦੋ ਮਾਸ਼ੇ ਲੈਕੇ ਕਾੜ੍ਹਾ ਕਰਕੇ ਪਿਆਉਣੇ. \"ਸੂਖਾ ਜ੍ਵਰ ਤੇਈਆ ਚੌਥਾਯਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#(ਕ) ਡੇਢਮਾਸੀਆ ਤਾਪ. ਇਹ ਤਾਪ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਨਿਰੰਤਰ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਡੇਢ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦੌਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਭੀ ਵਿਖਮ ਜ੍ਵਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਇਲਾਜ ਉਹੀ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਏ ਜੋ ਤੇਈਏ ਚੌਥਾਏ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਕਦੇ ਕਦੇ ਤੋਰਕੀ ਦਾ ਤਾਪ ਭੀ ਡੇਢ ਮਹੀਨਾ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਬੀਸਾਯਾ ਤਾਪ. \"ਡੇਢਮਾਸੀਆ ਫੁਨ ਤਪ ਭਯੋ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#(ਖ) ਤੇਈਆ ਤਾਪ. ਤ੍ਰਿਤੀਯਕ ਜ੍ਵਰ [حُمّیثلاثِہ] ਹ਼ੁੱਮਾ ਸਲਾਸਿਯਹ. Tertian fever. ਇਹ ਤਾਪ ਇੱਕ ਦਿਨ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਨਹੀਂ, ਫੇਰ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਚੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਪਾਲਾ ਲਗਦਾ (ਕਾਂਬਾ ਹੁੰਦਾ) ਹੈ. ਇਹ ਮਲੇਰੀਏ ਦੀ ਕਿਸਮ ਦਾ ਨੌਬਤੀ ਬੁਖ਼ਾਰ ਹੈ. ਸੁਸ਼੍ਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਕੰਠ ਗਤ ਦੋਸ ਇੱਕ ਦਿਨ ਰਾਤ ਵਿੱਚ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਹਿਰਦੇ ਤੋਂ ਆਮਾਸ਼ਯ ਵਿੱਚ ਪਹੁਚਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਪਹੁਚਕੇ ਤੇਈਆ ਤਾਪ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਵੈਦਕ ਵਿੱਚ ਤੇਈਏ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮਾਂ ਦੱਸੀਆਂ ਹਨ.#ਕਫ ਅਤੇ ਪਿੱਤ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਪਹਿਲੋਂ ਤਿਹੱਡੇ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ.#ਵਾਤ ਅਤੇ ਕਫ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਪਿੱਠ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ.#ਵਾਤ ਪਿੱਤ ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ ਵਾਲਾ ਸਿਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਕੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਫੈਲਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਚੌਥਾਏ ਵਾਲੇ ਹੀ ਹਨ, ਪਰ ਕੁਨੀਨ ਦਾ ਵਰਤਣਾ ਇਸ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ. ਕੁਟਕੀ ਦਾ ਚੂਰਣ, ਨਿੰਮ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਗਿਲੇ, ਚਰਾਇਤੇ ਅਤੇ ਧਨੀਏ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ, ਪੁਠਕੰਡੇ ਦੇ ਢਾਈ ਪੱਤੇ, ਸੁਦਰਸ਼ਨ ਚੂਰਨ ਆਦਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਭੀ ਤੇਈਆ ਤਾਪ ਦੂਰ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ. ਜੇ ਕਬਜ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਲਕਾ ਜੁਲਾਬ ਦੇ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਖਾਣ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਮੂੰਗੀ ਪਾਲਕ ਚਾਉਲ ਆਦਿਕ ਨਰਮ ਗਿਜਾ, ਪੀਣ ਨੂੰ ਨਿਰਮਲ ਪਾਣੀ ਉਬਾਲਿਆ ਹੋਇਆ ਦੇਣਾ ਲੋੜੀਏ. ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਸ੍ਵੱਛ ਪੌਣ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਏ.#ਕਈ ਲੋਕ ਤੇਈਆ ਤਾਪ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਜੰਤ੍ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਟੂਣੇ ਆਦਿ ਭੀ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਹ ਕੇਵਲ ਅਗ੍ਯਾਨ ਦਾ ਕਰਮ ਹੈ. \"ਸੂਖਾ ਜ੍ਵਰ ਤ਼ੇਈਆ ਚੌਥਾਯਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#(ਗ) ਪੀਤਜ੍ਵਰ. ਜ਼ਰਦ ਬੁਖ਼ਾਰ. ਦੇਖੋ, ਉਸਨ ਤਾਪ ਅਤੇ ਯਰਕਾਨ.#(ਘ) ਬੀਸਾਯਾ ਤਾਪ. ਇਹ ਭੀ ਵਾਰੀ ਦਾ ਤਾਪ (ਨੌਬਤੀ) ਹੈ, ਜੋ ਚੌਥਾਏ ਤੇਈਏ ਵਾਂਙ ਵੀਹ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ.#ਜੋ ਵੀਹ ਦਿਨ ਲਗਾਤਾਰ ਤਾਪ ਰਹੇ, ਉਹ ਭੀ ਬੀਸਾਯਾ ਹੈ. [مُطابقِامُتناقصِہ حّمی] ਹ਼ੁੱਮਾ ਮੁਤ਼ਬਿਕ਼ਾ ਮੁਤਨਾਕ਼ਿਸਹ. Typhoid fever. ਅਥਵਾ आन्त्रज्वर- ਆਂਤ੍ਰਜ੍ਵਰ Enteric fever. ਤੋਰਕੀ ਦਾ ਤਾਪ. ਪਾਣੀਝਾਰਾ. ਇਹ ਤਾਪ ਆਂਦ ਵਿੱਚ ਸੜੇ ਬੁਸੇ ਪਦਾਰਥ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਅੰਤੜੀ ਅੰਦਰ ਛਾਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਛੂਤ ਦਾ ਰੋਗ ਹੈ. ਬੀਸਾਏ ਤਾਪ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਖਾਂਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪਸਲੀ ਦੇ ਦਰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਾਇਤ ਭੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਬਦਬੂਦਾਰ ਮਲ ਦਸਤਾਂ ਨਾਲ ਝੜਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਤਾਪ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਸੇ ਸਿਆਣੇ ਤੋਂ ਛੇਤੀ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਅਨਾਜ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਕੇਵਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣਾ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ. ਅਰਕ ਬੇਦਮੁਸ਼ਕ ਅਰਕ ਗਾਉਜੁਬਾਨ ਪਿਆਉਣਾ, ਮੰਜੇ ਤੇ ਆਰਾਮ ਨਾਲ ਰਹਿਣਾ, ਘਰ ਵਸਤ੍ਰ ਆਦਿ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਫਾਈ ਰੱਖਣੀ, ਸ੍ਵੱਛ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦਾ ਪਾਸ ਰੱਖਣਾ, ਫਲਾਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣਾ, ਧਨੀਆ, ਚੰਨਣ ਦਾ ਬੂਰ, ਕਪੂਰ, ਸਿਰਕਾ, ਅਰਕ ਗੁਲਾਬ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਸੁੰਘਾਉਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ.#ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਬੀਸਾਏ ਤਾਪ ਦਾ ਸਿੱਧ ਇਲਾਜ ਹਨ-#ਵੰਸਲੋਚਨ, ਛੋਟੀਆਂ ਇਲਾਇਚੀਆਂ, ਸਤਗਿਲੋ, ਚਿੱਟਾ ਜੀਰਾ, ਕੌਲਡੋਡੇ ਦੀ ਗਿਰੂ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਇੱਕ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਸੁੱਚੇ ਸਿੱਪ ਅਤੇ ਅਭਰਕ ਦਾ ਕੁਸ਼ਤਾ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਕਹਿਰਵਾ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ, ਮੋਤੀ ਅਣਵਿੱਧ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ, ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਰੂਹ ਕੇਉੜੇ ਵਿੱਚ ਖਰਲ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਚਾਂਦੀ ਦੇ ਵਰਕ ਮਿਲਾਉਣੇ, ਸਵਾ ਤੋਲਾ ਸਾਬਤ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਖ਼ੂਬਕਲਾਂ ਸਾਰੀ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲਾਕੇ ਬਾਸਠ (੬੨) ਪੁੜੀਆਂ ਕਰਨੀਆਂ. ਜੁਆਨ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਰ ਪੁੜੀਆਂ ਰੋਜ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਘੰਟੇ ਪਿੱਛੋਂ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਗਉਜੁਬਾਨ ਦੇ ਅਰਕ ਨਾਲ ਦੇਣੀਆਂ. \"ਅਸਟ ਦਿਵਸਿਯਾ ਅਰੁ ਬੀਸਾਯਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)#੩. ਸੰਤਾਪ. ਦੁੱਖ. ਕਲੇਸ਼। ੪. ਫਿਕਰ. \"ਤਾਪ ਪਾਪ ਸੰਤਾਪ ਬਿਨਾਸੇ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੫. ਦੇਹ ਨੂੰ ਤਪਾਉਣ ਦਾ ਕਰਮ. ਤਪਸ੍ਯਾ. \"ਹਰਿਧਨ ਜਾਪ ਹਰਿਧਨ ਤਾਪ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫) \"ਜਾਪ ਤਾਪ ਗਿਆਨ ਸਭ ਧਿਆਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੬. ਦੇਖੋ, ਤਿੰਨ ਤਾਪ."},{"id":33333,"word":"qwirAnu","wordUni":"ਤਾਰਿਅਨੁ","definition":"aus ny qwirAw. au`Dwr kIqw. \"swD- jnw kY sMig Bvjlu qwirAnu.\" (vwr gUj 2. mÚ 5) 2. sM. अतारयन्. qwry gey.","definitionUni":"ਉਸ ਨੇ ਤਾਰਿਆ. ਉੱਧਾਰ ਕੀਤਾ. \"ਸਾਧ- ਜਨਾ ਕੈ ਸੰਗਿ ਭਵਜਲੁ ਤਾਰਿਅਨੁ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨. ਮਃ ੫) ੨. ਸੰ. अतारयन्. ਤਾਰੇ ਗਏ."},{"id":33433,"word":"iqhtVw","wordUni":"ਤਿਹਟੜਾ","definition":"iv- ismMzlw. iqMn mMzlW vwlw. iqC`qw[ 2. sMgÎw- nwm dwn iesnwn swDn dÍwrw krqwr ƒ imlwaux vwlw swDusMg. \"iqhtVy bwjwr saudw krin vxjwirAw.\" (svw mÚ 5) 3. bRhmWf, jo pwqwl mrqÎ lok Aqy sÍrg iqMn h`tW vwlw hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਸਿਮੰਜ਼ਲਾ. ਤਿੰਨ ਮੰਜ਼ਲਾਂ ਵਾਲਾ. ਤਿਛੱਤਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਾਮ ਦਾਨ ਇਸਨਾਨ ਸਾਧਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਰਤਾਰ ਨੂੰ ਮਿਲਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧੁਸੰਗ. \"ਤਿਹਟੜੇ ਬਾਜਾਰ ਸਉਦਾ ਕਰਨਿ ਵਣਜਾਰਿਆ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੫) ੩. ਬ੍ਰਹਮਾਂਡ, ਜੋ ਪਾਤਾਲ ਮਰਤ੍ਯ ਲੋਕ ਅਤੇ ਸ੍ਵਰਗ ਤਿੰਨ ਹੱਟਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ."},{"id":33449,"word":"iqhwvl","wordUni":"ਤਿਹਾਵਲ","definition":"sMgÎw- kVwh pRswd. ijs iv`c GI mYdw KMf iqMny pdwrQ sm hox. \"krhu iqhwvl hovq Borw[ pT Ardws Xugm kr jorw.\" (nwpR)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਘੀ ਮੈਦਾ ਖੰਡ ਤਿੰਨੇ ਪਦਾਰਥ ਸਮ ਹੋਣ. \"ਕਰਹੁ ਤਿਹਾਵਲ ਹੋਵਤ ਭੋਰਾ। ਪਠ ਅਰਦਾਸ ਯੁਗਮ ਕਰ ਜੋਰਾ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":33470,"word":"iqK","wordUni":"ਤਿਖ","definition":"sM. तृष्. Dw- ipAws lgxI. ie`Cw krnI. sMgÎw- iqRsw. ipAws. qyh. qRyh. iqRKw. \"hir- rs cwiK iqK jwie.\" (sRI mÚ 3) \"iqK bUiJ geI imil swDujnw.\" (kwn mÚ 5) 2. ie`Cw. AiBlwKw.","definitionUni":"ਸੰ. तृष्. ਧਾ- ਪਿਆਸ ਲਗਣੀ. ਇੱਛਾ ਕਰਨੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤ੍ਰਿਸਾ. ਪਿਆਸ. ਤੇਹ. ਤ੍ਰੇਹ. ਤ੍ਰਿਖਾ. \"ਹਰਿ- ਰਸ ਚਾਖਿ ਤਿਖ ਜਾਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) \"ਤਿਖ ਬੂਝਿ ਗਈ ਮਿਲਿ ਸਾਧੁਜਨਾ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੫) ੨. ਇੱਛਾ. ਅਭਿਲਾਖਾ."},{"id":33648,"word":"iqlk","wordUni":"ਤਿਲਕ","definition":"sM. तिलक. sMgÎw- iql dy Pu`l vW| jo SoBw dyvy, AYsw cMdn kysr Bsm Awid dw m¤Qy Aqy SrIr dy AMgW pur lwieAw icMnH. tIkw. \"gil mwlw iqlku illwtM.\" (vwr Awsw) ihMdUmq dy Anyk Byd hox krky iqlkW iv`c BI bhuq &rkæ hY. SYv iqRpuMfR AwVw (tyFw) iqlk, Aqy vYsnv KVw iqlk (aUrDpuMfR) lgwauNdy hn. dyKo, iqRpuMfR.#pdmpurwx iv`c iliKAw hY ik vYsnv ƒ 12. iqlk bwrW nwm lYky lwauxy cwhIey:-#kySv nwm lYky m¤Qy au`pr, pyt pur nwrwXx nwm nwl, CwqI pur mwDv, kMT pur goibMd, s`jI ku`K pur ivsnu, s`jI bWh pur mDusUdn, s¤jy kMDy pur iqRivkRm, K`bI ku`K pur vwmn, K`bI bWh pur sRIDr, K¤by kMDy pur ihRsIkyS, ip`T qy pdmnwB Aqy kmr pur dwmodr nwm au`cwrx krky iqlk krnw cwhIey. \"bwrih iqlk imtwiekY gurmuK iqlk nIswx cVwieAw.\" (Bwgu) 2. rwjisMGwsn qy bYTx smyN iqlk (it¤ky) dI rsm[ 3. ivAwh dw sMbMD p`kw krn leI vr dy m¤Qy it`kw lwaux dI ikRXw[ 4. puMnwg jwiq dw ie`k ibrC, jo bsMq ruq iv`c Puldw hY. L. Clerodendrum phlomoides [ 5. mrUAw[ 6. gRMQ dI vÎwKÎw. tIkw[ 7. iql dw bUtw[ 8. gVHSMkr invwsI BweI iqlk, jo siqgurU dw AnMn is`K sI. ie`k XogI, jo pRgt krdw sI ik myry drSn qoN vYkuMT dI pRwpqI huMdI hY, BweI iqlk pws AwieAw, iqlk ny vsqR nwl nyqR Fk ley Ar AwiKAw ik mYN Awpxy gurW qoN Cu`t iksy qoN vYkuMT Awid dI pRwpqI nhIN cwhuMdw. \"iqlk iqlokw pwTkw swDsMgiq syvw ihqkwrw.\" (Bwgu) 9. iv- iSromix. pRDwn. muKIAw. \"rGubMis iqlku suMdru dsrQ Gir muin bMCih jwkI srxM.\" (svYXy mÚ 4. ky) 10. iqlmwqR. QoVw. iql- iek[ 11. qu. [تِرلیک] iqrlIk. sMgÎw- jnwnw kuVqw. &rw^ kuVqI. \"ds ds mn iqlkYN BeI Kt mn BeI iejwr.\" (cirqR 168) pwxI pYky ds ds mx dIAW kuVqIAW Aqy CI CI mx dIAW su`QxW ho geIAW.","definitionUni":"ਸੰ. तिलक. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਙ ਜੋ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇਵੇ, ਐਸਾ ਚੰਦਨ ਕੇਸਰ ਭਸਮ ਆਦਿ ਦਾ ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਪੁਰ ਲਾਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ. ਟੀਕਾ. \"ਗਲਿ ਮਾਲਾ ਤਿਲਕੁ ਲਿਲਾਟੰ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ਼ ਹੈ. ਸ਼ੈਵ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਆੜਾ (ਟੇਢਾ) ਤਿਲਕ, ਅਤੇ ਵੈਸਨਵ ਖੜਾ ਤਿਲਕ (ਊਰਧਪੁੰਡ੍ਰ) ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ.#ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਨਵ ਨੂੰ ੧੨. ਤਿਲਕ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਲੈਕੇ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਏ:-#ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਮ ਲੈਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ, ਪੇਟ ਪੁਰ ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਛਾਤੀ ਪੁਰ ਮਾਧਵ, ਕੰਠ ਪੁਰ ਗੋਬਿੰਦ, ਸੱਜੀ ਕੁੱਖ ਪੁਰ ਵਿਸਨੁ, ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਪੁਰ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਸੱਜੇ ਕੰਧੇ ਪੁਰ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਖੱਬੀ ਕੁੱਖ ਪੁਰ ਵਾਮਨ, ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਪੁਰ ਸ੍ਰੀਧਰ, ਖੱਬੇ ਕੰਧੇ ਪੁਰ ਹ੍ਰਿਸੀਕੇਸ਼, ਪਿੱਠ ਤੇ ਪਦਮਨਾਭ ਅਤੇ ਕਮਰ ਪੁਰ ਦਾਮੋਦਰ ਨਾਮ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਤਿਲਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ. \"ਬਾਰਹਿ ਤਿਲਕ ਮਿਟਾਇਕੈ ਗੁਰਮੁਖ ਤਿਲਕ ਨੀਸਾਣ ਚੜਾਇਆ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਤਿਲਕ (ਟਿੱਕੇ) ਦੀ ਰਸਮ। ੩. ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਟਿੱਕਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੪. ਪੁੰਨਾਗ ਜਾਤਿ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਰਛ, ਜੋ ਬਸੰਤ ਰੁਤ ਵਿੱਚ ਫੁਲਦਾ ਹੈ. L. Clerodendrum phlomoides । ੫. ਮਰੂਆ। ੬. ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ. ਟੀਕਾ। ੭. ਤਿਲ ਦਾ ਬੂਟਾ। ੮. ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਤਿਲਕ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਅਨੰਨ ਸਿੱਖ ਸੀ. ਇੱਕ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਈ ਤਿਲਕ ਪਾਸ ਆਇਆ, ਤਿਲਕ ਨੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਢਕ ਲਏ ਅਰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ. \"ਤਿਲਕ ਤਿਲੋਕਾ ਪਾਠਕਾ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸੇਵਾ ਹਿਤਕਾਰਾ.\" (ਭਾਗੁ) ੯. ਵਿ- ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ. ਪ੍ਰਧਾਨ. ਮੁਖੀਆ. \"ਰਘੁਬੰਸਿ ਤਿਲਕੁ ਸੁੰਦਰੁ ਦਸਰਥ ਘਰਿ ਮੁਨਿ ਬੰਛਹਿ ਜਾਕੀ ਸਰਣੰ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ੧੦. ਤਿਲਮਾਤ੍ਰ. ਥੋੜਾ. ਤਿਲ- ਇਕ। ੧੧. ਤੁ. [تِرلیک] ਤਿਰਲੀਕ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਨਾਨਾ ਕੁੜਤਾ. ਫ਼ਰਾਖ਼ ਕੁੜਤੀ. \"ਦਸ ਦਸ ਮਨ ਤਿਲਕੈਂ ਭਈ ਖਟ ਮਨ ਭਈ ਇਜਾਰ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੧੬੮) ਪਾਣੀ ਪੈਕੇ ਦਸ ਦਸ ਮਣ ਦੀਆਂ ਕੁੜਤੀਆਂ ਅਤੇ ਛੀ ਛੀ ਮਣ ਦੀਆਂ ਸੁੱਥਣਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ."},{"id":33649,"word":"iqlku","wordUni":"ਤਿਲਕੁ","definition":"sM. तिलक. sMgÎw- iql dy Pu`l vW| jo SoBw dyvy, AYsw cMdn kysr Bsm Awid dw m¤Qy Aqy SrIr dy AMgW pur lwieAw icMnH. tIkw. \"gil mwlw iqlku illwtM.\" (vwr Awsw) ihMdUmq dy Anyk Byd hox krky iqlkW iv`c BI bhuq &rkæ hY. SYv iqRpuMfR AwVw (tyFw) iqlk, Aqy vYsnv KVw iqlk (aUrDpuMfR) lgwauNdy hn. dyKo, iqRpuMfR.#pdmpurwx iv`c iliKAw hY ik vYsnv ƒ 12. iqlk bwrW nwm lYky lwauxy cwhIey:-#kySv nwm lYky m¤Qy au`pr, pyt pur nwrwXx nwm nwl, CwqI pur mwDv, kMT pur goibMd, s`jI ku`K pur ivsnu, s`jI bWh pur mDusUdn, s¤jy kMDy pur iqRivkRm, K`bI ku`K pur vwmn, K`bI bWh pur sRIDr, K¤by kMDy pur ihRsIkyS, ip`T qy pdmnwB Aqy kmr pur dwmodr nwm au`cwrx krky iqlk krnw cwhIey. \"bwrih iqlk imtwiekY gurmuK iqlk nIswx cVwieAw.\" (Bwgu) 2. rwjisMGwsn qy bYTx smyN iqlk (it¤ky) dI rsm[ 3. ivAwh dw sMbMD p`kw krn leI vr dy m¤Qy it`kw lwaux dI ikRXw[ 4. puMnwg jwiq dw ie`k ibrC, jo bsMq ruq iv`c Puldw hY. L. Clerodendrum phlomoides [ 5. mrUAw[ 6. gRMQ dI vÎwKÎw. tIkw[ 7. iql dw bUtw[ 8. gVHSMkr invwsI BweI iqlk, jo siqgurU dw AnMn is`K sI. ie`k XogI, jo pRgt krdw sI ik myry drSn qoN vYkuMT dI pRwpqI huMdI hY, BweI iqlk pws AwieAw, iqlk ny vsqR nwl nyqR Fk ley Ar AwiKAw ik mYN Awpxy gurW qoN Cu`t iksy qoN vYkuMT Awid dI pRwpqI nhIN cwhuMdw. \"iqlk iqlokw pwTkw swDsMgiq syvw ihqkwrw.\" (Bwgu) 9. iv- iSromix. pRDwn. muKIAw. \"rGubMis iqlku suMdru dsrQ Gir muin bMCih jwkI srxM.\" (svYXy mÚ 4. ky) 10. iqlmwqR. QoVw. iql- iek[ 11. qu. [تِرلیک] iqrlIk. sMgÎw- jnwnw kuVqw. &rw^ kuVqI. \"ds ds mn iqlkYN BeI Kt mn BeI iejwr.\" (cirqR 168) pwxI pYky ds ds mx dIAW kuVqIAW Aqy CI CI mx dIAW su`QxW ho geIAW.","definitionUni":"ਸੰ. तिलक. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਿਲ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਙ ਜੋ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇਵੇ, ਐਸਾ ਚੰਦਨ ਕੇਸਰ ਭਸਮ ਆਦਿ ਦਾ ਮੱਥੇ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਪੁਰ ਲਾਇਆ ਚਿੰਨ੍ਹ. ਟੀਕਾ. \"ਗਲਿ ਮਾਲਾ ਤਿਲਕੁ ਲਿਲਾਟੰ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਅਨੇਕ ਭੇਦ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤਿਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭੀ ਬਹੁਤ ਫ਼ਰਕ਼ ਹੈ. ਸ਼ੈਵ ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ ਆੜਾ (ਟੇਢਾ) ਤਿਲਕ, ਅਤੇ ਵੈਸਨਵ ਖੜਾ ਤਿਲਕ (ਊਰਧਪੁੰਡ੍ਰ) ਲਗਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਪੁੰਡ੍ਰ.#ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੈਸਨਵ ਨੂੰ ੧੨. ਤਿਲਕ ਬਾਰਾਂ ਨਾਮ ਲੈਕੇ ਲਾਉਣੇ ਚਾਹੀਏ:-#ਕੇਸ਼ਵ ਨਾਮ ਲੈਕੇ ਮੱਥੇ ਉੱਪਰ, ਪੇਟ ਪੁਰ ਨਾਰਾਯਣ ਨਾਮ ਨਾਲ, ਛਾਤੀ ਪੁਰ ਮਾਧਵ, ਕੰਠ ਪੁਰ ਗੋਬਿੰਦ, ਸੱਜੀ ਕੁੱਖ ਪੁਰ ਵਿਸਨੁ, ਸੱਜੀ ਬਾਂਹ ਪੁਰ ਮਧੁਸੂਦਨ, ਸੱਜੇ ਕੰਧੇ ਪੁਰ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ, ਖੱਬੀ ਕੁੱਖ ਪੁਰ ਵਾਮਨ, ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਪੁਰ ਸ੍ਰੀਧਰ, ਖੱਬੇ ਕੰਧੇ ਪੁਰ ਹ੍ਰਿਸੀਕੇਸ਼, ਪਿੱਠ ਤੇ ਪਦਮਨਾਭ ਅਤੇ ਕਮਰ ਪੁਰ ਦਾਮੋਦਰ ਨਾਮ ਉੱਚਾਰਣ ਕਰਕੇ ਤਿਲਕ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ. \"ਬਾਰਹਿ ਤਿਲਕ ਮਿਟਾਇਕੈ ਗੁਰਮੁਖ ਤਿਲਕ ਨੀਸਾਣ ਚੜਾਇਆ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਣ ਸਮੇਂ ਤਿਲਕ (ਟਿੱਕੇ) ਦੀ ਰਸਮ। ੩. ਵਿਆਹ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਪੱਕਾ ਕਰਨ ਲਈ ਵਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ਟਿੱਕਾ ਲਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੪. ਪੁੰਨਾਗ ਜਾਤਿ ਦਾ ਇੱਕ ਬਿਰਛ, ਜੋ ਬਸੰਤ ਰੁਤ ਵਿੱਚ ਫੁਲਦਾ ਹੈ. L. Clerodendrum phlomoides । ੫. ਮਰੂਆ। ੬. ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ. ਟੀਕਾ। ੭. ਤਿਲ ਦਾ ਬੂਟਾ। ੮. ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਤਿਲਕ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਅਨੰਨ ਸਿੱਖ ਸੀ. ਇੱਕ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਤੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਭਾਈ ਤਿਲਕ ਪਾਸ ਆਇਆ, ਤਿਲਕ ਨੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਨੇਤ੍ਰ ਢਕ ਲਏ ਅਰ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਵੈਕੁੰਠ ਆਦਿ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦਾ. \"ਤਿਲਕ ਤਿਲੋਕਾ ਪਾਠਕਾ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸੇਵਾ ਹਿਤਕਾਰਾ.\" (ਭਾਗੁ) ੯. ਵਿ- ਸ਼ਿਰੋਮਣਿ. ਪ੍ਰਧਾਨ. ਮੁਖੀਆ. \"ਰਘੁਬੰਸਿ ਤਿਲਕੁ ਸੁੰਦਰੁ ਦਸਰਥ ਘਰਿ ਮੁਨਿ ਬੰਛਹਿ ਜਾਕੀ ਸਰਣੰ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ੧੦. ਤਿਲਮਾਤ੍ਰ. ਥੋੜਾ. ਤਿਲ- ਇਕ। ੧੧. ਤੁ. [تِرلیک] ਤਿਰਲੀਕ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਨਾਨਾ ਕੁੜਤਾ. ਫ਼ਰਾਖ਼ ਕੁੜਤੀ. \"ਦਸ ਦਸ ਮਨ ਤਿਲਕੈਂ ਭਈ ਖਟ ਮਨ ਭਈ ਇਜਾਰ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੧੬੮) ਪਾਣੀ ਪੈਕੇ ਦਸ ਦਸ ਮਣ ਦੀਆਂ ਕੁੜਤੀਆਂ ਅਤੇ ਛੀ ਛੀ ਮਣ ਦੀਆਂ ਸੁੱਥਣਾਂ ਹੋ ਗਈਆਂ."},{"id":33779,"word":"qIrQ","wordUni":"ਤੀਰਥ","definition":"sM. qIrQ. sMgÎw- ijs dÍwrw pwp qoN bc jweIey. pivqR AsQwn. ij¤Qy DrmBwv nwl lok pwp dUr krn leI jwx. sMswr dy swry mqW ny Awpxy Awpxy inScy Anuswr Anyk pivqR QW qIrQ mMn r¤Ky hn, ikqinAW ny drSn Aqy sprS mwqR qoN hI qIrQW ƒ mukiq dw swDn inScy kIqw hY. gurmq Anuswr Drm dI isKÎw Aqy ieiqhws dI Gtnw qoN koeI lwB lYx leI qIrQW qy jwxw au`qm hY, pr qIrQW dw mukiq nwl swkwq sMbMD nhIN hY.#gurU swihb ny XQwrQ qIrQ jo sMswr ƒ d`isAw hY, auh ieh hY:-#\"qIriQ nwvx jwau, qIrQu nwmu hY[ qIrQu sbd bIcwru AMqir igAwnu hY.\" (Dnw mÚ 1. CMq) \"qIrQ Drm vIcwr nwvx purbwixAw.\" (vwr mlw mÚ 1)#lokW dy mMny hoey qIrQW bwbq siqgurU PrmwauNdy hn:-#\"qIrQ nHwqw ikAw kry mn mih mYl gumwn.\" (sRI AÚ mÚ 1)\"Anyk qIrQ jy jqn krY, qW AMqr kI haumY kdy n jwie.\" (gUj mÚ 3)#\"qIriQ nwie n auqris mYl[ krm Drm sB haumY PYl.\" (rwm mÚ 5)#2. Drm d`sx vwlw SwsqR[ 3. aupwX. Xqn[ 4. Xoin. Bg[ 5. gurU[ 6. Agin[ 7. krqwr[ 8. sMnÎwsIAW dI ie`k ^ws jmwq, ijs dy nwm dy ip¤Cy qIrQ Sbd lwieAw jWdw hY. \"qIrQn bIc jy is`K kIn[ qIrQ su nwm iqn ky pRbIn.\" (d`qwv) dyKo, ds nwm sMnÎwsI[ 9. AiqiQ. ABÎwgq[ 10. mwqw ipqw[ 11. rwj dw AMg. nIiqSwsqR iv`c ATwrW qIrQ ilKy hn-#mMqRI, puroihq, Xuvrwj (it`kw), rwjw, ifhufI vwlw, znwn^wny dw A&sr, jyl dw dwroZw, Dn iek`Tw krn vwlw (dIvwn), kæwnUnI slwhækwr, koqvwl, ieæmwrqW dw A&sr, sBwpqI, AædwlqI, jMgI ikly dw A&sr, jMgl dw A&sr, srhæ`dI A&sr, sYnwpiq Aqy dUq (vkIl). 12. byrI goq dw gurU Arjndyv dw ie`k pRymI is`K[ 13. au`pl goq dw gurU hirgoibMd swihb dw ie`k gÎwnI Aqy XoDw is`K.","definitionUni":"ਸੰ. ਤੀਰ੍‍ਥ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਈਏ. ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ. ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਭਾਵ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣ. ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਪਵਿਤ੍ਰ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਮੰਨ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਗੁਰਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮੁਕਤਿ ਨਾਲ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ.#ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਯਥਾਰਥ ਤੀਰਥ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ:-#\"ਤੀਰਥਿ ਨਾਵਣ ਜਾਉ, ਤੀਰਥੁ ਨਾਮੁ ਹੈ। ਤੀਰਥੁ ਸਬਦ ਬੀਚਾਰੁ ਅੰਤਰਿ ਗਿਆਨੁ ਹੈ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੧. ਛੰਤ) \"ਤੀਰਥ ਧਰਮ ਵੀਚਾਰ ਨਾਵਣ ਪੁਰਬਾਣਿਆ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧)#ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਬਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:-#\"ਤੀਰਥ ਨ੍ਹਾਤਾ ਕਿਆ ਕਰੇ ਮਨ ਮਹਿ ਮੈਲ ਗੁਮਾਨ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੧)\"ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਜੇ ਜਤਨ ਕਰੈ, ਤਾਂ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹਉਮੈ ਕਦੇ ਨ ਜਾਇ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੩)#\"ਤੀਰਥਿ ਨਾਇ ਨ ਉਤਰਸਿ ਮੈਲ। ਕਰਮ ਧਰਮ ਸਭ ਹਉਮੈ ਫੈਲ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫)#੨. ਧਰਮ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ। ੩. ਉਪਾਯ. ਯਤਨ। ੪. ਯੋਨਿ. ਭਗ। ੫. ਗੁਰੂ। ੬. ਅਗਨਿ। ੭. ਕਰਤਾਰ। ੮. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਜਮਾਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੀਰਥ ਸ਼ਬਦ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. \"ਤੀਰਥਨ ਬੀਚ ਜੇ ਸਿੱਖ ਕੀਨ। ਤੀਰਥ ਸੁ ਨਾਮ ਤਿਨ ਕੇ ਪ੍ਰਬੀਨ.\" (ਦੱਤਾਵ) ਦੇਖੋ, ਦਸ ਨਾਮ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ। ੯. ਅਤਿਥਿ. ਅਭ੍ਯਾਗਤ। ੧੦. ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ। ੧੧. ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ. ਨੀਤਿਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਤੀਰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ-#ਮੰਤ੍ਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਯੁਵਰਾਜ (ਟਿੱਕਾ), ਰਾਜਾ, ਡਿਹੁਡੀ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਨਾਨਖ਼ਾਨੇ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਜੇਲ ਦਾ ਦਾਰੋਗ਼ਾ, ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਦੀਵਾਨ), ਕ਼ਾਨੂਨੀ ਸਲਾਹ਼ਕਾਰ, ਕੋਤਵਾਲ, ਇ਼ਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਸਭਾਪਤੀ, ਅ਼ਦਾਲਤੀ, ਜੰਗੀ ਕਿਲੇ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਸਰਹ਼ੱਦੀ ਅਫ਼ਸਰ, ਸੈਨਾਪਤਿ ਅਤੇ ਦੂਤ (ਵਕੀਲ). ੧੨. ਬੇਰੀ ਗੋਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ। ੧੩. ਉੱਪਲ ਗੋਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਯਾਨੀ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਸਿੱਖ."},{"id":33780,"word":"qIrQu","wordUni":"ਤੀਰਥੁ","definition":"sM. qIrQ. sMgÎw- ijs dÍwrw pwp qoN bc jweIey. pivqR AsQwn. ij¤Qy DrmBwv nwl lok pwp dUr krn leI jwx. sMswr dy swry mqW ny Awpxy Awpxy inScy Anuswr Anyk pivqR QW qIrQ mMn r¤Ky hn, ikqinAW ny drSn Aqy sprS mwqR qoN hI qIrQW ƒ mukiq dw swDn inScy kIqw hY. gurmq Anuswr Drm dI isKÎw Aqy ieiqhws dI Gtnw qoN koeI lwB lYx leI qIrQW qy jwxw au`qm hY, pr qIrQW dw mukiq nwl swkwq sMbMD nhIN hY.#gurU swihb ny XQwrQ qIrQ jo sMswr ƒ d`isAw hY, auh ieh hY:-#\"qIriQ nwvx jwau, qIrQu nwmu hY[ qIrQu sbd bIcwru AMqir igAwnu hY.\" (Dnw mÚ 1. CMq) \"qIrQ Drm vIcwr nwvx purbwixAw.\" (vwr mlw mÚ 1)#lokW dy mMny hoey qIrQW bwbq siqgurU PrmwauNdy hn:-#\"qIrQ nHwqw ikAw kry mn mih mYl gumwn.\" (sRI AÚ mÚ 1)\"Anyk qIrQ jy jqn krY, qW AMqr kI haumY kdy n jwie.\" (gUj mÚ 3)#\"qIriQ nwie n auqris mYl[ krm Drm sB haumY PYl.\" (rwm mÚ 5)#2. Drm d`sx vwlw SwsqR[ 3. aupwX. Xqn[ 4. Xoin. Bg[ 5. gurU[ 6. Agin[ 7. krqwr[ 8. sMnÎwsIAW dI ie`k ^ws jmwq, ijs dy nwm dy ip¤Cy qIrQ Sbd lwieAw jWdw hY. \"qIrQn bIc jy is`K kIn[ qIrQ su nwm iqn ky pRbIn.\" (d`qwv) dyKo, ds nwm sMnÎwsI[ 9. AiqiQ. ABÎwgq[ 10. mwqw ipqw[ 11. rwj dw AMg. nIiqSwsqR iv`c ATwrW qIrQ ilKy hn-#mMqRI, puroihq, Xuvrwj (it`kw), rwjw, ifhufI vwlw, znwn^wny dw A&sr, jyl dw dwroZw, Dn iek`Tw krn vwlw (dIvwn), kæwnUnI slwhækwr, koqvwl, ieæmwrqW dw A&sr, sBwpqI, AædwlqI, jMgI ikly dw A&sr, jMgl dw A&sr, srhæ`dI A&sr, sYnwpiq Aqy dUq (vkIl). 12. byrI goq dw gurU Arjndyv dw ie`k pRymI is`K[ 13. au`pl goq dw gurU hirgoibMd swihb dw ie`k gÎwnI Aqy XoDw is`K.","definitionUni":"ਸੰ. ਤੀਰ੍‍ਥ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਪਾਪ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਈਏ. ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ. ਜਿੱਥੇ ਧਰਮਭਾਵ ਨਾਲ ਲੋਕ ਪਾਪ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾਣ. ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਤਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਚੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਨੇਕ ਪਵਿਤ੍ਰ ਥਾਂ ਤੀਰਥ ਮੰਨ ਰੱਖੇ ਹਨ, ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪਰਸ਼ ਮਾਤ੍ਰ ਤੋਂ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਧਨ ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਗੁਰਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਘਟਨਾ ਤੋਂ ਕੋਈ ਲਾਭ ਲੈਣ ਲਈ ਤੀਰਥਾਂ ਤੇ ਜਾਣਾ ਉੱਤਮ ਹੈ, ਪਰ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਮੁਕਤਿ ਨਾਲ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ ਸੰਬੰਧ ਨਹੀਂ ਹੈ.#ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਯਥਾਰਥ ਤੀਰਥ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਇਹ ਹੈ:-#\"ਤੀਰਥਿ ਨਾਵਣ ਜਾਉ, ਤੀਰਥੁ ਨਾਮੁ ਹੈ। ਤੀਰਥੁ ਸਬਦ ਬੀਚਾਰੁ ਅੰਤਰਿ ਗਿਆਨੁ ਹੈ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੧. ਛੰਤ) \"ਤੀਰਥ ਧਰਮ ਵੀਚਾਰ ਨਾਵਣ ਪੁਰਬਾਣਿਆ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧)#ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਤੀਰਥਾਂ ਬਾਬਤ ਸਤਿਗੁਰੂ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ:-#\"ਤੀਰਥ ਨ੍ਹਾਤਾ ਕਿਆ ਕਰੇ ਮਨ ਮਹਿ ਮੈਲ ਗੁਮਾਨ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੧)\"ਅਨੇਕ ਤੀਰਥ ਜੇ ਜਤਨ ਕਰੈ, ਤਾਂ ਅੰਤਰ ਕੀ ਹਉਮੈ ਕਦੇ ਨ ਜਾਇ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੩)#\"ਤੀਰਥਿ ਨਾਇ ਨ ਉਤਰਸਿ ਮੈਲ। ਕਰਮ ਧਰਮ ਸਭ ਹਉਮੈ ਫੈਲ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫)#੨. ਧਰਮ ਦੱਸਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ। ੩. ਉਪਾਯ. ਯਤਨ। ੪. ਯੋਨਿ. ਭਗ। ੫. ਗੁਰੂ। ੬. ਅਗਨਿ। ੭. ਕਰਤਾਰ। ੮. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਜਮਾਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਤੀਰਥ ਸ਼ਬਦ ਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. \"ਤੀਰਥਨ ਬੀਚ ਜੇ ਸਿੱਖ ਕੀਨ। ਤੀਰਥ ਸੁ ਨਾਮ ਤਿਨ ਕੇ ਪ੍ਰਬੀਨ.\" (ਦੱਤਾਵ) ਦੇਖੋ, ਦਸ ਨਾਮ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ। ੯. ਅਤਿਥਿ. ਅਭ੍ਯਾਗਤ। ੧੦. ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ। ੧੧. ਰਾਜ ਦਾ ਅੰਗ. ਨੀਤਿਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅਠਾਰਾਂ ਤੀਰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ-#ਮੰਤ੍ਰੀ, ਪੁਰੋਹਿਤ, ਯੁਵਰਾਜ (ਟਿੱਕਾ), ਰਾਜਾ, ਡਿਹੁਡੀ ਵਾਲਾ, ਜ਼ਨਾਨਖ਼ਾਨੇ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਜੇਲ ਦਾ ਦਾਰੋਗ਼ਾ, ਧਨ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ (ਦੀਵਾਨ), ਕ਼ਾਨੂਨੀ ਸਲਾਹ਼ਕਾਰ, ਕੋਤਵਾਲ, ਇ਼ਮਾਰਤਾਂ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਸਭਾਪਤੀ, ਅ਼ਦਾਲਤੀ, ਜੰਗੀ ਕਿਲੇ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਜੰਗਲ ਦਾ ਅਫ਼ਸਰ, ਸਰਹ਼ੱਦੀ ਅਫ਼ਸਰ, ਸੈਨਾਪਤਿ ਅਤੇ ਦੂਤ (ਵਕੀਲ). ੧੨. ਬੇਰੀ ਗੋਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ। ੧੩. ਉੱਪਲ ਗੋਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਯਾਨੀ ਅਤੇ ਯੋਧਾ ਸਿੱਖ."},{"id":33786,"word":"qIrQMkr","wordUni":"ਤੀਰਥੰਕਰ","definition":"sM. तीर्थंकर. jo qIrQ (SwsqR) ƒ kry (rcy). SwsqR krqw. jYnmq dw irKI. ihMdUAW dy 24 AvqwrW vW| jYnIAW ny BI Awpxy cOvIh qIrQMkr mMny hn. vIq geI auqsripxI iv`c ieh 24 qIrQMkr hoey hn:-#SRIinvws, swgr, mhwswDu, ivmlpRBu, SRIDr, sud`q, AmlpRB, au`Dr, AMigr, sMmiq, isMDunwQ, kusumWjil, iSvgx, auqswh, gÎwnySÍr, prmySÍr, ivmlySÍr, XSoDr, ikRsnmiq, gÎwnmiq, Su`Dmiq, SRIBdR, AiqkRm Aqy SWiq.#vrqmwn AvsripxI dy AwrMB iv`c ieh 24 qIrQMkr hoey hn-#irsBdyv, AijqnwQ, sMBvnwQ, AiBnMdnnwQ, smiqnwQ, pdmpRB, supwrSÍnwQ, cMdRpRB, pRspdMq, SIqlnwQ, SRyXWsnwQ, vwspUjÎ sÍwmI, ivmlnwQ, AnMqnwQ, DrmnwQ, SWiqnwQ, kuMQnwQ, AmrnwQ, m`ilnwQ, muinSvq nwQ, nimnwQ, nyimnwQ, pwrSÍnwQ, Aqy mhwvIr sÍwmI.#qIrQMkrW dy rMg Aqy icMnH v¤Ko v`K huMdy hn, ijvyN irsBdyv dw bYl dw icMnH sMBvdyv dw GoVy dw icMnH hY. AYsy hI kml, k`CU, gYNfw Awid dy judy judy inSwn qIrQMkrW dy hn.#ienHW qIrQMkrW dy kæ`d Aqy aumr XQwkRm smyN Anuswr Gtdy rihNdy hn. ienHW iv¤coN sB qoN pihly Aqy AMiqm dyvqw dw ivR`qWq dyKx qoN bwkI swirAW dw pqw lg skdw hY.#iekvwku dI vMS iv`c nwiB dw puqR, \"irsB\" \"mrudyvI\" dy audr qoN AvD purI iv`c jnimAw sI. ieh qIrQMkr bsMqI rMg Dwrn krdw hY Aqy bYl dw icMnH hY. ies dw k`d 500 bWs¹ au`cw sI, Aqy ies ny 8, 400, 400 vrHy aumr BogI jd ieh rwjg`dI qy bYTw qW ieh 2, 000, 000 virHAW dw sI. irsB ny 100, 000 vrHy qp kIqw, ijs kwrx ieh dyvqw hox dw AiDkwrI hoieAw.#mhwvIr sB qoN ipClw, pr sB qoN mShUr dyvqw hY. ies ƒ 'sMq' BI AwKdy hn. ies dI mUriq sunihrI rMg dI hY Aqy Syr ies dw icMnH hY. jd ies dI 28 vrHy dI aumr hoeI qW ies dw ipqw mr igAw. aus qoN ip¤CoN do vrHy ies ny rwj kIqw, Pyr rwjpwt C`fky qp iv`c l`g igAw Aqy 72 vrHy dI aumr iv`c sMswr dy du`KW qoN rihq hoky mukœ ho igAw. mhwvIr (AQvw vrDmwn) eIæsvI sn qoN 437 vrHy pihlW hoieAw hY.","definitionUni":"ਸੰ. तीर्थंकर. ਜੋ ਤੀਰ੍‍ਥ (ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ) ਨੂੰ ਕਰੇ (ਰਚੇ). ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਕਰਤਾ. ਜੈਨਮਤ ਦਾ ਰਿਖੀ. ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ੨੪ ਅਵਤਾਰਾਂ ਵਾਂਙ ਜੈਨੀਆਂ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਚੌਵੀਹ ਤੀਰਥੰਕਰ ਮੰਨੇ ਹਨ. ਵੀਤ ਗਈ ਉਤਸਰਪਿਣੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ੨੪ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹੋਏ ਹਨ:-#ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸ, ਸਾਗਰ, ਮਹਾਸਾਧੁ, ਵਿਮਲਪ੍ਰਭੁ, ਸ਼੍ਰੀਧਰ, ਸੁਦੱਤ, ਅਮਲਪ੍ਰਭ, ਉੱਧਰ, ਅੰਗਿਰ, ਸੰਮਤਿ, ਸਿੰਧੁਨਾਥ, ਕੁਸੁਮਾਂਜਲਿ, ਸ਼ਿਵਗਣ, ਉਤਸਾਹ, ਗ੍ਯਾਨੇਸ਼੍ਵਰ, ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ, ਵਿਮਲੇਸ਼੍ਵਰ, ਯਸ਼ੋਧਰ, ਕ੍ਰਿਸਨਮਤਿ, ਗ੍ਯਾਨਮਤਿ, ਸ਼ੁੱਧਮਤਿ, ਸ਼੍ਰੀਭਦ੍ਰ, ਅਤਿਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤਿ.#ਵਰਤਮਾਨ ਅਵਸਰਪਿਣੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਹ ੨੪ ਤੀਰਥੰਕਰ ਹੋਏ ਹਨ-#ਰਿਸਭਦੇਵ, ਅਜਿਤਨਾਥ, ਸੰਭਵਨਾਥ, ਅਭਿਨੰਦਨਨਾਥ, ਸਮਤਿਨਾਥ, ਪਦਮਪ੍ਰਭ, ਸੁਪਾਰ੍‍ਸ਼੍ਵਨਾਥ, ਚੰਦ੍ਰਪ੍ਰਭ, ਪ੍ਰਸ੍ਪਦੰਤ, ਸ਼ੀਤਲਨਾਥ, ਸ਼੍ਰੇਯਾਂਸਨਾਥ, ਵਾਸਪੂਜ੍ਯ ਸ੍ਵਾਮੀ, ਵਿਮਲਨਾਥ, ਅਨੰਤਨਾਥ, ਧਰਮਨਾਥ, ਸ਼ਾਂਤਿਨਾਥ, ਕੁੰਥਨਾਥ, ਅਮਰਨਾਥ, ਮੱਲਿਨਾਥ, ਮੁਨਿਸ਼ਵਤ ਨਾਥ, ਨਮਿਨਾਥ, ਨੇਮਿਨਾਥ, ਪਾਰ੍‍ਸ਼੍ਵਨਾਥ, ਅਤੇ ਮਹਾਵੀਰ ਸ੍ਵਾਮੀ.#ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗ ਅਤੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ ਰਿਸਭਦੇਵ ਦਾ ਬੈਲ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਸੰਭਵਦੇਵ ਦਾ ਘੋੜੇ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ. ਐਸੇ ਹੀ ਕਮਲ, ਕੱਛੂ, ਗੈਂਡਾ ਆਦਿ ਦੇ ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦੇ ਹਨ.#ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੀਰਥੰਕਰਾਂ ਦੇ ਕ਼ੱਦ ਅਤੇ ਉਮਰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਘਟਦੇ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਅੰਤਿਮ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਬਾਕੀ ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗ ਸਕਦਾ ਹੈ.#ਇਕ੍ਸ਼੍‌ਵਾਕੁ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਭਿ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, \"ਰਿਸਭ\" \"ਮਰੁਦੇਵੀ\" ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਅਵਧ ਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ. ਇਹ ਤੀਰਥੰਕਰ ਬਸੰਤੀ ਰੰਗ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਬੈਲ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਕੱਦ ੫੦੦ ਬਾਂਸ¹ ਉੱਚਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੇ ੮, ੪੦੦, ੪੦੦ ਵਰ੍ਹੇ ਉਮਰ ਭੋਗੀ ਜਦ ਇਹ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਤਾਂ ਇਹ ੨, ੦੦੦, ੦੦੦ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ ਸੀ. ਰਿਸਭ ਨੇ ੧੦੦, ੦੦੦ ਵਰ੍ਹੇ ਤਪ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ.#ਮਹਾਵੀਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਛਲਾ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਦੇਵਤਾ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ 'ਸੰਤ' ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਸੁਨਹਿਰੀ ਰੰਗ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ੇਰ ਇਸ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ. ਜਦ ਇਸ ਦੀ ੨੮ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਮਰ ਗਿਆ. ਉਸ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਇਸ ਨੇ ਰਾਜ ਕੀਤਾ, ਫੇਰ ਰਾਜਪਾਟ ਛੱਡਕੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਗਿਆ ਅਤੇ ੭੨ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋਕੇ ਮੁਕ੍ਤ ਹੋ ਗਿਆ. ਮਹਾਵੀਰ (ਅਥਵਾ ਵਰਧਮਾਨ) ਈ਼ਸਵੀ ਸਨ ਤੋਂ ੪੩੭ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ."},{"id":34078,"word":"quV","wordUni":"ਤੁੜ","definition":"ijlw AMimRqsr, qsIl qrnqwrn, Qwxw srhwlI dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn qrnqwrn qoN ds mIl vwXvI kox hY. ies ipMf dI AwbwdI dy iv`c SRI gurU AMgd swihb jI dw gurdÍwrw hY#ie`k vwr AjyhI AOV l`gI ik vrKw dI bUMd nw ifgI. swry lok k¤Ty hoky dwdU nwmk qpy pws (jo KfUr iv`c hI vsdw sI) gey, Aqy vrKw leI bynqI kIqI. aus ny ikhw ik jd qweIN gurU AMgd jI KfUr vsdy hn, qd qIk vrKw nhIN pvygI. jy auh ie¤QoN cly jwx, qW vrKw hovygI. ieh bwq lokW ny gurU jI pws jw khI, qW rwq ƒ siqgurU iek¤ly hI KfUr swihb qoN c`lky ie¤Qy Aw gey. ies QW qoN ipMf \"CwprI\" dI sMgiq gurU jI ƒ Awpxy ipMf lY AweI. au¤Qy kuJ smW gurU jI rhy. iPr Brovwl ipMf huMdy hoey KfUr vwsIAW dI pScwqwp sihq kIqI hoeI ArjoeI mMnky muV KfUr swihb crn pwey.#pihlW ie¤Qy swDwrn AsQwn sI. 20- 22 swl qoN BweI n`QwisMG jI pujwrI dI pRyrxw nwl bhuq suMdr drbwr bx igAw hY. in`q SRI gurU gRMQswihb jI dw pRkwS huMdw hY. ds iv¤Gy zmIn srdwr jgqisMG nMbrdwr Aqy srdwr mMglisMG cMdnisMG ny id`qI hoeI hY[ 2. qRüit. Gwtw. kmI.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ, ਥਾਣਾ ਸਰਹਾਲੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤਰਨਤਾਰਨ ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ#ਇੱਕ ਵਾਰ ਅਜੇਹੀ ਔੜ ਲੱਗੀ ਕਿ ਵਰਖਾ ਦੀ ਬੂੰਦ ਨਾ ਡਿਗੀ. ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਦਾਦੂ ਨਾਮਕ ਤਪੇ ਪਾਸ (ਜੋ ਖਡੂਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਸਦਾ ਸੀ) ਗਏ, ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਲਈ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ. ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜਦ ਤਾਈਂ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਖਡੂਰ ਵਸਦੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੀਕ ਵਰਖਾ ਨਹੀਂ ਪਵੇਗੀ. ਜੇ ਉਹ ਇੱਥੋਂ ਚਲੇ ਜਾਣ, ਤਾਂ ਵਰਖਾ ਹੋਵੇਗੀ. ਇਹ ਬਾਤ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਸ ਜਾ ਕਹੀ, ਤਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਇਕੱਲੇ ਹੀ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਚੱਲਕੇ ਇੱਥੇ ਆ ਗਏ. ਇਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਪਿੰਡ \"ਛਾਪਰੀ\" ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਆਈ. ਉੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਰਹੇ. ਫਿਰ ਭਰੋਵਾਲ ਪਿੰਡ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਖਡੂਰ ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਪਸ਼ਚਾਤਾਪ ਸਹਿਤ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਅਰਜੋਈ ਮੰਨਕੇ ਮੁੜ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਚਰਨ ਪਾਏ.#ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸਾਧਾਰਨ ਅਸਥਾਨ ਸੀ. ੨੦- ੨੨ ਸਾਲ ਤੋਂ ਭਾਈ ਨੱਥਾਸਿੰਘ ਜੀ ਪੁਜਾਰੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਦਰਬਾਰ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਿੱਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦਸ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਸਰਦਾਰ ਜਗਤਸਿੰਘ ਨੰਬਰਦਾਰ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਮੰਗਲਸਿੰਘ ਚੰਦਨਸਿੰਘ ਨੇ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ੨. ਤ੍ਰੁਟਿ. ਘਾਟਾ. ਕਮੀ."},{"id":34103,"word":"qUq swihb","wordUni":"ਤੂਤ ਸਾਹਿਬ","definition":"Sihr AimRqsr qoN d`Kx v`l sulqwnivMf dy rkæby AMdr SRI gurU Arjn dyv jI dw AsQwn hY. siqgurU jI kdy kdy ie¤Qy qUq ibrC qly Awky bYTdy huMdy sn, auh qUq Ajy mOjUd hY Aqy bhuq motw hY. mMjIswihb AQvw koeI cMgw AsQwn bixAw hoieAw nhIN, qdy hI iehu gurdÍwrw pRis`D nhIN hY. pujwrI BI koeI nhIN. ie`k swDwrx ijhw k`cw mkwn bixAw hoieAw hY. AimRqsr Aqy sulqwnivMf dy ivckwr jo cuMgI^wnw hY. aus qoN ieh ie`k PrlWg dy kærIb p`Cm hY, Aqy AimRqsr stySn qoN do mIl Aginkox hY.","definitionUni":"ਸ਼ਹਿਰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡ ਦੇ ਰਕ਼ਬੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਦੇ ਕਦੇ ਇੱਥੇ ਤੂਤ ਬਿਰਛ ਤਲੇ ਆਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ, ਉਹ ਤੂਤ ਅਜੇ ਮੌਜੂਦ ਹੈ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਹੈ. ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਅਥਵਾ ਕੋਈ ਚੰਗਾ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ, ਤਦੇ ਹੀ ਇਹੁ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਭੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ. ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਕੱਚਾ ਮਕਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਅਤੇ ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਚੁੰਗੀਖ਼ਾਨਾ ਹੈ. ਉਸ ਤੋਂ ਇਹ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਪੱਛਮ ਹੈ, ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਅਗਨਿਕੋਣ ਹੈ."},{"id":34140,"word":"qy","wordUni":"ਤੇ","definition":"srv auh dw bhu vcn. vy. Eh. vh. \"qy swDU hir mylhu suAwmI.\" (BYr mÚ 4) 2. vÎ- sy. qoN. \"Aws AMdysy qy inhkyvl.\" (vwr Awsw) 3. Aqy dw sMKyp. \"AMgd guru qy Amrdws rwmdwsY hoeI shwie.\" (cMfI 3) 4. ikR. iv- au¤qy (au`pr) dw sMKyp. \"cVy rQIN gj GoiVeIN mwr Buie qy qwry.\" (cMfI 3) 5. sM. qum sy. qÍXw.","definitionUni":"ਸਰਵ ਉਹ ਦਾ ਬਹੁ ਵਚਨ. ਵੇ. ਓਹ. ਵਹ. \"ਤੇ ਸਾਧੂ ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ ਸੁਆਮੀ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੪) ੨. ਵ੍ਯ- ਸੇ. ਤੋਂ. \"ਆਸ ਅੰਦੇਸੇ ਤੇ ਨਿਹਕੇਵਲ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੩. ਅਤੇ ਦਾ ਸੰਖੇਪ. \"ਅੰਗਦ ਗੁਰੁ ਤੇ ਅਮਰਦਾਸ ਰਾਮਦਾਸੈ ਹੋਈ ਸਹਾਇ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ੪. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਉੱਤੇ (ਉੱਪਰ) ਦਾ ਸੰਖੇਪ. \"ਚੜੇ ਰਥੀਂ ਗਜ ਘੋੜਿਈਂ ਮਾਰ ਭੁਇ ਤੇ ਤਾਰੇ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ੫. ਸੰ. ਤੁਮ ਸੇ. ਤ੍ਵਯਾ."},{"id":34198,"word":"qytnw","wordUni":"ਤੇਟਨਾ","definition":"ikR- qwVnw. fWtnw. \"siqguru BytY jmu n qytY.\" (pRBw mÚ 5) Xm nhIN qwVdw[ 2. qt hoxw. nyVy Fu`kxw. \"hoAw swDU sMgu iPir dUK n qyitAw.\" (vwr gUj 2. mÚ 5)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਤਾੜਨਾ. ਡਾਂਟਨਾ. \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੇਟੈ ਜਮੁ ਨ ਤੇਟੈ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਮਃ ੫) ਯਮ ਨਹੀਂ ਤਾੜਦਾ। ੨. ਤਟ ਹੋਣਾ. ਨੇੜੇ ਢੁੱਕਣਾ. \"ਹੋਆ ਸਾਧੂ ਸੰਗੁ ਫਿਰਿ ਦੂਖ ਨ ਤੇਟਿਆ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨. ਮਃ ੫)"},{"id":34263,"word":"qY","wordUni":"ਤੈ","definition":"srv- qUM. \"cyq icMqwmin, qY BI auqrih pwrw.\" (sor mÚ 9) \"qY nr ikAw purwn suin kInw?\" (swr prmwnMd) 2. ausdy. iqs dy. \"hirnwmu n ismrih swDu sMig, qY qin aUfY Kyh.\" (vwr ibhw mÚ 5) 3. qYƒ. quJy. \"jo qY mwrin mukIAw.\" (s. PrId) 4. iqs ƒ. iqsy. \"jY BwvY qY dyie.\" (sRI mÚ 3) 5. quJ. \"qY swihb kI bwq ij AwKY, khu nwnk ikAw dIjY?\" (vf mÚ 1) 6. qyry. \"qY pwshu Eie lidgey.\" (s. PrId) 7. iv- iqMn. qRX. \"QwlY iv`c qY vsqU peIE.\" (vwr sor mÚ 3) \"gj swFy qY qY DoqIAw.\" (Awsw kbIr) 8. sMgÎw- AsQwn. QwauN. jgw. \"jykr sUqk mMnIAY sB qY sUqk hoie.\" (vwr Awsw) 9. qwau. syk. AWc. \"cly qyj qYkY.\" (cMfI 2) 10. pRqÎ- sy. qo. \"mnmuK gux qY bwhry.\" (SRI mÚ 3) 11. kw. ky. \"sdw iek qY rMg rhih.\" (vwr vf mÚ 3) 12. vÎ- prXMq. qIk. qoVI. \"jO jug qY krhY qpsw.\" (svYXy 33) 13. Aqy. AOr. \"Avru dUjw ikau syvIAY jMmY qY mirjwie.\" (vwr gUj 1. mÚ 3) \"Bgqw qY sMswrIAw joVu kdy n AwieAw.\" (vwr mwJ mÚ 1) 14. dyKo, qX,","definitionUni":"ਸਰਵ- ਤੂੰ. \"ਚੇਤ ਚਿੰਤਾਮਨਿ, ਤੈ ਭੀ ਉਤਰਹਿ ਪਾਰਾ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੯) \"ਤੈ ਨਰ ਕਿਆ ਪੁਰਾਨ ਸੁਨਿ ਕੀਨਾ?\" (ਸਾਰ ਪਰਮਾਨੰਦ) ੨. ਉਸਦੇ. ਤਿਸ ਦੇ. \"ਹਰਿਨਾਮੁ ਨ ਸਿਮਰਹਿ ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ, ਤੈ ਤਨਿ ਊਡੈ ਖੇਹ.\" (ਵਾਰ ਬਿਹਾ ਮਃ ੫) ੩. ਤੈਨੂੰ. ਤੁਝੇ. \"ਜੋ ਤੈ ਮਾਰਨਿ ਮੁਕੀਆ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ੪. ਤਿਸ ਨੂੰ. ਤਿਸੇ. \"ਜੈ ਭਾਵੈ ਤੈ ਦੇਇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੫. ਤੁਝ. \"ਤੈ ਸਾਹਿਬ ਕੀ ਬਾਤ ਜਿ ਆਖੈ, ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਕਿਆ ਦੀਜੈ?\" (ਵਡ ਮਃ ੧) ੬. ਤੇਰੇ. \"ਤੈ ਪਾਸਹੁ ਓਇ ਲਦਿਗਏ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ੭. ਵਿ- ਤਿੰਨ. ਤ੍ਰਯ. \"ਥਾਲੈ ਵਿੱਚ ਤੈ ਵਸਤੂ ਪਈਓ.\" (ਵਾਰ ਸੋਰ ਮਃ ੩) \"ਗਜ ਸਾਢੇ ਤੈ ਤੈ ਧੋਤੀਆ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ੮. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਸਥਾਨ. ਥਾਉਂ. ਜਗਾ. \"ਜੇਕਰ ਸੂਤਕ ਮੰਨੀਐ ਸਭ ਤੈ ਸੂਤਕ ਹੋਇ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੯. ਤਾਉ. ਸੇਕ. ਆਂਚ. \"ਚਲੇ ਤੇਜ ਤੈਕੈ.\" (ਚੰਡੀ ੨) ੧੦. ਪ੍ਰਤ੍ਯ- ਸੇ. ਤੋ. \"ਮਨਮੁਖ ਗੁਣ ਤੈ ਬਾਹਰੇ.\" (ਸ਼੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੧੧. ਕਾ. ਕੇ. \"ਸਦਾ ਇਕ ਤੈ ਰੰਗ ਰਹਹਿ.\" (ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩) ੧੨. ਵ੍ਯ- ਪਰਯੰਤ. ਤੀਕ. ਤੋੜੀ. \"ਜੌ ਜੁਗ ਤੈ ਕਰਹੈ ਤਪਸਾ.\" (ਸਵੈਯੇ ੩੩) ੧੩. ਅਤੇ. ਔਰ. \"ਅਵਰੁ ਦੂਜਾ ਕਿਉ ਸੇਵੀਐ ਜੰਮੈ ਤੈ ਮਰਿਜਾਇ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੧. ਮਃ ੩) \"ਭਗਤਾ ਤੈ ਸੰਸਾਰੀਆ ਜੋੜੁ ਕਦੇ ਨ ਆਇਆ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) ੧੪. ਦੇਖੋ, ਤਯ,"},{"id":34293,"word":"qoA","wordUni":"ਤੋਅ","definition":"sM. qoA. sMgÎw- jl. pwxI. \"pwvk qoA AswD GorM.\" (shs mÚ 5) dyKo, pwvk qoA.","definitionUni":"ਸੰ. ਤੋਅ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਲ. ਪਾਣੀ. \"ਪਾਵਕ ਤੋਅ ਅਸਾਧ ਘੋਰੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਪਾਵਕ ਤੋਅ."},{"id":34592,"word":"iqRkutI","wordUni":"ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ","definition":"sMgÎw- iqauVI. m¤Qy pey iqMn vl. \"mwQY iqRkutI idRsit krUr.\" (Awsw mÚ 5) 2. iqMn guxW dI guMJl. \"gur imil CutkI iqRkutI ry.\" (dyv mÚ 5) 3. iqMn dyviqAW dI aupwsnw. \"bRhmw ibsnu mhys qRY mUriq×× guruprswdI iqRkutI CUtY.\" (rwm AÚ mÚ 3) 4. Trinity. qslIs. iqRmUriq. ^udw, rUhæaul kæuds¹ Aqy ^udw dw puqR (eIæsw). 5. sM. iqRkUtckR. dohW BOhW dy mDÎ dw AsQwn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਿਉੜੀ. ਮੱਥੇ ਪਏ ਤਿੰਨ ਵਲ. \"ਮਾਥੈ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਦ੍ਰਿਸਟਿ ਕਰੂਰ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੨. ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਗੁੰਝਲ. \"ਗੁਰ ਮਿਲਿ ਛੁਟਕੀ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਰੇ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫) ੩. ਤਿੰਨ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ. \"ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸ ਤ੍ਰੈ ਮੂਰਤਿ×× ਗੁਰੁਪਰਸਾਦੀ ਤ੍ਰਿਕੁਟੀ ਛੂਟੈ.\" (ਰਾਮ ਅਃ ਮਃ ੩) ੪. Trinity. ਤਸਲੀਸ. ਤ੍ਰਿਮੂਰਤਿ. ਖ਼ੁਦਾ, ਰੂਹ਼ਉਲ ਕ਼ੁਦਸ¹ ਅਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ (ਈ਼ਸਾ). ੫. ਸੰ. ਤ੍ਰਿਕੂਟਚਕ੍ਰ. ਦੋਹਾਂ ਭੌਹਾਂ ਦੇ ਮਧ੍ਯ ਦਾ ਅਸਥਾਨ."},{"id":34660,"word":"iqRdMfI","wordUni":"ਤ੍ਰਿਦੰਡੀ","definition":"sM. त्रिदण्डिन. sMgÎw- iqRdMf dy Dwrx vwlw, sMnÎwsI. dyKo, iqRdMf[ 2. mn vcn Aqy krm, qyhW ƒ dmn krn vwlw, ArQwq kæwbU r`Kx vwlw swDu. mnu ilKdw hY-#बाग् दणडोऽय मनो दण्डः काय दण्डस्तयेवच [#यस्यैते निहता बुद्घौ त्रिड्णडीति स उच्यते [[","definitionUni":"ਸੰ. त्रिदण्डिन. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤ੍ਰਿਦੰਡ ਦੇ ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ, ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ. ਦੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਦੰਡ। ੨. ਮਨ ਵਚਨ ਅਤੇ ਕਰਮ, ਤੇਹਾਂ ਨੂੰ ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਰਥਾਤ ਕ਼ਾਬੂ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧੁ. ਮਨੁ ਲਿਖਦਾ ਹੈ-#बाग् दणडोऽय मनो दण्डः काय दण्डस्तयेवच ।#यस्यैते निहता बुद्घौ त्रिड्णडीति स उच्यते ।।"},{"id":34737,"word":"iqRBwvlI","wordUni":"ਤ੍ਰਿਭਾਵਲੀ","definition":"sMgÎw- iqMn BwgW dI smqw. ie¤ko jyhy iqMn Bwg. kVwhpRswd leI sm vzn dw GI Awtw Aqy KMf. dyKo, iqhwvl.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਿੰਨ ਭਾਗਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ. ਇੱਕੋ ਜੇਹੇ ਤਿੰਨ ਭਾਗ. ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਲਈ ਸਮ ਵਜ਼ਨ ਦਾ ਘੀ ਆਟਾ ਅਤੇ ਖੰਡ. ਦੇਖੋ, ਤਿਹਾਵਲ."},{"id":34827,"word":"qÍ pRswd","wordUni":"ਤ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"qyrI ikRpw. dyKo, qvpRswd.","definitionUni":"ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ. ਦੇਖੋ, ਤਵਪ੍ਰਸਾਦ."},{"id":34828,"word":"qv prswd","wordUni":"ਤਵ ਪਰਸਾਦ","definition":"qyrI ikRpw. dyKo, qvpRswd.","definitionUni":"ਤੇਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ. ਦੇਖੋ, ਤਵਪ੍ਰਸਾਦ."},{"id":34880,"word":"Qnysr","wordUni":"ਥਨੇਸਰ","definition":"sM. sQwxu- eISÍr. sQwxySÍr. mhwdyv. iSv dw AsQwn hox krky qIrQ Aqy Sihr dw nwm Qnysr hoigAw hY. ieh krnwl ijly iv`c ihMdUAW dy pRis`D qIrQ kurukyqR dy AMqrgq hY. ies ƒ sMmq 1069 iv`c mhæmUd ZznvI ny, Aqy 1812 iv`c AhæmdSwh du`rwnI ny ^Ub lu`itAw. sMmq 1820 iv`c srdwr BMgwisMG ny Qnysr AwpxI rwjDwnI bxweI.#bnysr iv`c ieh gurdÍwry hn:-#(1) Sihr qoN d`Kx, kurukyqR qwl dy pws \"is`DbtI\" nwmk gurU nwnkdyv jI dw gurdÍwrw hY. kurukyqR gRihx pur iek¤Ty hoey lokW ƒ siqgurU ny ie¤Qy sumiq id`qI hY. \"mwsu mwsu kir mUrKu JgVih.\" slok iesy QW au`cwrx kIqw hY. gurdÍwry dI syvw BweI audXisMG kYQlpiq ny krweI hY. pws rihx dy mkwn BI bxy hoey hn. rylvy stySn Qnysr Sihr Thanesar city qoN ie`k mIl d`Kx hY.#(2) Sihr dy nwl hI mh`lw ^wkrobW dy p`Cm v`l SRI gurU Amrdws swihb dw AsQwn hY. gurdÍwrw Cotw jyhw bixAw hoieAw hY. koeI syvwdwr nhIN hY, rylvy stySn Qnysr istI qoN A`D mIl au`qr hY. gurU hirrwie swihb BI iesy QW Awky ivrwjy hn.#(3) snyq (synwXq) nwmk qwl dy pws hI phoey vwlI p`kI sVk pws Sihr qoN do PrlWg Agin kox gurU hirgoibMd swihb dw gurdÍwrw hY, jo rihx dy mkwnW sihq bixAw hoieAw hY. ieh syvw swDsMgiq v¤loN sMmq 1966 iv`c hoeI hY. gurdÍwry dI syvw krn vwlI ie`k mweI ƒ irAwsq pitAwly v¤loN ie`k mx Awtw hr mhIny imldw hY.#(4) Sihr qoN vwXvI kox Sy^ic`lI dy mkæbry kol QwnqIrQ dy kMFy, SRI gurU qyg bhwdur swihb dw gurdÍwrw hY. ies nwl 50 iv¤Gy zmIn hY.#(5) Sihr qoN pOx mIl nYriæqI, kurukyqR qwl dy vwXvI kox, KUMjy qy gurU goibMdisMG jI dw gurdÍwrw hY. mMjIswihb Aqy ie`k rhwieSI mkwn bixAw hoieAw hY. p`kw syvwdwr koeI nhIN. ieh QW krx dy Qyh qoN A`D mIl hY.¹#(6) Sihr dy mhæ`lw sOdwgrW AMdr gurU goibMdisMG jI dw dUjw gurdÍwrw hY. ie`k mweI dw pRym dyKky siqgurU ie¤Qy pDwry hn. Cotw ijhw gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. isMGpurIAW imsl dw Arpn kIqw ie`k ipMf \"Kwnpur\" ijlw AMbwlw dI qsIl ropV iv`c hY, ijs dI Awmdn iqMn sO rupXw swlwnw gurdÍwry ƒ imldI hY.#(7) joqIsr. ie¤Qy qIjy Aqy dsvyN siqgurU jI ny crn pwey hn. dyKo, joqIsr.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍‍ਥਾਣੁ- ਈਸ਼੍ਵਰ. ਸ੍‍ਥਾਣੇਸ਼੍ਵਰ. ਮਹਾਦੇਵ. ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਥਨੇਸਰ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਕਰਨਾਲ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਮਤ ੧੦੬੯ ਵਿੱਚ ਮਹ਼ਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨੇ, ਅਤੇ ੧੮੧੨ ਵਿੱਚ ਅਹ਼ਮਦਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਲੁੱਟਿਆ. ਸੰਮਤ ੧੮੨੦ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾਸਿੰਘ ਨੇ ਥਨੇਸਰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਈ.#ਬਨੇਸਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ:-#(੧) ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ, ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਤਾਲ ਦੇ ਪਾਸ \"ਸਿੱਧਬਟੀ\" ਨਾਮਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸੁਮਤਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ. \"ਮਾਸੁ ਮਾਸੁ ਕਰਿ ਮੂਰਖੁ ਝਗੜਹਿ.\" ਸਲੋਕ ਇਸੇ ਥਾਂ ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਉਦਯਸਿੰਘ ਕੈਥਲਪਤਿ ਨੇ ਕਰਾਈ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਭੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਥਨੇਸਰ ਸ਼ਹਿਰ Thanesar city ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ.#(੨) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹੱਲਾ ਖ਼ਾਕਰੋਬਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਛੋਟਾ ਜੇਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਥਨੇਸਰ ਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੱਧ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਇਸੇ ਥਾਂ ਆਕੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ.#(੩) ਸਨੇਤ (ਸੇਨਾਯਤ) ਨਾਮਕ ਤਾਲ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਪਹੋਏ ਵਾਲੀ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਪਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੋ ਫਰਲਾਂਗ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਕਾਨਾਂ ਸਹਿਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਹ ਸੇਵਾ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਵੱਲੋਂ ਸੰਮਤ ੧੯੬੬ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਾਈ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਮਣ ਆਟਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ.#(੪) ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਸ਼ੇਖ਼ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਮਕ਼ਬਰੇ ਕੋਲ ਥਾਨਤੀਰਥ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇਸ ਨਾਲ ੫੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#(੫) ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੌਣ ਮੀਲ ਨੈਰ਼ਿਤੀ, ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਤਾਲ ਦੇ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ, ਖੂੰਜੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੱਕਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ. ਇਹ ਥਾਂ ਕਰਣ ਦੇ ਥੇਹ ਤੋਂ ਅੱਧ ਮੀਲ ਹੈ.¹#(੬) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹ਼ੱਲਾ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਮਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਖਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਿੰਘਪੁਰੀਆਂ ਮਿਸਲ ਦਾ ਅਰਪਨ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ \"ਖਾਨਪੁਰ\" ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਤਸੀਲ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ.#(੭) ਜੋਤੀਸਰ. ਇੱਥੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਜੋਤੀਸਰ."},{"id":34881,"word":"Qnysur","wordUni":"ਥਨੇਸੁਰ","definition":"sM. sQwxu- eISÍr. sQwxySÍr. mhwdyv. iSv dw AsQwn hox krky qIrQ Aqy Sihr dw nwm Qnysr hoigAw hY. ieh krnwl ijly iv`c ihMdUAW dy pRis`D qIrQ kurukyqR dy AMqrgq hY. ies ƒ sMmq 1069 iv`c mhæmUd ZznvI ny, Aqy 1812 iv`c AhæmdSwh du`rwnI ny ^Ub lu`itAw. sMmq 1820 iv`c srdwr BMgwisMG ny Qnysr AwpxI rwjDwnI bxweI.#bnysr iv`c ieh gurdÍwry hn:-#(1) Sihr qoN d`Kx, kurukyqR qwl dy pws \"is`DbtI\" nwmk gurU nwnkdyv jI dw gurdÍwrw hY. kurukyqR gRihx pur iek¤Ty hoey lokW ƒ siqgurU ny ie¤Qy sumiq id`qI hY. \"mwsu mwsu kir mUrKu JgVih.\" slok iesy QW au`cwrx kIqw hY. gurdÍwry dI syvw BweI audXisMG kYQlpiq ny krweI hY. pws rihx dy mkwn BI bxy hoey hn. rylvy stySn Qnysr Sihr Thanesar city qoN ie`k mIl d`Kx hY.#(2) Sihr dy nwl hI mh`lw ^wkrobW dy p`Cm v`l SRI gurU Amrdws swihb dw AsQwn hY. gurdÍwrw Cotw jyhw bixAw hoieAw hY. koeI syvwdwr nhIN hY, rylvy stySn Qnysr istI qoN A`D mIl au`qr hY. gurU hirrwie swihb BI iesy QW Awky ivrwjy hn.#(3) snyq (synwXq) nwmk qwl dy pws hI phoey vwlI p`kI sVk pws Sihr qoN do PrlWg Agin kox gurU hirgoibMd swihb dw gurdÍwrw hY, jo rihx dy mkwnW sihq bixAw hoieAw hY. ieh syvw swDsMgiq v¤loN sMmq 1966 iv`c hoeI hY. gurdÍwry dI syvw krn vwlI ie`k mweI ƒ irAwsq pitAwly v¤loN ie`k mx Awtw hr mhIny imldw hY.#(4) Sihr qoN vwXvI kox Sy^ic`lI dy mkæbry kol QwnqIrQ dy kMFy, SRI gurU qyg bhwdur swihb dw gurdÍwrw hY. ies nwl 50 iv¤Gy zmIn hY.#(5) Sihr qoN pOx mIl nYriæqI, kurukyqR qwl dy vwXvI kox, KUMjy qy gurU goibMdisMG jI dw gurdÍwrw hY. mMjIswihb Aqy ie`k rhwieSI mkwn bixAw hoieAw hY. p`kw syvwdwr koeI nhIN. ieh QW krx dy Qyh qoN A`D mIl hY.¹#(6) Sihr dy mhæ`lw sOdwgrW AMdr gurU goibMdisMG jI dw dUjw gurdÍwrw hY. ie`k mweI dw pRym dyKky siqgurU ie¤Qy pDwry hn. Cotw ijhw gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. isMGpurIAW imsl dw Arpn kIqw ie`k ipMf \"Kwnpur\" ijlw AMbwlw dI qsIl ropV iv`c hY, ijs dI Awmdn iqMn sO rupXw swlwnw gurdÍwry ƒ imldI hY.#(7) joqIsr. ie¤Qy qIjy Aqy dsvyN siqgurU jI ny crn pwey hn. dyKo, joqIsr.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍‍ਥਾਣੁ- ਈਸ਼੍ਵਰ. ਸ੍‍ਥਾਣੇਸ਼੍ਵਰ. ਮਹਾਦੇਵ. ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਨਾਮ ਥਨੇਸਰ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਕਰਨਾਲ ਜਿਲੇ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਦੇ ਅੰਤਰਗਤ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਸੰਮਤ ੧੦੬੯ ਵਿੱਚ ਮਹ਼ਮੂਦ ਗ਼ਜ਼ਨਵੀ ਨੇ, ਅਤੇ ੧੮੧੨ ਵਿੱਚ ਅਹ਼ਮਦਸ਼ਾਹ ਦੁੱਰਾਨੀ ਨੇ ਖ਼ੂਬ ਲੁੱਟਿਆ. ਸੰਮਤ ੧੮੨੦ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾਸਿੰਘ ਨੇ ਥਨੇਸਰ ਆਪਣੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਣਾਈ.#ਬਨੇਸਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ:-#(੧) ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ, ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਤਾਲ ਦੇ ਪਾਸ \"ਸਿੱਧਬਟੀ\" ਨਾਮਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਪੁਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਏ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇੱਥੇ ਸੁਮਤਿ ਦਿੱਤੀ ਹੈ. \"ਮਾਸੁ ਮਾਸੁ ਕਰਿ ਮੂਰਖੁ ਝਗੜਹਿ.\" ਸਲੋਕ ਇਸੇ ਥਾਂ ਉੱਚਾਰਣ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਉਦਯਸਿੰਘ ਕੈਥਲਪਤਿ ਨੇ ਕਰਾਈ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਭੀ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਥਨੇਸਰ ਸ਼ਹਿਰ Thanesar city ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ.#(੨) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਹੱਲਾ ਖ਼ਾਕਰੋਬਾਂ ਦੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਛੋਟਾ ਜੇਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਕੋਈ ਸੇਵਾਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਥਨੇਸਰ ਸਿਟੀ ਤੋਂ ਅੱਧ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਇਸੇ ਥਾਂ ਆਕੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ.#(੩) ਸਨੇਤ (ਸੇਨਾਯਤ) ਨਾਮਕ ਤਾਲ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਪਹੋਏ ਵਾਲੀ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਪਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਦੋ ਫਰਲਾਂਗ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਕਾਨਾਂ ਸਹਿਤ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਹ ਸੇਵਾ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਵੱਲੋਂ ਸੰਮਤ ੧੯੬੬ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਮਾਈ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਮਣ ਆਟਾ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਮਿਲਦਾ ਹੈ.#(੪) ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ ਸ਼ੇਖ਼ਚਿੱਲੀ ਦੇ ਮਕ਼ਬਰੇ ਕੋਲ ਥਾਨਤੀਰਥ ਦੇ ਕੰਢੇ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇਸ ਨਾਲ ੫੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ.#(੫) ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੌਣ ਮੀਲ ਨੈਰ਼ਿਤੀ, ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਤਾਲ ਦੇ ਵਾਯਵੀ ਕੋਣ, ਖੂੰਜੇ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਇੱਕ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੱਕਾ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ. ਇਹ ਥਾਂ ਕਰਣ ਦੇ ਥੇਹ ਤੋਂ ਅੱਧ ਮੀਲ ਹੈ.¹#(੬) ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਮਹ਼ੱਲਾ ਸੌਦਾਗਰਾਂ ਅੰਦਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੂਜਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਕ ਮਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇਖਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਿੰਘਪੁਰੀਆਂ ਮਿਸਲ ਦਾ ਅਰਪਨ ਕੀਤਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ \"ਖਾਨਪੁਰ\" ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ ਦੀ ਤਸੀਲ ਰੋਪੜ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਤਿੰਨ ਸੌ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ.#(੭) ਜੋਤੀਸਰ. ਇੱਥੇ ਤੀਜੇ ਅਤੇ ਦਸਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਜੋਤੀਸਰ."},{"id":34967,"word":"Qwr","wordUni":"ਥਾਰ","definition":"dyKo, Qwl. \"qqiCn pUrÎo Qwr pRswd.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਥਾਲ. \"ਤਤਛਿਨ ਪੂਰ੍ਯੋ ਥਾਰ ਪ੍ਰਸਾਦ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":34990,"word":"iQDweI","wordUni":"ਥਿਧਾਈ","definition":"sMgÎw- QMiDAweI. ickxweI. \"AhMbuiD min pUir iQDweI[¹ swDDUir kir suD mMjweI.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਥੰਧਿਆਈ. ਚਿਕਣਾਈ. \"ਅਹੰਬੁਧਿ ਮਨਿ ਪੂਰਿ ਥਿਧਾਈ।¹ ਸਾਧਧੂਰਿ ਕਰਿ ਸੁਧ ਮੰਜਾਈ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":35182,"word":"dsqgIr","wordUni":"ਦਸਤਗੀਰ","definition":"&w. [دستگیر] iv- h`Q PVn vwlw[ 2. sMgÎw- shwiek. shwrw dyx vwlw[ 3. bZdwd dw ie`k pRDwn pIr. Aæbdulkæwidr, jo Pwrs dy jIlwn ngr iv`c sn 1078 iv`c jnimAw Aqy vfw krxI vwlw swDu hoieAw. 22 PrvrI sn 1166 ƒ ieh mhwqmw bZdwd moieAw, ij¤Qy ies dw mkæbrw ivdÎmwn hY. ies pIr dw pRis`D nwm \"dsœgIr\" hY. ies dI sMpRdwX dy drvyS \"kæwidrI\" khwauNdy hn. ijvyN &rId jI dI g`dI dy swDu PrId, iqvyN hI dsœgIr dy jwnSIn 'dsœgIr' pdvI vwly sn. \"puiCAw iPrkY dsqgIr, kOx &kæIr iks kw Grwnw\" (Bwgu) dyKo, bgdwd.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [دستگیر] ਵਿ- ਹੱਥ ਫੜਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਹਾਇਕ. ਸਹਾਰਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ੩. ਬਗ਼ਦਾਦ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੀਰ. ਅ਼ਬਦੁਲਕ਼ਾਦਿਰ, ਜੋ ਫਾਰਸ ਦੇ ਜੀਲਾਨ ਨਗਰ ਵਿੱਚ ਸਨ ੧੦੭੮ ਵਿੱਚ ਜਨਮਿਆ ਅਤੇ ਵਡਾ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧੁ ਹੋਇਆ. ੨੨ ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੧੬੬ ਨੂੰ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਬਗ਼ਦਾਦ ਮੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਇਸ ਦਾ ਮਕ਼ਬਰਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ. ਇਸ ਪੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ \"ਦਸ੍ਤਗੀਰ\" ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਦਰਵੇਸ਼ \"ਕ਼ਾਦਿਰੀ\" ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦੇ ਸਾਧੁ ਫਰੀਦ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਦਸ੍ਤਗੀਰ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ 'ਦਸ੍ਤਗੀਰ' ਪਦਵੀ ਵਾਲੇ ਸਨ. \"ਪੁਛਿਆ ਫਿਰਕੈ ਦਸਤਗੀਰ, ਕੌਣ ਫ਼ਕ਼ੀਰ ਕਿਸ ਕਾ ਘਰਾਨਾ\" (ਭਾਗੁ) ਦੇਖੋ, ਬਗਦਾਦ."},{"id":35214,"word":"dsnwm sMnÎwsI","wordUni":"ਦਸਨਾਮ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ","definition":"sMnÎwsIAW dy ds i&rkæy. ds sMpRdwX dy sMnÎwsI- qIrQ, AwSRm, vn, ArxÎ, igir, prvq, swgr, srsÍqI, BwrqI Aqy purI. \"ds nwm sMnÎwsIAw, jogI bwrh pMQ clwey.\" (Bwgu) dyKo, dsmgRMQ d`qwvqwr[ 2. sMnÎwsI swDU Awpxy qweIN SMkrwcwrX qoN hoxw mMndy hn Ar aus dy cwr cyilAW qoN dS Byd hoxy ieauN ilKdy hn:-#ivSÍrUp qoN qIrQ Aqy AwSRm.#pdmpwd qoN- vn Aqy ArxÎ.#qRotk qoN igir, prvq Aqy swgr.#ipRiQvIDr qoN srsÍqI, BwrqI Aqy purI.","definitionUni":"ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਫ਼ਿਰਕ਼ੇ. ਦਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ- ਤੀਰਥ, ਆਸ਼੍ਰਮ, ਵਨ, ਅਰਣ੍ਯ, ਗਿਰਿ, ਪਰਵਤ, ਸਾਗਰ, ਸਰਸ੍ਵਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੀ. \"ਦਸ ਨਾਮ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਆ, ਜੋਗੀ ਬਾਰਹ ਪੰਥ ਚਲਾਏ.\" (ਭਾਗੁ) ਦੇਖੋ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੱਤਾਵਤਾਰ। ੨. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਚੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦਸ਼ ਭੇਦ ਹੋਣੇ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-#ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ.#ਪਦਮਪਾਦ ਤੋਂ- ਵਨ ਅਤੇ ਅਰਣ੍ਯ.#ਤ੍ਰੋਟਕ ਤੋਂ ਗਿਰਿ, ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਸਾਗਰ.#ਪ੍ਰਿਥਿਵੀਧਰ ਤੋਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੀ."},{"id":35215,"word":"dsnwm sMinAwsI","wordUni":"ਦਸਨਾਮ ਸੰਨਿਆਸੀ","definition":"sMnÎwsIAW dy ds i&rkæy. ds sMpRdwX dy sMnÎwsI- qIrQ, AwSRm, vn, ArxÎ, igir, prvq, swgr, srsÍqI, BwrqI Aqy purI. \"ds nwm sMnÎwsIAw, jogI bwrh pMQ clwey.\" (Bwgu) dyKo, dsmgRMQ d`qwvqwr[ 2. sMnÎwsI swDU Awpxy qweIN SMkrwcwrX qoN hoxw mMndy hn Ar aus dy cwr cyilAW qoN dS Byd hoxy ieauN ilKdy hn:-#ivSÍrUp qoN qIrQ Aqy AwSRm.#pdmpwd qoN- vn Aqy ArxÎ.#qRotk qoN igir, prvq Aqy swgr.#ipRiQvIDr qoN srsÍqI, BwrqI Aqy purI.","definitionUni":"ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਆਂ ਦੇ ਦਸ ਫ਼ਿਰਕ਼ੇ. ਦਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ- ਤੀਰਥ, ਆਸ਼੍ਰਮ, ਵਨ, ਅਰਣ੍ਯ, ਗਿਰਿ, ਪਰਵਤ, ਸਾਗਰ, ਸਰਸ੍ਵਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੀ. \"ਦਸ ਨਾਮ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਆ, ਜੋਗੀ ਬਾਰਹ ਪੰਥ ਚਲਾਏ.\" (ਭਾਗੁ) ਦੇਖੋ, ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੱਤਾਵਤਾਰ। ੨. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਸ਼ੰਕਰਾਚਾਰਯ ਤੋਂ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਚਾਰ ਚੇਲਿਆਂ ਤੋਂ ਦਸ਼ ਭੇਦ ਹੋਣੇ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ:-#ਵਿਸ਼੍ਵਰੂਪ ਤੋਂ ਤੀਰਥ ਅਤੇ ਆਸ਼੍ਰਮ.#ਪਦਮਪਾਦ ਤੋਂ- ਵਨ ਅਤੇ ਅਰਣ੍ਯ.#ਤ੍ਰੋਟਕ ਤੋਂ ਗਿਰਿ, ਪਰਵਤ ਅਤੇ ਸਾਗਰ.#ਪ੍ਰਿਥਿਵੀਧਰ ਤੋਂ ਸਰਸ੍ਵਤੀ, ਭਾਰਤੀ ਅਤੇ ਪੁਰੀ."},{"id":35230,"word":"dsmgRMQ","wordUni":"ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ","definition":"dSm pwqSwh SRI gurU goibMdisMG swihb dw gRMQ. ies gRMQ dI sMKyp kQw ieauN hY:-#mwqw suMdrI jI dI AwgÎw Anuswr sMmq 1778 iv`c BweI mnIisMG jI drbwr swihb AimRqsr jI dy gRMQI Qwpy gey. BweIswihb ny ieh syvw bhuq au`qm rIqI nwl inbwhI Aqy is`K Drm dw pRcwr cMgI qrW kIqw. ies AiDkwr iv`c hor pusqk rcx qoN Cu`t, BweI swihb ny ie`k cOQI bIV gurU gRMQswihb jI dI bxweI, ijs iv`c rwgW dy kRm Anuswr hryk siqgurU Aqy Bgq dI bwxI ie`k ie`k QW judI krky ilKI. ies qoN v`K, ij¤QoN ik¤QoN vfy jqn nwl dsm siqgurU dI aupdySmeI bwxI Aqy sMsikRq gRMQW dy Anuvwd eykqR krky ie`k ijld- \"dsvyN pwqSwh kw gRMQ\" nwm krky ilKI.#SRI gurU gRMQswihb jI dI cOQI bIV gurU Arjndyv dI rcnw dy ivru`D dyKky pMQ dw BweIswihb qy vfw kop hoieAw Aqy gurU Kwlsy ny bIV ApRmwx kIqI. sMmq 1794 iv`c BweI mnIisMG jI, is`KI dw s`cw nmUnw d`sky lhOr iv`c ShId hoey. ienHW dy dyhWq pur pMQ ny dsmgRMQ ƒ dmdmy swihb, jo aus smyN ivdÎw dI tkswl (is`KW dI kwSI krky pRis`D) sI ivcwr leI Byjid`qw. KwlswdIvwn iv`c icr qoVI ies bIV qy crcw hoeI. ikqinAW ny ikhw ik judI judI poQIAW iv`c bwxI dw rihxw Xog nhIN, ie`k ijld iv`c hI sB dw eykqR rihxw TIk hY. keIAW ny AwiKAw ik ies bIV dIAW judIAW judIAW poQIAW rihx, ijnHW ƒ AiDkwr Anuswr guxI gÎwnI ivdÎwrQI pTn pwTn kr skn, bhuiqAW ny AwiKAw ik ies dIAW do ijldW bxweIAW jwx. ie`k iv`c auh bwxI hovy jo klgIDr dI SRI muKvwk rcnw nO siqgurW dI AkwlI bwxI qu`l hY, Ar dUjI iv`c ieiqhws Awidk ilKy jwvn. bhuiqAW ny rwie id`qI ik hor sB bwxIAW qW BweI mnIisMG jI dI ilKIAW jÎoN kI qÎoN rihx, pr cirqR Aqy j&rnwmy dy nwl jo 11. hkwXqW ilKIAW hn, ieh bIV qoN Alg kIqIAW jwx.#ies qrW hor qrk ivqrk icr qweIN huMdI rhI, pr koeI &Yslw nhI hoieAw. ieqny iv`c BweI mqwbisMG jI, m¤sy rMGV dy h¤QoN (sMmq 1797 iv`c) drbwr AimRqsr jI dI byAdbI dw hwl suxky bIkwnyr qoN AimRqsr jI au`pVn leI rwh jWdy, dmdmy swihb Aw pu¤jy. pMQ ny aunHW dI rwie BI dsmgRMQ bwbq leI, qW aunHW ny AwiKAw ik jy mYN m¤sy ƒ mwrky muV dmdmy swihb AwieAw, qW bIV BweI mnIisMG jI dI ilKI kæwiem rhy, jy mY AimRqsr jI ShId hoigAw qW ijld KolHky judIAW judIAW poQIAW bxweIAW jwx. BweI mqwbisMG jI bhwdurI nwl pwmr AnÎweI m¤sy ƒ mwrky jYkwry gjwauNdy dmdmy swihb Awey. pMQ ny BweI mqwbisMG jI dw BwrI snmwn kIqw Ar aunHW dy bcn Anuswr dsmgRMQ dI bIV BweI mnIisMG jI dy ilKy kRm Anuswr kæwiem r`KI.#dsmgRMQ dI bIV ie`k BweI su`KwisMG (ptny swihb dy gRMQI) ny BI ilKI hY, ijs iv`c C¤ky BgOqIsqoqR Awidk Swiml kr id¤qy hn. A\\wx Aqy mnmOjI ilKwrIAW dI ikRpw nwl keI hor bIVW BI bx geIAW hn Aqy ArQW qoN AnrQ hogey hn, pr iksy gurumq pRymI ny ies dy suDwr dw aupwau nhIN kIqw. BwvyN bIVW qW byAMq hn, pr mu`K do hI hn ie`k BweI mnIisMG dI, ijs dw dUjw nwauN BweI dIpisMG vwlI BI hY, dUjI BweI su`KwisMG dI, ijs ƒ lok ^wsbIV krky BI sddy hn.","definitionUni":"ਦਸ਼ਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥ. ਇਸ ਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਇਉਂ ਹੈ:-#ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਮਤ ੧੭੭੮ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀਸਿੰਘ ਜੀ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਥਾਪੇ ਗਏ. ਭਾਈਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਹ ਸੇਵਾ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਨਿਬਾਹੀ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਅਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਪੁਸਤਕ ਰਚਣ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੱਕ ਚੌਥੀ ਬੀੜ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਗਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰੇਕ ਸਤਿਗੁਰੂ ਅਤੇ ਭਗਤ ਦੀ ਬਾਣੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਥਾਂ ਜੁਦੀ ਕਰਕੇ ਲਿਖੀ. ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਖ, ਜਿੱਥੋਂ ਕਿੱਥੋਂ ਵਡੇ ਜਤਨ ਨਾਲ ਦਸਮ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਉਪਦੇਸ਼ਮਈ ਬਾਣੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਅਨੁਵਾਦ ਏਕਤ੍ਰ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਜਿਲਦ- \"ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਕਾ ਗ੍ਰੰਥ\" ਨਾਮ ਕਰਕੇ ਲਿਖੀ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਚੌਥੀ ਬੀੜ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦੀ ਰਚਨਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਦੇਖਕੇ ਪੰਥ ਦਾ ਭਾਈਸਾਹਿਬ ਤੇ ਵਡਾ ਕੋਪ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਖਾਲਸੇ ਨੇ ਬੀੜ ਅਪ੍ਰਮਾਣ ਕੀਤੀ. ਸੰਮਤ ੧੭੯੪ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਨੀਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਸੱਚਾ ਨਮੂਨਾ ਦੱਸਕੇ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਪੁਰ ਪੰਥ ਨੇ ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਨੂੰ ਦਮਦਮੇ ਸਾਹਿਬ, ਜੋ ਉਸ ਸਮੇਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀ ਟਕਸਾਲ (ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਾਸ਼ੀ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ) ਸੀ ਵਿਚਾਰ ਲਈ ਭੇਜਦਿੱਤਾ. ਖਾਲਸਾਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿਰ ਤੋੜੀ ਇਸ ਬੀੜ ਤੇ ਚਰਚਾ ਹੋਈ. ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੁਦੀ ਜੁਦੀ ਪੋਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਦਾ ਰਹਿਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ, ਇੱਕ ਜਿਲਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਭ ਦਾ ਏਕਤ੍ਰ ਰਹਿਣਾ ਠੀਕ ਹੈ. ਕਈਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਬੀੜ ਦੀਆਂ ਜੁਦੀਆਂ ਜੁਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਰਹਿਣ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਣੀ ਗ੍ਯਾਨੀ ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀ ਪਠਨ ਪਾਠਨ ਕਰ ਸਕਨ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਇਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਜਿਲਦਾਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ. ਇੱਕ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਣੀ ਹੋਵੇ ਜੋ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸ਼੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਰਚਨਾ ਨੌ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਅਕਾਲੀ ਬਾਣੀ ਤੁੱਲ ਹੈ, ਅਰ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਇਤਿਹਾਸ ਆਦਿਕ ਲਿਖੇ ਜਾਵਨ. ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੇ ਰਾਇ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹੋਰ ਸਭ ਬਾਣੀਆਂ ਤਾਂ ਭਾਈ ਮਨੀਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖੀਆਂ ਜ੍ਯੋਂ ਕੀ ਤ੍ਯੋਂ ਰਹਿਣ, ਪਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਜਫ਼ਰਨਾਮੇ ਦੇ ਨਾਲ ਜੋ ੧੧. ਹਕਾਯਤਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਬੀੜ ਤੋਂ ਅਲਗ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ.#ਇਸ ਤਰਾਂ ਹੋਰ ਤਰਕ ਵਿਤਰਕ ਚਿਰ ਤਾਈਂ ਹੁੰਦੀ ਰਹੀ, ਪਰ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾ ਨਹੀ ਹੋਇਆ. ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮਤਾਬਸਿੰਘ ਜੀ, ਮੱਸੇ ਰੰਘੜ ਦੇ ਹੱਥੋਂ (ਸੰਮਤ ੧੭੯੭ ਵਿੱਚ) ਦਰਬਾਰ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ ਦਾ ਹਾਲ ਸੁਣਕੇ ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਉੱਪੜਨ ਲਈ ਰਾਹ ਜਾਂਦੇ, ਦਮਦਮੇ ਸਾਹਿਬ ਆ ਪੁੱਜੇ. ਪੰਥ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਇ ਭੀ ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਬਾਬਤ ਲਈ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੇ ਮੈਂ ਮੱਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਮੁੜ ਦਮਦਮੇ ਸਾਹਿਬ ਆਇਆ, ਤਾਂ ਬੀੜ ਭਾਈ ਮਨੀਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਲਿਖੀ ਕ਼ਾਇਮ ਰਹੇ, ਜੇ ਮੈ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਗਿਆ ਤਾਂ ਜਿਲਦ ਖੋਲ੍ਹਕੇ ਜੁਦੀਆਂ ਜੁਦੀਆਂ ਪੋਥੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਜਾਣ. ਭਾਈ ਮਤਾਬਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹਾਦੁਰੀ ਨਾਲ ਪਾਮਰ ਅਨ੍ਯਾਈ ਮੱਸੇ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਜੈਕਾਰੇ ਗਜਾਉਂਦੇ ਦਮਦਮੇ ਸਾਹਿਬ ਆਏ. ਪੰਥ ਨੇ ਭਾਈ ਮਤਾਬਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਭਾਰੀ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬੀੜ ਭਾਈ ਮਨੀਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਲਿਖੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕ਼ਾਇਮ ਰੱਖੀ.#ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਬੀੜ ਇੱਕ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾਸਿੰਘ (ਪਟਨੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ) ਨੇ ਭੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੱਕੇ ਭਗੌਤੀਸਤੋਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ. ਅਞਾਣ ਅਤੇ ਮਨਮੌਜੀ ਲਿਖਾਰੀਆਂ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਕਈ ਹੋਰ ਬੀੜਾਂ ਭੀ ਬਣ ਗਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਤੋਂ ਅਨਰਥ ਹੋਗਏ ਹਨ, ਪਰ ਕਿਸੇ ਗੁਰੁਮਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਇਸ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਉਪਾਉ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ. ਭਾਵੇਂ ਬੀੜਾਂ ਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਹਨ, ਪਰ ਮੁੱਖ ਦੋ ਹੀ ਹਨ ਇੱਕ ਭਾਈ ਮਨੀਸਿੰਘ ਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਨਾਉਂ ਭਾਈ ਦੀਪਸਿੰਘ ਵਾਲੀ ਭੀ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾਸਿੰਘ ਦੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੋਕ ਖ਼ਾਸਬੀੜ ਕਰਕੇ ਭੀ ਸਦਦੇ ਹਨ."},{"id":35287,"word":"dsœ A&SWdn","wordUni":"ਦਸ੍ਤ ਅਫ਼ਸ਼ਾਂਦਨ","definition":"&w. [دستافشاندن] ikR- h`Q JwVnw[ 2. Bwv- h`Q auTw lYxw. ArQwq- C`f dyxw.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [دستافشاندن] ਕ੍ਰਿ- ਹੱਥ ਝਾੜਨਾ। ੨. ਭਾਵ- ਹੱਥ ਉਠਾ ਲੈਣਾ. ਅਰਥਾਤ- ਛੱਡ ਦੇਣਾ."},{"id":35288,"word":"dsq A&SWdn","wordUni":"ਦਸਤ ਅਫ਼ਸ਼ਾਂਦਨ","definition":"&w. [دستافشاندن] ikR- h`Q JwVnw[ 2. Bwv- h`Q auTw lYxw. ArQwq- C`f dyxw.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [دستافشاندن] ਕ੍ਰਿ- ਹੱਥ ਝਾੜਨਾ। ੨. ਭਾਵ- ਹੱਥ ਉਠਾ ਲੈਣਾ. ਅਰਥਾਤ- ਛੱਡ ਦੇਣਾ."},{"id":35356,"word":"dKxIrwie","wordUni":"ਦਖਣੀਰਾਇ","definition":"ieh bwbw ipRQIcMd jI dI vMS iv`c vfy pRqwpI Aqy krnI vwly hoey hn. irAwsq pitAwly ny ienHW ƒ ipMf kipAwl Aqy btirAwnw jwgIr iv`c id¤qy. Awp dw invws GrwcoN (njwmq BvwnIgVH) iv`c sI. sMmq 1872 iv`c d`KxIrwie jI dw dyhWq hoieAw. Awp dI AOlwd hux GrwcoN rihNdI hY. ies vMS iv`c iqlokrwm jI audwsI swDU vfy ivdÍwn hoey hn, ijnHW ny ivdÎw dw sdwvRq lgw r`iKAw sI. ienHW dI mMflI iv`c bhuq ivdÎwrQI irhw krdy sn.#d`KxIrwie jI dI vMSwvlI ieauN hY:-:#gurU rwmdws jI#[#bwbw ipRQIcMd jI#[#imhrbwn jI#[#krnm`l jI#[#sohnm`l jI#[#inrMjnrwie jI#[#d`KxIrwie jI","definitionUni":"ਇਹ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਕਪਿਆਲ ਅਤੇ ਬਟਰਿਆਨਾ ਜਾਗੀਰ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤੇ. ਆਪ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਘਰਾਚੋਂ (ਨਜਾਮਤ ਭਵਾਨੀਗੜ੍ਹ) ਵਿੱਚ ਸੀ. ਸੰਮਤ ੧੮੭੨ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਆਪ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੁਣ ਘਰਾਚੋਂ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਤਿਲੋਕਰਾਮ ਜੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਵਡੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਸਦਾਵ੍ਰਤ ਲਗਾ ਰੱਖਿਆ ਸੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ.#ਦੱਖਣੀਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਉਂ ਹੈ:-:#ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ#।#ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ ਜੀ#।#ਮਿਹਰਬਾਨ ਜੀ#।#ਕਰਨਮੱਲ ਜੀ#।#ਸੋਹਨਮੱਲ ਜੀ#।#ਨਿਰੰਜਨਰਾਇ ਜੀ#।#ਦੱਖਣੀਰਾਇ ਜੀ"},{"id":35484,"word":"dmk","wordUni":"ਦਮਕ","definition":"sMgÎw- pRkwS. cmk[ 2. dwm. dMm. Dn. \"dmk dY doK duK Apjs lY AswDu.\" (Bwgu k) 3. sM. iv- dmn krn vwlw. ieMdRIAW ƒ rokx vwlw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਕਾਸ਼. ਚਮਕ। ੨. ਦਾਮ. ਦੰਮ. ਧਨ. \"ਦਮਕ ਦੈ ਦੋਖ ਦੁਖ ਅਪਜਸ ਲੈ ਅਸਾਧੁ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ੩. ਸੰ. ਵਿ- ਦਮਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ."},{"id":35502,"word":"dmw","wordUni":"ਦਮਾ","definition":"&w. [دمہ] sMgÎw- PUkxI. A`g sulgwaux dI nlkI[ 2. ie`k iPPVy dw rog. sÍws rog. dmkSI, Aæ. [ضیقاُلنفس] jIkæuln&s. Asthma. kPpRDwn pRwxvwXu, AMn Aqy jlvwhI sRoqW iv`c rukky sÍws dI nwlIAW ƒ Br idMdw hY, qd swh iK`cky du`K nwl AwauNdw hY. iPPVy dIAW nlkIAW iv¤coN sItI jyhI Awvwz inkldI hY. mn iv`c Gbrwht, m`Qw BwrI, pyt dw Pu`lxw, KMG vyly ks†, kdy kY AwjwxI Awid, ies dy l`Cx hn. dmw dupihr ip¤CoN A`DI rwq qk jwdw du`K idMdw hY. vYdk gRMQW iv`c dmy dy pMj Byd ilKy hn-#mhw sÍws, aUrD sÍws, iCMn sÍws, qmk sÍws Aqy küdR sÍws.#dmy dy kwrx hn- ru¤Ky BwrI Aqy kwibj pdwrQ Kwxy, kP vDwaux vwlIAW cIjW vrqxIAW, byhw Kwxw, bhuq TMFw pwxI pIxw, DUMAW Aqy DUV P`kxI, bhuq Srwb pIxI, bhuq mYQun krnw, Pwky krny, ipAws rokxI, mlmUqR rokxw Awidk. ieh rog mwqw ipqw qoN BI sMqwn ƒ hoieAw krdw hY.#dmy dy swDwrx ielwj ieh hn-#(1) kwlIAW imrcW guV imlwky KvwauxIAW.#(2 Adrk dw rs Sihd imlwky ctwauxw.#(3) bWsy (AVUsy) dy kwVy iv`c Sihd imlwky ipAwauxw.#(4) ib`lpqR dw kwVHw Sihd imlwky dyxw.#(5) bwrWisMgy dw kuSqw mun`kw dwK iv`c dyxw.#(6) jON dy ksIr lYky ie`k ku¤jy iv`c pwky A`k dy du`D nwl qr krky, ku¤jy dw mUMh bMd krky pwQIAW iv`c r`K dyxy. TMFw hox qy jON dy ksIrW ƒ pIh lYxw do cwaul qoN do r`qI qIk Sihd jW mun`kw dwK iv`c Kvwauxy.#(7) bn&Sw CI mwSy, kwhjbW (gwauzubwn) CI mwSy, AMjIr do dwxy, aunwb s`q dwxy, lsUVIAW igAwrW, ienHW sB dvweIAW ƒ rwq ƒ iBauN r`Kxw, svyry aubwlky QoVI KMf imlwky rogI ƒ ipAwauxy.#(8) DqUry dy pIly p¤qy jW jV dw DUMAW pIxw dmy rog dy htwaux leI is`D ielwj hY.#dmy dy rogI ƒ cwhIey ik Bojn ip¤CoN do GVI qIk pwxI nw pIvy, Aqy pwxI bhuq G`t pIvy. nrm Aqy suQrI igjw Kwvy. KtweI, icknI Aqy lyslIAW cIjW qoN prhyj kry.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [دمہ] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫੂਕਣੀ. ਅੱਗ ਸੁਲਗਾਉਣ ਦੀ ਨਲਕੀ। ੨. ਇੱਕ ਫਿਫੜੇ ਦਾ ਰੋਗ. ਸ੍ਵਾਸ ਰੋਗ. ਦਮਕਸ਼ੀ, ਅ਼. [ضیقاُلنفس] ਜੀਕ਼ੁਲਨਫ਼ਸ. Asthma. ਕਫਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁ, ਅੰਨ ਅਤੇ ਜਲਵਾਹੀ ਸ੍ਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁਕਕੇ ਸ੍ਵਾਸ ਦੀ ਨਾਲੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਸਾਹ ਖਿੱਚਕੇ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਫਿਫੜੇ ਦੀਆਂ ਨਲਕੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀਟੀ ਜੇਹੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ. ਮਨ ਵਿੱਚ ਘਬਰਾਹਟ, ਮੱਥਾ ਭਾਰੀ, ਪੇਟ ਦਾ ਫੁੱਲਣਾ, ਖੰਘ ਵੇਲੇ ਕਸ੍ਟ, ਕਦੇ ਕੈ ਆਜਾਣੀ ਆਦਿ, ਇਸ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ. ਦਮਾ ਦੁਪਹਿਰ ਪਿੱਛੋਂ ਅੱਧੀ ਰਾਤ ਤਕ ਜਾਦਾ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਵੈਦਕ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਮੇ ਦੇ ਪੰਜ ਭੇਦ ਲਿਖੇ ਹਨ-#ਮਹਾ ਸ੍ਵਾਸ, ਊਰਧ ਸ੍ਵਾਸ, ਛਿੰਨ ਸ੍ਵਾਸ, ਤਮਕ ਸ੍ਵਾਸ ਅਤੇ ਕ੍ਸ਼ੁਦ੍ਰ ਸ੍ਵਾਸ.#ਦਮੇ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਰੁੱਖੇ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਬਿਜ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ, ਕਫ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਵਰਤਣੀਆਂ, ਬੇਹਾ ਖਾਣਾ, ਬਹੁਤ ਠੰਢਾ ਪਾਣੀ ਪੀਣਾ, ਧੂੰਆਂ ਅਤੇ ਧੂੜ ਫੱਕਣੀ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ, ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨਾ, ਫਾਕੇ ਕਰਨੇ, ਪਿਆਸ ਰੋਕਣੀ, ਮਲਮੂਤ੍ਰ ਰੋਕਣਾ ਆਦਿਕ. ਇਹ ਰੋਗ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਭੀ ਸੰਤਾਨ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ.#ਦਮੇ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਕਾਲੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ ਗੁੜ ਮਿਲਾਕੇ ਖਵਾਉਣੀਆਂ.#(੨ ਅਦਰਕ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਚਟਾਉਣਾ.#(੩) ਬਾਂਸੇ (ਅੜੂਸੇ) ਦੇ ਕਾੜੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਪਿਆਉਣਾ.#(੪) ਬਿੱਲਪਤ੍ਰ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਦੇਣਾ.#(੫) ਬਾਰਾਂਸਿੰਗੇ ਦਾ ਕੁਸ਼ਤਾ ਮੁਨੱਕਾ ਦਾਖ ਵਿੱਚ ਦੇਣਾ.#(੬) ਜੌਂ ਦੇ ਕਸੀਰ ਲੈਕੇ ਇੱਕ ਕੁੱਜੇ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਅੱਕ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਤਰ ਕਰਕੇ, ਕੁੱਜੇ ਦਾ ਮੂੰਹ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਪਾਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਦੇਣੇ. ਠੰਢਾ ਹੋਣ ਤੇ ਜੌਂ ਦੇ ਕਸੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀਹ ਲੈਣਾ ਦੋ ਚਾਉਲ ਤੋਂ ਦੋ ਰੱਤੀ ਤੀਕ ਸ਼ਹਿਦ ਜਾਂ ਮੁਨੱਕਾ ਦਾਖ ਵਿੱਚ ਖਵਾਉਣੇ.#(੭) ਬਨਫ਼ਸ਼ਾ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ, ਕਾਹਜਬਾਂ (ਗਾਉਜ਼ੁਬਾਨ) ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ, ਅੰਜੀਰ ਦੋ ਦਾਣੇ, ਉਨਾਬ ਸੱਤ ਦਾਣੇ, ਲਸੂੜੀਆਂ ਗਿਆਰਾਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਿਉਂ ਰੱਖਣਾ, ਸਵੇਰੇ ਉਬਾਲਕੇ ਥੋੜੀ ਖੰਡ ਮਿਲਾਕੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਪਿਆਉਣੇ.#(੮) ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਪੀਲੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਜੜ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਪੀਣਾ ਦਮੇ ਰੋਗ ਦੇ ਹਟਾਉਣ ਲਈ ਸਿੱਧ ਇਲਾਜ ਹੈ.#ਦਮੇ ਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਚਾਹੀਏ ਕਿ ਭੋਜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਦੋ ਘੜੀ ਤੀਕ ਪਾਣੀ ਨਾ ਪੀਵੇ, ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੀਵੇ. ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੁਥਰੀ ਗਿਜਾ ਖਾਵੇ. ਖਟਾਈ, ਚਿਕਨੀ ਅਤੇ ਲੇਸਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਕਰੇ."},{"id":35516,"word":"dmY qY","wordUni":"ਦਮੈ ਤੈ","definition":"dMmW qoN. dwm sy. \"Pkrdys ikauN imlY dmY qY?\" (Bwgu) PkIrW dw dys (swDu smwgm) mu`l ikvyN imldw hY?","definitionUni":"ਦੰਮਾਂ ਤੋਂ. ਦਾਮ ਸੇ. \"ਫਕਰਦੇਸ ਕਿਉਂ ਮਿਲੈ ਦਮੈ ਤੈ?\" (ਭਾਗੁ) ਫਕੀਰਾਂ ਦਾ ਦੇਸ (ਸਾਧੁ ਸਮਾਗਮ) ਮੁੱਲ ਕਿਵੇਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ?"},{"id":35545,"word":"dXwlpurI","wordUni":"ਦਯਾਲਪੁਰੀ","definition":"sIqlpurI sMnÎwsI dw cylw, jo srihMd rihNdw sI. swihbzwidAW dw ShId hoxw dyKky Aqy srihMd au`pr Awaux vwlI Aw&q jwxky, eyh dSmyS pws dIny ipMf phuicAw. dSmyS ny ies dI bynqI pur hukm id`qw ik qyrw fyrw Aqy mh`lw ^wlswdl qoN bc jwvygw.","definitionUni":"ਸੀਤਲਪੁਰੀ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਦਾ ਚੇਲਾ, ਜੋ ਸਰਹਿੰਦ ਰਹਿਂਦਾ ਸੀ. ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣਾ ਦੇਖਕੇ ਅਤੇ ਸਰਹਿੰਦ ਉੱਪਰ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਆਫ਼ਤ ਜਾਣਕੇ, ਏਹ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਾਸ ਦੀਨੇ ਪਿੰਡ ਪਹੁਚਿਆ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੁਰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਤੇਰਾ ਡੇਰਾ ਅਤੇ ਮਹੱਲਾ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਤੋਂ ਬਚ ਜਾਵੇਗਾ."},{"id":35558,"word":"drsn","wordUni":"ਦਰਸਨ","definition":"sM. drSn. sMgÎw- dyKx dw swDn, nyqR[ 2. dIdwr. \"drsn kau locY sBu- koeI.\" (sUhI mÚ 5) kwvÎgRMQW iv`c drSn cwr pRkwr dw iliKAw hY-#(a) SRvx drSn. pRIqm dw gux rUp suxky aus dw irdy iv`c swkwq krnw. \"suixAY lwgY shijiDAwnu.\" (jpu) \"suix suix jIvw soie qumwrI[ qUM pRIqm Twkur Aiq BwrI.\" (mwJ mÚ 5)#(A) icqR drSn. pRIqm dI mUriq dw dIdwr. \"gur kI mUriq mn mih iDAwnu.\" (gONf mÚ 5) \"mohn mIq ko icqR lKy BeI icqR hI sI, qo ivicqR khW hY?\" (pdmwkr)#(e) sÍpn drSn. pÎwry ƒ supny iv`c dyKxw. \"suix sKIey myrI nId BlI mY AwpnVw ipru imilAw.\" (gau CMq mÚ 5)#(s) pRqÎk drSn. pRymI dw swkwq dIdwr krnw. \"Aidst Agocr AlK inrMjn so dyiKAw gurmuiK AwKI.\" (vwr sRI mÚ 4) 3. SISw. drpx[ 4. Drm idKwaux vwlw gRMQ. dyKo, Kt SwsqR. \"Kt drsn vrqY vrqwrw[ gur kw drsn Agm Apwrw.\" (Awsw mÚ 3) \"drsn Coif Bey smdrsI.\" (mwrU kbIr) Kt drSnW dw pk qÎwgky sB drSnW iv`c smwnqw r`Kx vwly hogey[ 5. CI sMKÎw boDk, kÎoNik drSn CI hn[ 6. Drm. mjhb. \"ieknw drsn kI prqIiq n AweIAw.\" (vwr vf mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਦਰ੍‍ਸ਼ਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਨੇਤ੍ਰ। ੨. ਦੀਦਾਰ. \"ਦਰਸਨ ਕਉ ਲੋਚੈ ਸਭੁ- ਕੋਈ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫) ਕਾਵ੍ਯਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਸ਼ਨ ਚਾਰ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-#(ੳ) ਸ਼੍ਰਵਣ ਦਰਸ਼ਨ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਗੁਣ ਰੂਪ ਸੁਣਕੇ ਉਸ ਦਾ ਰਿਦੇ ਵਿੱਚ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ ਕਰਨਾ. \"ਸੁਣਿਐ ਲਾਗੈ ਸਹਜਿਧਿਆਨੁ.\" (ਜਪੁ) \"ਸੁਣਿ ਸੁਣਿ ਜੀਵਾ ਸੋਇ ਤੁਮਾਰੀ। ਤੂੰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਠਾਕੁਰ ਅਤਿ ਭਾਰੀ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫)#(ਅ) ਚਿਤ੍ਰ ਦਰਸ਼ਨ. ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਦਾ ਦੀਦਾਰ. \"ਗੁਰ ਕੀ ਮੂਰਤਿ ਮਨ ਮਹਿ ਧਿਆਨੁ.\" (ਗੌਂਡ ਮਃ ੫) \"ਮੋਹਨ ਮੀਤ ਕੋ ਚਿਤ੍ਰ ਲਖੇ ਭਈ ਚਿਤ੍ਰ ਹੀ ਸੀ, ਤੋ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਕਹਾਂ ਹੈ?\" (ਪਦਮਾਕਰ)#(ੲ) ਸ੍ਵਪਨ ਦਰਸ਼ਨ. ਪ੍ਯਾਰੇ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਦੇਖਣਾ. \"ਸੁਣਿ ਸਖੀਏ ਮੇਰੀ ਨੀਦ ਭਲੀ ਮੈ ਆਪਨੜਾ ਪਿਰੁ ਮਿਲਿਆ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੫)#(ਸ) ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍ ਦਰਸ਼ਨ. ਪ੍ਰੇਮੀ ਦਾ ਸਾਕ੍ਸ਼ਾਤ ਦੀਦਾਰ ਕਰਨਾ. \"ਅਦਿਸਟ ਅਗੋਚਰ ਅਲਖ ਨਿਰੰਜਨ ਸੋ ਦੇਖਿਆ ਗੁਰਮੁਖਿ ਆਖੀ.\" (ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੪) ੩. ਸ਼ੀਸ਼ਾ. ਦਰਪਣ। ੪. ਧਰਮ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਗ੍ਰੰਥ. ਦੇਖੋ, ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ. \"ਖਟ ਦਰਸਨ ਵਰਤੈ ਵਰਤਾਰਾ। ਗੁਰ ਕਾ ਦਰਸਨ ਅਗਮ ਅਪਾਰਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੩) \"ਦਰਸਨ ਛੋਡਿ ਭਏ ਸਮਦਰਸੀ.\" (ਮਾਰੂ ਕਬੀਰ) ਖਟ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦਾ ਪਕ੍ਸ਼੍‍ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਸਭ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨਤਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਹੋਗਏ। ੫. ਛੀ ਸੰਖ੍ਯਾ ਬੋਧਕ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਦਰਸ਼ਨ ਛੀ ਹਨ। ੬. ਧਰਮ. ਮਜਹਬ. \"ਇਕਨਾ ਦਰਸਨ ਕੀ ਪਰਤੀਤਿ ਨ ਆਈਆ.\" (ਵਾਰ ਵਡ ਮਃ ੩)"},{"id":35585,"word":"drsyrY","wordUni":"ਦਰਸੇਰੈ","definition":"drSn. dIdwr. \"dyiK swDu drsyrY.\" (kwn mÚ 5) 2. drSn qWeIN. drSn ƒ.","definitionUni":"ਦਰਸ਼ਨ. ਦੀਦਾਰ. \"ਦੇਖਿ ਸਾਧੁ ਦਰਸੇਰੈ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੫) ੨. ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂਈਂ. ਦਰਸ਼ਨ ਨੂੰ."},{"id":35605,"word":"drgh","wordUni":"ਦਰਗਹ","definition":"&w. [درگاہ] sMgÎw- drbwr[ 2. krqwr dI nÎwXsBw. \"drgh lyKw mMgIAY.\" (vwr swr mÚ 3) \"sy drgwh ml.\" (vwr rwm 2. mÚ 5) 3. swDusBw. sqsMg. \"drgh AMdir pweIAY qgu n qutis pUq.\" (vwr Awsw)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [درگاہ] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਰਬਾਰ। ੨. ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਨ੍ਯਾਯਸਭਾ. \"ਦਰਗਹ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਐ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੩) \"ਸੇ ਦਰਗਾਹ ਮਲ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫) ੩. ਸਾਧੁਸਭਾ. ਸਤਸੰਗ. \"ਦਰਗਹ ਅੰਦਰਿ ਪਾਈਐ ਤਗੁ ਨ ਤੁਟਸਿ ਪੂਤ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ)"},{"id":35606,"word":"drgwh","wordUni":"ਦਰਗਾਹ","definition":"&w. [درگاہ] sMgÎw- drbwr[ 2. krqwr dI nÎwXsBw. \"drgh lyKw mMgIAY.\" (vwr swr mÚ 3) \"sy drgwh ml.\" (vwr rwm 2. mÚ 5) 3. swDusBw. sqsMg. \"drgh AMdir pweIAY qgu n qutis pUq.\" (vwr Awsw)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [درگاہ] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਰਬਾਰ। ੨. ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਨ੍ਯਾਯਸਭਾ. \"ਦਰਗਹ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਐ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੩) \"ਸੇ ਦਰਗਾਹ ਮਲ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫) ੩. ਸਾਧੁਸਭਾ. ਸਤਸੰਗ. \"ਦਰਗਹ ਅੰਦਰਿ ਪਾਈਐ ਤਗੁ ਨ ਤੁਟਸਿ ਪੂਤ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ)"},{"id":35637,"word":"drbwr","wordUni":"ਦਰਬਾਰ","definition":"ikR. iv- dr b dr. dÍwr dÍwr. \"Baukq iPrY drbwru.\" (BYr mÚ 3) 2. &w. [دربار] sMgÎw- bwdSwh dI sBw. \"drbwrn mih qyro drbwrw.\" (gUj AÚ mÚ 5) 3. ^wlswdIvwn[ 4. SRI gurU gRMQswihb[ 5. hirmMidr[ 6. rwjpUqwny iv`c rwjy ƒ BI drbwr AwKdy hn, ijvyN- A`j AimRq vyly drbwr rwjDwnI iv`c pDwry hn.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਦਰ ਬ ਦਰ. ਦ੍ਵਾਰ ਦ੍ਵਾਰ. \"ਭਉਕਤ ਫਿਰੈ ਦਰਬਾਰੁ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੩) ੨. ਫ਼ਾ. [دربار] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਭਾ. \"ਦਰਬਾਰਨ ਮਹਿ ਤੇਰੋ ਦਰਬਾਰਾ.\" (ਗੂਜ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਖ਼ਾਲਸਾਦੀਵਾਨ। ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ। ੫. ਹਰਿਮੰਦਿਰ। ੬. ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੀ ਦਰਬਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ- ਅੱਜ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਰਬਾਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਧਾਰੇ ਹਨ."},{"id":35638,"word":"drbwru","wordUni":"ਦਰਬਾਰੁ","definition":"ikR. iv- dr b dr. dÍwr dÍwr. \"Baukq iPrY drbwru.\" (BYr mÚ 3) 2. &w. [دربار] sMgÎw- bwdSwh dI sBw. \"drbwrn mih qyro drbwrw.\" (gUj AÚ mÚ 5) 3. ^wlswdIvwn[ 4. SRI gurU gRMQswihb[ 5. hirmMidr[ 6. rwjpUqwny iv`c rwjy ƒ BI drbwr AwKdy hn, ijvyN- A`j AimRq vyly drbwr rwjDwnI iv`c pDwry hn.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਦਰ ਬ ਦਰ. ਦ੍ਵਾਰ ਦ੍ਵਾਰ. \"ਭਉਕਤ ਫਿਰੈ ਦਰਬਾਰੁ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੩) ੨. ਫ਼ਾ. [دربار] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੀ ਸਭਾ. \"ਦਰਬਾਰਨ ਮਹਿ ਤੇਰੋ ਦਰਬਾਰਾ.\" (ਗੂਜ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਖ਼ਾਲਸਾਦੀਵਾਨ। ੪. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ। ੫. ਹਰਿਮੰਦਿਰ। ੬. ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਭੀ ਦਰਬਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ- ਅੱਜ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦਰਬਾਰ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪਧਾਰੇ ਹਨ."},{"id":35656,"word":"drmW","wordUni":"ਦਰਮਾਂ","definition":"&w. [درمان] sMgÎw- ielwj. aupwau[ 2. rog dUr krn dw swDn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [درمان] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇਲਾਜ. ਉਪਾਉ। ੨. ਰੋਗ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ."},{"id":35681,"word":"drvwr","wordUni":"ਦਰਵਾਰ","definition":"dyKo, drbwr. \"swDU ibnu nwhI drvwr.\" (gONf kbIr)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਦਰਬਾਰ. \"ਸਾਧੂ ਬਿਨੁ ਨਾਹੀ ਦਰਵਾਰ.\" (ਗੌਂਡ ਕਬੀਰ)"},{"id":35683,"word":"drvys","wordUni":"ਦਰਵੇਸ","definition":"&w. [درویش] sMgÎw- dr Awvyz. drvwzy pur Awvyz (ltkx vwlw). mMgqw[ 2. krqwr dy dr dw Xwck, Bgq. swDu. \"drvysI ko jwxsI ivrlw ko drvys.\" (vwr ibhw mÚ 3) 3. keI ivdÍwnW ny durvyS (moqI jyhw) qoN drvyS Sbd mMinAw hY.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [درویش] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਰ ਆਵੇਜ਼. ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪੁਰ ਆਵੇਜ਼ (ਲਟਕਣ ਵਾਲਾ). ਮੰਗਤਾ। ੨. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਦਰ ਦਾ ਯਾਚਕ, ਭਗਤ. ਸਾਧੁ. \"ਦਰਵੇਸੀ ਕੋ ਜਾਣਸੀ ਵਿਰਲਾ ਕੋ ਦਰਵੇਸ.\" (ਵਾਰ ਬਿਹਾ ਮਃ ੩) ੩. ਕਈ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੇ ਦੁਰਵੇਸ਼ (ਮੋਤੀ ਜੇਹਾ) ਤੋਂ ਦਰਵੇਸ਼ ਸ਼ਬਦ ਮੰਨਿਆ ਹੈ."},{"id":35684,"word":"drvyswvI","wordUni":"ਦਰਵੇਸਾਵੀ","definition":"iv- drvyS vwlI. swDujn dI. \"drvyswvI rIiq.\" (s. PrId)","definitionUni":"ਵਿ- ਦਰਵੇਸ਼ ਵਾਲੀ. ਸਾਧੁਜਨ ਦੀ. \"ਦਰਵੇਸਾਵੀ ਰੀਤਿ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ)"},{"id":35685,"word":"drvysI","wordUni":"ਦਰਵੇਸੀ","definition":"sMgÎw- drvyS dI ikRXw. swDuivR`qI. dyKo, drvys.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਸਾਧੁਵ੍ਰਿੱਤੀ. ਦੇਖੋ, ਦਰਵੇਸ."},{"id":35697,"word":"dirAweI","wordUni":"ਦਰਿਆਈ","definition":"dyKo, drXweI[ 2. rwmsnyhI vYrwgI swDUAW dI ie`k Sw^ dirAweI hY, ijs dy nwauN dw mUl ieh d`isAw jWdw hY ik ie`k ivDvw dy puqR jnimAw, ijs ƒ Srm dy mwry auh dirAw iknwry su`t AweI. ie`k pyNjy ny aus bwlk ƒ cu`k ilAWdw Aqy snyh nwl pwilAw. ies dw nwauN dirAweI pRis`D ho igAw. dirAweI isAwxw hoky rwmcrndws dI sMpRdwX dw cylw bxky au`qm pRcwrk hoieAw. ies dy cyly BI dirAweI khwey. dirAweIAW dI mu`K g`dI myrqy¹ (rwjpUqwny) iv`c hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਦਰਯਾਈ। ੨. ਰਾਮਸਨੇਹੀ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖ਼ ਦਰਿਆਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਉਂ ਦਾ ਮੂਲ ਇਹ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼ਰਮ ਦੇ ਮਾਰੇ ਉਹ ਦਰਿਆ ਕਿਨਾਰੇ ਸੁੱਟ ਆਈ. ਇੱਕ ਪੇਂਜੇ ਨੇ ਉਸ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਿਆਂਦਾ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਪਾਲਿਆ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਦਰਿਆਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ. ਦਰਿਆਈ ਸਿਆਣਾ ਹੋਕੇ ਰਾਮਚਰਨਦਾਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣਕੇ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਭੀ ਦਰਿਆਈ ਕਹਾਏ. ਦਰਿਆਈਆਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਗੱਦੀ ਮੇਰਤੇ¹ (ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ) ਵਿੱਚ ਹੈ."},{"id":35773,"word":"dlIpisMG¹","wordUni":"ਦਲੀਪਸਿੰਘ¹","definition":"pMjwbkySrI mhwrwjw rxjIq isMG dw Cotw puqR, jo PrvrI sn 1837 iv`c² mhwrwxI ijMdkOr dy audroN lhOr jnimAw. mhwrwjw SyrisMG ip¤CoN 18. isqMbr sn 1843 (sMmq 1901) iv`c lhOr dy qKq pur bYTw. ies dy smyN AihlkwrW dy prspr ivroD, dyS Aqy kOm dI BgqI dw ABwv³ Aqy sÍwrQ dy kwrx Akwrx hI AMgRyzW nwl is`KW dy jMg hoey. pihly jMg ip¤CoN sulh hoky 9. mwrc sn 1846 ƒ sMiDpqR iliKAw igAw, ijs dIAW solW Dwrw (d&h) dw swr ieh hY:-#(1) mhwrwjw dlIpisMG Aqy AMgRyz srkwr iv`c sdw SWiq Aqy imqRqw rhygI.#(2) sqluj Aqy ibAws dy mDÎ dw ielwkw lhOr drbwr qoN lY lIqw jwvygw.#(3) fyF kroV rupXw jMg dw Krc dyxw pvygw⁴.#(4) p`cI pltxW Aqy bwrW hzwr GuVcVyH mhwrwjw dlIpisMG r`K skUgw, eydUM v`D nhIN.#(5) AMgRyzI srkwr dI mnjUrI ibnW koeI AMgRyz AQvw XUrp Aqy AmrIkw dw AwdmI nhIN r`iKAw jwvygw.#(6) irAwsq dy AMdrUnI muAwmilAW iv`c gvrnmYNt kdy d^l nhIN dyvygI.#iesy swl dy AMq iv`c ie`k hor Aihdnwmw hoieAw, ijs Anuswr mhwrwjw dlIp isMG dI nwbwlgI iv`c aus dy rwj dw pRbMD krn leI is`K srdwrW dI ie`k kONsl bxweI, ijs dw pRDwn ie`k AMgRyz rYzIfYNt QwipAw igAw, Ar dyS iv`c Amn r`Kx leI jo AMgRyzI POj r`KI geI, aus dy Krc dw 22 l`K rupXw swlwnw lhOr drbwr ny dyxw mnjUr kIqw.#ieh pRbMD Ajy QoVw icr hI c`ilAw sI ik AMgRyzW Aqy is`KW iv`c ApRYl sn 1848 qoN Pyr jMg iCV ipAw, ijs dy AMq iv`c is`K rwj dI smwpqI hogeI Aqy 10. vrHy dy nwbwlZ mhwrwjw dlIpisMG qoN 29 mwrc sn 1849 ƒ ipqw dy rwj qoN bydwvw ilKvwky fwktr jwn loign (Sir John Spencer Login) dI ingrwnI iv`c pMjwboN bwhr PqhgVH (XU. pI. ijlw &rru^wbwd) ByijAw igAw.#dlIpisMG nwl koeI Dwrimkiskw dyx vwlw nhIN sI, Ar jo nwl Aihlkwr (AXuDÎwpRswd, puroihq gulwbrwie, &kæIr jhUru`dIn) sn, aunHW ƒ is`K Drm nwl jrw BI ipAwr nhIN sI. &rru^bwd invwsI Bjnlwl bRwhmx, jo imSn skUl dI qwlIm pwky eIsweI hoigAw sI, mhwrwjw dw muswihb mukæ`rr kIqw igAw, ijs dy Asr nwl 8. mwrc sn 1853 ƒ pMjwbkySrI dy puqR ny eIsweI Drm Dwrn krilAw. eIsweI hox qoN kuJ idn pihlW hI dlIpisMG ny Awpxy kyS qoPy dy qOr pr lyfI loign dI Bytw kr id¤qy sn.#19 ApRYl sn 1854 ƒ dlIpisMG ieMglYNf clw igAw Ar Norfolk iv`c AYl- vfn (Elveden) invws AMdr rihx l`gw. dlIpisMG ny pihlI SwdI ie`k jrmn sOdwgr dI lVkI Miss Bamba Muller nwl, jo kYro (Cairo) imSn skUl iv`c isKÎw pwauNdI sI, 7. jUn sn 1864 ƒ kIqI, ijs qoN iqMn puqR.⁵ Aqy iqMn puqRIAW hoeIAW.⁶ ies mhwrwxI dw dyhWq sn 1890 iv`c hoieAw.#dUjI SwdI AMgRyz lyfI Miss A. D. Wetherill nwl hoeI, jo mhwrwjw dlIpisMG dy mrx ip¤CoN ijauNdI rhI.#mhwrwjw dlIpisMG dI AMiqm AvsQw vfy klyS iv`c bIqI. ihMdusqwn ƒ AwauNdw hoieAw Adn roikAw igAw Aqy pYnSn bMd hogeI, ijs qoN bhuq qMgdsœ hoigAw. AMq ƒ mhwrwxI ivktorIAw qoN muAwPI mMgI Ar pYnSn jwrI hoeI.#22 AkqUbr sn 1893 ƒ pYirs dy gRYNf hotl iv`c mhwrwjw dlIpisMG ny AnwQW dI qrW pRwx qÎwgy. aus dI dyh ieMglYNf ilAwky \"AYlvfn\" dy hwqy iv`c dPn kIqI geI. dyKo, ijMdw kOr Aqy rxjIqisMG.","definitionUni":"ਪੰਜਾਬਕੇਸ਼ਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੮੩੭ ਵਿੱਚ² ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਿੰਦਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰੋਂ ਲਹੌਰ ਜਨਮਿਆ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰਸਿੰਘ ਪਿੱਛੋਂ ੧੮. ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੮੪੩ (ਸੰਮਤ ੧੯੦੧) ਵਿੱਚ ਲਹੌਰ ਦੇ ਤਖਤ ਪੁਰ ਬੈਠਾ. ਇਸ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਵਿਰੋਧ, ਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਅਭਾਵ³ ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਰਥ ਦੇ ਕਾਰਣ ਅਕਾਰਣ ਹੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਨਾਲ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਜੰਗ ਹੋਏ. ਪਹਿਲੇ ਜੰਗ ਪਿੱਛੋਂ ਸੁਲਹ ਹੋਕੇ ੯. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੪੬ ਨੂੰ ਸੰਧਿਪਤ੍ਰ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਸੋਲਾਂ ਧਾਰਾ (ਦਫ਼ਹ) ਦਾ ਸਾਰ ਇਹ ਹੈ:-#(੧) ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਰਹੇਗੀ.#(੨) ਸਤਲੁਜ ਅਤੇ ਬਿਆਸ ਦੇ ਮਧ੍ਯ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਲਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਲੈ ਲੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ.#(੩) ਡੇਢ ਕਰੋੜ ਰੁਪਯਾ ਜੰਗ ਦਾ ਖਰਚ ਦੇਣਾ ਪਵੇਗਾ⁴.#(੪) ਪੱਚੀ ਪਲਟਣਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਘੁੜਚੜੇ੍ਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਰੱਖ ਸਕੂਗਾ, ਏਦੂੰ ਵੱਧ ਨਹੀਂ.#(੫) ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਮਨਜੂਰੀ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਅਥਵਾ ਯੂਰਪ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਆਦਮੀ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇਗਾ.#(੬) ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਮੁਆਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਕਦੇ ਦਖ਼ਲ ਨਹੀਂ ਦੇਵੇਗੀ.#ਇਸੇ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਅਹਿਦਨਾਮਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪ ਸਿੰਘ ਦੀ ਨਾਬਾਲਗੀ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਸਰਦਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਕੌਂਸਲ ਬਣਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਰੈਜ਼ੀਡੈਂਟ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ, ਅਰ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਮਨ ਰੱਖਣ ਲਈ ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜ ਰੱਖੀ ਗਈ, ਉਸ ਦੇ ਖਰਚ ਦਾ ੨੨ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਲਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨੇ ਦੇਣਾ ਮਨਜੂਰ ਕੀਤਾ.#ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧ ਅਜੇ ਥੋੜਾ ਚਿਰ ਹੀ ਚੱਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੪੮ ਤੋਂ ਫੇਰ ਜੰਗ ਛਿੜ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਹੋਗਈ ਅਤੇ ੧੦. ਵਰ੍ਹੇ ਦੇ ਨਾਬਾਲਗ਼ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਤੋਂ ੨੯ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੪੯ ਨੂੰ ਪਿਤਾ ਦੇ ਰਾਜ ਤੋਂ ਬੇਦਾਵਾ ਲਿਖਵਾਕੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਨ ਲੋਗਿਨ (Sir John Spencer Login) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੋਂ ਬਾਹਰ ਫਤਹਗੜ੍ਹ (ਯੂ. ਪੀ. ਜਿਲਾ ਫ਼ਰਰੁਖ਼ਾਬਾਦ) ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ.#ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਨਾਲ ਕੋਈ ਧਾਰਮਿਕਸਿਕ੍ਸ਼ਾ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਅਰ ਜੋ ਨਾਲ ਅਹਿਲਕਾਰ (ਅਯੁਧ੍ਯਾਪ੍ਰਸਾਦ, ਪੁਰੋਹਿਤ ਗੁਲਾਬਰਾਇ, ਫ਼ਕ਼ੀਰ ਜਹੂਰੁੱਦੀਨ) ਸਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨਾਲ ਜਰਾ ਭੀ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਫ਼ਰਰੁਖ਼ਬਾਦ ਨਿਵਾਸੀ ਭਜਨਲਾਲ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਜੋ ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਪਾਕੇ ਈਸਾਈ ਹੋਗਿਆ ਸੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਮੁਸਾਹਿਬ ਮੁਕ਼ੱਰਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ੮. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੫੩ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬਕੇਸ਼ਰੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੇ ਈਸਾਈ ਧਰਮ ਧਾਰਨ ਕਰਲਿਆ. ਈਸਾਈ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਕੇਸ਼ ਤੋਫੇ ਦੇ ਤੌਰ ਪਰ ਲੇਡੀ ਲੋਗਿਨ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ.#੧੯ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੫੪ ਨੂੰ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਇੰਗਲੈਂਡ ਚਲਾ ਗਿਆ ਅਰ Norfolk ਵਿੱਚ ਐਲ- ਵਡਨ (Elveden) ਨਿਵਾਸ ਅੰਦਰ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ. ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਸ਼ਾਦੀ ਇੱਕ ਜਰਮਨ ਸੌਦਾਗਰ ਦੀ ਲੜਕੀ Miss Bamba Muller ਨਾਲ, ਜੋ ਕੈਰੋ (Cairo) ਮਿਸ਼ਨ ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਸਿਖ੍ਯਾ ਪਾਉਂਦੀ ਸੀ, ੭. ਜੂਨ ਸਨ ੧੮੬੪ ਨੂੰ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁਤ੍ਰ.⁵ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪੁਤ੍ਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ.⁶ ਇਸ ਮਹਾਰਾਣੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੮੯੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.#ਦੂਜੀ ਸ਼ਾਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਲੇਡੀ Miss A. D. Wetherill ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਦੇ ਮਰਣ ਪਿੱਛੋਂ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਅਵਸਥਾ ਵਡੇ ਕਲੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਬੀਤੀ. ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਨੂੰ ਆਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਅਦਨ ਰੋਕਿਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੈਨਸ਼ਨ ਬੰਦ ਹੋਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਤੰਗਦਸ੍ਤ ਹੋਗਿਆ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਵਿਕਟੋਰੀਆ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਮੰਗੀ ਅਰ ਪੈਨਸ਼ਨ ਜਾਰੀ ਹੋਈ.#੨੨ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੮੯੩ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਦੇ ਗ੍ਰੈਂਡ ਹੋਟਲ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਲੀਪਸਿੰਘ ਨੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਯਾਗੇ. ਉਸ ਦੀ ਦੇਹ ਇੰਗਲੈਂਡ ਲਿਆਕੇ \"ਐਲਵਡਨ\" ਦੇ ਹਾਤੇ ਵਿੱਚ ਦਫਨ ਕੀਤੀ ਗਈ. ਦੇਖੋ, ਜਿੰਦਾ ਕੌਰ ਅਤੇ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ."},{"id":35883,"word":"dwh","wordUni":"ਦਾਹ","definition":"sM. sMgÎw- dgD krn dI ikRXw. jlwxw. dyKo, ipiqRmyD[ 2. jln. qwp[ 3. ie`k rog, ijs qoN bhuq ipAws lgdI Aqy gl sukdw hY. jln. sVn. dwJ. vYdk Anuswr ip`q dwh, mdÎ dwh Awid ies dy s`q Byd hn. SrIr iv`c grmI bhuq vDx, ^Un dy joS mwrn, iqRKw rokx, bhuq Srwb pIx, bhuq Bog krn, bhuq imhnq krn, inrwhwr vRq r`Kx, nrm AsQwn qy s`t v`jx Awid kwrxW qoN dwh rog huMdw hY.#dwh qoN idl Aqy SrIr sVdw pRqIq huMdw hY, jI GbrwauNdw hY, isr ckrwauNdw hY, Kwxw pIxw nhIN BwauNdw.#ies dy swDwrx ielwj ieh hn- ijnHW kwrxW qoN dwh hoeI hovy aunHW dw iqAwg krnw, iq¤Ky ru¤Ky boJl Kwxy C`fky nrm Aqy sWqkI Bojn vrqxy. SrIr au¤qy Awauly, byr dI iC`l, AQvw sIql jl iv`c cMdn Gswky lyp krnw. kOl Pu`l Aqy kyly dy p`iqAW qy lytxw. Ark gulwb kyauVw bydmuSk cMdn dy mUMh qy iC¤ty mwrny Aqy pIxw. nihr ndI Puhwry pws bYTxw. gulwb Awid ieæqr (Aqr) suMGxy. Srbq sMdl, sMgqrw, inMbU, Anwr Awid dw vrqxw. bhuq nrm Aqy sIql julwb dIAW dvweIAW dw syvn krnw, ijnHW qoN AMqVI iv`c ml nw rhy.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਗਧ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਜਲਾਣਾ. ਦੇਖੋ, ਪਿਤ੍ਰਿਮੇਧ। ੨. ਜਲਨ. ਤਾਪ। ੩. ਇੱਕ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਪਿਆਸ ਲਗਦੀ ਅਤੇ ਗਲ ਸੁਕਦਾ ਹੈ. ਜਲਨ. ਸੜਨ. ਦਾਝ. ਵੈਦਕ ਅਨੁਸਾਰ ਪਿੱਤ ਦਾਹ, ਮਦ੍ਯ ਦਾਹ ਆਦਿ ਇਸ ਦੇ ਸੱਤ ਭੇਦ ਹਨ. ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀ ਬਹੁਤ ਵਧਣ, ਖ਼ੂਨ ਦੇ ਜੋਸ਼ ਮਾਰਨ, ਤ੍ਰਿਖਾ ਰੋਕਣ, ਬਹੁਤ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ, ਬਹੁਤ ਭੋਗ ਕਰਨ, ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਕਰਨ, ਨਿਰਾਹਾਰ ਵ੍ਰਤ ਰੱਖਣ, ਨਰਮ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸੱਟ ਵੱਜਣ ਆਦਿ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਦਾਹ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਦਾਹ ਤੋਂ ਦਿਲ ਅਤੇ ਸ਼ਰੀਰ ਸੜਦਾ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀ ਘਬਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸਿਰ ਚਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਨਹੀਂ ਭਾਉਂਦਾ.#ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਦਾਹ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ, ਤਿੱਖੇ ਰੁੱਖੇ ਬੋਝਲ ਖਾਣੇ ਛੱਡਕੇ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸਾਂਤਕੀ ਭੋਜਨ ਵਰਤਣੇ. ਸ਼ਰੀਰ ਉੱਤੇ ਆਉਲੇ, ਬੇਰ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਅਥਵਾ ਸੀਤਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਘਸਾਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਕੌਲ ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਕੇਲੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਤੇ ਲੇਟਣਾ. ਅਰਕ ਗੁਲਾਬ ਕੇਉੜਾ ਬੇਦਮੁਸ਼ਕ ਚੰਦਨ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਛਿੱਟੇ ਮਾਰਨੇ ਅਤੇ ਪੀਣਾ. ਨਹਿਰ ਨਦੀ ਫੁਹਾਰੇ ਪਾਸ ਬੈਠਣਾ. ਗੁਲਾਬ ਆਦਿ ਇ਼ਤਰ (ਅਤਰ) ਸੁੰਘਣੇ. ਸ਼ਰਬਤ ਸੰਦਲ, ਸੰਗਤਰਾ, ਨਿੰਬੂ, ਅਨਾਰ ਆਦਿ ਦਾ ਵਰਤਣਾ. ਬਹੁਤ ਨਰਮ ਅਤੇ ਸੀਤਲ ਜੁਲਾਬ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅੰਤੜੀ ਵਿੱਚ ਮਲ ਨਾ ਰਹੇ."},{"id":35941,"word":"dwqwrkOr","wordUni":"ਦਾਤਾਰਕੌਰ","definition":"srdwr rnisMG isMDU nkeI reIs dI supuqRI, ijs dI SwdI mhwrwjw rxjIqisMG nwl sn 1798 iv`c hoeI. ies dI ku`K qoN vlIAihd KVgisMG dw jnm hoieAw. ies dw Asl nwm rwjkOr sI, pr mhwrwjw rxjIqisMG jI dI mwqw dw nwauN rwjkOr hox krky ies dw nwm dwqwrkOr r`iKAw igAw.¹ mhwrwjw swihb ies ƒ \"nkYx\" kihky bulwieAw krdy sn. dwqwr kOr dw dyhWq sn 1818 iv`c hoieAw.","definitionUni":"ਸਰਦਾਰ ਰਨਸਿੰਘ ਸਿੰਧੂ ਨਕਈ ਰਈਸ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਨ ੧੭੯੮ ਵਿੱਚ ਹੋਈ. ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਵਲੀਅਹਿਦ ਖੜਗਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਰਾਜਕੌਰ ਸੀ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰਾਜਕੌਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਦਾਤਾਰਕੌਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ.¹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਇਸ ਨੂੰ \"ਨਕੈਣ\" ਕਹਿਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੮੧੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ."},{"id":35963,"word":"dwdU","wordUni":"ਦਾਦੂ","definition":"ies mhwqmw swDU dw jnm Ahmdwbwd (gujrwq) iv`c pINjy dy Gr hoieAw. ivvykI kbIrpMQI sMqW dI sMgiq dÍwrw gÎwn dI pRwpqI hoeI. dwdU jI dw vfw fyrw ipMf nwrwXxy jYpur rwj iv`c hY, jo Pulyrw stySn (bMby brodw syNtRl ieMfIAw rylvy dI CotI lYn) qoN iqMn mIl hY. ies ƒ dwdUdÍwrw AwKdy hn. ie¤Qy dwdU jI dw dyhWq sMmq 1660 iv`c hoieAw hY. dwdU jI ny Anyk Sbd slok rcy hn, ijnHW ƒ swDU pRym nwl pVHdy hn.#d`Kx ƒ jWdy hoey dsvyN pwqSwh sMmq 1764 iv`c ies QW pDwry hn. aus smyN dwdUdÍwry dw mhMq jYqrwm sI. klgIDr ny PrmwieAw- mhMq jI! koeI dwdU jI dw vcn suxwE. jYqrwm ny slok piVHAw-#\"dwdU dwvw dUir kr kil kw lIjY Bwie[#jy ko mwry eINt iFm lIjY sIs cFwie.\"#gurU swihb ny &rmwieAw- mhMq jI! hux ies pwT ƒ ieauN pVHo-#\"dwdU dwvw r`Kky kil kw lIjY Bwie[#jy ko mwrY eINt iFm pwQr hnY irswie.\"#ieiqhws iv`c ieh kQw BI hY ik gurU swihb ny kmwx dy goSy nwl dwdU jI dI smwiD ƒ pRxwm kIqw, ijs pur ^wlsy ny mVHI ƒ nmskwr krn dy AprwD iv`c dSmyS ƒ qnKwhIAw TihrwieAw. klgIDr ny &rmwieAw ik AsIN ieh krm ^wlsy dI prIkw leI hI kIqw sI, Aqy pRsMnqw nwl DrmdMf (qnKwh) dyky A¤goN ƒ SuB rIq qorI.#dwdU jI dy is`KW ƒ dwdUpMQI AwKdy hn. ies mq iv`c swDU inScldws vfw pMifq hoieAw hY, ijs ny XuikœpRkwS. ivcwrswgr, ivR`iqpUBwkr Awid gRMQ rcy hn. inScldws dw jnm ipMf Dxwnw (pMjwb) iv`c sMmq 1849 iv`c Aqy dyhWq sMmq 1919 iv`c id`lI hoieAw[ 2. KfUr invwsI ie`k qpw. dyKo, quV[ 3. pMforI invwsI ie`k Drmwqmw swDU, ijs ny mIrmMƒ dy AwqÎwcwr qoN srdwr mqwbisMG mIrWkotIey dI isMGxI Awpxy mkwn iv`c lukoky bcweI sI.","definitionUni":"ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ ਦਾ ਜਨਮ ਅਹਮਦਾਬਾਦ (ਗੁਜਰਾਤ) ਵਿੱਚ ਪੀਂਜੇ ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ. ਵਿਵੇਕੀ ਕਬੀਰਪੰਥੀ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਦ੍ਵਾਰਾ ਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ. ਦਾਦੂ ਜੀ ਦਾ ਵਡਾ ਡੇਰਾ ਪਿੰਡ ਨਾਰਾਯਣੇ ਜੈਪੁਰ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਫੁਲੇਰਾ ਸਟੇਸ਼ਨ (ਬੰਬੇ ਬਰੋਦਾ ਸੇਂਟ੍ਰਲ ਇੰਡੀਆ ਰੇਲਵੇ ਦੀ ਛੋਟੀ ਲੈਨ) ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਹੈ. ਇਸ ਨੂੰ ਦਾਦੂਦ੍ਵਾਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਦਾਦੂ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੬੬੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦਾਦੂ ਜੀ ਨੇ ਅਨੇਕ ਸ਼ਬਦ ਸਲੋਕ ਰਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਾਧੂ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ.#ਦੱਖਣ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੪ ਵਿੱਚ ਇਸ ਥਾਂ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਦਾਦੂਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਮਹੰਤ ਜੈਤਰਾਮ ਸੀ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ- ਮਹੰਤ ਜੀ! ਕੋਈ ਦਾਦੂ ਜੀ ਦਾ ਵਚਨ ਸੁਣਾਓ. ਜੈਤਰਾਮ ਨੇ ਸਲੋਕ ਪੜ੍ਹਿਆ-#\"ਦਾਦੂ ਦਾਵਾ ਦੂਰਿ ਕਰ ਕਲਿ ਕਾ ਲੀਜੈ ਭਾਇ।#ਜੇ ਕੋ ਮਾਰੇ ਈਂਟ ਢਿਮ ਲੀਜੈ ਸੀਸ ਚਢਾਇ.\"#ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ- ਮਹੰਤ ਜੀ! ਹੁਣ ਇਸ ਪਾਠ ਨੂੰ ਇਉਂ ਪੜ੍ਹੋ-#\"ਦਾਦੂ ਦਾਵਾ ਰੱਖਕੇ ਕਲਿ ਕਾ ਲੀਜੈ ਭਾਇ।#ਜੇ ਕੋ ਮਾਰੈ ਈਂਟ ਢਿਮ ਪਾਥਰ ਹਨੈ ਰਿਸਾਇ.\"#ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਥਾ ਭੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਕਮਾਣ ਦੇ ਗੋਸ਼ੇ ਨਾਲ ਦਾਦੂ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਖ਼ਾਲਸੇ ਨੇ ਮੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੂੰ ਤਨਖਾਹੀਆ ਠਹਿਰਾਇਆ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਰਮ ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੀ ਪਰੀਕ੍ਸ਼ਾ ਲਈ ਹੀ ਕੀਤਾ ਸੀ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਨਾਲ ਧਰਮਦੰਡ (ਤਨਖਾਹ) ਦੇਕੇ ਅੱਗੋਂ ਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਰੀਤ ਤੋਰੀ.#ਦਾਦੂ ਜੀ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਦਾਦੂਪੰਥੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਮਤ ਵਿੱਚ ਸਾਧੂ ਨਿਸ਼ਚਲਦਾਸ ਵਡਾ ਪੰਡਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੇ ਯੁਕ੍ਤਿਪ੍ਰਕਾਸ਼. ਵਿਚਾਰਸਾਗਰ, ਵ੍ਰਿੱਤਿਪੂਭਾਕਰ ਆਦਿ ਗ੍ਰੰਥ ਰਚੇ ਹਨ. ਨਿਸ਼ਚਲਦਾਸ ਦਾ ਜਨਮ ਪਿੰਡ ਧਣਾਨਾ (ਪੰਜਾਬ) ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੮੪੯ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੧੯ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਹੋਇਆ। ੨. ਖਡੂਰ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਤਪਾ. ਦੇਖੋ, ਤੁੜ। ੩. ਪੰਡੋਰੀ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਨੇ ਮੀਰਮੰਨੂੰ ਦੇ ਆਤ੍ਯਾਚਾਰ ਤੋਂ ਸਰਦਾਰ ਮਤਾਬਸਿੰਘ ਮੀਰਾਂਕੋਟੀਏ ਦੀ ਸਿੰਘਣੀ ਆਪਣੇ ਮਕਾਨ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋਕੇ ਬਚਾਈ ਸੀ."},{"id":35994,"word":"dwnwpur","wordUni":"ਦਾਨਾਪੁਰ","definition":"ibhwr dw ie`k gRwm jo ptny qoN cOdW koh hY. ies QW gurU qygbhwdur swihb ny crx pwey hn. ijs hWfI iv`c iKcVI pkwky pRymIAW ny ArpI sI, auh hux mOjUd hY. iesy kwrx gurdÍwry dw nwm \"hWfI vwlI sMgiq\" ho igAw hY. pujwrI audwsI swDU hn.","definitionUni":"ਬਿਹਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਗ੍ਰਾਮ ਜੋ ਪਟਨੇ ਤੋਂ ਚੌਦਾਂ ਕੋਹ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ. ਜਿਸ ਹਾਂਡੀ ਵਿੱਚ ਖਿਚੜੀ ਪਕਾਕੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਅਰਪੀ ਸੀ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੌਜੂਦ ਹੈ. ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ \"ਹਾਂਡੀ ਵਾਲੀ ਸੰਗਤਿ\" ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹਨ."},{"id":36024,"word":"dwmwdI","wordUni":"ਦਾਮਾਦੀ","definition":"&w. [دامادی] dwmwd (jvweI) dw sMbMD. \"dwmwdI hY Ab Dn lyvoN.\" (guiv 6) 2. SwdI[#3. mMgyvw. mMgxI. sgweI.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [دامادی] ਦਾਮਾਦ (ਜਵਾਈ) ਦਾ ਸੰਬੰਧ. \"ਦਾਮਾਦੀ ਹੈ ਅਬ ਧਨ ਲੇਵੋਂ.\" (ਗੁਵਿ ੬) ੨. ਸ਼ਾਦੀ।#੩. ਮੰਗੇਵਾ. ਮੰਗਣੀ. ਸਗਾਈ."},{"id":36225,"word":"idj","wordUni":"ਦਿਜ","definition":"sM. idÍj. sMgÎw- do vwr hoieAw hY ijs dw jnm. grB Aqy Dwrimk sMskwr qoN jnm lYx vwlw. ihMdUmq Anuswr bRwhmx, kiqRX Aqy vYSÎ, kÎoNik ienHW dw gwXqRImMqR aupdyS nwl jnyaUsMskwr huMdw hY.#idj (idÍj) Sbd ivSys krky bRwhmx leI vrqIdw hY, pr swmwnÎ krky ieh iqMnW vrxW vwsqy AwauNdw hY. dyKo, rwmwvqwr iv`c vYSÎ leI idj Sbd hY- \"ijm qjy pRwx idj suqivCoh[\" 2. dMd, kÎoNik ieh do vwr jnmdy hn[ 3. pMCI, ieh BI do vwr jnmdw hY, mW dy pyt Aqy AWfy qoN[ 4. auh Sbd, ijs ny do bolIAW qoN jnm ilAw hY. ijvyN- gurb^SisMG, hkIkqrwie Awid[ 5. ^wlswDrm Anuswr swry AimRqDwrI idÍj hn, kÎoNik ipqw gurU goibMdisMG jI Aqy mwqw swihbkOr jI dI god iv`c Awky dUjw jnm Dwrdy hn. \"siqgur kY jnmy gvnu imtwieAw.\" (isDgosit)","definitionUni":"ਸੰ. ਦ੍ਵਿਜ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੋ ਵਾਰ ਹੋਇਆ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ. ਗਰਭ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸੰਸਕਾਰ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲੈਣ ਵਾਲਾ. ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮ੍‍ਣ, ਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਵੈਸ਼੍ਯ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਗਾਯਤ੍ਰੀਮੰਤ੍ਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜਨੇਊਸੰਸਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਦਿਜ (ਦ੍ਵਿਜ) ਸ਼ਬਦ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਲਈ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਾਮਾਨ੍ਯ ਕਰਕੇ ਇਹ ਤਿੰਨਾਂ ਵਰਣਾਂ ਵਾਸਤੇ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਵੈਸ਼੍ਯ ਲਈ ਦਿਜ ਸ਼ਬਦ ਹੈ- \"ਜਿਮ ਤਜੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦਿਜ ਸੁਤਵਿਛੋਹ।\" ੨. ਦੰਦ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਹ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਦੇ ਹਨ। ੩. ਪੰਛੀ, ਇਹ ਭੀ ਦੋ ਵਾਰ ਜਨਮਦਾ ਹੈ, ਮਾਂ ਦੇ ਪੇਟ ਅਤੇ ਆਂਡੇ ਤੋਂ। ੪. ਉਹ ਸ਼ਬਦ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਬੋਲੀਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮ ਲਿਆ ਹੈ. ਜਿਵੇਂ- ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ਸਿੰਘ, ਹਕੀਕਤਰਾਇ ਆਦਿ। ੫. ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਰੇ ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਦ੍ਵਿਜ ਹਨ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਦੂਜਾ ਜਨਮ ਧਾਰਦੇ ਹਨ. \"ਸਤਿਗੁਰ ਕੈ ਜਨਮੇ ਗਵਨੁ ਮਿਟਾਇਆ.\" (ਸਿਧਗੋਸਟਿ)"},{"id":36395,"word":"idvaunw","wordUni":"ਦਿਵਉਨਾ","definition":"iv- idvYXw. dyvxvwlw. dwqw. \"swDn ko brdwn idvaunw.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਵਿ- ਦਿਵੈਯਾ. ਦੇਵਣਵਾਲਾ. ਦਾਤਾ. \"ਸਾਧਨ ਕੋ ਬਰਦਾਨ ਦਿਵਉਨਾ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":36416,"word":"idvwnw","wordUni":"ਦਿਵਾਨਾ","definition":"&w. [دیوانا] dIvwnh. iv- dyv (BUq) jyhw. pwgl. isrVw. \"caurwsI l`K iPrY idvwnw.\" (BYr kbIr) curwsI l`K jIv Awqm- gÎwn ibnw J¤ly iPr rhy hn[ 2. ieSk (pRym) iv`c msœ. \"BieAw idvwnw swh kw nwnk baurwnw.\" (mwrU mÚ 1) 3. audwsI swDUAW dw ie`k i&rkæw jo bwbw ipRQIcMd jI dy puqR imhrbwn qoN c`ilAw hY. dyKo, idvwny.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [دیوانا] ਦੀਵਾਨਹ. ਵਿ- ਦੇਵ (ਭੂਤ) ਜੇਹਾ. ਪਾਗਲ. ਸਿਰੜਾ. \"ਚਉਰਾਸੀ ਲੱਖ ਫਿਰੈ ਦਿਵਾਨਾ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ) ਚੁਰਾਸੀ ਲੱਖ ਜੀਵ ਆਤਮ- ਗ੍ਯਾਨ ਬਿਨਾ ਝੱਲੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ। ੨. ਇਸ਼ਕ (ਪ੍ਰੇਮ) ਵਿੱਚ ਮਸ੍ਤ. \"ਭਇਆ ਦਿਵਾਨਾ ਸਾਹ ਕਾ ਨਾਨਕ ਬਉਰਾਨਾ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧) ੩. ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫ਼ਿਰਕ਼ਾ ਜੋ ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮਿਹਰਬਾਨ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਦਿਵਾਨੇ."},{"id":36419,"word":"idvwny","wordUni":"ਦਿਵਾਨੇ","definition":"hrIAw Aqy bwlw j`t, bwbw ipRQIcMd dy puqR imhrbwn dy cyly hoey, jo Awpxw kwlw mUMh krky isr au`pr morpMK dw mukut pihrdy sn. ies krky aunHW dI Aqy aunHW qoN jo pMQ c`ilAw aus dI, idvwny sMgÎw hoeI. idvwinAW dI g`dI ipMf kotpIr mwlvy iv`c hY Aqy pitAwly bwvw rwmdws jI dw fyrw iesy sMpRdw dw hY. idvwny swDU audwsIAW iv`c hI igxy jWdy hn. ienHW dw BI Drmpusœk SRI gurU gRMQ swihb hY.","definitionUni":"ਹਰੀਆ ਅਤੇ ਬਾਲਾ ਜੱਟ, ਬਾਬਾ ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮਿਹਰਬਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ, ਜੋ ਆਪਣਾ ਕਾਲਾ ਮੂੰਹ ਕਰਕੇ ਸਿਰ ਉੱਪਰ ਮੋਰਪੰਖ ਦਾ ਮੁਕੁਟ ਪਹਿਰਦੇ ਸਨ. ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਜੋ ਪੰਥ ਚੱਲਿਆ ਉਸ ਦੀ, ਦਿਵਾਨੇ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋਈ. ਦਿਵਾਨਿਆਂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਪਿੰਡ ਕੋਟਪੀਰ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਬਾਵਾ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਡੇਰਾ ਇਸੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਹੈ. ਦਿਵਾਨੇ ਸਾਧੂ ਉਦਾਸੀਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਿਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਭੀ ਧਰਮਪੁਸ੍ਤਕ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਹੈ."},{"id":36600,"word":"dIvwn Awm","wordUni":"ਦੀਵਾਨ ਆਮ","definition":"sMgÎw- auh dIvwn (sBw smwj), ijs iv`c Awm lok jmw hox. srv swDwrx ijs iv`c SrIk ho skx[ 2. auh mkwn ijs iv`c Awm lok jwky dIvwn iv`c bYT skx. mugl bwdSwhW vyly id`lI Awgry lhOr Awid iv`c AYsy mkwn bxwey gey sn, ijnHW iv`c bwdSwh drbwr krky Awm lokW ƒ Awaux dI AwgÎw idMdw sI. lhOr dy ikly iv`c cwlI sqUnW (QmilAW) au¤qy ie`k AwlISwn \"dIvwn Awm\" hY. jo sn 1628 iv`c SwhjhW ny Awpxy shury Aws&^wn dI mwrPq bxvwieAw sI[ 3. auh dIvwn (mujils) jo pRjw dy swDwrx lokW dI hovy. (House of Commons. )","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਉਹ ਦੀਵਾਨ (ਸਭਾ ਸਮਾਜ), ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕ ਜਮਾ ਹੋਣ. ਸਰਵ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਕ ਹੋ ਸਕਣ। ੨. ਉਹ ਮਕਾਨ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਆਮ ਲੋਕ ਜਾਕੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਬੈਠ ਸਕਣ. ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਵੇਲੇ ਦਿੱਲੀ ਆਗਰੇ ਲਹੌਰ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਐਸੇ ਮਕਾਨ ਬਣਾਏ ਗਏ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਰਬਾਰ ਕਰਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ. ਲਹੌਰ ਦੇ ਕਿਲੇ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਸਤੂਨਾਂ (ਥਮਲਿਆਂ) ਉੱਤੇ ਇੱਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ \"ਦੀਵਾਨ ਆਮ\" ਹੈ. ਜੋ ਸਨ ੧੬੨੮ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹੁਰੇ ਆਸਫ਼ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਬਣਵਾਇਆ ਸੀ। ੩. ਉਹ ਦੀਵਾਨ (ਮੁਜਲਿਸ) ਜੋ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਹੋਵੇ. (House of Commons. )"},{"id":36621,"word":"duAwds syvw","wordUni":"ਦੁਆਦਸ ਸੇਵਾ","definition":"bwrW dyviqAW dI syvw. dyKo, dAwds islw (a). 2. bwrW joiqrilMgW dI syvw. dyKo, duAwds islw (A). 3. bwrW sUrjW dI syvw[ 4. ihMdUmq dy DrmgRMQW iv`c bwrW pRkwr dI syvw ieh hY-#dyvqw dy mMidr bxwaux leI clxw, mMidr dI pirkRmw, dyvqw dy Dwm prsx leI XwqRw, ieh iqMn pdsyvw hn.#pUjw vwsqy Pu`l p¤qy qoVny, JwVU dyxw, mUrqI dw snwn iSRMgwr krwauxw, ieh iqMn krsyvw hn.#nwmkIrqn, ieh bwxIsyvw hY.#hirkQw suxnI, ieh krxsyvw hY.#mUrqI dw drSn, ieh nyqRsyvw hY.#Twkur dw pRSwd isr cVHwauxw Aqy pRxwm ieh do isrsyvw hn.#dyvqy dy au`pr cVHy Pu`l suMGxy nwiskwsyvw hY. \"jau gurdyau qy duAwds syvw.\" (BYr nwmdyv)","definitionUni":"ਬਾਰਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ. ਦੇਖੋ, ਦਆਦਸ ਸਿਲਾ (ੳ). ੨. ਬਾਰਾਂ ਜੋਤਿਰਲਿੰਗਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ. ਦੇਖੋ, ਦੁਆਦਸ ਸਿਲਾ (ਅ). ੩. ਬਾਰਾਂ ਸੂਰਜਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ। ੪. ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਇਹ ਹੈ-#ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਚਲਣਾ, ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ, ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਧਾਮ ਪਰਸਣ ਲਈ ਯਾਤ੍ਰਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਪਦਸੇਵਾ ਹਨ.#ਪੂਜਾ ਵਾਸਤੇ ਫੁੱਲ ਪੱਤੇ ਤੋੜਨੇ, ਝਾੜੂ ਦੇਣਾ, ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸਨਾਨ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ ਕਰਾਉਣਾ, ਇਹ ਤਿੰਨ ਕਰਸੇਵਾ ਹਨ.#ਨਾਮਕੀਰਤਨ, ਇਹ ਬਾਣੀਸੇਵਾ ਹੈ.#ਹਰਿਕਥਾ ਸੁਣਨੀ, ਇਹ ਕਰਣਸੇਵਾ ਹੈ.#ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ, ਇਹ ਨੇਤ੍ਰਸੇਵਾ ਹੈ.#ਠਾਕੁਰ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਸਿਰ ਚੜ੍ਹਾਉਣਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਇਹ ਦੋ ਸਿਰਸੇਵਾ ਹਨ.#ਦੇਵਤੇ ਦੇ ਉੱਪਰ ਚੜ੍ਹੇ ਫੁੱਲ ਸੁੰਘਣੇ ਨਾਸਿਕਾਸੇਵਾ ਹੈ. \"ਜਉ ਗੁਰਦੇਉ ਤੇ ਦੁਆਦਸ ਸੇਵਾ.\" (ਭੈਰ ਨਾਮਦੇਵ)"},{"id":36623,"word":"duAwdsBUsx","wordUni":"ਦੁਆਦਸਭੂਸਣ","definition":"iesqRIAW dy dÍwdS (bwrW) AMgW dy gihxy:-#1. isrBUsx, 2. msœkBUsx, 3. nwiskwBUsx, 4. kMTBUsx, 6. kMnW dy BUsx, 8. phuMicAW dy BUsx, 9. AwrsI muMdRI Awid auNglW dy BUsx, 10. kitBUsx, 12. crxW dy BUsx.#SuBgux rUp iesqRIAW dy bwrW BUsx.#sIl AO lwj imTws bqwn mo#qYs idRFweI sDrm mXUsn,#swDuqw AO piqvR`q Ados imqweI#sbY soN n kwhuਁ ko dUsn,#qYs ivnY AO Acwr iCmw guru-#logn syieby hY ibn dUsn,#eyeI iqXwn ky qIrQ sy suK#kIriqkwir duAwds BUsn,#dyKo, BUKx.","definitionUni":"ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ (ਬਾਰਾਂ) ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ:-#੧. ਸਿਰਭੂਸਣ, ੨. ਮਸ੍ਤਕਭੂਸਣ, ੩. ਨਾਸਿਕਾਭੂਸਣ, ੪. ਕੰਠਭੂਸਣ, ੬. ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਭੂਸਣ, ੮. ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਦੇ ਭੂਸਣ, ੯. ਆਰਸੀ ਮੁੰਦ੍ਰੀ ਆਦਿ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਭੂਸਣ, ੧੦. ਕਟਿਭੂਸਣ, ੧੨. ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਭੂਸਣ.#ਸ਼ੁਭਗੁਣ ਰੂਪ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਭੂਸਣ.#ਸੀਲ ਔ ਲਾਜ ਮਿਠਾਸ ਬਤਾਨ ਮੋ#ਤੈਸ ਦ੍ਰਿਢਾਈ ਸਧਰ੍‍ਮ ਮਯੂਸਨ,#ਸਾਧੁਤਾ ਔ ਪਤਿਵ੍ਰੱਤ ਅਦੋਸ ਮਿਤਾਈ#ਸਬੈ ਸੋਂ ਨ ਕਾਹੁਁ ਕੋ ਦੂਸਨ,#ਤੈਸ ਵਿਨੈ ਔ ਅਚਾਰ ਛਿਮਾ ਗੁਰੁ-#ਲੋਗਨ ਸੇਇਬੇ ਹੈ ਬਿਨ ਦੂਸਨ,#ਏਈ ਤਿਯਾਨ ਕੇ ਤੀਰਥ ਸੇ ਸੁਖ#ਕੀਰਤਿਕਾਰਿ ਦੁਆਦਸ ਭੂਸਨ,#ਦੇਖੋ, ਭੂਖਣ."},{"id":36624,"word":"duAwdsBUKx","wordUni":"ਦੁਆਦਸਭੂਖਣ","definition":"iesqRIAW dy dÍwdS (bwrW) AMgW dy gihxy:-#1. isrBUsx, 2. msœkBUsx, 3. nwiskwBUsx, 4. kMTBUsx, 6. kMnW dy BUsx, 8. phuMicAW dy BUsx, 9. AwrsI muMdRI Awid auNglW dy BUsx, 10. kitBUsx, 12. crxW dy BUsx.#SuBgux rUp iesqRIAW dy bwrW BUsx.#sIl AO lwj imTws bqwn mo#qYs idRFweI sDrm mXUsn,#swDuqw AO piqvR`q Ados imqweI#sbY soN n kwhuਁ ko dUsn,#qYs ivnY AO Acwr iCmw guru-#logn syieby hY ibn dUsn,#eyeI iqXwn ky qIrQ sy suK#kIriqkwir duAwds BUsn,#dyKo, BUKx.","definitionUni":"ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ (ਬਾਰਾਂ) ਅੰਗਾਂ ਦੇ ਗਹਿਣੇ:-#੧. ਸਿਰਭੂਸਣ, ੨. ਮਸ੍ਤਕਭੂਸਣ, ੩. ਨਾਸਿਕਾਭੂਸਣ, ੪. ਕੰਠਭੂਸਣ, ੬. ਕੰਨਾਂ ਦੇ ਭੂਸਣ, ੮. ਪਹੁੰਚਿਆਂ ਦੇ ਭੂਸਣ, ੯. ਆਰਸੀ ਮੁੰਦ੍ਰੀ ਆਦਿ ਉਂਗਲਾਂ ਦੇ ਭੂਸਣ, ੧੦. ਕਟਿਭੂਸਣ, ੧੨. ਚਰਣਾਂ ਦੇ ਭੂਸਣ.#ਸ਼ੁਭਗੁਣ ਰੂਪ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਬਾਰਾਂ ਭੂਸਣ.#ਸੀਲ ਔ ਲਾਜ ਮਿਠਾਸ ਬਤਾਨ ਮੋ#ਤੈਸ ਦ੍ਰਿਢਾਈ ਸਧਰ੍‍ਮ ਮਯੂਸਨ,#ਸਾਧੁਤਾ ਔ ਪਤਿਵ੍ਰੱਤ ਅਦੋਸ ਮਿਤਾਈ#ਸਬੈ ਸੋਂ ਨ ਕਾਹੁਁ ਕੋ ਦੂਸਨ,#ਤੈਸ ਵਿਨੈ ਔ ਅਚਾਰ ਛਿਮਾ ਗੁਰੁ-#ਲੋਗਨ ਸੇਇਬੇ ਹੈ ਬਿਨ ਦੂਸਨ,#ਏਈ ਤਿਯਾਨ ਕੇ ਤੀਰਥ ਸੇ ਸੁਖ#ਕੀਰਤਿਕਾਰਿ ਦੁਆਦਸ ਭੂਸਨ,#ਦੇਖੋ, ਭੂਖਣ."},{"id":36684,"word":"dustdmn","wordUni":"ਦੁਸਟਦਮਨ","definition":"iv- dus†dmn. dus† (pwmrW) ƒ dmn (kuclx) vwlw. KoitAW ƒ mwrn vwlw[ 2. sMgÎw- rqnmwl Aqy gurpRqwpsUrj Anuswr gurU goibMdisMG swihb dw auh rUp, jo hymkuMt qy qpswDn kr irhw sI. \"qpn qpo inq augR qyj hÍY, dustdmn inj nwm Drwie.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਵਿ- ਦੁਸ੍ਟਦਮਨ. ਦੁਸ੍ਟ (ਪਾਮਰਾਂ) ਨੂੰ ਦਮਨ (ਕੁਚਲਣ) ਵਾਲਾ. ਖੋਟਿਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਤਨਮਾਲ ਅਤੇ ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪਸੂਰਜ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਹ ਰੂਪ, ਜੋ ਹੇਮਕੁੰਟ ਤੇ ਤਪਸਾਧਨ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ. \"ਤਪਨ ਤਪੋ ਨਿਤ ਉਗ੍ਰ ਤੇਜ ਹ੍ਵੈ, ਦੁਸਟਦਮਨ ਨਿਜ ਨਾਮ ਧਰਾਇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":36719,"word":"duhswD","wordUni":"ਦੁਹਸਾਧ","definition":"sM. duÚ swDÎ. iv- ijs dw is`D krnw AOKw hovy. ijs dw krnw muSikl hovy.","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਃ ਸਾਧ੍ਯ. ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ. ਜਿਸ ਦਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇ."},{"id":36720,"word":"duhswDÎ","wordUni":"ਦੁਹਸਾਧ੍ਯ","definition":"sM. duÚ swDÎ. iv- ijs dw is`D krnw AOKw hovy. ijs dw krnw muSikl hovy.","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਃ ਸਾਧ੍ਯ. ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ. ਜਿਸ ਦਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇ."},{"id":36721,"word":"duhswDÎ","wordUni":"ਦੁਹਸਾਧ੍ਯ","definition":"sM. duÚ swDÎ. iv- ijs dw is`D krnw AOKw hovy. ijs dw krnw muSikl hovy.","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਃ ਸਾਧ੍ਯ. ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋਵੇ. ਜਿਸ ਦਾ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹੋਵੇ."},{"id":36877,"word":"duqIAwBwau","wordUni":"ਦੁਤੀਆਭਾਉ","definition":"sMgÎw- dÍYqBwv. Awpxy Aqy bygwny dw Bwv (iKAwl). pwrbRhm nwl iksy hor SrIk ƒ mMnx dw Bwv. \"swD sMig duqIAwBwau imtwie.\" (gau iQqI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦ੍ਵੈਤਭਾਵ. ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਬੇਗਾਨੇ ਦਾ ਭਾਵ (ਖਿਆਲ). ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ੍‍ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਰੀਕ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਭਾਵ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਦੁਤੀਆਭਾਉ ਮਿਟਾਇ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਮਃ ੫)"},{"id":36878,"word":"duqIAwBwv","wordUni":"ਦੁਤੀਆਭਾਵ","definition":"sMgÎw- dÍYqBwv. Awpxy Aqy bygwny dw Bwv (iKAwl). pwrbRhm nwl iksy hor SrIk ƒ mMnx dw Bwv. \"swD sMig duqIAwBwau imtwie.\" (gau iQqI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦ੍ਵੈਤਭਾਵ. ਆਪਣੇ ਅਤੇ ਬੇਗਾਨੇ ਦਾ ਭਾਵ (ਖਿਆਲ). ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ੍‍ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਸ਼ਰੀਕ ਨੂੰ ਮੰਨਣ ਦਾ ਭਾਵ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਦੁਤੀਆਭਾਉ ਮਿਟਾਇ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਮਃ ੫)"},{"id":36883,"word":"duMd","wordUni":"ਦੁੰਦ","definition":"sM. dÍMdÍ. sMgÎw- do vsqUAW dw joVw[ 2. sqRI purus. nr nwrI[ 3. do ivroDI pdwrQ, ijvyN- AMDkwr pRkwS, grmI sIq, suK du`K Awid[ 4. JgVw. klh[ 5. hlcl. aupdRv. iPswd. \"duMd pvygw mulK ivc\" (jMgnwmw)","definitionUni":"ਸੰ. ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੋ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਜੋੜਾ। ੨. ਸ੍‍ਤ੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ. ਨਰ ਨਾਰੀ। ੩. ਦੋ ਵਿਰੋਧੀ ਪਦਾਰਥ, ਜਿਵੇਂ- ਅੰਧਕਾਰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਗਰਮੀ ਸੀਤ, ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਆਦਿ। ੪. ਝਗੜਾ. ਕਲਹ। ੫. ਹਲਚਲ. ਉਪਦ੍ਰਵ. ਫਿਸਾਦ. \"ਦੁੰਦ ਪਵੇਗਾ ਮੁਲਖ ਵਿਚ\" (ਜੰਗਨਾਮਾ)"},{"id":36888,"word":"duMdr","wordUni":"ਦੁੰਦਰ","definition":"sM. द्बन्द्बालु- dÍMdÍwlu. iv- JgVwlU. i&swdI[ 2. Bwv- qwg dæys Awid dÍMdÍ. \"duMdr bwDo suMdr pwvo\" (BYr kbIr) \"duMdr dUq BUq BIhwly.\" (mwru solhy mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. द्बन्द्बालु- ਦ੍ਵੰਦ੍ਵਾਲੁ. ਵਿ- ਝਗੜਾਲੂ. ਫ਼ਿਸਾਦੀ। ੨. ਭਾਵ- ਤਾਗ ਦ਼ੇਸ ਆਦਿ ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ. \"ਦੁੰਦਰ ਬਾਧੋ ਸੁੰਦਰ ਪਾਵੋ\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ) \"ਦੁੰਦਰ ਦੂਤ ਭੂਤ ਭੀਹਾਲੇ.\" (ਮਾਰੁ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧)"},{"id":36944,"word":"dubl","wordUni":"ਦੁਬਲ","definition":"sM. durbl Aqy durblw. iv- kmzor. \"jy ko hovY dublw nMg BuK kI pIr.\" (sRI AÚ mÚ 5) 2. mwVw. mwVI. ikRS. \"Dn QIeI dubil kMqhwvY.\" (gau CMq mÚ 1) \"swDn dublIAw jIau ipr kY hwvY.\" (gau CMq mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਰ੍‍ਬਲ ਅਤੇ ਦੁਰ੍‍ਬਲਾ. ਵਿ- ਕਮਜ਼ੋਰ. \"ਜੇ ਕੋ ਹੋਵੈ ਦੁਬਲਾ ਨੰਗ ਭੁਖ ਕੀ ਪੀਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਮਾੜਾ. ਮਾੜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼. \"ਧਨ ਥੀਈ ਦੁਬਲਿ ਕੰਤਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧) \"ਸਾਧਨ ਦੁਬਲੀਆ ਜੀਉ ਪਿਰ ਕੈ ਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧)"},{"id":36945,"word":"dublw","wordUni":"ਦੁਬਲਾ","definition":"sM. durbl Aqy durblw. iv- kmzor. \"jy ko hovY dublw nMg BuK kI pIr.\" (sRI AÚ mÚ 5) 2. mwVw. mwVI. ikRS. \"Dn QIeI dubil kMqhwvY.\" (gau CMq mÚ 1) \"swDn dublIAw jIau ipr kY hwvY.\" (gau CMq mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਰ੍‍ਬਲ ਅਤੇ ਦੁਰ੍‍ਬਲਾ. ਵਿ- ਕਮਜ਼ੋਰ. \"ਜੇ ਕੋ ਹੋਵੈ ਦੁਬਲਾ ਨੰਗ ਭੁਖ ਕੀ ਪੀਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਮਾੜਾ. ਮਾੜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼. \"ਧਨ ਥੀਈ ਦੁਬਲਿ ਕੰਤਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧) \"ਸਾਧਨ ਦੁਬਲੀਆ ਜੀਉ ਪਿਰ ਕੈ ਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧)"},{"id":36946,"word":"dubil","wordUni":"ਦੁਬਲਿ","definition":"sM. durbl Aqy durblw. iv- kmzor. \"jy ko hovY dublw nMg BuK kI pIr.\" (sRI AÚ mÚ 5) 2. mwVw. mwVI. ikRS. \"Dn QIeI dubil kMqhwvY.\" (gau CMq mÚ 1) \"swDn dublIAw jIau ipr kY hwvY.\" (gau CMq mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਰ੍‍ਬਲ ਅਤੇ ਦੁਰ੍‍ਬਲਾ. ਵਿ- ਕਮਜ਼ੋਰ. \"ਜੇ ਕੋ ਹੋਵੈ ਦੁਬਲਾ ਨੰਗ ਭੁਖ ਕੀ ਪੀਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਮਾੜਾ. ਮਾੜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼. \"ਧਨ ਥੀਈ ਦੁਬਲਿ ਕੰਤਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧) \"ਸਾਧਨ ਦੁਬਲੀਆ ਜੀਉ ਪਿਰ ਕੈ ਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧)"},{"id":36947,"word":"dublI","wordUni":"ਦੁਬਲੀ","definition":"sM. durbl Aqy durblw. iv- kmzor. \"jy ko hovY dublw nMg BuK kI pIr.\" (sRI AÚ mÚ 5) 2. mwVw. mwVI. ikRS. \"Dn QIeI dubil kMqhwvY.\" (gau CMq mÚ 1) \"swDn dublIAw jIau ipr kY hwvY.\" (gau CMq mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਰ੍‍ਬਲ ਅਤੇ ਦੁਰ੍‍ਬਲਾ. ਵਿ- ਕਮਜ਼ੋਰ. \"ਜੇ ਕੋ ਹੋਵੈ ਦੁਬਲਾ ਨੰਗ ਭੁਖ ਕੀ ਪੀਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਮਾੜਾ. ਮਾੜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼. \"ਧਨ ਥੀਈ ਦੁਬਲਿ ਕੰਤਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧) \"ਸਾਧਨ ਦੁਬਲੀਆ ਜੀਉ ਪਿਰ ਕੈ ਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧)"},{"id":36948,"word":"dublIAw","wordUni":"ਦੁਬਲੀਆ","definition":"sM. durbl Aqy durblw. iv- kmzor. \"jy ko hovY dublw nMg BuK kI pIr.\" (sRI AÚ mÚ 5) 2. mwVw. mwVI. ikRS. \"Dn QIeI dubil kMqhwvY.\" (gau CMq mÚ 1) \"swDn dublIAw jIau ipr kY hwvY.\" (gau CMq mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਦੁਰ੍‍ਬਲ ਅਤੇ ਦੁਰ੍‍ਬਲਾ. ਵਿ- ਕਮਜ਼ੋਰ. \"ਜੇ ਕੋ ਹੋਵੈ ਦੁਬਲਾ ਨੰਗ ਭੁਖ ਕੀ ਪੀਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਅਃ ਮਃ ੫) ੨. ਮਾੜਾ. ਮਾੜੀ. ਕ੍ਰਿਸ਼. \"ਧਨ ਥੀਈ ਦੁਬਲਿ ਕੰਤਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧) \"ਸਾਧਨ ਦੁਬਲੀਆ ਜੀਉ ਪਿਰ ਕੈ ਹਾਵੈ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੧)"},{"id":37000,"word":"durgwpur","wordUni":"ਦੁਰਗਾਪੁਰ","definition":"ijlw jlMDr, qsIl vW Sihr, Qwxw rwhoN dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn nvW Sihr qoN fyF mIl pUrv hY. ies ipMf qoN lihNdy v`l pws hI SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jINdovwl qoN kIrqpur jWdy hoey eyQy Tihry hn. pihlW gurU jI dy bYTx vwlI QW swDwrx ijhw inSwn sI. sMmq 1920 iv`c guris`KW ny gurdÍwrw bxwieAw hY. bwbw rwmisMG jI BYxI vwly nwmDwrIey dI pRyrnw nwl 10. GumwauN zmIn BI gurdÍwry nwl ipMf ny lw id`qI hY, ijs dI Awmdn nwl gurdÍwry dw inrvwh huMdw hY. pujwrI nwmDwrIAw isMG hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਜਲੰਧਰ, ਤਸੀਲ ਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ, ਥਾਣਾ ਰਾਹੋਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਡੇਢ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਲਹਿਂਦੇ ਵੱਲ ਪਾਸ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀਂਦੋਵਾਲ ਤੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਏਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਪਹਿਲਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਬੈਠਣ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸੀ. ਸੰਮਤ ੧੯੨੦ ਵਿੱਚ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਾਇਆ ਹੈ. ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਭੈਣੀ ਵਾਲੇ ਨਾਮਧਾਰੀਏ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ੧੦. ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਭੀ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਨੇ ਲਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਮਦਨ ਨਾਲ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਨਿਰਵਾਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਨਾਮਧਾਰੀਆ ਸਿੰਘ ਹੈ."},{"id":37162,"word":"dUKdrd","wordUni":"ਦੂਖਦਰਦ","definition":"iv- BXwnk du`K. dr (fr) dyx vwlw du`K[ 2. sMgÎw- AswD rog. \"dUK drd mn qy Bau jwie.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਵਿ- ਭਯਾਨਕ ਦੁੱਖ. ਦਰ (ਡਰ) ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਦੁੱਖ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਸਾਧ ਰੋਗ. \"ਦੂਖ ਦਰਦ ਮਨ ਤੇ ਭਉ ਜਾਇ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":37229,"word":"dyau","wordUni":"ਦੇਉ","definition":"sM. dyv. sMgÎw- dyvqw. \"siqguru jwgqw hY dyau.\" (Awsw kbIr) \"siqguru doau prqiK hirmUriq.\" (mlw mÚ 4) 2. pwrbRhm. krqwr. \"soeI inrMjndyau.\" (vwr Awsw) 3. dyE. dovy. \"doau sUhnI swDu kY.\" (iblw mÚ 5) 4. &w. [دیو] dyv. BUq. ijMn. \"hir ismrq dYq dyau n pohY.\" (BYr mÚ 5) 5. SYqwn.","definitionUni":"ਸੰ. ਦੇਵ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਵਤਾ. \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਜਾਗਤਾ ਹੈ ਦੇਉ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਦੋਉ ਪਰਤਖਿ ਹਰਿਮੂਰਤਿ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੪) ੨. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ. \"ਸੋਈ ਨਿਰੰਜਨਦੇਉ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੩. ਦੇਓ. ਦੋਵੇ. \"ਦੋਉ ਸੂਹਨੀ ਸਾਧੁ ਕੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੪. ਫ਼ਾ. [دیو] ਦੇਵ. ਭੂਤ. ਜਿੰਨ. \"ਹਰਿ ਸਿਮਰਤ ਦੈਤ ਦੇਉ ਨ ਪੋਹੈ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੫. ਸ਼ੈਤਾਨ."},{"id":37253,"word":"dysW","wordUni":"ਦੇਸਾਂ","definition":"p`tI dy rihx vwlI j`tI. jo sMqwn dI ie`Cw krky gurU hirgoibMd jI dI Srx geI. siqgurU dy vrdwn qoN 7. puqR hoey[ 2. rwjw Amr isMG pitAwlwpiq dI rwxI Aqy rwjw swihbisMG dI mqyeI[ 3. rwjw jsvMq isMG nwBwP`iq dI mqyeI. dyKo, nwBw. (nMbr 2. Aqy 3. ƒ ieiqhws ivc dyso BI iliKAw hY)[ 4. srdwr myhrisMG nkeI dI puqRI, ijs dI SwdI mhwrwjw rxjIq isMG dy puqR SyrisMG nwl sMn 1819 iv`c hoeI. SwdI qoN dy vrHy ip¤CoN ies dw dyhWq ho igAw, sMqwn nhIN hoeI[ 5. dyvsW. dyvWgw.","definitionUni":"ਪੱਟੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਜੱਟੀ. ਜੋ ਸੰਤਾਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਗਈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਤੋਂ ੭. ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਏ। ੨. ਰਾਜਾ ਅਮਰ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਦੀ ਮਤੇਈ। ੩. ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨਾਭਾਫੱਤਿ ਦੀ ਮਤੇਈ. ਦੇਖੋ, ਨਾਭਾ. (ਨੰਬਰ ੨. ਅਤੇ ੩. ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਦੇਸੋ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ)। ੪. ਸਰਦਾਰ ਮੇਹਰਸਿੰਘ ਨਕਈ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼ੇਰਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸੰਨ ੧੮੧੯ ਵਿੱਚ ਹੋਈ. ਸ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਦੇ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋਂ ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। ੫. ਦੇਵਸਾਂ. ਦੇਵਾਂਗਾ."},{"id":37261,"word":"dyswDIs","wordUni":"ਦੇਸਾਧੀਸ","definition":"dyS- AwDIS. sMgÎw- dyS dw sÍwmI, rwjw. bwdSwh.","definitionUni":"ਦੇਸ਼- ਆਧੀਸ਼. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਸ਼ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ, ਰਾਜਾ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ."},{"id":37283,"word":"dyhrwswihb","wordUni":"ਦੇਹਰਾਸਾਹਿਬ","definition":"SRI gurU swihbwn dI smwiD dw AsQwn[ 2. ijlw huiSAwrpur, rylvy stySn huiSAwrpur qoN do mIl Agin kox, ipMf bhwdurpur iv`c PUlSwh audwsIn swDu, jo ie`k DUeyN dy muKIey hn, aunHW dI smwiD BI \"dyhrwswihb\" nwauN qoN pRis`D hY. ies QW vfw AwælISwn mMidr hY Aqy mhwrwjw rxjIqisMG dI lweI hoeI keI hzwr GumwauN zmIn hY. pujwrI audwsI swDu hn.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਦਾ ਅਸਥਾਨ। ੨. ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ, ਪਿੰਡ ਬਹਾਦੁਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਫੂਲਸ਼ਾਹ ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੁ, ਜੋ ਇੱਕ ਧੂਏਂ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਭੀ \"ਦੇਹਰਾਸਾਹਿਬ\" ਨਾਉਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਵਡਾ ਆ਼ਲੀਸ਼ਾਨ ਮੰਦਿਰ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਈ ਹੋਈ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਹਨ."},{"id":37289,"word":"dyhrw rwmrwie jI","wordUni":"ਦੇਹਰਾ ਰਾਮਰਾਇ ਜੀ","definition":"XU. pI. iv`c hirdÍwr qoN 40 mIl dy &wsly pur phwVI dUn iv`c rwmrwie jI dI smwiD, ijs dI ieæmwrq sn 1699 iv`c bxI hY, ijs dy kwrx ielwky Ar ngr dw nwm dyhrwdUn hoigAw hY. ie¤Qy bwlUhsnw swDU dI sMpRdwX dy audwsI mhMq hn, Ar muZl bwdSwhW dy vyly dI jwgIr l`gI hoeI hY. dSmyS dw BI ie¤Qy gurdÍwrw hY. klgIDr mwqw pMjwbkOr dI shwieqw leI dus† msMdW ƒ dMf dyx pWvty qoN ie¤Qy Awey sn.","definitionUni":"ਯੂ. ਪੀ. ਵਿੱਚ ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ ਤੋਂ ੪੦ ਮੀਲ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਪੁਰ ਪਹਾੜੀ ਦੂਨ ਵਿੱਚ ਰਾਮਰਾਇ ਜੀ ਦੀ ਸਮਾਧਿ, ਜਿਸ ਦੀ ਇ਼ਮਾਰਤ ਸਨ ੧੬੯੯ ਵਿੱਚ ਬਣੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਲਾਕੇ ਅਰ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਮ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਹੋਗਿਆ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਬਾਲੂਹਸਨਾ ਸਾਧੂ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਮਹੰਤ ਹਨ, ਅਰ ਮੁਗ਼ਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਲੱਗੀ ਹੋਈ ਹੈ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਭੀ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਕਲਗੀਧਰ ਮਾਤਾ ਪੰਜਾਬਕੌਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਦੁਸ੍ਟ ਮਸੰਦਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਣ ਪਾਂਵਟੇ ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਸਨ."},{"id":37315,"word":"dyKq","wordUni":"ਦੇਖਤ","definition":"ikR. iv- dyKdy hI. dyKxswr. \"dyKq drsu pwp sB nwsih.\" (swr mÚ 5) 2. dyKdw hY. dyKo, dyKxw[ 3. sMgÎw- dyKx dw swDn, nyqR. \"crn kr dyKq suix Qky.\" (vwr ibhw mÚ 3) pYr, h`Q, nyqR, kMn Q`k gey.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਦੇਖਦੇ ਹੀ. ਦੇਖਣਸਾਰ. \"ਦੇਖਤ ਦਰਸੁ ਪਾਪ ਸਭ ਨਾਸਹਿ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੨. ਦੇਖਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਦੇਖਣਾ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਖਣ ਦਾ ਸਾਧਨ, ਨੇਤ੍ਰ. \"ਚਰਨ ਕਰ ਦੇਖਤ ਸੁਣਿ ਥਕੇ.\" (ਵਾਰ ਬਿਹਾ ਮਃ ੩) ਪੈਰ, ਹੱਥ, ਨੇਤ੍ਰ, ਕੰਨ ਥੱਕ ਗਏ."},{"id":37353,"word":"dyv AsQl","wordUni":"ਦੇਵ ਅਸਥਲ","definition":"sMgÎw- dyvsQl. dyvsQwn. dyvmMidr[ 2. swDusmwj[ 3. Drmswlw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਵਸ੍‍ਥਲ. ਦੇਵਸ੍‍ਥਾਨ. ਦੇਵਮੰਦਿਰ। ੨. ਸਾਧੁਸਮਾਜ। ੩. ਧਰਮਸਾਲਾ."},{"id":37395,"word":"dyvqw","wordUni":"ਦੇਵਤਾ","definition":"dÎoqmwn (dIipœmwn) vÎikœ. द्योतना देवः [ 2. sÍrginvwsI Amr. sur. dyKo, qysIs koit Aqy vYidk dyvqy[ 3. au`qm purus. \"swDukrm jo purK kmwvY[ nwm dyvqw jgq khwvY.\" (ivicqR) \"mwxs qy dyvqy Bey iDAwieAw nwm hry.\" (vwr SRI mÚ 3) 4. pivqR pdwrQ. \"AMnu dyvqw pwxI dyvqw bYsMqru dyvqw.\" (vwr Awsw) 5. kwqÎwXn riæis ny iliKAw hY ik vydmMqRW krko jo pRiqpwdÎ (d`sx XogÎ) vsqu hY, auhI dyvqw hY.","definitionUni":"ਦ੍ਯੋਤਮਾਨ੍‌ (ਦੀਪ੍ਤਿਮਾਨ੍‌) ਵ੍ਯਕ੍ਤਿ. द्योतना देवः । ੨. ਸ੍ਵਰਗਨਿਵਾਸੀ ਅਮਰ. ਸੁਰ. ਦੇਖੋ, ਤੇਸੀਸ ਕੋਟਿ ਅਤੇ ਵੈਦਿਕ ਦੇਵਤੇ। ੩. ਉੱਤਮ ਪੁਰੁਸ. \"ਸਾਧੁਕਰਮ ਜੋ ਪੁਰਖ ਕਮਾਵੈ। ਨਾਮ ਦੇਵਤਾ ਜਗਤ ਕਹਾਵੈ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) \"ਮਾਣਸ ਤੇ ਦੇਵਤੇ ਭਏ ਧਿਆਇਆ ਨਾਮ ਹਰੇ.\" (ਵਾਰ ਸ਼੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੪. ਪਵਿਤ੍ਰ ਪਦਾਰਥ. \"ਅੰਨੁ ਦੇਵਤਾ ਪਾਣੀ ਦੇਵਤਾ ਬੈਸੰਤਰੁ ਦੇਵਤਾ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੫. ਕਾਤ੍ਯਾਯਨ ਰ਼ਿਸਿ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵੇਦਮੰਤ੍ਰਾਂ ਕਰਕੋ ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ (ਦੱਸਣ ਯੋਗ੍ਯ) ਵਸ੍‍ਤੁ ਹੈ, ਉਹੀ ਦੇਵਤਾ ਹੈ."},{"id":37417,"word":"dyvbwnI","wordUni":"ਦੇਵਬਾਨੀ","definition":"sM. dyvvwxI. sMgÎw- sMsikRqBwsw[ 2. AwkwS qoN hoeI dyvqw dI bwxI. AwkwSvwxI[ 3. gurbwxI[ 4. swDujnW dI bwxI.","definitionUni":"ਸੰ. ਦੇਵਵਾਣੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੰਸਕ੍ਰਿਤਭਾਸਾ। ੨. ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੋਈ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਬਾਣੀ. ਆਕਾਸ਼ਵਾਣੀ। ੩. ਗੁਰਬਾਣੀ। ੪. ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਦੀ ਬਾਣੀ."},{"id":37612,"word":"dMgeI","wordUni":"ਦੰਗਈ","definition":"iv- dMgw krn vwlw. i&swdI.","definitionUni":"ਵਿ- ਦੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਫ਼ਿਸਾਦੀ."},{"id":37615,"word":"dMgYq","wordUni":"ਦੰਗੈਤ","definition":"iv- dMgw krn vwlw. i&swdI lVwkw.","definitionUni":"ਵਿ- ਦੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਫ਼ਿਸਾਦੀ ਲੜਾਕਾ."},{"id":37616,"word":"dMgYl","wordUni":"ਦੰਗੈਲ","definition":"iv- dMgw krn vwlw. i&swdI lVwkw.","definitionUni":"ਵਿ- ਦੰਗਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਫ਼ਿਸਾਦੀ ਲੜਾਕਾ."},{"id":37617,"word":"dMf","wordUni":"ਦੰਡ","definition":"sM. दण्ड्. Dw- qwVnw, jurmwnw krnw[ 2. sMgÎw- fMfw. sotw[ 3. szw[ 4. jurmwnw[ 5. cwr h`Q dI lMbweI[ 6. s`T pl dw smW ie`k GVI. \"prswd CkkY eyk dMf ivrwj.\" (pMpR) 7. Xm[ 8. twhxw. kWf[ 9. dyKo, iqRdMf.","definitionUni":"ਸੰ. दण्ड्. ਧਾ- ਤਾੜਨਾ, ਜੁਰਮਾਨਾ ਕਰਨਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਡੰਡਾ. ਸੋਟਾ। ੩. ਸਜ਼ਾ। ੪. ਜੁਰਮਾਨਾ। ੫. ਚਾਰ ਹੱਥ ਦੀ ਲੰਬਾਈ। ੬. ਸੱਠ ਪਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਇੱਕ ਘੜੀ. \"ਪਰਸਾਦ ਛਕਕੈ ਏਕ ਦੰਡ ਵਿਰਾਜ.\" (ਪੰਪ੍ਰ) ੭. ਯਮ। ੮. ਟਾਹਣਾ. ਕਾਂਡ। ੯. ਦੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਦੰਡ."},{"id":37624,"word":"dMfDr","wordUni":"ਦੰਡਧਰ","definition":"iv- dMifn. fMfw r`Kx vwlw[ 2. sMgÎw- rwjw[ 3. Xm. Xmrwj[ 4. kuMBkwr (kUzIgr) jo h`Q iv`c fMfw r`Kdw hY[ 5. sMnÎwsI swDU. dMfI. \"dMfDwr jtDwrY pyiKE.\" (BYr mÚ 5) 6. puils dw ispwhI[ 7. cobdwr[ 8. dsm gRMQ iv`c dMq dI QW ilKwrI ny dMf Sbd ilK id`qw hY. \"bfo dMfDwrI[ hxÎo kwl BwrI.\" (ivicqR) vrwh Avqwr ijs dIAW lMmIAW hu`fW sn, auh BI kwl ny mwirAw[ 9. sloqrDwrI inhMgisMG.","definitionUni":"ਵਿ- ਦੰਡਿਨ. ਡੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਜਾ। ੩. ਯਮ. ਯਮਰਾਜ। ੪. ਕੁੰਭਕਾਰ (ਕੂਜ਼ੀਗਰ) ਜੋ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ੫. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ. ਦੰਡੀ. \"ਦੰਡਧਾਰ ਜਟਧਾਰੈ ਪੇਖਿਓ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੬. ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ। ੭. ਚੋਬਦਾਰ। ੮. ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦੰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਦੰਡ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. \"ਬਡੋ ਦੰਡਧਾਰੀ। ਹਣ੍ਯੋ ਕਾਲ ਭਾਰੀ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੱਡਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਭੀ ਕਾਲ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ੯. ਸਲੋਤਰਧਾਰੀ ਨਿਹੰਗਸਿੰਘ."},{"id":37625,"word":"dMfDwr","wordUni":"ਦੰਡਧਾਰ","definition":"iv- dMifn. fMfw r`Kx vwlw[ 2. sMgÎw- rwjw[ 3. Xm. Xmrwj[ 4. kuMBkwr (kUzIgr) jo h`Q iv`c fMfw r`Kdw hY[ 5. sMnÎwsI swDU. dMfI. \"dMfDwr jtDwrY pyiKE.\" (BYr mÚ 5) 6. puils dw ispwhI[ 7. cobdwr[ 8. dsm gRMQ iv`c dMq dI QW ilKwrI ny dMf Sbd ilK id`qw hY. \"bfo dMfDwrI[ hxÎo kwl BwrI.\" (ivicqR) vrwh Avqwr ijs dIAW lMmIAW hu`fW sn, auh BI kwl ny mwirAw[ 9. sloqrDwrI inhMgisMG.","definitionUni":"ਵਿ- ਦੰਡਿਨ. ਡੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਜਾ। ੩. ਯਮ. ਯਮਰਾਜ। ੪. ਕੁੰਭਕਾਰ (ਕੂਜ਼ੀਗਰ) ਜੋ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ੫. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ. ਦੰਡੀ. \"ਦੰਡਧਾਰ ਜਟਧਾਰੈ ਪੇਖਿਓ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੬. ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ। ੭. ਚੋਬਦਾਰ। ੮. ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦੰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਦੰਡ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. \"ਬਡੋ ਦੰਡਧਾਰੀ। ਹਣ੍ਯੋ ਕਾਲ ਭਾਰੀ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੱਡਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਭੀ ਕਾਲ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ੯. ਸਲੋਤਰਧਾਰੀ ਨਿਹੰਗਸਿੰਘ."},{"id":37626,"word":"dMfDwrI","wordUni":"ਦੰਡਧਾਰੀ","definition":"iv- dMifn. fMfw r`Kx vwlw[ 2. sMgÎw- rwjw[ 3. Xm. Xmrwj[ 4. kuMBkwr (kUzIgr) jo h`Q iv`c fMfw r`Kdw hY[ 5. sMnÎwsI swDU. dMfI. \"dMfDwr jtDwrY pyiKE.\" (BYr mÚ 5) 6. puils dw ispwhI[ 7. cobdwr[ 8. dsm gRMQ iv`c dMq dI QW ilKwrI ny dMf Sbd ilK id`qw hY. \"bfo dMfDwrI[ hxÎo kwl BwrI.\" (ivicqR) vrwh Avqwr ijs dIAW lMmIAW hu`fW sn, auh BI kwl ny mwirAw[ 9. sloqrDwrI inhMgisMG.","definitionUni":"ਵਿ- ਦੰਡਿਨ. ਡੰਡਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਜਾ। ੩. ਯਮ. ਯਮਰਾਜ। ੪. ਕੁੰਭਕਾਰ (ਕੂਜ਼ੀਗਰ) ਜੋ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਡੰਡਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ੫. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ. ਦੰਡੀ. \"ਦੰਡਧਾਰ ਜਟਧਾਰੈ ਪੇਖਿਓ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੬. ਪੁਲਿਸ ਦਾ ਸਿਪਾਹੀ। ੭. ਚੋਬਦਾਰ। ੮. ਦਸਮ ਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਦੰਤ ਦੀ ਥਾਂ ਲਿਖਾਰੀ ਨੇ ਦੰਡ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. \"ਬਡੋ ਦੰਡਧਾਰੀ। ਹਣ੍ਯੋ ਕਾਲ ਭਾਰੀ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ਵਰਾਹ ਅਵਤਾਰ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਹੁੱਡਾਂ ਸਨ, ਉਹ ਭੀ ਕਾਲ ਨੇ ਮਾਰਿਆ। ੯. ਸਲੋਤਰਧਾਰੀ ਨਿਹੰਗਸਿੰਘ."},{"id":37637,"word":"dMfI","wordUni":"ਦੰਡੀ","definition":"sM. दण्डिन्. iv- ijs dy h`Q fMfw hY[ 2. sMgÎw- rwjw[ 3. Xm[ 4. drvwn[ 5. cobdwr[ 6. sMnÎwsI swDU. dyKo, iqRdMfI[ 7. iSv[ 8. inhMgisMG[ 9. 'dSkumwr' Aqy 'kwvÎwdrS' dw krqw ie`k sMsikRq dw pRis`D kiv. jo kwildws qoN pihlW hoieAw hY.","definitionUni":"ਸੰ. दण्डिन्. ਵਿ- ਜਿਸ ਦੇ ਹੱਥ ਡੰਡਾ ਹੈ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਜਾ। ੩. ਯਮ। ੪. ਦਰਵਾਨ। ੫. ਚੋਬਦਾਰ। ੬. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ. ਦੇਖੋ, ਤ੍ਰਿਦੰਡੀ। ੭. ਸ਼ਿਵ। ੮. ਨਿਹੰਗਸਿੰਘ। ੯. 'ਦਸ਼ਕੁਮਾਰ' ਅਤੇ 'ਕਾਵ੍ਯਾਦਰਸ਼' ਦਾ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿ. ਜੋ ਕਾਲਿਦਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ."},{"id":37653,"word":"dMqrog","wordUni":"ਦੰਤਰੋਗ","definition":"[الماُلسن] Almulsn. Toohache gMdI jUT jmw rihx krky, kIVw l`gx qoN, grm du`D Awid pIky qurMq hI TMFy pwxI nwl kurlI krn qoN, bhuq brP vrqx qoN, lhU gMdw hox qoN, msUiVAW iv`c pIp pYx qoN, kryVw (dMq Srkrw) lgx qoN, dMd dwVHW iv`c pIV hoieAw krdI hY. jy hwjmw cMgw rhy Aqy mUMh dI pUrI sPweI r`KI jwvy, qW kdy ieh rog nhIN huMdw.#dMd dwVH dy rogW leI hyT ilKy au`qm ielwj hn-#quMmy dI jV, A`k jW inMm dI dwqx krnI. AimRqDwrw dIAW iqMn bUMdW pIsI hoeI PtkVI iv`c imlwky dMdW qy mlnw. nSwdr qy klI (cUnw) SISI iv`c pwky aus iv`c QoVw pwxI pwauxw Aqy aus dI Bwp suMGxI. ihMg, nSwdr kwlIAW imrcW, kpUr, bwiebiVMg, syNDwlUx, swry pIsky duKdy dMd dwVHW qy mlxy Aqy KoV iv`c Brny. in`q dwqx dy nwl lUx lwky Gswauxw.#cmylI dy p¤qy. ietist, mGW, kurMf, ku`T, bc, ipplwmUl, suMF, hrV, k`Q, ieh sB smwn lYky cUrx bxwauxw Aqy dMd dwVHW qy mlxw.#Dwvy dy Pu`l, mWeIN, jMghrVW, mwjU, supwrI, Anwr dy Pu`l, mjIT, msqkI, KVIAw im`tI, ielwcIAW, kMQ, PtkVI dI iK`l, Awauly, sylKVI, bol, bUrw sMdl, kpUr, bdwmW dI iC`l dy koly, A`k dI jV dy koly, kOfIAW dI suAwh, sB sm vjn lYky pIsky SISI iv`c pwr`Kxy. ieh mMjn svyr sMJ vrqx qoN koeI dMq rog nhIN huMdw.#jy dMd dwVH dI jV iv`c AjyhI KrwbI ho geI hY ik au`pr dy ielwj nwl koeI lwB nhIN, qd isAwxy fwktr qoN ptvw dyxw AQvw Cyk iv`c suienw cWdI Brvw dyxw hI suKdweI hY.#\"dMqrog Aru dwVHpIV gn.\" (cirqR 405)","definitionUni":"[الماُلسن] ਅਲਮੁਲਸਨ. Toohache ਗੰਦੀ ਜੂਠ ਜਮਾ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ, ਕੀੜਾ ਲੱਗਣ ਤੋਂ, ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਆਦਿ ਪੀਕੇ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਕੁਰਲੀ ਕਰਨ ਤੋਂ, ਬਹੁਤ ਬਰਫ ਵਰਤਣ ਤੋਂ, ਲਹੂ ਗੰਦਾ ਹੋਣ ਤੋਂ, ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੀਪ ਪੈਣ ਤੋਂ, ਕਰੇੜਾ (ਦੰਤ ਸ਼ਰਕਰਾ) ਲਗਣ ਤੋਂ, ਦੰਦ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪੀੜ ਹੋਇਆ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਜੇ ਹਾਜਮਾ ਚੰਗਾ ਰਹੇ ਅਤੇ ਮੂੰਹ ਦੀ ਪੂਰੀ ਸਫਾਈ ਰੱਖੀ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਕਦੇ ਇਹ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.#ਦੰਦ ਦਾੜ੍ਹ ਦੇ ਰੋਗਾਂ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉੱਤਮ ਇਲਾਜ ਹਨ-#ਤੁੰਮੇ ਦੀ ਜੜ, ਅੱਕ ਜਾਂ ਨਿੰਮ ਦੀ ਦਾਤਣ ਕਰਨੀ. ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰਾ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਬੂੰਦਾਂ ਪੀਸੀ ਹੋਈ ਫਟਕੜੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਦੰਦਾਂ ਤੇ ਮਲਨਾ. ਨਸ਼ਾਦਰ ਤੇ ਕਲੀ (ਚੂਨਾ) ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਥੋੜਾ ਪਾਣੀ ਪਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਭਾਪ ਸੁੰਘਣੀ. ਹਿੰਗ, ਨਸ਼ਾਦਰ ਕਾਲੀਆਂ ਮਿਰਚਾਂ, ਕਪੂਰ, ਬਾਇਬੜਿੰਗ, ਸੇਂਧਾਲੂਣ, ਸਾਰੇ ਪੀਸਕੇ ਦੁਖਦੇ ਦੰਦ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮਲਣੇ ਅਤੇ ਖੋੜ ਵਿੱਚ ਭਰਨੇ. ਨਿੱਤ ਦਾਤਣ ਦੇ ਨਾਲ ਲੂਣ ਲਾਕੇ ਘਸਾਉਣਾ.#ਚਮੇਲੀ ਦੇ ਪੱਤੇ. ਇਟਸਿਟ, ਮਘਾਂ, ਕੁਰੰਡ, ਕੁੱਠ, ਬਚ, ਪਿਪਲਾਮੂਲ, ਸੁੰਢ, ਹਰੜ, ਕੱਥ, ਇਹ ਸਭ ਸਮਾਨ ਲੈਕੇ ਚੂਰਣ ਬਣਾਉਣਾ ਅਤੇ ਦੰਦ ਦਾੜ੍ਹਾਂ ਤੇ ਮਲਣਾ.#ਧਾਵੇ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਮਾਂਈਂ, ਜੰਗਹਰੜਾਂ, ਮਾਜੂ, ਸੁਪਾਰੀ, ਅਨਾਰ ਦੇ ਫੁੱਲ, ਮਜੀਠ, ਮਸਤਕੀ, ਖੜੀਆ ਮਿੱਟੀ, ਇਲਾਚੀਆਂ, ਕੰਥ, ਫਟਕੜੀ ਦੀ ਖਿੱਲ, ਆਉਲੇ, ਸੇਲਖੜੀ, ਬੋਲ, ਬੂਰਾ ਸੰਦਲ, ਕਪੂਰ, ਬਦਾਮਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦੇ ਕੋਲੇ, ਅੱਕ ਦੀ ਜੜ ਦੇ ਕੋਲੇ, ਕੌਡੀਆਂ ਦੀ ਸੁਆਹ, ਸਭ ਸਮ ਵਜਨ ਲੈਕੇ ਪੀਸਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਪਾਰੱਖਣੇ. ਇਹ ਮੰਜਨ ਸਵੇਰ ਸੰਝ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਕੋਈ ਦੰਤ ਰੋਗ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.#ਜੇ ਦੰਦ ਦਾੜ੍ਹ ਦੀ ਜੜ ਵਿੱਚ ਅਜੇਹੀ ਖਰਾਬੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉੱਪਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀਂ, ਤਦ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਪਟਵਾ ਦੇਣਾ ਅਥਵਾ ਛੇਕ ਵਿੱਚ ਸੁਇਨਾ ਚਾਂਦੀ ਭਰਵਾ ਦੇਣਾ ਹੀ ਸੁਖਦਾਈ ਹੈ.#\"ਦੰਤਰੋਗ ਅਰੁ ਦਾੜ੍ਹਪੀੜ ਗਨ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":37886,"word":"dRox","wordUni":"ਦ੍ਰੋਣ","definition":"sM. sMgÎw- kTOqw. kwT dw pwqR[ 2. k`cw b`qI syr qol[ 3. p`iqAW dw fUnw[ 4. ivRk. dr^q[ 5. purwxW Anuswr ie`k phwV, ijs au`pr ivSlÎkrxI bUtI huMdI hY. dyKo, srbOKiD prvq[ 6. kylw[ 7. dRoxwcwrX. mhwBwrq Anuswr kQw ieauN hY ik gMgw iknwry BrdÍwj irKI rihNdw sI. iGRqwcI Apsrw ƒ dyKky ie`k vwr aus dw vIrj pwq hoigAw, ijs ƒ aus ny kwT dy dRox (brqn) iv`c r`KilAw. ies qoN pYdw hoieAw puqR dRox khwieAw. dRox ny BrdÍwj dy cyly AginvyS qoN SsqRivdÎw is`KI, Aqy Srdvwn dI puqRI ikRpw nwl SwdI krweI, ijs qoN ASÍ`Qwmw puqR pYdw hoieAw. dRox ny mhyNdR prvq qy jwky prSu rwm qoN BI AsqRivdÎw is`KI. BIsmipqwmw ny iDRqrwstR dy puqR durXoDnwid Aqy pMfu dy puqR XuiDisr, BIm Awid dRox dy cyly kIqy, Aqy dRox ƒ Gr r`Kky vfw snmwn kIqw. mhwBwrq dy jMg ivc dRox ny kOrvW dw swQ id`qw Aqy iDRs†dÎümn dy h¤QoN moieAw. \"Bey dRox synwpqI sYnpwlM[ BXo Gor Xu`DM qhW qOn kwlM.\" (jnmyjXrwj) 8. ipAwlw. ktorw. \"BrBr dRox sRox Aru mydw pIvq BUq skwmM.\" (sloh)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਠੌਤਾ. ਕਾਠ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ। ੨. ਕੱਚਾ ਬੱਤੀ ਸੇਰ ਤੋਲ। ੩. ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਡੂਨਾ। ੪. ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼੍‍. ਦਰਖ਼ਤ। ੫. ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਪਹਾੜ, ਜਿਸ ਉੱਪਰ ਵਿਸ਼ਲ੍ਯਕਰਣੀ ਬੂਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸਰਬੌਖਧਿ ਪਰਵਤ। ੬. ਕੇਲਾ। ੭. ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕਥਾ ਇਉਂ ਹੈ ਕਿ ਗੰਗਾ ਕਿਨਾਰੇ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਰਿਖੀ ਰਹਿਂਦਾ ਸੀ. ਘ੍ਰਿਤਾਚੀ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਉਸ ਦਾ ਵੀਰਜ ਪਾਤ ਹੋਗਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਕਾਠ ਦੇ ਦ੍ਰੋਣ (ਬਰਤਨ) ਵਿੱਚ ਰੱਖਲਿਆ. ਇਸ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁਤ੍ਰ ਦ੍ਰੋਣ ਕਹਾਇਆ. ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਭਰਦ੍ਵਾਜ ਦੇ ਚੇਲੇ ਅਗਨਿਵੇਸ਼ ਤੋਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਸਿੱਖੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਰਦਵਾਨ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਾਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਅਸ਼੍ਵੱਥਾਮਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਪਰਵਤ ਤੇ ਜਾਕੇ ਪਰਸ਼ੁ ਰਾਮ ਤੋਂ ਭੀ ਅਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਸਿੱਖੀ. ਭੀਸਮਪਿਤਾਮਾ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸਟ੍ਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੁਰਯੋਧਨਾਦਿ ਅਤੇ ਪੰਡੁ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਯੁਧਿਸ੍ਠਿਰ, ਭੀਮ ਆਦਿ ਦ੍ਰੋਣ ਦੇ ਚੇਲੇ ਕੀਤੇ, ਅਤੇ ਦ੍ਰੋਣ ਨੂੰ ਘਰ ਰੱਖਕੇ ਵਡਾ ਸਨਮਾਨ ਕੀਤਾ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿਚ ਦ੍ਰੋਣ ਨੇ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਧ੍ਰਿਸ੍ਟਦ੍ਯੁਮਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮੋਇਆ. \"ਭਏ ਦ੍ਰੋਣ ਸੇਨਾਪਤੀ ਸੈਨਪਾਲੰ। ਭਯੋ ਘੋਰ ਯੁੱਧੰ ਤਹਾਂ ਤੌਨ ਕਾਲੰ.\" (ਜਨਮੇਜਯਰਾਜ) ੮. ਪਿਆਲਾ. ਕਟੋਰਾ. \"ਭਰਭਰ ਦ੍ਰੋਣ ਸ੍ਰੋਣ ਅਰੁ ਮੇਦਾ ਪੀਵਤ ਭੂਤ ਸਕਾਮੰ.\" (ਸਲੋਹ)"},{"id":37902,"word":"dROpdI","wordUni":"ਦ੍ਰੌਪਦੀ","definition":"dRüpd rwjw dI puqRI ikRsnw, jo pMjW pWfvW dI pqnI (vhutI) sI. dyKo dRüpd. mhwBwrq iv`c kQw hY ik rwjw dRüpd ny ie`k m`CXMqR rcky pRiqgÎw kIqI sI ik jo qIr nwl m`CI dI A`K ivMnyHgw, auh ikRsnw ƒ vrgw. Arjun ny pihly qIr nwl inSwnw PuMifAw Ar dRopdI ƒ lYky Gr phuMicAw. mwqw dy vcn Anuswr pMjW BweIAW ny dRopdI ƒ sWJI pqnI krky r`iKAw Aqy pMjW qoN pMj puqR hoey. XuiDisr qoN pRiqivMDÎ, BImsyn qoN SRüqsom, Arjun qoN SRüqkIriq, nkul qoN SqwnIko Aqy shdyv qoN SRürqokrmw.#jd rwjw XuiDisr ny jUey iv`c sB rwj hwrid`qw, qd dRopdI BI dwau iv`c lwky hwrI geI. durjoDn ny du`Swsn dI mwrPq mihlW qoN dRopdI sBw iv`c mMgvweI Ar nMgI krn leI hukm id`qw. aus vyly dInmnw dRopdI ny krqwr dw AwrwDn kIqw, ijs qoN auh nMgI nw ho skI. \"k`pV kot auswirAnu Q¤ky dUq n pwrvsWdI.\" (Bwgu) dyKo, du`Swsn Aqy durjoDn. dRopdI pWfvW dy ihmwlX jwx smyN nwl geI Aqy Awpxy p`qIAW nwl hI pRwx qÎwgy.","definitionUni":"ਦ੍ਰੁਪਦ ਰਾਜਾ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨਾ, ਜੋ ਪੰਜਾਂ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਪਤਨੀ (ਵਹੁਟੀ) ਸੀ. ਦੇਖੋ ਦ੍ਰੁਪਦ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦ੍ਰੁਪਦ ਨੇ ਇੱਕ ਮੱਛਯੰਤ੍ਰ ਰਚਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਜੋ ਤੀਰ ਨਾਲ ਮੱਛੀ ਦੀ ਅੱਖ ਵਿੰਨੇ੍ਹਗਾ, ਉਹ ਕ੍ਰਿਸਨਾ ਨੂੰ ਵਰਗਾ. ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਪਹਿਲੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਫੁੰਡਿਆ ਅਰ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਘਰ ਪਹੁੰਚਿਆ. ਮਾਤਾ ਦੇ ਵਚਨ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜਾਂ ਭਾਈਆਂ ਨੇ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੂੰ ਸਾਂਝੀ ਪਤਨੀ ਕਰਕੇ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੰਜਾਂ ਤੋਂ ਪੰਜ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਏ. ਯੁਧਿਸ੍ਠਿਰ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤਿਵਿੰਧ੍ਯ, ਭੀਮਸੇਨ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਸੋਮ, ਅਰਜੁਨ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਤਕੀਰਤਿ, ਨਕੁਲ ਤੋਂ ਸ਼ਤਾਨੀਕੋ ਅਤੇ ਸਹਦੇਵ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੁਰਤੋਕਰਮਾ.#ਜਦ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ੍ਠਿਰ ਨੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਸਭ ਰਾਜ ਹਾਰਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਭੀ ਦਾਉ ਵਿੱਚ ਲਾਕੇ ਹਾਰੀ ਗਈ. ਦੁਰਜੋਧਨ ਨੇ ਦੁੱਸ਼ਾਸਨ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਮਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਮੰਗਵਾਈ ਅਰ ਨੰਗੀ ਕਰਨ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੀਨਮਨਾ ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਨੰਗੀ ਨਾ ਹੋ ਸਕੀ. \"ਕੱਪੜ ਕੋਟ ਉਸਾਰਿਅਨੁ ਥੱਕੇ ਦੂਤ ਨ ਪਾਰਵਸਾਂਦੀ.\" (ਭਾਗੁ) ਦੇਖੋ, ਦੁੱਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਦੁਰਜੋਧਨ. ਦ੍ਰੋਪਦੀ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੇ ਹਿਮਾਲਯ ਜਾਣ ਸਮੇਂ ਨਾਲ ਗਈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪੱਤੀਆਂ ਨਾਲ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਤ੍ਯਾਗੇ."},{"id":38027,"word":"dÍMdI","wordUni":"ਦ੍ਵੰਦੀ","definition":"sM. द्बन्दि्बन्. iv- dÍMdÍ (duMd) Xu`D krn vwlw. mukæwbly dw[ 2. joVy dw[ 3. i&swdI. klh krn vwlw.","definitionUni":"ਸੰ. द्बन्दि्बन्. ਵਿ- ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ (ਦੁੰਦ) ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਦਾ। ੨. ਜੋੜੇ ਦਾ। ੩. ਫ਼ਿਸਾਦੀ. ਕਲਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ."},{"id":38028,"word":"dvMdI","wordUni":"ਦਵੰਦੀ","definition":"sM. द्बन्दि्बन्. iv- dÍMdÍ (duMd) Xu`D krn vwlw. mukæwbly dw[ 2. joVy dw[ 3. i&swdI. klh krn vwlw.","definitionUni":"ਸੰ. द्बन्दि्बन्. ਵਿ- ਦ੍ਵੰਦ੍ਵ (ਦੁੰਦ) ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਮੁਕ਼ਾਬਲੇ ਦਾ। ੨. ਜੋੜੇ ਦਾ। ੩. ਫ਼ਿਸਾਦੀ. ਕਲਹ ਕਰਨ ਵਾਲਾ."},{"id":38142,"word":"Dnuj","wordUni":"ਧਨੁਜ","definition":"sMgÎw- Dnus qoN inklky jo vYrI qy jwvy, qIr. DnuKsuq. \"dIno Dnuj clwie, DnuK idRVH swDkr.\" (cirqR 175) \"ibisK bwx sr Dnuj Bn.\" (snwmw)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਧਨੁਸ ਤੋਂ ਨਿਕਲਕੇ ਜੋ ਵੈਰੀ ਤੇ ਜਾਵੇ, ਤੀਰ. ਧਨੁਖਸੁਤ. \"ਦੀਨੋ ਧਨੁਜ ਚਲਾਇ, ਧਨੁਖ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸਾਧਕਰ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੧੭੫) \"ਬਿਸਿਖ ਬਾਣ ਸਰ ਧਨੁਜ ਭਨ.\" (ਸਨਾਮਾ)"},{"id":38160,"word":"DnÎvwd","wordUni":"ਧਨ੍ਯਵਾਦ","definition":"sM. sMgÎw- SwbwSI. qAærI&. pRSMsw. swDuvwd. SukrIXh.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ. ਤਅ਼ਰੀਫ਼. ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ. ਸਾਧੁਵਾਦ. ਸ਼ੁਕਰੀਯਹ."},{"id":38161,"word":"DnÎvwd","wordUni":"ਧਨ੍ਯਵਾਦ","definition":"sM. sMgÎw- SwbwSI. qAærI&. pRSMsw. swDuvwd. SukrIXh.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਾਬਾਸ਼ੀ. ਤਅ਼ਰੀਫ਼. ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ. ਸਾਧੁਵਾਦ. ਸ਼ੁਕਰੀਯਹ."},{"id":38190,"word":"DimAwl","wordUni":"ਧਮਿਆਲ","definition":"ijlw, qsIl Aqy Qwxw rwvlipMfI dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn rwvlipMfI qoN iqMn mIl d`Kx p`Cm hY. SRI gurU goibMd isMG swihb Aqy mwqw swihbkOr ny ie¤QoN dy vsnIk rocwrwm Aqy AnwrisMG pRymIAW ƒ AwnMdpur iv`c sMgiq dI pRymBwv nwl syvw krdy dyKky, Awpxy joVy b^Sy, ijnHW dw ie`k ie`k pYr aunHW dI sMqwn BweI nwrwXxisMG pws hY. gurU swihb dw joVw swdw 11. ieMc lMmw, p`b pwsoN cOVw 3] ieMc hY. mwqw jI dw joVw 9. ieMc Aqy iqMn ieMc iq¤lydwr hY. dyKo, su`Kx.","definitionUni":"ਜਿਲਾ, ਤਸੀਲ ਅਤੇ ਥਾਣਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬਕੌਰ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਰੋਚਾਰਾਮ ਅਤੇ ਅਨਾਰਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੂੰ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸੰਗਤਿ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਦੇਖਕੇ, ਆਪਣੇ ਜੋੜੇ ਬਖ਼ਸ਼ੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਪੈਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਭਾਈ ਨਾਰਾਯਣਸਿੰਘ ਪਾਸ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਜੋੜਾ ਸਾਦਾ ੧੧. ਇੰਚ ਲੰਮਾ, ਪੱਬ ਪਾਸੋਂ ਚੌੜਾ ੩॥ ਇੰਚ ਹੈ. ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜੋੜਾ ੯. ਇੰਚ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਤਿੱਲੇਦਾਰ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸੁੱਖਣ."},{"id":38193,"word":"Dmot","wordUni":"ਧਮੋਟ","definition":"irAwsq pitAwlw, njwmq sunwm, qsIl Qwxw pwiel dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn \"cwvw pwiel\" qoN d`Kx p`Cm 8. mIl dy kærIb hY. pwiel qk pMj mIl p`kI sVk hY, A¤goN 3. mIl k`cw rsqw hY, ies ipMf dy pws hI SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU GuVwxI qoN sYr leI Awey ieQy Tihry hn. pihlW swDwrx gurdÍwrw sI hux sMmq 1974 iv`c suMdr drbwr bxwieAw igAw hY. ipMf dy AkwlIisMG syvw krdy hn.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਜਾਮਤ ਸੁਨਾਮ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਪਾਇਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਚਾਵਾ ਪਾਇਲ\" ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ੮. ਮੀਲ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਹੈ. ਪਾਇਲ ਤਕ ਪੰਜ ਮੀਲ ਪੱਕੀ ਸੜਕ ਹੈ, ਅੱਗੋਂ ੩. ਮੀਲ ਕੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ, ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਘੁੜਾਣੀ ਤੋਂ ਸੈਰ ਲਈ ਆਏ ਇਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੀ ਹੁਣ ਸੰਮਤ ੧੯੭੪ ਵਿੱਚ ਸੁੰਦਰ ਦਰਬਾਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ. ਪਿੰਡ ਦੇ ਅਕਾਲੀਸਿੰਘ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":38245,"word":"DrnIsur","wordUni":"ਧਰਨੀਸੁਰ","definition":"sMgÎw- ipRiQvI dy dyvqw, swDujn[ 2. ihMdUmq Anuswr bRwhmx[ 3. ipRiQvI dw eISÍr, rwjw[ 4. ijmINdwr.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦੇ ਦੇਵਤਾ, ਸਾਧੁਜਨ। ੨. ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ੩. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦਾ ਈਸ਼੍ਵਰ, ਰਾਜਾ। ੪. ਜਿਮੀਂਦਾਰ."},{"id":38249,"word":"Drm","wordUni":"ਧਰਮ","definition":"sM. धर्म्म. sMgÎw- jo sMswr ƒ Dwrn krdw hY. ijs dy AwDwr ivSÍ hY, auh pivqR inXm. \"sB kul auDrI iek nwm Drm.\" (svYXy sRI muKvwk mÚ 5) 2. SuB krm. \"nih iblMb DrmM, iblMb pwpM.\" (shs mÚ 5) \"swD kY sMig idRVy siB Drm.\" (suKmnI) swDU dy sMg qoN jo idRVH krdw hY, auh sB Drm hY[ 3. mjhb. dIn. \"sMq kw mwrg Drm dI pauVI.\" (sor mÚ 5) 4. punÎrUp. \"iehu srIru sBu Drm hY, ijs AMdir scy kI ivic joiq.\" (vwr gau 1. mÚ 4) 5. irvwj. rsm. kul AQvw dyS dI rIiq[ 6. &rz. fΨtI[ 7. nÎwX. iensw&[ 8. pRikRiq. suBwv[ 9. Drmrwj. \"Aink Drm Aink kumyr.\" (swr AÚ mÚ 5) 1. Dnus. kmwx. cwp[ 11. q`qW dy Sbd sprS Awid gux[ 12. dyKo, DrmAMg[ 13. dyKo, aupmw.","definitionUni":"ਸੰ. धर्म्म. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਦੇ ਆਧਾਰ ਵਿਸ਼੍ਵ ਹੈ, ਉਹ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਿਯਮ. \"ਸਭ ਕੁਲ ਉਧਰੀ ਇਕ ਨਾਮ ਧਰਮ.\" (ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫) ੨. ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ. \"ਨਹਿ ਬਿਲੰਬ ਧਰਮੰ, ਬਿਲੰਬ ਪਾਪੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਦ੍ਰਿੜੇ ਸਭਿ ਧਰਮ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਸਾਧੂ ਦੇ ਸੰਗ ਤੋਂ ਜੋ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਧਰਮ ਹੈ। ੩. ਮਜਹਬ. ਦੀਨ. \"ਸੰਤ ਕਾ ਮਾਰਗ ਧਰਮ ਦੀ ਪਉੜੀ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) ੪. ਪੁਨ੍ਯਰੂਪ. \"ਇਹੁ ਸਰੀਰੁ ਸਭੁ ਧਰਮ ਹੈ, ਜਿਸ ਅੰਦਰਿ ਸਚੇ ਕੀ ਵਿਚਿ ਜੋਤਿ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ੫. ਰਿਵਾਜ. ਰਸਮ. ਕੁਲ ਅਥਵਾ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰੀਤਿ। ੬. ਫ਼ਰਜ਼. ਡ੍ਯੂਟੀ। ੭. ਨ੍ਯਾਯ. ਇਨਸਾਫ਼। ੮. ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ. ਸੁਭਾਵ। ੯. ਧਰਮਰਾਜ. \"ਅਨਿਕ ਧਰਮ ਅਨਿਕ ਕੁਮੇਰ.\" (ਸਾਰ ਅਃ ਮਃ ੫) ੧. ਧਨੁਸ. ਕਮਾਣ. ਚਾਪ। ੧੧. ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਸਪਰਸ਼ ਆਦਿ ਗੁਣ। ੧੨. ਦੇਖੋ, ਧਰਮਅੰਗ। ੧੩. ਦੇਖੋ, ਉਪਮਾ."},{"id":38266,"word":"DrmKMf","wordUni":"ਧਰਮਖੰਡ","definition":"sMgÎw- gurdÍwrw[ 2. swDusMg[ 3. &rj dw drjw, ijs iv`c DrmjIvn au`cw huMdw hY Aqy sukrmW dy ABÎws dÍwrw kukrmW dw pUrw qÎwg kIqw jWdw hY. \"DrmKMf kw eyho Drmu.\" (jpu)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ। ੨. ਸਾਧੁਸੰਗ। ੩. ਫ਼ਰਜ ਦਾ ਦਰਜਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮਜੀਵਨ ਉੱਚਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸੁਕਰਮਾਂ ਦੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕੁਕਰਮਾਂ ਦਾ ਪੂਰਾ ਤ੍ਯਾਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. \"ਧਰਮਖੰਡ ਕਾ ਏਹੋ ਧਰਮੁ.\" (ਜਪੁ)"},{"id":38279,"word":"DrmDwmI","wordUni":"ਧਰਮਧਾਮੀ","definition":"iv- Drm dw Gr. Drm dw invws[ 2. sMgÎw- Dwm (Gr) dy Drm ƒ hwrn vwlw, igRhsQI. \"khUM DrmDwmI, khUM srb TOr gwmI.\" (Akwl) ikqy igRhsQI ikqy jMgm swDU.","definitionUni":"ਵਿ- ਧਰਮ ਦਾ ਘਰ. ਧਰਮ ਦਾ ਨਿਵਾਸ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਧਾਮ (ਘਰ) ਦੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਹਾਰਨ ਵਾਲਾ, ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ. \"ਕਹੂੰ ਧਰਮਧਾਮੀ, ਕਹੂੰ ਸਰਬ ਠੌਰ ਗਾਮੀ.\" (ਅਕਾਲ) ਕਿਤੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਕਿਤੇ ਜੰਗਮ ਸਾਧੂ."},{"id":38318,"word":"Drmwpur","wordUni":"ਧਰਮਾਪੁਰ","definition":"sqsMg. swDUsmwj.","definitionUni":"ਸਤਸੰਗ. ਸਾਧੂਸਮਾਜ."},{"id":38319,"word":"Drmwpuir","wordUni":"ਧਰਮਾਪੁਰਿ","definition":"iv- Drm nwl pUrn dw[ 2. swDujnW (gurumuKW) dw. \"Drmu Dry Drmwpuir.\" (EAMkwr)","definitionUni":"ਵਿ- ਧਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰਨ ਦਾ। ੨. ਸਾਧੁਜਨਾਂ (ਗੁਰੁਮੁਖਾਂ) ਦਾ. \"ਧਰਮੁ ਧਰੇ ਧਰਮਾਪੁਰਿ.\" (ਓਅੰਕਾਰ)"},{"id":38447,"word":"DwqU","wordUni":"ਧਾਤੂ","definition":"dyKo, Dwqu 5. \"ivic dyhI doK AswD pMc Dwqu, hir kIey iKin prly.\" (nt mÚ 4)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਧਾਤੁ ੫. \"ਵਿਚਿ ਦੇਹੀ ਦੋਖ ਅਸਾਧ ਪੰਚ ਧਾਤੁ, ਹਰਿ ਕੀਏ ਖਿਨਿ ਪਰਲੇ.\" (ਨਟ ਮਃ ੪)"},{"id":38599,"word":"DIT","wordUni":"ਧੀਠ","definition":"dyKo, iDTw[ 2. sM. धृष्ट. - iDRs†. iv- inrl`j. byhæXw. \"ikCu swd n pwvY DITw.\" (gau mÚ 4) dyKo, FIT[ 3. sM. iDisq. iv- TihirAw hoieAw. kæwiem hoieAw. \"ibnisAw BRm Bau DITw jIau.\" (mwJ mÚ 5) mn iv`c BRm Aqy BY jo jimAw hoieAw sI, so ivnwS hoieAw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਧਿਠਾ। ੨. ਸੰ. धृष्ट. - ਧ੍ਰਿਸ੍ਟ. ਵਿ- ਨਿਰਲੱਜ. ਬੇਹ਼ਯਾ. \"ਕਿਛੁ ਸਾਦ ਨ ਪਾਵੈ ਧੀਠਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੪) ਦੇਖੋ, ਢੀਠ। ੩. ਸੰ. ਧਿਸ੍ਠਿਤ. ਵਿ- ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ. ਕ਼ਾਇਮ ਹੋਇਆ. \"ਬਿਨਸਿਆ ਭ੍ਰਮ ਭਉ ਧੀਠਾ ਜੀਉ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) ਮਨ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮ ਅਤੇ ਭੈ ਜੋ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ."},{"id":38600,"word":"DITw","wordUni":"ਧੀਠਾ","definition":"dyKo, iDTw[ 2. sM. धृष्ट. - iDRs†. iv- inrl`j. byhæXw. \"ikCu swd n pwvY DITw.\" (gau mÚ 4) dyKo, FIT[ 3. sM. iDisq. iv- TihirAw hoieAw. kæwiem hoieAw. \"ibnisAw BRm Bau DITw jIau.\" (mwJ mÚ 5) mn iv`c BRm Aqy BY jo jimAw hoieAw sI, so ivnwS hoieAw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਧਿਠਾ। ੨. ਸੰ. धृष्ट. - ਧ੍ਰਿਸ੍ਟ. ਵਿ- ਨਿਰਲੱਜ. ਬੇਹ਼ਯਾ. \"ਕਿਛੁ ਸਾਦ ਨ ਪਾਵੈ ਧੀਠਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੪) ਦੇਖੋ, ਢੀਠ। ੩. ਸੰ. ਧਿਸ੍ਠਿਤ. ਵਿ- ਠਹਿਰਿਆ ਹੋਇਆ. ਕ਼ਾਇਮ ਹੋਇਆ. \"ਬਿਨਸਿਆ ਭ੍ਰਮ ਭਉ ਧੀਠਾ ਜੀਉ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) ਮਨ ਵਿੱਚ ਭ੍ਰਮ ਅਤੇ ਭੈ ਜੋ ਜਮਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸੋ ਵਿਨਾਸ਼ ਹੋਇਆ."},{"id":38665,"word":"Duxkvwau","wordUni":"ਧੁਣਕਵਾਉ","definition":"SM. Dunrvwq. sMgÎw- ie`k vwq rog, ijs nwl p¤Ty iKcky SrIr DnuK (kmwx) vW| Juk jwvy. [کُزاز] kuzwz. Tetanus. fwktr ies rog dy ie`k pRkwr dy ikRim (AxukIt) Bacillus of Tetanus mMndy hn, ijnHW dy kwrx ieh rog huMdw hY.#Dnurvwq nwl SrIr dw kdy bwhr ƒ Jukwau huMdw hY, kdy AMdr ƒ Aqy kdy fMfy dI qrHW SrIr is`Dw hI AwkV jWdw hY. ieh rog s`t Aqy P`t dy ivgwV nwl BI hoieAw krdw hY. kdy ieh rog dOry nwl AwauNdw hY kdy mrx qk ip`Cw nhIN Cfdw. bwlkW ƒ ieh rog Aksr dory nwl huMdw hY. bu`iFAW leI DuxKvwau bhuq BYdwiek hY. ies rog dw ielwj isAwxy qjrbykwr AwdmI qoN krwauxw cwhIey. ies dy swDwrx ielwj ieh hn- Su`D kucly Aqy im¤Ty qylIey vwlIAW golIAW dw syvn. lsn dI KIr KwxI. nwrwXwxI qyl, qyl kuT bbUnw, qyl qwrpIn, qyl jYqUn dI mwilS krnI. iqlW dy qyl iv`c APIm imlwky mwilS krnI.#iSMgrP rUmI ie`k qolw, ksqUrI, kysr, jivqRI, Akrkrw, lONg, jwPl, dwlcInI, suieny dy vrk, ieh sB iqMn iqMn mwSy lYky Adrk dy rs iv`c cwlI pihr Krl krky r`qI r`qI dIAW golIAW bxwky ie`k golI svyry ie`k rwq ƒ mlweI iv`c lpytky kosy du`D nwl Kwx qoN DuxKvwau imt jWdw hY.#ies rog iv`c grm qr myvw Aqy lsn, Adrk Awid dw Kwxw lwBdwiek hY.","definitionUni":"ਸ਼ੰ. ਧੁਨਰ੍‍ਵਾਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਵਾਤ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੱਠੇ ਖਿਚਕੇ ਸ਼ਰੀਰ ਧਨੁਖ (ਕਮਾਣ) ਵਾਂਙ ਝੁਕ ਜਾਵੇ. [کُزاز] ਕੁਜ਼ਾਜ਼. Tetanus. ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਮਿ (ਅਣੁਕੀਟ) Bacillus of Tetanus ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਧਨੁਰਵਾਤ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਦੇ ਡੰਡੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਆਕੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਰੋਗ ਸੱਟ ਅਤੇ ਫੱਟ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨਾਲ ਭੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਕਦੇ ਇਹ ਰੋਗ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਦੇ ਮਰਣ ਤਕ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛਡਦਾ. ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਅਕਸਰ ਦੋਰੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਬੁੱਢਿਆਂ ਲਈ ਧੁਣਖਵਾਉ ਬਹੁਤ ਭੈਦਾਇਕ ਹੈ. ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਆਣੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਸ਼ੁੱਧ ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇਲੀਏ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ. ਲਸਨ ਦੀ ਖੀਰ ਖਾਣੀ. ਨਾਰਾਯਾਣੀ ਤੇਲ, ਤੇਲ ਕੁਠ ਬਬੂਨਾ, ਤੇਲ ਤਾਰਪੀਨ, ਤੇਲ ਜੈਤੂਨ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ. ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਅਫੀਮ ਮਿਲਾਕੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ.#ਸ਼ਿੰਗਰਫ ਰੂਮੀ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਕਸਤੂਰੀ, ਕੇਸਰ, ਜਵਿਤ੍ਰੀ, ਅਕਰਕਰਾ, ਲੌਂਗ, ਜਾਫਲ, ਦਾਲਚੀਨੀ, ਸੁਇਨੇ ਦੇ ਵਰਕ, ਇਹ ਸਭ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ ਲੈਕੇ ਅਦਰਕ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਪਹਿਰ ਖਰਲ ਕਰਕੇ ਰੱਤੀ ਰੱਤੀ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਕੇ ਕੋਸੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਣ ਤੋਂ ਧੁਣਖਵਾਉ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਤਰ ਮੇਵਾ ਅਤੇ ਲਸਨ, ਅਦਰਕ ਆਦਿ ਦਾ ਖਾਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ."},{"id":38666,"word":"DuxKvwau","wordUni":"ਧੁਣਖਵਾਉ","definition":"SM. Dunrvwq. sMgÎw- ie`k vwq rog, ijs nwl p¤Ty iKcky SrIr DnuK (kmwx) vW| Juk jwvy. [کُزاز] kuzwz. Tetanus. fwktr ies rog dy ie`k pRkwr dy ikRim (AxukIt) Bacillus of Tetanus mMndy hn, ijnHW dy kwrx ieh rog huMdw hY.#Dnurvwq nwl SrIr dw kdy bwhr ƒ Jukwau huMdw hY, kdy AMdr ƒ Aqy kdy fMfy dI qrHW SrIr is`Dw hI AwkV jWdw hY. ieh rog s`t Aqy P`t dy ivgwV nwl BI hoieAw krdw hY. kdy ieh rog dOry nwl AwauNdw hY kdy mrx qk ip`Cw nhIN Cfdw. bwlkW ƒ ieh rog Aksr dory nwl huMdw hY. bu`iFAW leI DuxKvwau bhuq BYdwiek hY. ies rog dw ielwj isAwxy qjrbykwr AwdmI qoN krwauxw cwhIey. ies dy swDwrx ielwj ieh hn- Su`D kucly Aqy im¤Ty qylIey vwlIAW golIAW dw syvn. lsn dI KIr KwxI. nwrwXwxI qyl, qyl kuT bbUnw, qyl qwrpIn, qyl jYqUn dI mwilS krnI. iqlW dy qyl iv`c APIm imlwky mwilS krnI.#iSMgrP rUmI ie`k qolw, ksqUrI, kysr, jivqRI, Akrkrw, lONg, jwPl, dwlcInI, suieny dy vrk, ieh sB iqMn iqMn mwSy lYky Adrk dy rs iv`c cwlI pihr Krl krky r`qI r`qI dIAW golIAW bxwky ie`k golI svyry ie`k rwq ƒ mlweI iv`c lpytky kosy du`D nwl Kwx qoN DuxKvwau imt jWdw hY.#ies rog iv`c grm qr myvw Aqy lsn, Adrk Awid dw Kwxw lwBdwiek hY.","definitionUni":"ਸ਼ੰ. ਧੁਨਰ੍‍ਵਾਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਵਾਤ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੱਠੇ ਖਿਚਕੇ ਸ਼ਰੀਰ ਧਨੁਖ (ਕਮਾਣ) ਵਾਂਙ ਝੁਕ ਜਾਵੇ. [کُزاز] ਕੁਜ਼ਾਜ਼. Tetanus. ਡਾਕਟਰ ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਕ੍ਰਿਮਿ (ਅਣੁਕੀਟ) Bacillus of Tetanus ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਰੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਧਨੁਰਵਾਤ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਕਦੇ ਬਾਹਰ ਨੂੰ ਝੁਕਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਅਤੇ ਕਦੇ ਡੰਡੇ ਦੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਆਕੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਰੋਗ ਸੱਟ ਅਤੇ ਫੱਟ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨਾਲ ਭੀ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਕਦੇ ਇਹ ਰੋਗ ਦੌਰੇ ਨਾਲ ਆਉਂਦਾ ਹੈ ਕਦੇ ਮਰਣ ਤਕ ਪਿੱਛਾ ਨਹੀਂ ਛਡਦਾ. ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਅਕਸਰ ਦੋਰੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਬੁੱਢਿਆਂ ਲਈ ਧੁਣਖਵਾਉ ਬਹੁਤ ਭੈਦਾਇਕ ਹੈ. ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਇਲਾਜ ਸਿਆਣੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਆਦਮੀ ਤੋਂ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਸ਼ੁੱਧ ਕੁਚਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਤੇਲੀਏ ਵਾਲੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ. ਲਸਨ ਦੀ ਖੀਰ ਖਾਣੀ. ਨਾਰਾਯਾਣੀ ਤੇਲ, ਤੇਲ ਕੁਠ ਬਬੂਨਾ, ਤੇਲ ਤਾਰਪੀਨ, ਤੇਲ ਜੈਤੂਨ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ. ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਅਫੀਮ ਮਿਲਾਕੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ.#ਸ਼ਿੰਗਰਫ ਰੂਮੀ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਕਸਤੂਰੀ, ਕੇਸਰ, ਜਵਿਤ੍ਰੀ, ਅਕਰਕਰਾ, ਲੌਂਗ, ਜਾਫਲ, ਦਾਲਚੀਨੀ, ਸੁਇਨੇ ਦੇ ਵਰਕ, ਇਹ ਸਭ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ ਲੈਕੇ ਅਦਰਕ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਚਾਲੀ ਪਹਿਰ ਖਰਲ ਕਰਕੇ ਰੱਤੀ ਰੱਤੀ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਰਾਤ ਨੂੰ ਮਲਾਈ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਕੇ ਕੋਸੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਣ ਤੋਂ ਧੁਣਖਵਾਉ ਮਿਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਗਰਮ ਤਰ ਮੇਵਾ ਅਤੇ ਲਸਨ, ਅਦਰਕ ਆਦਿ ਦਾ ਖਾਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ."},{"id":38722,"word":"DuvIjY","wordUni":"ਧੁਵੀਜੈ","definition":"DovIjY. Dwvn krIjY. dyKo, Dwv[ 2. DuAweIAY. \"rwmw! mY swDUcrn DuvIjY.\" (kil AÚ mÚ 4) myry koloN swDU crn DuAwE.","definitionUni":"ਧੋਵੀਜੈ. ਧਾਵਨ ਕਰੀਜੈ. ਦੇਖੋ, ਧਾਵ। ੨. ਧੁਆਈਐ. \"ਰਾਮਾ! ਮੈ ਸਾਧੂਚਰਨ ਧੁਵੀਜੈ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪) ਮੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਾਧੂ ਚਰਨ ਧੁਆਓ."},{"id":38729,"word":"DUAw","wordUni":"ਧੂਆ","definition":"sM. DUm. sMgÎw- DUMAW. \"buiJgeI Agin n inkisE DUAw.\" (Awsw kbIr) SrIr dI grmI SWq ho geI, sÍwsrUp DUMAW nhIN inkldw[ 2. AMgITw. DUxw. \"kOn ArQ DUAW qum pwXhu?\" (gupRsU) 3. qpsÍI swDu dI g`dI dw AsQwn. ijvyN- audw- sIn swDUAW dy cwr DUeyN. dyKo, audwsI.","definitionUni":"ਸੰ. ਧੂਮ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਧੂੰਆਂ. \"ਬੁਝਿਗਈ ਅਗਨਿ ਨ ਨਿਕਸਿਓ ਧੂਆ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ, ਸ੍ਵਾਸਰੂਪ ਧੂੰਆਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ। ੨. ਅੰਗੀਠਾ. ਧੂਣਾ. \"ਕੌਨ ਅਰਥ ਧੂਆਂ ਤੁਮ ਪਾਯਹੁ?\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੩. ਤਪਸ੍ਵੀ ਸਾਧੁ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਜਿਵੇਂ- ਉਦਾ- ਸੀਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਧੂਏਂ. ਦੇਖੋ, ਉਦਾਸੀ."},{"id":38730,"word":"DUAW","wordUni":"ਧੂਆਂ","definition":"sM. DUm. sMgÎw- DUMAW. \"buiJgeI Agin n inkisE DUAw.\" (Awsw kbIr) SrIr dI grmI SWq ho geI, sÍwsrUp DUMAW nhIN inkldw[ 2. AMgITw. DUxw. \"kOn ArQ DUAW qum pwXhu?\" (gupRsU) 3. qpsÍI swDu dI g`dI dw AsQwn. ijvyN- audw- sIn swDUAW dy cwr DUeyN. dyKo, audwsI.","definitionUni":"ਸੰ. ਧੂਮ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਧੂੰਆਂ. \"ਬੁਝਿਗਈ ਅਗਨਿ ਨ ਨਿਕਸਿਓ ਧੂਆ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਈ, ਸ੍ਵਾਸਰੂਪ ਧੂੰਆਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਦਾ। ੨. ਅੰਗੀਠਾ. ਧੂਣਾ. \"ਕੌਨ ਅਰਥ ਧੂਆਂ ਤੁਮ ਪਾਯਹੁ?\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੩. ਤਪਸ੍ਵੀ ਸਾਧੁ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਜਿਵੇਂ- ਉਦਾ- ਸੀਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਚਾਰ ਧੂਏਂ. ਦੇਖੋ, ਉਦਾਸੀ."},{"id":38817,"word":"DUil","wordUni":"ਧੂਲਿ","definition":"sM. sMgÎw- rj. DUV. grd[ 2. Bwv- swDucrx rj.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਜ. ਧੂੜ. ਗਰਦ। ੨. ਭਾਵ- ਸਾਧੁਚਰਣ ਰਜ."},{"id":38865,"word":"Dop","wordUni":"ਧੋਪ","definition":"sMgÎw- ibnw[ ^m is`DI pqlI qlvwr. \"nmo Dop p¤ty.\" (ivicqR) dyKo, ssqR[ 2. iv- pRis`D. jwihr. \"swDU su su`D jg rhÎo lop[ bhu Dwr dMB AnuswDu Dop.\" (guiv 10)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਿਨਾ। ਖ਼ਮ ਸਿੱਧੀ ਪਤਲੀ ਤਲਵਾਰ. \"ਨਮੋ ਧੋਪ ਪੱਟੇ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ਦੇਖੋ, ਸਸਤ੍ਰ। ੨. ਵਿ- ਪ੍ਰਸਿੱਧ. ਜਾਹਿਰ. \"ਸਾਧੂ ਸੁ ਸੁੱਧ ਜਗ ਰਹ੍ਯੋ ਲੋਪ। ਬਹੁ ਧਾਰ ਦੰਭ ਅਨੁਸਾਧੁ ਧੋਪ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦)"},{"id":38970,"word":"DRwpxw","wordUni":"ਧ੍ਰਾਪਣਾ","definition":"ikR- iqRpœ hoxw. r`jxw. \"DRwpis nwhI iqRsnw BUK.\" (Dnw mÚ 5) \"mn kau hoie sMqoK BuKw DRwpIAY.\" (vwr gUj 2. mÚ 5) 2. pRsMn hoxw. sMqus† hoxw. \"ibnu sMgiq swD n DRwpIAw.\" (sRI mÚ 1)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਤ੍ਰਿਪ੍ਤ ਹੋਣਾ. ਰੱਜਣਾ. \"ਧ੍ਰਾਪਸਿ ਨਾਹੀ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਭੂਖ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫) \"ਮਨ ਕਉ ਹੋਇ ਸੰਤੋਖ ਭੁਖਾ ਧ੍ਰਾਪੀਐ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨. ਮਃ ੫) ੨. ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਾ. ਸੰਤੁਸ੍ਟ ਹੋਣਾ. \"ਬਿਨੁ ਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਨ ਧ੍ਰਾਪੀਆ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧)"},{"id":38971,"word":"DRwpnw","wordUni":"ਧ੍ਰਾਪਨਾ","definition":"ikR- iqRpœ hoxw. r`jxw. \"DRwpis nwhI iqRsnw BUK.\" (Dnw mÚ 5) \"mn kau hoie sMqoK BuKw DRwpIAY.\" (vwr gUj 2. mÚ 5) 2. pRsMn hoxw. sMqus† hoxw. \"ibnu sMgiq swD n DRwpIAw.\" (sRI mÚ 1)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਤ੍ਰਿਪ੍ਤ ਹੋਣਾ. ਰੱਜਣਾ. \"ਧ੍ਰਾਪਸਿ ਨਾਹੀ ਤ੍ਰਿਸਨਾ ਭੂਖ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫) \"ਮਨ ਕਉ ਹੋਇ ਸੰਤੋਖ ਭੁਖਾ ਧ੍ਰਾਪੀਐ.\" (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨. ਮਃ ੫) ੨. ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਣਾ. ਸੰਤੁਸ੍ਟ ਹੋਣਾ. \"ਬਿਨੁ ਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਨ ਧ੍ਰਾਪੀਆ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧)"},{"id":38994,"word":"iDRqrwstR","wordUni":"ਧ੍ਰਿਤਰਾਸਟ੍ਰ","definition":"sM. धृतराष्ट्र- iDRQrwstR. SMqnu dy puqR ivicqRvIrX dI ivDvw iesqRI AMibkw qoN inXog dI rIiq nwl vÎws dy vIrX qoN auqpMn hoieAw cMdRvMSI rwjw, jo kOrvW dw pRDwn sI. ies ny gWDwrI nwl SwdI krky sO puqR Aqy ie`k kMnÎw pYdw kIqI. puqRW iv¤coN durXoDn sB qoN vfw sI. iDRqrwstR AMnHw sI, ies leI rwjg`dI pur nhIN bYT sikAw, pr pWfu dy mrx ip¤CoN rwjÎ dw pRDwn ieh QwipAw igAw. \"Bey qOn ky vMs my iDRqrwstRM.\" (gÎwn) 2. ie`k nwgW dw srdwr[ 3. jnmyjX dw ie`k puqR[ 4. rwstR (rwj) ƒ cMgI qrHW sMBwln vwlw rwjw.","definitionUni":"ਸੰ. धृतराष्ट्र- ਧ੍ਰਿਥਰਾਸ੍ਟ੍ਰ. ਸ਼ੰਤਨੁ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਵੀਰਯ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਅੰਬਿਕਾ ਤੋਂ ਨਿਯੋਗ ਦੀ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਵ੍ਯਾਸ ਦੇ ਵੀਰਯ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਚੰਦ੍ਰਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਕੌਰਵਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਗਾਂਧਾਰੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਕੇ ਸੌ ਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਕੰਨ੍ਯਾ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ. ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੁਰਯੋਧਨ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਸੀ. ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ੍ਟ੍ਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਰਾਜਗੱਦੀ ਪੁਰ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਿਆ, ਪਰ ਪਾਂਡੁ ਦੇ ਮਰਣ ਪਿੱਛੋਂ ਰਾਜ੍ਯ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਇਹ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ. \"ਭਏ ਤੌਨ ਕੇ ਵੰਸ ਮੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸਟ੍ਰੰ.\" (ਗ੍ਯਾਨ) ੨. ਇੱਕ ਨਾਗਾਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ। ੩. ਜਨਮੇਜਯ ਦਾ ਇੱਕ ਪੁਤ੍ਰ। ੪. ਰਾਸ੍ਟ੍ਰ (ਰਾਜ) ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੰਭਾਲਨ ਵਾਲਾ ਰਾਜਾ."},{"id":39010,"word":"DRohin","wordUni":"ਧ੍ਰੋਹਨਿ","definition":"sM. dRoihxI. iv- vYr krn vwlI. ASuB icqvn vwlI[ 2. Bwv- mwieAw. \"ibn swDU siB DRohin DRohy.\" (Awsw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਦ੍ਰੋਹਿਣੀ. ਵਿ- ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ. ਅਸ਼ੁਭ ਚਿਤਵਨ ਵਾਲੀ। ੨. ਭਾਵ- ਮਾਇਆ. \"ਬਿਨ ਸਾਧੂ ਸਭਿ ਧ੍ਰੋਹਨਿ ਧ੍ਰੋਹੇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)"},{"id":39011,"word":"DRohnI","wordUni":"ਧ੍ਰੋਹਨੀ","definition":"sM. dRoihxI. iv- vYr krn vwlI. ASuB icqvn vwlI[ 2. Bwv- mwieAw. \"ibn swDU siB DRohin DRohy.\" (Awsw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਦ੍ਰੋਹਿਣੀ. ਵਿ- ਵੈਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ. ਅਸ਼ੁਭ ਚਿਤਵਨ ਵਾਲੀ। ੨. ਭਾਵ- ਮਾਇਆ. \"ਬਿਨ ਸਾਧੂ ਸਭਿ ਧ੍ਰੋਹਨਿ ਧ੍ਰੋਹੇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)"},{"id":39099,"word":"nswdr","wordUni":"ਨਸਾਦਰ","definition":"&w. [نوَشادر] nOSwdr. sM. nrswr. sMgÎw- ie`k pRkwr dw Kwr jo pRwxIAW dy pySwb pw^wny Awid iv¤coN k`iFAw jWdw hY. Sal- amoniac.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [نوَشادر] ਨੌਸ਼ਾਦਰ. ਸੰ. ਨਰਸਾਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਖਾਰ ਜੋ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਦੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਪਾਖ਼ਾਨੇ ਆਦਿ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. Sal- amoniac."},{"id":39100,"word":"nswdr ko ipqw","wordUni":"ਨਸਾਦਰ ਕੋ ਪਿਤਾ","definition":"sMgÎw- ivsw. gMdgI, ijs iv¤coN nswdr inkldw hY. guruivlws iv`c ieh Sbd BweI su`Kw isMG ny vriqAw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਸ੍ਠਾ. ਗੰਦਗੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਨਸਾਦਰ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੁਵਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਵਰਤਿਆ ਹੈ."},{"id":39159,"word":"nkktw","wordUni":"ਨਕਕਟਾ","definition":"iv- ijs dw n`k kt igAw hY. nwiskw rihq[ 2. sMgÎw- by Srm AwdmI. inrl`j purK. \"nwmhIx iPrih sy nkty.\" (rwm mÚ 4) 3. inrl`j lokW dw tolw. nkitAW dw pMQ. Awpxy jyhw inrl`j krn vwly lokW dI jmwq[ 4. nkt dyvI. mwieAw. swDujnW ny ijs dw n`k k`tky nktI kIqw hY. \"nkKInI sB nQhwry.\" (nt AÚ mÚ 4) nktI (mwieAw) ny swry n`Q ley hn. \"bIic nktdy rwnI.\" (Awsw kbIr) vwmmwrgIAW dy pUjnckR ivckwr nktdyvI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕਟ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਾਸਿਕਾ ਰਹਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੇ ਸ਼ਰਮ ਆਦਮੀ. ਨਿਰਲੱਜ ਪੁਰਖ. \"ਨਾਮਹੀਣ ਫਿਰਹਿ ਸੇ ਨਕਟੇ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੪) ੩. ਨਿਰਲੱਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ. ਨਕਟਿਆਂ ਦਾ ਪੰਥ. ਆਪਣੇ ਜੇਹਾ ਨਿਰਲੱਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ। ੪. ਨਕਟ ਦੇਵੀ. ਮਾਇਆ. ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟਕੇ ਨਕਟੀ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਨਕਖੀਨੀ ਸਭ ਨਥਹਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ਨਕਟੀ (ਮਾਇਆ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੱਥ ਲਏ ਹਨ. \"ਬੀਚਿ ਨਕਟਦੇ ਰਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੂਜਨਚਕ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਕਟਦੇਵੀ ਹੈ."},{"id":39160,"word":"nkKInw","wordUni":"ਨਕਖੀਨਾ","definition":"iv- ijs dw n`k kt igAw hY. nwiskw rihq[ 2. sMgÎw- by Srm AwdmI. inrl`j purK. \"nwmhIx iPrih sy nkty.\" (rwm mÚ 4) 3. inrl`j lokW dw tolw. nkitAW dw pMQ. Awpxy jyhw inrl`j krn vwly lokW dI jmwq[ 4. nkt dyvI. mwieAw. swDujnW ny ijs dw n`k k`tky nktI kIqw hY. \"nkKInI sB nQhwry.\" (nt AÚ mÚ 4) nktI (mwieAw) ny swry n`Q ley hn. \"bIic nktdy rwnI.\" (Awsw kbIr) vwmmwrgIAW dy pUjnckR ivckwr nktdyvI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕਟ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਾਸਿਕਾ ਰਹਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੇ ਸ਼ਰਮ ਆਦਮੀ. ਨਿਰਲੱਜ ਪੁਰਖ. \"ਨਾਮਹੀਣ ਫਿਰਹਿ ਸੇ ਨਕਟੇ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੪) ੩. ਨਿਰਲੱਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ. ਨਕਟਿਆਂ ਦਾ ਪੰਥ. ਆਪਣੇ ਜੇਹਾ ਨਿਰਲੱਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ। ੪. ਨਕਟ ਦੇਵੀ. ਮਾਇਆ. ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟਕੇ ਨਕਟੀ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਨਕਖੀਨੀ ਸਭ ਨਥਹਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ਨਕਟੀ (ਮਾਇਆ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੱਥ ਲਏ ਹਨ. \"ਬੀਚਿ ਨਕਟਦੇ ਰਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੂਜਨਚਕ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਕਟਦੇਵੀ ਹੈ."},{"id":39161,"word":"nkKInI","wordUni":"ਨਕਖੀਨੀ","definition":"iv- ijs dw n`k kt igAw hY. nwiskw rihq[ 2. sMgÎw- by Srm AwdmI. inrl`j purK. \"nwmhIx iPrih sy nkty.\" (rwm mÚ 4) 3. inrl`j lokW dw tolw. nkitAW dw pMQ. Awpxy jyhw inrl`j krn vwly lokW dI jmwq[ 4. nkt dyvI. mwieAw. swDujnW ny ijs dw n`k k`tky nktI kIqw hY. \"nkKInI sB nQhwry.\" (nt AÚ mÚ 4) nktI (mwieAw) ny swry n`Q ley hn. \"bIic nktdy rwnI.\" (Awsw kbIr) vwmmwrgIAW dy pUjnckR ivckwr nktdyvI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕਟ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਾਸਿਕਾ ਰਹਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੇ ਸ਼ਰਮ ਆਦਮੀ. ਨਿਰਲੱਜ ਪੁਰਖ. \"ਨਾਮਹੀਣ ਫਿਰਹਿ ਸੇ ਨਕਟੇ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੪) ੩. ਨਿਰਲੱਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ. ਨਕਟਿਆਂ ਦਾ ਪੰਥ. ਆਪਣੇ ਜੇਹਾ ਨਿਰਲੱਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ। ੪. ਨਕਟ ਦੇਵੀ. ਮਾਇਆ. ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟਕੇ ਨਕਟੀ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਨਕਖੀਨੀ ਸਭ ਨਥਹਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ਨਕਟੀ (ਮਾਇਆ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੱਥ ਲਏ ਹਨ. \"ਬੀਚਿ ਨਕਟਦੇ ਰਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੂਜਨਚਕ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਕਟਦੇਵੀ ਹੈ."},{"id":39162,"word":"nktdy","wordUni":"ਨਕਟਦੇ","definition":"iv- ijs dw n`k kt igAw hY. nwiskw rihq[ 2. sMgÎw- by Srm AwdmI. inrl`j purK. \"nwmhIx iPrih sy nkty.\" (rwm mÚ 4) 3. inrl`j lokW dw tolw. nkitAW dw pMQ. Awpxy jyhw inrl`j krn vwly lokW dI jmwq[ 4. nkt dyvI. mwieAw. swDujnW ny ijs dw n`k k`tky nktI kIqw hY. \"nkKInI sB nQhwry.\" (nt AÚ mÚ 4) nktI (mwieAw) ny swry n`Q ley hn. \"bIic nktdy rwnI.\" (Awsw kbIr) vwmmwrgIAW dy pUjnckR ivckwr nktdyvI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕਟ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਾਸਿਕਾ ਰਹਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੇ ਸ਼ਰਮ ਆਦਮੀ. ਨਿਰਲੱਜ ਪੁਰਖ. \"ਨਾਮਹੀਣ ਫਿਰਹਿ ਸੇ ਨਕਟੇ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੪) ੩. ਨਿਰਲੱਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ. ਨਕਟਿਆਂ ਦਾ ਪੰਥ. ਆਪਣੇ ਜੇਹਾ ਨਿਰਲੱਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ। ੪. ਨਕਟ ਦੇਵੀ. ਮਾਇਆ. ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟਕੇ ਨਕਟੀ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਨਕਖੀਨੀ ਸਭ ਨਥਹਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ਨਕਟੀ (ਮਾਇਆ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੱਥ ਲਏ ਹਨ. \"ਬੀਚਿ ਨਕਟਦੇ ਰਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੂਜਨਚਕ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਕਟਦੇਵੀ ਹੈ."},{"id":39163,"word":"nktpMQ","wordUni":"ਨਕਟਪੰਥ","definition":"iv- ijs dw n`k kt igAw hY. nwiskw rihq[ 2. sMgÎw- by Srm AwdmI. inrl`j purK. \"nwmhIx iPrih sy nkty.\" (rwm mÚ 4) 3. inrl`j lokW dw tolw. nkitAW dw pMQ. Awpxy jyhw inrl`j krn vwly lokW dI jmwq[ 4. nkt dyvI. mwieAw. swDujnW ny ijs dw n`k k`tky nktI kIqw hY. \"nkKInI sB nQhwry.\" (nt AÚ mÚ 4) nktI (mwieAw) ny swry n`Q ley hn. \"bIic nktdy rwnI.\" (Awsw kbIr) vwmmwrgIAW dy pUjnckR ivckwr nktdyvI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕਟ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਾਸਿਕਾ ਰਹਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੇ ਸ਼ਰਮ ਆਦਮੀ. ਨਿਰਲੱਜ ਪੁਰਖ. \"ਨਾਮਹੀਣ ਫਿਰਹਿ ਸੇ ਨਕਟੇ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੪) ੩. ਨਿਰਲੱਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ. ਨਕਟਿਆਂ ਦਾ ਪੰਥ. ਆਪਣੇ ਜੇਹਾ ਨਿਰਲੱਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ। ੪. ਨਕਟ ਦੇਵੀ. ਮਾਇਆ. ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟਕੇ ਨਕਟੀ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਨਕਖੀਨੀ ਸਭ ਨਥਹਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ਨਕਟੀ (ਮਾਇਆ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੱਥ ਲਏ ਹਨ. \"ਬੀਚਿ ਨਕਟਦੇ ਰਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੂਜਨਚਕ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਕਟਦੇਵੀ ਹੈ."},{"id":39164,"word":"nktw","wordUni":"ਨਕਟਾ","definition":"iv- ijs dw n`k kt igAw hY. nwiskw rihq[ 2. sMgÎw- by Srm AwdmI. inrl`j purK. \"nwmhIx iPrih sy nkty.\" (rwm mÚ 4) 3. inrl`j lokW dw tolw. nkitAW dw pMQ. Awpxy jyhw inrl`j krn vwly lokW dI jmwq[ 4. nkt dyvI. mwieAw. swDujnW ny ijs dw n`k k`tky nktI kIqw hY. \"nkKInI sB nQhwry.\" (nt AÚ mÚ 4) nktI (mwieAw) ny swry n`Q ley hn. \"bIic nktdy rwnI.\" (Awsw kbIr) vwmmwrgIAW dy pUjnckR ivckwr nktdyvI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕਟ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਾਸਿਕਾ ਰਹਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੇ ਸ਼ਰਮ ਆਦਮੀ. ਨਿਰਲੱਜ ਪੁਰਖ. \"ਨਾਮਹੀਣ ਫਿਰਹਿ ਸੇ ਨਕਟੇ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੪) ੩. ਨਿਰਲੱਜ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਟੋਲਾ. ਨਕਟਿਆਂ ਦਾ ਪੰਥ. ਆਪਣੇ ਜੇਹਾ ਨਿਰਲੱਜ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਜਮਾਤ। ੪. ਨਕਟ ਦੇਵੀ. ਮਾਇਆ. ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਨੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨੱਕ ਕੱਟਕੇ ਨਕਟੀ ਕੀਤਾ ਹੈ. \"ਨਕਖੀਨੀ ਸਭ ਨਥਹਾਰੇ.\" (ਨਟ ਅਃ ਮਃ ੪) ਨਕਟੀ (ਮਾਇਆ) ਨੇ ਸਾਰੇ ਨੱਥ ਲਏ ਹਨ. \"ਬੀਚਿ ਨਕਟਦੇ ਰਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦੇ ਪੂਜਨਚਕ੍ਰ ਵਿਚਕਾਰ ਨਕਟਦੇਵੀ ਹੈ."},{"id":39207,"word":"nkYXW dI imsl","wordUni":"ਨਕੈਯਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ","definition":"is`KW dIAW 12. imslW iv¤coN ie`k imsl, ijs iv`c n¤ky dyS¹ dy isMG srdwr sn. ies dw pihlW jQydwr hIrwisMG cODrI hymrwj sMDU j`t dw bytw sI, jo cUhxIAW dy prgny bihVvwl ipMf iv`c sMmq 1763 ivc jnimAw sI. ies ny sMmq 1788 iv`c AimRq Ckky ^wlswdl nwl Swiml ho vfI pMQ syvw kIqw. ies nwl CI s`q hzwr GuVcVy is`G rihNdy sn. rwjDwnI bihVwl sI. iesy imsl dy srdwr Bgvwn isMG dI BYx dwqwr kOr mhwrwjw rxjIq isMG dI ptrwxI hoeI, ijs qoN vlIAæihd KVgisMG jnimAw, mWtgumrI dy ijly bhVvwl Aqy gugyrw dy srdwr iesy imsl iv¤coN hn.","definitionUni":"ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ੧੨. ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿਸਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਨੱਕੇ ਦੇਸ਼¹ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਸਨ. ਇਸ ਦਾ ਪਹਿਲਾਂ ਜਥੇਦਾਰ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਚੌਧਰੀ ਹੇਮਰਾਜ ਸੰਧੂ ਜੱਟ ਦਾ ਬੇਟਾ ਸੀ, ਜੋ ਚੂਹਣੀਆਂ ਦੇ ਪਰਗਨੇ ਬਹਿੜਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੭੬੩ ਵਿਚ ਜਨਮਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੭੮੮ ਵਿੱਚ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋ ਵਡੀ ਪੰਥ ਸੇਵਾ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਨਾਲ ਛੀ ਸੱਤ ਹਜ਼ਾਰ ਘੁੜਚੜੇ ਸਿੱਘ ਰਹਿਂਦੇ ਸਨ. ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਹਿੜਾਲ ਸੀ. ਇਸੇ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਭਗਵਾਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਭੈਣ ਦਾਤਾਰ ਕੌਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਪਟਰਾਣੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਲੀਅ਼ਹਿਦ ਖੜਗਸਿੰਘ ਜਨਮਿਆ, ਮਾਂਟਗੁਮਰੀ ਦੇ ਜਿਲੇ ਬਹੜਵਾਲ ਅਤੇ ਗੁਗੇਰਾ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਇਸੇ ਮਿਸਲ ਵਿੱਚੋਂ ਹਨ."},{"id":39280,"word":"ngn","wordUni":"ਨਗਨ","definition":"sM. ng˜. iv- nMgw. ijs au¤qy vsqR nhIN[ 2. sMgÎw- nWgw swDU[ 3. kwvÎ dw ie`k dos. cmqkwr rihq rcnw. ijs kivqw ƒ AlMkwr rUp BUsx nhIN pihrwey gey. \"AMD ju bDr ipMgu ngn imRqk CMd.\" (nwpR) 4. dyKo, ngx.","definitionUni":"ਸੰ. ਨਗ੍ਨ. ਵਿ- ਨੰਗਾ. ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਵਸਤ੍ਰ ਨਹੀਂ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਾਂਗਾ ਸਾਧੂ। ੩. ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਇੱਕ ਦੋਸ. ਚਮਤਕਾਰ ਰਹਿਤ ਰਚਨਾ. ਜਿਸ ਕਵਿਤਾ ਨੂੰ ਅਲੰਕਾਰ ਰੂਪ ਭੂਸਣ ਨਹੀਂ ਪਹਿਰਾਏ ਗਏ. \"ਅੰਧ ਜੁ ਬਧਰ ਪਿੰਗੁ ਨਗਨ ਮ੍ਰਿਤਕ ਛੰਦ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੪. ਦੇਖੋ, ਨਗਣ."},{"id":39389,"word":"nFVw","wordUni":"ਨਢੜਾ","definition":"n- aUF. jo ivAwihAw hoieAw nhIN. ijs dI SwdI nhIN hoeI. dyKo, nMFVw[ 2. sM. nvoFw, nvIN ivAwhI hoeI iesqRI.","definitionUni":"ਨ- ਊਢ. ਜੋ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ. ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ. ਦੇਖੋ, ਨੰਢੜਾ। ੨. ਸੰ. ਨਵੋਢਾ, ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ."},{"id":39390,"word":"nFw","wordUni":"ਨਢਾ","definition":"n- aUF. jo ivAwihAw hoieAw nhIN. ijs dI SwdI nhIN hoeI. dyKo, nMFVw[ 2. sM. nvoFw, nvIN ivAwhI hoeI iesqRI.","definitionUni":"ਨ- ਊਢ. ਜੋ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ. ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ. ਦੇਖੋ, ਨੰਢੜਾ। ੨. ਸੰ. ਨਵੋਢਾ, ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ."},{"id":39391,"word":"nFI","wordUni":"ਨਢੀ","definition":"n- aUF. jo ivAwihAw hoieAw nhIN. ijs dI SwdI nhIN hoeI. dyKo, nMFVw[ 2. sM. nvoFw, nvIN ivAwhI hoeI iesqRI.","definitionUni":"ਨ- ਊਢ. ਜੋ ਵਿਆਹਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ. ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ. ਦੇਖੋ, ਨੰਢੜਾ। ੨. ਸੰ. ਨਵੋਢਾ, ਨਵੀਂ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਇਸਤ੍ਰੀ."},{"id":39416,"word":"n`Qw BweI","wordUni":"ਨੱਥਾ ਭਾਈ","definition":"ieh Almsq audwsI swDu dw Cotw cylw Kulwsw PkIr sI. gurU hirrwie swihb jI dy hukm nwl Fwky iv`c is`K Drm dy pRcwr dw kMm krdw sI Aqy siqgurW leI Fwky dI mlml au`qm bxvwky ByijAw krdw sI. jd nOvyN siqgurU Fwky gey qd ieh syvw iv`c hwijr irhw. \"BweI n`Qw BwKihN nwm[ Fwky ibKy bsih suB Dwm.\" (gupRsU)#BweI n`Qw jI dw nwm n`Qwrwm BI hY. audwsI sMqW iv`c n`Qwrwm jI dI mwqRw pRym nwl pVHI jWdI hY. mwqRw dw kuJ pwT ieh hY:-#\"EAM gurU jI dMG jgotw kmr jMjIr[ KOP kI KPnI surq ky qIr[ AYsw jogI kBI n AwieAw[ aUcy cVHky nwd bjwieAw[ kmr kCotI kskr Dwrw[ ibMdUAw Bwv n supny fwrw[ sMjm kr Aiq jp qp kInw[ is`D Bey prmwqm cInw[ jtw mukiq sm iQglI DwrI[ gurU kI AwgÎw lgI ipAwrI[ ××× siqgur jI jb AwgÎw dInw[ Fwkw dyS rvwnw kInw[ ins idn rhoN nwm ilv lweI[ nOvs gur ky drsn pweI.\" 2. SRI gurU hirgoibMd swihb jI dy drbwr iv`c BweI Abdu`lw nwl imlky jMg dIAW vwrW gwaux vwlw FwfI.","definitionUni":"ਇਹ ਅਲਮਸਤ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਦਾ ਛੋਟਾ ਚੇਲਾ ਖੁਲਾਸਾ ਫਕੀਰ ਸੀ. ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਢਾਕੇ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਲਈ ਢਾਕੇ ਦੀ ਮਲਮਲ ਉੱਤਮ ਬਣਵਾਕੇ ਭੇਜਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਜਦ ਨੌਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਢਾਕੇ ਗਏ ਤਦ ਇਹ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜਿਰ ਰਿਹਾ. \"ਭਾਈ ਨੱਥਾ ਭਾਖਹਿਂ ਨਾਮ। ਢਾਕੇ ਬਿਖੇ ਬਸਹਿ ਸੁਭ ਧਾਮ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਭਾਈ ਨੱਥਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਨੱਥਾਰਾਮ ਭੀ ਹੈ. ਉਦਾਸੀ ਸੰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਥਾਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਕੁਝ ਪਾਠ ਇਹ ਹੈ:-#\"ਓਅੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੰਘ ਜਗੋਟਾ ਕਮਰ ਜੰਜੀਰ। ਖੌਫ ਕੀ ਖਫਨੀ ਸੁਰਤ ਕੇ ਤੀਰ। ਐਸਾ ਜੋਗੀ ਕਭੀ ਨ ਆਇਆ। ਊਚੇ ਚੜ੍ਹਕੇ ਨਾਦ ਬਜਾਇਆ। ਕਮਰ ਕਛੋਟੀ ਕਸਕਰ ਧਾਰਾ। ਬਿੰਦੂਆ ਭਾਵ ਨ ਸੁਪਨੇ ਡਾਰਾ। ਸੰਜਮ ਕਰ ਅਤਿ ਜਪ ਤਪ ਕੀਨਾ। ਸਿੱਧ ਭਏ ਪਰਮਾਤਮ ਚੀਨਾ। ਜਟਾ ਮੁਕਤਿ ਸਮ ਥਿਗਲੀ ਧਾਰੀ। ਗੁਰੂ ਕੀ ਆਗ੍ਯਾ ਲਗੀ ਪਿਆਰੀ। ××× ਸਤਿਗੁਰ ਜੀ ਜਬ ਆਗ੍ਯਾ ਦੀਨਾ। ਢਾਕਾ ਦੇਸ਼ ਰਵਾਨਾ ਕੀਨਾ। ਨਿਸ ਦਿਨ ਰਹੋਂ ਨਾਮ ਲਿਵ ਲਾਈ। ਨੌਵਸ ਗੁਰ ਕੇ ਦਰਸਨ ਪਾਈ.\" ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਅਬਦੁੱਲਾ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਜੰਗ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾ ਢਾਡੀ."},{"id":39474,"word":"npuMskqw","wordUni":"ਨਪੁੰਸਕਤਾ","definition":"nw hovy puMsqÍ (mrdaU) ijs krky klIvqÍ. [عِنانت] ieænwnq. Impotency. nwmrdI. vYdk Anuswr ies dy mu`K do Byd hn, ie`k jnm qoN, dUjw AwpxIAW KrwbIAW qoN. jnm qoN AwsykÎ Awidk jo npuMsk hn, auh BI ielwj kIiqAW purK`q pRwpq kr lYNdy hn. pr ijs dy koeI purKicMnH Aqy AMqrIv AMg hY hI nhIN, jYsy hIjVw, aus dw koeI aupwau nhIN.#AwpxIAW KrwbIAW krky bhuq npuMsk sMswr iv`c dyKy jWdy hn, ijnHW dI npuMskqw dy ieh kwrx hn-#AwqSk hoxw, sujwK hoxw, pRmyh rog dw hoxw, h`QIN vIrj ns† krnw, jnnyNdRI ƒ AXog vrqxw, bhuq mYQun krnw, supny iv`c vIrj ifgxw, pySwb iv`c Dwqu vihxI, bhuq icMqw Aqy BY dw hoxw, bhuq motw hoxw, APIm crs cMfU qmwKU posq BMg Srwb dw bhuq vrqxw Awid.#kdy- kdy AqI bRhmcrX qoN BI npuMskqw ho jWdI hY. ikqny npuMskW dI ieMdRI sdw isiQl rihNdI hY, keI swvDwn hoky Bog dI ie`Cw krdy hoey inrws ho jWdy hn, ikqinAW dI mxI QoVI kwmvwsnw qoN hI Kwirj ho jWdI hY, Awidk.#npuMskqw dw ielwj kwrx dy Anuswr hox qoN hI au`qm Pl ho skdw hY, swDwrx ielwj ieh hn- ksqUrI, kysr, klI dw kuSqw, imSrI, ik`kr dI gUMd, jivqRI, jwPl, Akrkrw, CotIAW ieliecIAW dy bIj, msqkI rUmI, Su`D kuclw, kuSqw POlwd, ieh sB iqMn iqMn mwSy lYky ie`k mwSw vrk isauny dy swQ imlwauxy. ienHW sB dvweIAW ƒ pwn dy rs iv`c cwr pihr Krl krky r`qI r`qI dIAW golIAW bxwky CwvyN sukwauxIAW, ie`k qoN cwr golI q`k grm du`D nwl KwxIAW.#swlbimSrI, dovy mUslIAW, dovyN bhmn, qwl mKwxw, sqwvr, iemlI dy bIjW dI igrU, kONc bIj, bIj autMgx, bhuPlI, kuSqw klI, bIj bMd, imSrI, ieh sB dvweIAW ie`k- ie`k qolw pIsky iqMn iqMn mwSy dIAW puVIAW do jW iqMn vwr grm du`D nwl vrqxIAW.#swlb imSrI ie`k qolw pIsky A`D syr du`D nwl CkxI.#ie`k qolw sqwvr do AWfy murgI dy A`D syr du`D iv`c KIr bxwky Kwxy.#kMpONf PwsPors Compound Phosphorus Awid dvweIAW BI npuMskqw dUr krn leI bhuq au`qm hn. nwmrdI nwSk qyl Awid jo bxy hoey imldy hn, aunHW dw lyp krnw[ 2. buzidlI. kwierqw.","definitionUni":"ਨਾ ਹੋਵੇ ਪੁੰਸਤ੍ਵ (ਮਰਦਊ) ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਕ੍‌ਲੀਵਤ੍ਵ. [عِنانت] ਇ਼ਨਾਨਤ. Impotency. ਨਾਮਰਦੀ. ਵੈਦਕ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ, ਇੱਕ ਜਨਮ ਤੋਂ, ਦੂਜਾ ਆਪਣੀਆਂ ਖਰਾਬੀਆਂ ਤੋਂ. ਜਨਮ ਤੋਂ ਆਸੇਕ੍ਯ ਆਦਿਕ ਜੋ ਨਪੁੰਸਕ ਹਨ, ਉਹ ਭੀ ਇਲਾਜ ਕੀਤਿਆਂ ਪੁਰਖੱਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹਨ. ਪਰ ਜਿਸ ਦੇ ਕੋਈ ਪੁਰਖਚਿੰਨ੍ਹ ਅਤੇ ਅੰਤਰੀਵ ਅੰਗ ਹੈ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਜੈਸੇ ਹੀਜੜਾ, ਉਸ ਦਾ ਕੋਈ ਉਪਾਉ ਨਹੀਂ.#ਆਪਣੀਆਂ ਖਰਾਬੀਆਂ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਨਪੁੰਸਕ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦੇ ਇਹ ਕਾਰਣ ਹਨ-#ਆਤਸ਼ਕ ਹੋਣਾ, ਸੁਜਾਖ ਹੋਣਾ, ਪ੍ਰਮੇਹ ਰੋਗ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਹੱਥੀਂ ਵੀਰਜ ਨਸ੍ਟ ਕਰਨਾ, ਜਨਨੇਂਦ੍ਰੀ ਨੂੰ ਅਯੋਗ ਵਰਤਣਾ, ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨਾ, ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਵੀਰਜ ਡਿਗਣਾ, ਪੇਸ਼ਾਬ ਵਿੱਚ ਧਾਤੁ ਵਹਿਣੀ, ਬਹੁਤ ਚਿੰਤਾ ਅਤੇ ਭੈ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਹੋਣਾ, ਅਫੀਮ ਚਰਸ ਚੰਡੂ ਤਮਾਖੂ ਪੋਸਤ ਭੰਗ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਰਤਣਾ ਆਦਿ.#ਕਦੇ- ਕਦੇ ਅਤੀ ਬ੍ਰਹਮਚਰਯ ਤੋਂ ਭੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਕਿਤਨੇ ਨਪੁੰਸਕਾਂ ਦੀ ਇੰਦ੍ਰੀ ਸਦਾ ਸਿਥਿਲ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ, ਕਈ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਕੇ ਭੋਗ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਨਿਰਾਸ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਕਿਤਨਿਆਂ ਦੀ ਮਣੀ ਥੋੜੀ ਕਾਮਵਾਸਨਾ ਤੋਂ ਹੀ ਖਾਰਿਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਆਦਿਕ.#ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਾਰਣ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਹੀ ਉੱਤਮ ਫਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਕਸਤੂਰੀ, ਕੇਸਰ, ਕਲੀ ਦਾ ਕੁਸ਼ਤਾ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਕਿੱਕਰ ਦੀ ਗੂੰਦ, ਜਵਿਤ੍ਰੀ, ਜਾਫਲ, ਅਕਰਕਰਾ, ਛੋਟੀਆਂ ਇਲਇਚੀਆਂ ਦੇ ਬੀਜ, ਮਸਤਕੀ ਰੂਮੀ, ਸ਼ੁੱਧ ਕੁਚਲਾ, ਕੁਸ਼ਤਾ ਫੌਲਾਦ, ਇਹ ਸਭ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ ਲੈਕੇ ਇੱਕ ਮਾਸ਼ਾ ਵਰਕ ਸਿਉਨੇ ਦੇ ਸਾਥ ਮਿਲਾਉਣੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਭ ਦਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਪਾਨ ਦੇ ਰਸ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਪਹਿਰ ਖਰਲ ਕਰਕੇ ਰੱਤੀ ਰੱਤੀ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਛਾਵੇਂ ਸੁਕਾਉਣੀਆਂ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੋਲੀ ਤੱਕ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਖਾਣੀਆਂ.#ਸਾਲਬਮਿਸ਼ਰੀ, ਦੋਵੇ ਮੂਸਲੀਆਂ, ਦੋਵੇਂ ਬਹਮਨ, ਤਾਲ ਮਖਾਣਾ, ਸਤਾਵਰ, ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦੀ ਗਿਰੂ, ਕੌਂਚ ਬੀਜ, ਬੀਜ ਉਟੰਗਣ, ਬਹੁਫਲੀ, ਕੁਸ਼ਤਾ ਕਲੀ, ਬੀਜ ਬੰਦ, ਮਿਸ਼ਰੀ, ਇਹ ਸਭ ਦਵਾਈਆਂ ਇੱਕ- ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਪੀਸਕੇ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਪੁੜੀਆਂ ਦੋ ਜਾਂ ਤਿੰਨ ਵਾਰ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਵਰਤਣੀਆਂ.#ਸਾਲਬ ਮਿਸ਼ਰੀ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਪੀਸਕੇ ਅੱਧ ਸੇਰ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਛਕਣੀ.#ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਸਤਾਵਰ ਦੋ ਆਂਡੇ ਮੁਰਗੀ ਦੇ ਅੱਧ ਸੇਰ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਖੀਰ ਬਣਾਕੇ ਖਾਣੇ.#ਕੰਪੌਂਡ ਫਾਸਫੋਰਸ Compound Phosphorus ਆਦਿ ਦਵਾਈਆਂ ਭੀ ਨਪੁੰਸਕਤਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਹਨ. ਨਾਮਰਦੀ ਨਾਸ਼ਕ ਤੇਲ ਆਦਿ ਜੋ ਬਣੇ ਹੋਏ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲੇਪ ਕਰਨਾ। ੨. ਬੁਜ਼ਦਿਲੀ. ਕਾਇਰਤਾ."},{"id":39616,"word":"nrdyv","wordUni":"ਨਰਦੇਵ","definition":"sM. sMgÎw- mnu`KW iv¤coN dyvqwrUp, swDu. \"sur pivqR nrdyv pivqRw iKnu bolhu gurmuiK bwxI.\" (rwm mÚ 5) 2. rwjw[ 3. bRwhmx. \"khw BieE nrdyvw DoKy.\" (gau kbIr) bRwhmxW A¤gy pRxwm krn qoN kI hoieAw? dyKo, Doknw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੇਵਤਾਰੂਪ, ਸਾਧੁ. \"ਸੁਰ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਰਦੇਵ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਖਿਨੁ ਬੋਲਹੁ ਗੁਰਮੁਖਿ ਬਾਣੀ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ੨. ਰਾਜਾ। ੩. ਬ੍ਰਾਹਮਣ. \"ਕਹਾ ਭਇਓ ਨਰਦੇਵਾ ਧੋਖੇ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅੱਗੇ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕੀ ਹੋਇਆ? ਦੇਖੋ, ਧੋਕਨਾ."},{"id":39703,"word":"nlUCI","wordUni":"ਨਲੂਛੀ","definition":"irAwsq jMmU, ijlw qsIl Aqy Qwxw muj`&rwbwd iv`c ie`k ipMf, jo muj`&rwbwd qoN puloN pwr p`Cm v`l krIb do mIl hY. rwvlipMfI qoN muj`Prwbwd qIk qWgy motrW jWdy hn. ies ipMf gurU hirgoibMd swihb dw gurdÍwrw hY. siqgurU ie¤Qy kSmIr ƒ ikRqwrQ krn vyly Awky ivrwjy hn. gurU swihb ƒ brCw mwrky ies QW ie`k jl dw cSmw k`iFAw hY. mhwrwjw rxjIq isMG ny ies gurdÍwry dy nwl iqMn hzwr dI jwgIr lgweI sI, jo pujwrI Awpxy nwm krwky Ck gey. pujwrI isMG hY. vYswKI ƒ mylw Aqy hr AYqvwr ƒ swDwrx joV mylw huMdw hY.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਜੰਮੂ, ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਅਤੇ ਥਾਣਾ ਮੁਜੱਫ਼ਰਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਮੁਜੱਫ਼ਰਾਬਾਦ ਤੋਂ ਪੁਲੋਂ ਪਾਰ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਕਰੀਬ ਦੋ ਮੀਲ ਹੈ. ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਤੋਂ ਮੁਜੱਫਰਾਬਾਦ ਤੀਕ ਤਾਂਗੇ ਮੋਟਰਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਇੱਥੇ ਕਸ਼ਮੀਰ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਤਾਰਥ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਆਕੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਰਛਾ ਮਾਰਕੇ ਇਸ ਥਾਂ ਇੱਕ ਜਲ ਦਾ ਚਸ਼ਮਾ ਕੱਢਿਆ ਹੈ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਲਗਾਈ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਜਾਰੀ ਆਪਣੇ ਨਾਮ ਕਰਾਕੇ ਛਕ ਗਏ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਅਤੇ ਹਰ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਸਾਧਾਰਣ ਜੋੜ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":39837,"word":"nwey","wordUni":"ਨਾਏ","definition":"nhwey. nHwqy. \"sqsMgiq pg nwey DUir.\" (swr mÚ 4) swDusMgiq dI pgDuir nHwey[ 2. nwm so. nwm krky. \"sB muK hir kY nwey.\" (gau mÚ 5) 3. nOky. nweyN. \"nO nwey eykwsIh.\" (Bwgu) 4. nvwey. Jukwey.","definitionUni":"ਨਹਾਏ. ਨ੍ਹਾਤੇ. \"ਸਤਸੰਗਤਿ ਪਗ ਨਾਏ ਧੂਰਿ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ ਦੀ ਪਗਧੁਰਿ ਨ੍ਹਾਏ। ੨. ਨਾਮ ਸੋ. ਨਾਮ ਕਰਕੇ. \"ਸਭ ਮੁਖ ਹਰਿ ਕੈ ਨਾਏ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੩. ਨੌਕੇ. ਨਾਏਂ. \"ਨੌ ਨਾਏ ਏਕਾਸੀਹ.\" (ਭਾਗੁ) ੪. ਨਵਾਏ. ਝੁਕਾਏ."},{"id":40031,"word":"nwqw","wordUni":"ਨਾਤਾ","definition":"sMgÎw- irSqw. sMbMD. \"Asn bsn Dn Dwm kwhUM my n dyKXo, jYso guris`K swDu- sMgiq ko nwqw hY.\" (Bwgu k) 2. sM. sRwq. iv- nwqw. \"swDUDUrI nwqw.\" (dyv mÚ 5) \"nwqw Doqw Qwieie n pweI.\" (mwJ AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਿਸ਼ਤਾ. ਸੰਬੰਧ. \"ਅਸਨ ਬਸਨ ਧਨ ਧਾਮ ਕਾਹੂੰ ਮੇ ਨ ਦੇਖਯੋ, ਜੈਸੋ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਾਧੁ- ਸੰਗਤਿ ਕੋ ਨਾਤਾ ਹੈ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ੨. ਸੰ. ਸ੍ਰਾਤ. ਵਿ- ਨਾਤਾ. \"ਸਾਧੂਧੂਰੀ ਨਾਤਾ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫) \"ਨਾਤਾ ਧੋਤਾ ਥਾਇਇ ਨ ਪਾਈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":40072,"word":"nwnksr","wordUni":"ਨਾਨਕਸਰ","definition":"nwnikAwxy dw auh qwl, jo rwie bulwr ny gurU nwnk dyv dy nwm pur KudvwieAw sI. iesy QW CIvyN siqgurU nwnikAwxy dI XwqRw smyN ivrwjy hn[ 2. ijlw gujrwq, qsIl KwrIAW dy ifMgy ipMf iv`c AwbwdI qoN au`qr p`Cm gurU nwnk dyv dw AsQwn, ijs dy nwl ie`k qwl hY, gurdÍwrw Cotw jyhw bixAw hoieAw hY, nwl s`q knwl zmIn hY. audwsI swDu pujwrI hY, rylvy stySn ifMgy qoN pOx mIl hY[#3. ijlw mWtgumrI, Qwxw Kws hV`pw. hV`pw ngr qoN pOx mIl d`Kx gurU nwnk dyv dw AsQwn. gurdÍwrw suMdr bixAw hoieAw hY. pws rhwieSI mkwn bhuq hn. ds GumwauN zmIn gurdÍwry nwl hY. 1- 2- 3 cyq ƒ mylw huMdw hY. isMG pujwrI hn. rylvy stySn hV`pw qoN swFy iqMn mIl p`Cm hY[#4. ijlw qsIl isAwlkot, Qwxw sMBiVAwl dw ipNf swhovwl hY, jo rylvy stySn au¤gokI qoN iqMn mIl d`Kx p`Cm hY. ies qoN cVHdy v`l do PrlWg dy kærIb SRI gurU nwnk dyv jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU jI isAwlkotoN ie¤Qy Awey Aqy s`q idn ivrwjy. aus smyN ie¤Qy ie`k qwl 25 GumwauN iv`c sI. ieh gurdÍwrw BI aus d iv`c hI hY. Cotw ijhw gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. audwsI pujwrI hY, ies gurdÍwry nwl jwgIr zmIn kuJ nhIN hY[#5. ijlw qsIl AimRqsr iv`c vyrkw ipMf hY jo ^ws rylvy stySn hY. ies gRwm qoN lihMdy v`l pws hI SRI nwnk dyv jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI nwnikAwxy swihb qoN btwly v`l jWdy ie¤Qy ivrwjy hn. drbwr dy pws cVHdy v`l ie`k in`kw ijhw qwlwb hY. gurdÍwrw suMdr bxwieAw igAw hY, ijs dI syvw BweI virAwm isMG pujwrI ny sMgqW pwsoN krweI hY. ngr vwsI gurdÍwry nwl pRym rKdy hn. in`q kIrqn huMdw hY, gurdÍwry nwl kyvl pMj iv¤Gy zmIn hY[#6. ijlw jlMDr, qsIl nvWSihr, Qwxw bMgw iv`c ipMf hkImpur hY, jo rylvy stySn bYhrwm qoN pMj mIl d`Kx hY, hkImpur qoN au`qr v`l do PrlWg dy kærIb SRI gurU hir rwie swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI ny krqwrpuroN kIrqpur v`l jWdy ieie¤Qy kuJ idn invws kIqw. ijnHW ip`plW Aqy inMmW nwl gurU jI dy GoVy b¤Dy sn auh mOjUd hn. drbwr suMdr bixAw hoieAw hY, ijs dI syvw mhwrwjw rxjIq isMG ny kqI sI. pujwrI isMG hY. vYswKI ƒ mylw huMdw hY. drbwr qoN cVHdy v`l pws hI ie`k suMdr qwlwb hY. gurdÍwry nwl zmIn jwgIr nhIM hY, kyvl 4. GumwauN dw Ahwqw hY. suixAw hY ik ie¤Qy gurU nwnk dyv jI ny BI crx pwey hn[#7. ijlw iProzpur, qsIl mogw, Qwxw inhwl isMG vwly dw ie`k ipMf qKqUpurw hY, jo rylvy stySn mogy qoN 17. mIl d`Kx hY. ies qKqUpury qoN pUrv, gur AsQwn \"nwnksr\" nwm qoN pRis`D hY. ie¤Qy iqMn gurdÍwry hn-#(a) SRI gurU nwnk dyv jI mhwrwjw ny jd ie¤Qy crx pwey, qW gurU jI ƒ XogI gopI cMd, BrQr jI imly, ijnHW kI pws hI DrmSwlw hY, ij¤Qy swDU rihMdy hn. drbwr suMdr p`kw bixAw hoieAw hY. drbwr qoN d`Kx ie`k qwlwb hY, jo gurU jI dy smyN Cotw ijhw C`pV sI[#(A) SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw AsQwn, jo pihly gurU jI dy AsQwn qoN p`Cm v`l nyVy hI hY. kyvl dmdmw hI bixAw hoieAw hY.#(e) SRI gurU goibMd isMG jI kMgV v`l jWdy ie¤Qy Tihry. gurU nwnk jI dy pivqR nwnksr srovr iv`c smyq GoVy dy ieSnwn kIqw. gurdÍwrw suMdr au`cw bixAw hoieAw hY. pws hI rhwieSI mkwn hn. pujwrI isMG hY. lOVHI Aqy vYswKI ƒ mylw huMdw hY. 80 GumwauN zmIn is`K rwj smyN dI hY.","definitionUni":"ਨਾਨਕਿਆਣੇ ਦਾ ਉਹ ਤਾਲ, ਜੋ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਨਾਮ ਪੁਰ ਖੁਦਵਾਇਆ ਸੀ. ਇਸੇ ਥਾਂ ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕਿਆਣੇ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸਮੇਂ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ। ੨. ਜਿਲਾ ਗੁਜਰਾਤ, ਤਸੀਲ ਖਾਰੀਆਂ ਦੇ ਡਿੰਗੇ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤਾਲ ਹੈ, ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਛੋਟਾ ਜੇਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਨਾਲ ਸੱਤ ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੁ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਡਿੰਗੇ ਤੋਂ ਪੌਣ ਮੀਲ ਹੈ।#੩. ਜਿਲਾ ਮਾਂਟਗੁਮਰੀ, ਥਾਣਾ ਖਾਸ ਹੜੱਪਾ. ਹੜੱਪਾ ਨਗਰ ਤੋਂ ਪੌਣ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਬਹੁਤ ਹਨ. ਦਸ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਹੈ. ੧- ੨- ੩ ਚੇਤ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਹਨ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੜੱਪਾ ਤੋਂ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਹੈ।#੪. ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਥਾਣਾ ਸੰਭੜਿਆਲ ਦਾ ਪਿਂਡ ਸਾਹੋਵਾਲ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਉੱਗੋਕੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਦੋ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿਆਲਕੋਟੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਅਤੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਵਿਰਾਜੇ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਤਾਲ ੨੫ ਘੁਮਾਉਂ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਭੀ ਉਸ ਦ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ. ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਉਦਾਸੀ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ, ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਜਾਗੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਹੈ।#੫. ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਵੇਰਕਾ ਪਿੰਡ ਹੈ ਜੋ ਖ਼ਾਸ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ. ਇਸ ਗ੍ਰਾਮ ਤੋਂ ਲਹਿੰਦੇ ਵੱਲ ਪਾਸ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਨਕਿਆਣੇ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਬਟਾਲੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਦਰਬਾਰ ਦੇ ਪਾਸ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨਿੱਕਾ ਜਿਹਾ ਤਾਲਾਬ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਵਰਿਆਮ ਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਸੰਗਤਾਂ ਪਾਸੋਂ ਕਰਾਈ ਹੈ. ਨਗਰ ਵਾਸੀ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰਖਦੇ ਹਨ. ਨਿੱਤ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ।#੬. ਜਿਲਾ ਜਲੰਧਰ, ਤਸੀਲ ਨਵਾਂਸ਼ਹਿਰ, ਥਾਣਾ ਬੰਗਾ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਹਕੀਮਪੁਰ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬੈਹਰਾਮ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ, ਹਕੀਮਪੁਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਦੋ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿ ਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰੋਂ ਕੀਰਤਪੁਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਇਇੱਥੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਿੱਪਲਾਂ ਅਤੇ ਨਿੰਮਾਂ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਘੋੜੇ ਬੱਧੇ ਸਨ ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹਨ. ਦਰਬਾਰ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਕਤੀ ਸੀ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਪਾਸ ਹੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਤਾਲਾਬ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਗੀਰ ਨਹੀੰ ਹੈ, ਕੇਵਲ ੪. ਘੁਮਾਉਂ ਦਾ ਅਹਾਤਾ ਹੈ. ਸੁਣਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਭੀ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ।#੭. ਜਿਲਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਮੋਗਾ, ਥਾਣਾ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਵਾਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਤਖਤੂਪੁਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੋਗੇ ਤੋਂ ੧੭. ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਤਖਤੂਪੁਰੇ ਤੋਂ ਪੂਰਵ, ਗੁਰ ਅਸਥਾਨ \"ਨਾਨਕਸਰ\" ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਤਿੰਨ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਨ-#(ੳ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਜਦ ਇੱਥੇ ਚਰਣ ਪਾਏ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਯੋਗੀ ਗੋਪੀ ਚੰਦ, ਭਰਥਰ ਜੀ ਮਿਲੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੀ ਪਾਸ ਹੀ ਧਰਮਸ਼ਾਲਾ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਸਾਧੂ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ. ਦਰਬਾਰ ਸੁੰਦਰ ਪੱਕਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦਰਬਾਰ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਇੱਕ ਤਾਲਾਬ ਹੈ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਛੱਪੜ ਸੀ।#(ਅ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੈ. ਕੇਵਲ ਦਮਦਮਾ ਹੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#(ੲ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕੰਗੜ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਜੀ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਨਾਨਕਸਰ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਸਮੇਤ ਘੋੜੇ ਦੇ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕੀਤਾ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਉੱਚਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪਾਸ ਹੀ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਹਨ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਲੌੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ੮੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਸਿੱਖ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਦੀ ਹੈ."},{"id":40078,"word":"nwnkdyv siqgurU","wordUni":"ਨਾਨਕਦੇਵ ਸਤਿਗੁਰੂ","definition":"is`K Drm dy AwcwrX, AgÎwn AMDkwr dy ivnwSk sUrXrUp jgq gurU nwnk dw jnm vYswK sudI 3. (20 vYswK) sMmq 1526 (15 ApRYl sn 1469) ƒ bydI kwlU cMd dy Gr mwqw iqRpqw jI dy audr qoN rwieie Boie dI qlvMfI iv`c (jo hux nwnikAwxw pRis`D hY) hoieAw.¹#sMmq 1532 iv`c gopwl pMifq pws ihMdI, sMmq 1535 iv`c ibRj lwl pMifq pws sMsikRq Aqy sMmq 1538 iv`c mOlvI kuqbu`dIn pws PwrsI pVHn bYTwey, pr ienHW qyhW ausqwdW ƒ Awpxy Awqimk bl nwl Swigrd bxw ky smJwieAw ik ivdÎw dy q`q jwxy ibnW piVHAw hoieAw AwdmI BI mUrK hY. iesy vrHy kwlU jI ny kqRIAW dI rIiq Anuswr hirdXwl kulpuroihq qoN gurU swihb dy jnyaU pvwaux dw pRbMD kIqw. jd puroihq ny jnyaU lY ky mMqR aupdyS sihq gurU nwnk dyv dy gl pihrwauxw cwihAw, qd siqgurU ny jnyaU ƒ jwiqbMDn jwx ky pihrxo ienkwr kIqw Ar- \"dieAw kpwh sMqoK sUq\" Awid Slok aucwry, jo vwr Awsw iv`c hn.#gurU swihb dw mn sdw krqwr dy icMqn iv`c lIn rihMdw sI Ar ivhwrW v`l DÎwn nhIN idMdy sn. pr bwbw kwlU jI dI v`fI ie`Cw sI ik ikvyN Gr dy DMiDAw iv`c l`gx. ie`k vwr ipqw ny kuJ rupXy dy ky Awp ƒ sOdw krn ByijAw, rsqy iv`c keI idn dy Bu¤Ky ivdÍwn swDU imly, swrw Dn aunHW dy Kwn- pwn vwsqy Arp id`qw. jd Gr Awey qd ipqw jI ny bhuq qwVnw kIqI. ies dSw ƒ dyK ky rwie bulwr jo qlvMfI dw srdwr sI Aqy ijs dw inScw sI ik gurU nwnk dyv jI ƒ sulqwnpur bIbI nwnkI jI pws Byj id`qw jwvy, qwik gurU jI dI SWiq iv`c ivGn nw pvy. sMmq 1541 iv`c bIbI nwnkI jI dw pqI jYrwm Awp ƒ sulqwnpur lY igAw Ar sB dI pRyrnw krky gurU swihb ny dOlq KW lodI dw modIKwnw sMmq 1542 iv`c sWiBAw.#24 jyT sMmq 1544 ƒ Awp dw ivAwh mUl cMd jI dI supuqRI sulKnI jI nwl hoieAw, ijs qoN bwbw SRIcMd jI Aqy lKmI dws jI jnmy.#rwjXogI gurU ny ivcwirAw ik Gr bYTky aupdyS krn nwl sMswr qy pUrn aupkwr nhIN ho skdw, ies leI Pu`t eIrKw vYr nwl sVdI hoeI lukweI ƒ AimRqnwm dw C`tw dyx vwsqy sMmq 1554 iv`c modI^wnw qÎwgky dySwtn AwrMiBAw, eymnwbwd iv`c lwlo qKwx dy Gr rihky Kwn pwn dI CUq Cwq dw Brm imtwieAw. hirdÍwr jwky ipqrW ƒ jl dyxw AivdÎwkrm is`D kIqw. id`lI kwSI Awidk AsQwnW iv`c Drm dw pRcwr krdy hoey gXw phucy, ij¤Qy ipMfdwn Awidk krmW ƒ KMfn kIqw, jgM- nwQ phucky krqwr dI s`cI AwrqI dw aupdyS id`qw.#dUjI XwqRw sMmq 1567 iv`c d`Kx dI kIqI. Arbudigir (kohAwbU) syqubMd rwmySÍr isMhldÍIp Awidk AsQwnW iv`c krqwr dI BgqI dw pRcwr kIqw.#qIjI XwqRw sMmq 1571 iv`c ArMBky srmOr gVHvwl hymkuMt gorKpur isikm BUtwn iq`bq Awidk iv`c vwhgurU dI AnnÎ aupwsnw idRVweI.#cOQI XwqRw sMmq 1575 iv`c p`Cm dI kIqI, bloicsqwn huMdy hoey m¤ky phucy Ar ie`k idSw v`l muK krky srvvÎwpI krqwr dI pRwrQnw krnI KMfn kIqI. rUm bZdwd eIrwn dI sYr krdy hoey kMDwr kwbul iv`c s`qnwm dw aupdyS idMdy, hsnAbdwl invwsI vlIkMDwrI dw AiBmwn dUr kIqw.#sMmq 1579 iv`c krqwrpur (ijs ƒ gurU nwnkdyv ny sMmq 1561 iv`c Awbwd kIqw sI) ivrwjky gÎwn Aqy BgqI dy sdwvRq nwl AMn dw lMgr sB leI jwrI kIqw.#iesy vrHy krqwrpur iv`c gurU swihb dy mwqw ipqw dw dyhWq hoieAw. XogÎ purus hI AwcwrX pdvI dy AiDkwrI hn. ieh is`D krn leI gurU AMgd jI ƒ guruqw dyky 23 A`sU (sudI 10) sMmq 1596 (22 isqMbr sn 1539) ƒ joqIjoiq smwey. AMiqm sMskwr krn leI is`K ihMdU Aqy muslmwnW dw prspr bhuq ivvwd hoieAw, kÎoNik ieh sB jgqgurU ƒ kyvl Awpxw hI gurU pIr mMndy sn, AMq ƒ gurU swihb dw vsqR lYky muslmwnW ny kæbr bxweI Aqy is`KW ihMdUAW ny sMskwr kIqw. gurU nwnkdyv dy ies pivqR Dwm dw nwm \"fyrw (dyhrw) bwbw nwnk\" hY. gurU swihb dI swrI AvsQw 70 vrHy 4. mhIny Aqy 3. idn dI sI.#\"iqn kau ikAw aupdysIAY ijin guru nwnk dyau?\" (vwr mwJ mÚ 2)#\"hrK AnMq sog nhI QIAw[ so Gru guir nwnk kau dIAw.\" (gau mÚ 5)#\"guru nwnk jwkau BieAw dieAwlw[ so jnu hoAw sdw inhwlw.\" (Awsw mÚ 5)#\"nwnk ijn kau siqgur imilAw iqn kw lyKw inbiVAw.\" (Awsw mÚ 5)#\"guru nwnk ijin suixAw pyiKAw sy iPir grBwis n pirAw ry.\" (sor mÚ 5)#\"Bgiq BMfwr guir nwnk kau saupy, iPir lyKw mUil n lieAw.\" (sor mÚ 5)#\"jo jo srix pirE guru nwnk ABYdwn suK pwey.\" (iblw mÚ 5) \"cwir brn cwir AwsRm hY, koeI imlY guru nwnk so Awip qrY, kul sgl qrwDo.\" (kwn pVqwl mÚ 4) \"hir guru nwnk ijin prisXau is jnm mrx duMhQy rihE.\" (svYXy sRI muKvwk mÚ 5)","definitionUni":"ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੇ ਆਚਾਰਯ, ਅਗ੍ਯਾਨ ਅੰਧਕਾਰ ਦੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕ ਸੂਰਯਰੂਪ ਜਗਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦਾ ਜਨਮ ਵੈਸਾਖ ਸੁਦੀ ੩. (੨੦ ਵੈਸਾਖ) ਸੰਮਤ ੧੫੨੬ (੧੫ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੪੬੯) ਨੂੰ ਬੇਦੀ ਕਾਲੂ ਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਤ੍ਰਿਪਤਾ ਜੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਇਇ ਭੋਇ ਦੀ ਤਲਵੰਡੀ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਹੁਣ ਨਾਨਕਿਆਣਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ) ਹੋਇਆ.¹#ਸੰਮਤ ੧੫੩੨ ਵਿੱਚ ਗੋਪਾਲ ਪੰਡਿਤ ਪਾਸ ਹਿੰਦੀ, ਸੰਮਤ ੧੫੩੫ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਿਜ ਲਾਲ ਪੰਡਿਤ ਪਾਸ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਅਤੇ ਸੰਮਤ ੧੫੩੮ ਵਿੱਚ ਮੌਲਵੀ ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਪਾਸ ਫਾਰਸੀ ਪੜ੍ਹਨ ਬੈਠਾਏ, ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਉਸਤਾਦਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਆਤਮਿਕ ਬਲ ਨਾਲ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਬਣਾ ਕੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਤੱਤ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾਂ ਪੜ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਆਦਮੀ ਭੀ ਮੂਰਖ ਹੈ. ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਕਾਲੂ ਜੀ ਨੇ ਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਹਰਿਦਯਾਲ ਕੁਲਪੁਰੋਹਿਤ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਨੇਊ ਪਵਾਉਣ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ. ਜਦ ਪੁਰੋਹਿਤ ਨੇ ਜਨੇਊ ਲੈ ਕੇ ਮੰਤ੍ਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਸਹਿਤ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦੇ ਗਲ ਪਹਿਰਾਉਣਾ ਚਾਹਿਆ, ਤਦ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਜਨੇਊ ਨੂੰ ਜਾਤਿਬੰਧਨ ਜਾਣ ਕੇ ਪਹਿਰਣੋ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਰ- \"ਦਇਆ ਕਪਾਹ ਸੰਤੋਖ ਸੂਤ\" ਆਦਿ ਸ਼ਲੋਕ ਉਚਾਰੇ, ਜੋ ਵਾਰ ਆਸਾ ਵਿੱਚ ਹਨ.#ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮਨ ਸਦਾ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਚਿੰਤਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ ਅਰ ਵਿਹਾਰਾਂ ਵੱਲ ਧ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਸਨ. ਪਰ ਬਾਬਾ ਕਾਲੂ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਇੱਛਾ ਸੀ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਘਰ ਦੇ ਧੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਲੱਗਣ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਕੁਝ ਰੁਪਯੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੌਦਾ ਕਰਨ ਭੇਜਿਆ, ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਦੇ ਭੁੱਖੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸਾਧੂ ਮਿਲੇ, ਸਾਰਾ ਧਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਖਾਨ- ਪਾਨ ਵਾਸਤੇ ਅਰਪ ਦਿੱਤਾ. ਜਦ ਘਰ ਆਏ ਤਦ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਤਾੜਨਾ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਦਸ਼ਾ ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਰਾਇ ਬੁਲਾਰ ਜੋ ਤਲਵੰਡੀ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਪਾਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਕਿ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤਿ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਨਾ ਪਵੇ. ਸੰਮਤ ੧੫੪੧ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦਾ ਪਤੀ ਜੈਰਾਮ ਆਪ ਨੂੰ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਲੈ ਗਿਆ ਅਰ ਸਭ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਦੌਲਤ ਖਾਂ ਲੋਦੀ ਦਾ ਮੋਦੀਖਾਨਾ ਸੰਮਤ ੧੫੪੨ ਵਿੱਚ ਸਾਂਭਿਆ.#੨੪ ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੫੪੪ ਨੂੰ ਆਪ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮੂਲ ਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਸੁਲਖਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਲਖਮੀ ਦਾਸ ਜੀ ਜਨਮੇ.#ਰਾਜਯੋਗੀ ਗੁਰੂ ਨੇ ਵਿਚਾਰਿਆ ਕਿ ਘਰ ਬੈਠਕੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸੰਸਾਰ ਤੇ ਪੂਰਨ ਉਪਕਾਰ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ਫੁੱਟ ਈਰਖਾ ਵੈਰ ਨਾਲ ਸੜਦੀ ਹੋਈ ਲੁਕਾਈ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤਨਾਮ ਦਾ ਛੱਟਾ ਦੇਣ ਵਾਸਤੇ ਸੰਮਤ ੧੫੫੪ ਵਿੱਚ ਮੋਦੀਖ਼ਾਨਾ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਦੇਸ਼ਾਟਨ ਆਰੰਭਿਆ, ਏਮਨਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਲਾਲੋ ਤਖਾਣ ਦੇ ਘਰ ਰਹਿਕੇ ਖਾਨ ਪਾਨ ਦੀ ਛੂਤ ਛਾਤ ਦਾ ਭਰਮ ਮਿਟਾਇਆ. ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ ਜਾਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਲ ਦੇਣਾ ਅਵਿਦ੍ਯਾਕਰਮ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ. ਦਿੱਲੀ ਕਾਸ਼ੀ ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਗਯਾ ਪਹੁਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਪਿੰਡਦਾਨ ਆਦਿਕ ਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਖੰਡਨ ਕੀਤਾ, ਜਗੰ- ਨਾਥ ਪਹੁਚਕੇ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਸੱਚੀ ਆਰਤੀ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ.#ਦੂਜੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸੰਮਤ ੧੫੬੭ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦੀ ਕੀਤੀ. ਅਰਬੁਦਗਿਰਿ (ਕੋਹਆਬੂ) ਸੇਤੁਬੰਦ ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਸਿੰਹਲਦ੍ਵੀਪ ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ.#ਤੀਜੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸੰਮਤ ੧੫੭੧ ਵਿੱਚ ਅਰੰਭਕੇ ਸਰਮੌਰ ਗੜ੍ਹਵਾਲ ਹੇਮਕੁੰਟ ਗੋਰਖਪੁਰ ਸਿਕਿਮ ਭੂਟਾਨ ਤਿੱਬਤ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ ਵਾਹਗੁਰੂ ਦੀ ਅਨਨ੍ਯ ਉਪਾਸਨਾ ਦ੍ਰਿੜਾਈ.#ਚੌਥੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਸੰਮਤ ੧੫੭੫ ਵਿੱਚ ਪੱਛਮ ਦੀ ਕੀਤੀ, ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਮੱਕੇ ਪਹੁਚੇ ਅਰ ਇੱਕ ਦਿਸ਼ਾ ਵੱਲ ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਸਰਵਵ੍ਯਾਪੀ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰਨੀ ਖੰਡਨ ਕੀਤੀ. ਰੂਮ ਬਗ਼ਦਾਦ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸੈਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕੰਧਾਰ ਕਾਬੁਲ ਵਿੱਚ ਸੱਤਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੰਦੇ, ਹਸਨਅਬਦਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਵਲੀਕੰਧਾਰੀ ਦਾ ਅਭਿਮਾਨ ਦੂਰ ਕੀਤਾ.#ਸੰਮਤ ੧੫੭੯ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੫੬੧ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ) ਵਿਰਾਜਕੇ ਗ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਦੇ ਸਦਾਵ੍ਰਤ ਨਾਲ ਅੰਨ ਦਾ ਲੰਗਰ ਸਭ ਲਈ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ.#ਇਸੇ ਵਰ੍ਹੇ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਯੋਗ੍ਯ ਪੁਰੁਸ ਹੀ ਆਚਾਰਯ ਪਦਵੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹਨ. ਇਹ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਲਈ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੁਤਾ ਦੇਕੇ ੨੩ ਅੱਸੂ (ਸੁਦੀ ੧੦) ਸੰਮਤ ੧੫੯੬ (੨੨ ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੫੩੯) ਨੂੰ ਜੋਤੀਜੋਤਿ ਸਮਾਏ. ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਸਿੱਖ ਹਿੰਦੂ ਅਤੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਬਹੁਤ ਵਿਵਾਦ ਹੋਇਆ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਹ ਸਭ ਜਗਤਗੁਰੂ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਆਪਣਾ ਹੀ ਗੁਰੂ ਪੀਰ ਮੰਨਦੇ ਸਨ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਲੈਕੇ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਨੇ ਕ਼ਬਰ ਬਣਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੇ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੇ ਇਸ ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਮ ਦਾ ਨਾਮ \"ਡੇਰਾ (ਦੇਹਰਾ) ਬਾਬਾ ਨਾਨਕ\" ਹੈ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅਵਸਥਾ ੭੦ ਵਰ੍ਹੇ ੪. ਮਹੀਨੇ ਅਤੇ ੩. ਦਿਨ ਦੀ ਸੀ.#\"ਤਿਨ ਕਉ ਕਿਆ ਉਪਦੇਸੀਐ ਜਿਨਿ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਦੇਉ?\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੨)#\"ਹਰਖ ਅਨੰਤ ਸੋਗ ਨਹੀ ਥੀਆ। ਸੋ ਘਰੁ ਗੁਰਿ ਨਾਨਕ ਕਉ ਦੀਆ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)#\"ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਜਾਕਉ ਭਇਆ ਦਇਆਲਾ। ਸੋ ਜਨੁ ਹੋਆ ਸਦਾ ਨਿਹਾਲਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)#\"ਨਾਨਕ ਜਿਨ ਕਉ ਸਤਿਗੁਰ ਮਿਲਿਆ ਤਿਨ ਕਾ ਲੇਖਾ ਨਿਬੜਿਆ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)#\"ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਜਿਨਿ ਸੁਣਿਆ ਪੇਖਿਆ ਸੇ ਫਿਰਿ ਗਰਭਾਸਿ ਨ ਪਰਿਆ ਰੇ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫)#\"ਭਗਤਿ ਭੰਡਾਰ ਗੁਰਿ ਨਾਨਕ ਕਉ ਸਉਪੇ, ਫਿਰਿ ਲੇਖਾ ਮੂਲਿ ਨ ਲਇਆ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫)#\"ਜੋ ਜੋ ਸਰਣਿ ਪਰਿਓ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਅਭੈਦਾਨ ਸੁਖ ਪਾਏ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) \"ਚਾਰਿ ਬਰਨ ਚਾਰਿ ਆਸ੍ਰਮ ਹੈ, ਕੋਈ ਮਿਲੈ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਸੋ ਆਪਿ ਤਰੈ, ਕੁਲ ਸਗਲ ਤਰਾਧੋ.\" (ਕਾਨ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੪) \"ਹਰਿ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਜਿਨਿ ਪਰਸਿਯਉ ਸਿ ਜਨਮ ਮਰਣ ਦੁੰਹਥੇ ਰਹਿਓ.\" (ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫)"},{"id":40080,"word":"nwnkpoqRw","wordUni":"ਨਾਨਕਪੋਤ੍ਰਾ","definition":"bydI swihbzwdw[ 2. audwsI swDU.","definitionUni":"ਬੇਦੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ। ੨. ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ."},{"id":40084,"word":"nwnkmqw","wordUni":"ਨਾਨਕਮਤਾ","definition":"XU. pI. iv`c ijlw nYnIqwl dI qsIl sqwrgMj AMdr pIlIBIq qoN 15. mIl au`qr p`Cm ieh gurdÍwrw rylvy stySn KtImw qoN 10. mIl p`Cm v`l hY. pihlW iesdw nwm gorKpMQIAW dy rihx krky. \"gorKmqw\" sI, pr jd qoN SRI gurU nwnkdyv ny gorK dy cyly JMgrnwQ BMgrnwQ AwidkW ƒ Sbd nwl ij`qky gÎwn id`qw, qd qoN ies dw nwauN \"nwnkmqw\" hY. ieh jgw hux jMgl smyq audwsI swDUAW pws hY.#Almsq jI dI shwieqw leI CIvyN siqguru BI ie¤Qy pDwry hn. gurU swihb dw lwieAw ie`k ip`pl Aqy ie`k KUh hY. gurdÍwry ƒ pMj hjwr rupXy dI jwgIr hY Ar mhMq Almsq jI dI p`Diq dw audwsI hY.","definitionUni":"ਯੂ. ਪੀ. ਵਿੱਚ ਜਿਲਾ ਨੈਨੀਤਾਲ ਦੀ ਤਸੀਲ ਸਤਾਰਗੰਜ ਅੰਦਰ ਪੀਲੀਭੀਤ ਤੋਂ ੧੫. ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖਟੀਮਾ ਤੋਂ ੧੦. ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਇਸਦਾ ਨਾਮ ਗੋਰਖਪੰਥੀਆਂ ਦੇ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ. \"ਗੋਰਖਮਤਾ\" ਸੀ, ਪਰ ਜਦ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਨੇ ਗੋਰਖ ਦੇ ਚੇਲੇ ਝੰਗਰਨਾਥ ਭੰਗਰਨਾਥ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਜਿੱਤਕੇ ਗ੍ਯਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਨਾਨਕਮਤਾ\" ਹੈ. ਇਹ ਜਗਾ ਹੁਣ ਜੰਗਲ ਸਮੇਤ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਪਾਸ ਹੈ.#ਅਲਮਸਤ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੁ ਭੀ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲਾਇਆ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਖੂਹ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਜਾਗੀਰ ਹੈ ਅਰ ਮਹੰਤ ਅਲਮਸਤ ਜੀ ਦੀ ਪੱਧਤਿ ਦਾ ਉਦਾਸੀ ਹੈ."},{"id":40089,"word":"nwnkI","wordUni":"ਨਾਨਕੀ","definition":"dyKo, nwnkI bIbI[ 2. dyKo, nwnkI mwqw[ 3. srdwr Swm isMG AtwrI dy reIs dI supuqRI, ijs nwl mwrc sn 1837 iv`c kOr noinhwlisMG, mhwrwj rxjIq isMG dy poqy, dI SwdI vfI DUmDwm nwl hoeI. nwnkI dw dyhWq nvMbr sn 1856 iv`c hoieAw. dyKo, AtwrI Aqy noinhwlisMG.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਨਾਨਕੀ ਬੀਬੀ। ੨. ਦੇਖੋ, ਨਾਨਕੀ ਮਾਤਾ। ੩. ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਅਟਾਰੀ ਦੇ ਰਈਸ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੩੭ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਨੋਨਿਹਾਲਸਿੰਘ, ਮਹਾਰਾਜ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ, ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਵਡੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਨਾਨਕੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੫੬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਅਟਾਰੀ ਅਤੇ ਨੋਨਿਹਾਲਸਿੰਘ."},{"id":40128,"word":"nwBw","wordUni":"ਨਾਭਾ","definition":"is`KW dIAW bwrW imslW iv¤coN \"imsl PUlikAwn\" dI vfI SwK irAwsq nwBw hY. bwby PUl dy vfy supuqR coDrI iqRlokisMG dy vfy puqR gurid`q isMG qoN nwBw vMS c`ilAw hY, iesy leI nwBy ƒ \"cODrI dw Gr\" AwKdy hn.#cODrI gurid`q isMG ny AwpxI Bujw dy jor keI ielwky m¤ly Aqy keI ipMf Awbwd kIqy Ar Awpxy pws rwjsI Twt bxw ilAw. gurid`q isMG dw puqR, sUrqIAwisMG sn. 1752 iv`c ipqw dI mOjUdgI iv`c hI clwxw krigAw, ies leI cODrI gurid`q isMG dw sn 1754 iv`c dyhWq hox pur ies dw poqw (surqIeyisMG dw puqR) hmIr isMG rwjdw mwilk hoieAw.#hmIr isMG#pRqwpI rwjy hmIrisMG ny dwny dw rwj cMgI qrHW sWiBAw Ar hor bhuq swrw mulk m`ilAw. k`qk sMmq 1813 (sn 1755) iv`c nwBw Sihr Awbwd kIqw, jo ryl dy rsqy rwjpury qoN 32 Aqy pitAwly qoN 16. mIl p`Cm hY.#sn 1763 iv`c Awpxy BweI reIsW nwl imlky bhwdur hmIrisMG ny zYn^W srihMd dy sUby ƒ ij`qky Amloh dw ielwkw Awpxy rwj nwl imlwieAw Aqy Awpxw is`kw clwieAw. sn 1776 iv`c roVI dy prgny qy AiDkwr jmwieAw.#rwjw hmIr isMG dw dyhWq sn 1783 iv`c nwBy hoieAw, ies dI smwD ikly dy pUrb v`l dyKI jWdI hY.#rwjw jsvMq isMG#srdwr sujwn isMG mwnSwhIey dI supuqRI rwxI rwjkOr dy audr qoN rwjw hmIrisMG dy Gr jsvMqisMG rwjkumwr dw jnm sn 1775 iv`c bfbr ipMf hoieAw. sn 1783 iv`c ipqw dy dyhWq hox pur A`T vrHy dI aumr iv`c nwBy dI g`dI qy bYTw. rwj dw kMm mweI dyso, (srdwr m`Kn isMG roVI dy srdwr dI supqRI) rwjw hmIr isMG dI ivDvw Aqy rwjw jsvMq isMG dI mqyeI ny bhuq au`qm rIiq nwl clwieAw, Aqy rwjw jsvMq isMG dI isKÎw dw Xog pRbMD kIqw.#sn 1790 iv`c mweI dyso dw dyhWq hox pur rwjw jsvMq isMG ny rwj dw kMm Awpxy h`Q ilAw, Ar isAwxy mMqRIAW dI slwh nwl rwj dw ieMqjwm cMgw kIqw.#rwjw jsvMq isMG vfw dUrMdyS, pRjwpwlk Drm dw pRymI Aqy ivdÍwnW dw Awsrw sI. jo AMgRyzI APsr ies ƒ imly hn, sB ny ies dI pRSMsw kIqI hY.¹#rwjw jsvMq isMG dy Aihd iv`c 3. meI sn 1809 ƒ nwBw ibRitS rKÎw AMdr AwieAw. ies dI pRjw hI nhIN, blik pVosI lok BI ies dw idloN snmwn krdy sn.#22 meI sn 1840 ƒ iCAwhT vrHy dI aumr iv`c rwjw jsvMq isMG dw dyhWq hoieAw.² SÎwm bwg iv`c ies dI bhuq suMdr sMgmrmr dI smwD bxI hoeI hY.#rwjw dyvyNdR isMG#srdwr hrI isMG joDpurIey³ dI supuqRI rwxI hr kOr dy audroN rwjw jsvMq isMG dy Gr rwj kumwr dyvyNdR isMG dw jnm 22 BwdoN sMmq 1879 (sn 1822) ƒ hoieAw. ipqw (jsvMq isMG) dy dyhWq hox pur 5. AkqUbr sn 1840 ƒ ATwrW vrHy dI aumr iv`c nwBy dy rwj isMGwsn qy bYTw.⁴ ies ƒ KudpsMd AiBmwnI pMifq jX- gopwl kOl vwly AwcwrI dI sMgiq dw Ajyhw Asr hoieAw ik ieh pVosI rwijAW ƒ nPrq krn l`gw Aqy AihlkwrW ƒ QoVHy QoVHy ksUr bdly bhuq jurmwny hox l¤gy, ijs qoN swry lok AMdroN vYrI bx gey.#sn 1845 iv`c lwhOr drbwr nwl AMgRyjW dI lVweI smy gvrnr jnrl dy eyjYNt myjr bRwfPut (Major Broadfoot) ƒ keI kwrxW qoN ieh iKAwl ho igAw ik rwjw dovyNdR isMG lhOr dw p`KI Aqy AMgRyjI srkwr dw ihqU nhIN. aus smyN dI nIiq Anuswr ieh PYslw hoieAw ik irAwsq nwBy dw cOQw ih`sw jbq kIqw jwvy* Aqy rwjy ƒ g`dIEN lwhky aus dw puqR it`kw BrpUrisMG g`dI qy bYTwieAw jwvy. ies Anuswr sn 1846 iv`c rwjw dyvyNdR isMG ƒ pMjwh hjwr rupXw swlwnw pYnSn dyky mQurw ByijAw igAw. Pyr 8. idsMbr sn 1865 ƒ lhOr lY jw ky mhwrwjw KVgisMG dI hvylI r`iKAw igAw, ij¤Qy nvMbr sn 1865 iv`c aus dw dyhWq hoieAw. dyh nwBy ilAwky sskwrI geI.#rwjw BrpUrisMG#srdwr vzIrisMG reIs rMgV nMgl (ijlw gurdwspur) dI supuqRI rwxI mwnkOr dy audr qoN rwjw dyvyNdRisMG nwBwpiq dw vfw supuqR, ijs dw jnm A`sU sudI 9. sMmq 1897 (sn 1840) ƒ hoieAw. rwjw dyvyNdRisMG ƒ g`dIEN lwhky AMgRyz srkwr ny jnvrI sn 1847 iv`c ies ƒ rwjisMGwsn qy bYTwieAw. rwjw jsvMqisMG dI ivDvw rwxI cMdkOr dy h`Q rwj dI vwg for rhI Ar aus dy shwiek srdwr gurb^SisMG mwnswhIAw, srdwr PqyhisMG ig`l Aqy lwlw bhwlIm`l kONsl dy mYNbr Qwpygey. Dwrimk isKÎw rwjw BrpUr isMG ny bwbw srUpisMG jI mhMq gurdÍwrw bwbw Ajwpwl isMG jI qoN pRwpq kIqI. ieh gurbwxI dw pRymI Aqy p`kw in`qnymI sI.#ies mnohr Skl dy rwjy ny CotI aumr iv`c hI AMgRyzI srkwr, pVosI reIs, irAwsq dy Aihlkwr Aqy pRjw dy idl au`pr Awpxw snmwn bYTw id`qw sI. ieh PwrsI AMgRyzI pMjwbI ihMdI cMgI qrHW pVH ilK skdw sI Aqy AwpxI klm nwl PYsly iliKAw krdw sI Aqy smyN dI vMf AjyhI kr r`KI sI, ijs qoN Drm Aqy irAwsq dy kMm au`qm rIiq nwl inBdy rihx, aus dI hr vyly siqguru- idAwl A¤gy Ardws sI ik mYQoN Awpxy Prj cMgI qrW pUry hox Aqy mY hornw leI suK dw kwrx hovW.⁵#sn 1857 dy gdr vyly ies ny vfI nwmvrI pweI. AwpxI aumr qoN vDky idlyrI Aqy pRbMD dI SkqI ivKweI. brqwnIAw srkwr dI hr qrW shwieqw krky s`cI imqRqw dw sbUq id`qw.⁶#gvrnmyNt ny BI audwr Bwv nwl rwjw BrpUrisMG dw iKlq iKqwb Awid nwl mwn kIqw Aqy bwvl kWtI dw ielwkw id`qw Ar PUlkIAW do irAwsqW nwl imlky jo keI AiDkwr, (pRwxdMf, muqbMnw krnw, irAwsq dy muAwmilAW iv`c AMgRyzI srkwr dw iksy qrW dw d^l nw hoxw) srkwr qoN mMg r¤Ky sn, pRwpq kIqy.⁷#16 jnvrI sn 1860 ƒ lwrf kYinMg (Lord Canning) gvrnr jnrl ny AMbwly drbwr krky rwjw BrpUrisMG dw mhwrwxI (Queen Victoria) v¤loN shwieqw Aqy imqRBwv bwbq DMnvwd kIqw.#rwjw BrpUrisMG au`qm icqRkwr Aqy kwvÎivdÎw dw bhuq pRymI sI. gÍwl kiv ƒ dwn snmwn dyky Awpxy pws r`iKAw Aqy kwvÎgRMQ pVHy. gÍwl kiv ny rwjw swihb dy nwm dI vÎwKÎw ieauN kIqI hY:-#kwhUM qy n km ieqmwm* hr kwmn my#kbhU n hoX km ijs ko klwm hY,#gÎwn my n km hirDÎwn my n km kBUM#dwn my n km AO n km Dn Dwm hY,#gÍwl kiv qyj my pRqwp my n km kÎoN hUM#hukm my n km AO n km ieMqjwm hY,#XwhI qy grIb ky invwz gurudyv jU nY#rwKÎo mhwrwj \"BrpUrisMG\" nwm hY.#isqMbr sn 1863 iv`c lwrf AYlign (Algin) ny rwjw BrpUr isMG ƒ gvrnr jnrl dI kONsl dw mYNbr QwipAw, pr ieh klk¤qy jwx qoN pihlW hI kuJ mhIny qwp nwl ibmwr rihky 9. nvMbr sn 1863 ƒ nwBy prlok isDwirAw.#rwjw BgvwnisMG#mweI mwnkOr dy audr qoN rwjw dyvyNdRisMG nwBwpiq dw Cotw puqR Aqy rwjw BrpUrisMG dw Cotw BweI. ies dw jnm sn 1842 (mGR vdI 13. sMmq 1899) iv`c hoieAw. rwjw BrpUrisMG dy lwvld mrn qy ieh 17. PrvrI sn 1864 ƒ nwBy dI g`dI qy bYTw. ieh bhuq nrmidl Aqy AwrwmpsMd sI. ies qy kusMgIAW dw ieqnw Asr hoieAw ik rwjpRbMD v`l iDAwn dyx dw ies ƒ smw nhIN imldw sI. 31 meI sn 1871 ƒ qpid`k rog nwl rwjw BgvwnisMG dw dyhWq nwBy hoieAw.#mhwrwjw sr hIrwisMG#PUlvMSI srdwr su`KwisMG jI reIs bfru`KW dy supuqR, ijnHW dw jnm 6. poh sMmq 1800 (sn 1843) ƒ mweI rwjkOr (srdwr bwswvwisMG jI boVwvwlIey dI supuqRI) dy audr qoN b`fruKIN hoieAw. rwjw BgvwnisMG nwBwpiq dy AOlwd nw hox kwrx ieh BwdoN sudI 10. sMmq 1928 (10 Agsq sn 1871) ƒ nwBy dI rwjg`dI qy bYTy.#mhwrwjw hIrwisMG ny ijs XogÎ rIiq nwl rwj dw pRbMD kIqw Aqy pRjw ƒ suK id`qw, auh dUjy rwijAW leI audwhrx rUp hoxw cwhIey. Awp dw ivdÎw nwl Apwr pRym sI. irAwsq iv`c Anyk skUl KolHy, ivdÎwrQIAW ƒ bhuq vjIPy id¤qy, mkwilP swihb ƒ \"is`K rIlIjn\" ikqwb ilKx leI BwrI shwieqw id`qI Aqy Kwlsw kwilj ƒ p¤ky pYrIN krx dw Xqn kIqw.#Kws rwjDwnI Aqy ielwky iv`c l`KW rupXy Krc ky AwlISwn iemwrqW bxvweIAW Aqy POj ƒ XogÎ bxwaux leI byAMq Dn KricAw.#gvrnmYNt dy swry Ahudydwr mhwrwjw hIrwisMG jI dy gux gwaux iv`c ie`ksur sn.⁸#mhwrwjw hIrwisMG jI dy jwqI Krc bhuq hI G`t sn, auh irAwsq dy Kjwny ƒ pUjw dI iemwnq smJdy sn. ienswP leI in`q smW idMdy Aqy aunHW dy drbwr iv`c ibnw rok tok hryk AwdmI phuc skdw sI.#Awp dy Gr mhwrwxI swihbw prmySÍr kOr r¤ly vwilAW dy audr qoN 7. mwG sMmq 1883) (18 jnvrI sn 1883) ƒ bIbI irpudmnkOr jI,⁹ Aqy mhwrwxI swihbw jsmyrkOr loNgovwl vwilAW dy audr qoN 22 P`gux sMmq 1839 (4 mwrc sn 1883) ƒ it`kw irpudmnisMG jI pYdw hoey.#mhwrwjw hIrwisMG jI ny sn 1879- 90 dy APgwn jMg iv`c, sn 1897 dy qIrwh jMg iv`c POj Aqy rupXy dI gvrnmYNt ƒ pUrI shwieqw id`qI, sn 1887 iv`c Awp dI slwmI 11. qopW qoN 13, Aqy sn 1898 iv`c 15. qopW dI ho geI.#sn 1879 iv`c (jI. sI. AYs. AweI. ), sn 1893 iv`c \"rwjwey rwjgwn\" iKqwb imilAw, sn 1903 iv`c jI. sI. AweI. eI. Aqy 14 iProjpur is`K pltn (King George’s own) dy krnYl hoey.¹⁰ sn 1911 dy id`lI drbwr iv`c mOrUsI \"mhwrwjw\" pdvI imlI.#11 poh sMmq 1968 (25 idsMbr sn 1911) ƒ bYrwVvMS srmOr mhwrwjw sr hIrwisMG rwjirKI dw dyhWq nwBy hoieAw.#mhwrwjw irpudmnisMG#PUlvMS dy rqn mhwrwjw sr hIrwisMG swihb nwBwpiq dy Gr srdwr AxoKisMG lONgovwlIey dI supuqRI rwxI jsmyrkOr dy audroN 22 P`gux sMmq 1939 (4 mwrc sn 1883) ƒ it`kw irpudmnisMG jI dw jnm nwBy hoieAw. mhwrwjw swihb ny ienHW dI isKÎw dw Xog pRbMD krky sB qrHW lwiek bxwieAw.#29 jyT sMmq 1958 ƒ srdwr guridAwlisMG mwn dI supuqRI bIbI jgdISkOr¹¹ nwl SwdI hoeI, ijs dI ku`K qoN 23 A`sU sMmq 1964 (8 AkqUbr sn 1907) ƒ bIbI AMimRqkOr dw jnm hoieAw, ijs dI SwdI rwjw swihb klsIAw rivSyr isMG jI nwl 16. PrvrI sn 1925 ƒ hoeI.#sn 1906 qoN 8. qk it`kw irpudmn isMG swihb gvrnr jnrl dI lYijslyitv kONsl dy AYfISnl (aditional) mYNbr rhy. sn 1910 iv`c Awp ny XUrp dI XwqRw kIqI Aqy 22 jUn 1911 ƒ H. M. jwrj pMjm dI qwjpoSI vyly vYs†imnstr eybI (Westminister Abbey) iv`c mOjUd sy. ienHW dy ivdyS huMidAW hI mhwrwjw hIrwisMG jI dw dyhWq hoieAw.#Awp 11. mwG sMmq 1968 (24 jnvrI sn 1972) ƒ nwBy dI g`dI qy ivrwjy, Ar gvrnmyNt brqwnIAW v¤loN 20. idsMbr sn 1912 ƒ msndnSInI dw iKlq imilAw. sn 1914 dy vfy jMg iCVn pur mhwrwjw ny AwpxI POj dI syvw srkwr ƒ Arpx kIqI, jo aus vyly qW nhIN leI geI, pr sn 1918 iv`c Akwl ienPYNtrI mYsopotymIAW (Mesopotamia) ByjI geI, ijs ny CI mhIny srdwr bhwdur krnYl bcn isMG dI kmwx hyT bhuq cMgw kMm kIqw. mhwrwjw swihb ny sn 1917- 18 iv`c keI l`K rupXw jMg dI shwieqw leI Anyk PMfW iv`c id`qw. sn 1919 dy qIjy APZwn jMg smyN irAwsq dI POj ny bloicsqwn Aqy eIrwn iv`c rihky AMgRyzI APsrW dI ingrwnI iv`c au`qm syvw kIqI.#10 AkqUbr sn 1918 ƒ myjr srdwr pRymisMG rwiepurIey dI supuqRI srojnI dyvI nwl SwdI hoeI, ijs dI ku`K qoN 5. A`sU sMmq 1976 (21 isqMbr sn 1919) ƒ it`kw pRqwp isMG jI dw jnm hoieAw.#keI sÍwrQI Aqy Awcwr qoN ifgy hoey lok, ijnHW ƒ irAwsq nwl koeI ipAwr nhIN sI Ar jo AsloN mhwrwjw dy ihqU nhIN sn, dYvXog nwl eyDroN EDroN mhwrwjw dy pws Aw l¤gy, ijs qoN keI BdRpurusW dw Apmwn hoieAw Aqy irAwsq pitAwly nwl ivRQw Anyk JgVy iCV pey. ieh muAwmlw ie¤QoN qk viDAw ik mhwrwjw ƒ 25 hwVH sMmq 1980 (9 julweI sn 1923) ƒ rwj dw iqAwg krnw ipAw. irAwsq qoN iqMn l`K rupXw swlwnw muk`rr hoky dyhrydUn rihx dI gvrnmyNt v¤loN AwgÎw hoeI. Ar irAwsq dy pRbMD leI mhwrwjw dI ie`Cw Anuswr ie`k AMgRyz AYfiminstRytr (administrator)¹² QwipAw igAw.#25 mwG sMmq 1983 (6 PrvrI sn 1927) ƒ mhwrwjw irpudmnisMG jI ny Aibclngr dubwrw AMimRq Ckky nwauN gurucrn isMG bdilAw.#19 PrvrI sn 1928 ƒ srkwr v¤loN ie`k AYlwn inkilAw ik mhwrwjw irpudmn isMG (gurucrnisMG) ƒ ijnHW SrqW qy irAwsq qoN iknwry hox dI prvwngI id`qI geI sI, aunHW dI pwlnw nhIN hoeI, ies leI guzwrw iqMn l`K dI QW ie`k l`K vIh hzwr rupXw swlwnw kIqw jwvy Aqy mhwrwjw dI pdvI jbq kIqI jwvy Ar mdrws dy ielwky kofykwnl¹³ srkwrI ingrwnI iv`c r`iKAw jwvy.#23 PrvrI sn 1928 ƒ gvrnr jnrl dy eyjYNt ny dyhrydUn phuMcky it`kw pRqwp isMG jI ƒ murwslw id`qw, ijs iv`c iliKAw sI ik Awp ƒ ShnSwh ny nwBy dw mhwrwjw mMn ilAw hY.#mhwrwjw pRqwp isMG jI AwpxI mwqw mhwrwxI srojnI dyvI dI ingrwnI iv`c dyhrydUn rihNdy Aqy isKXw pw rhy hn.#irAwsq nwBy dw rkbw 968 vrg mIl hY. sn 1921 dI mrdumSumwrI Anuswr AwbwdI 263, 394 hY.#irAwsq dw drjw pMjwb iv`c cOQw hY. vwiesrwey dy drbwr iv`c nwBy dI inSsq jINd qoN hyT hY, pr bwzdId (return visit) jINd qoN pihlW huMdI hY Ar slwmI 13. qopW dI hY. irAwsq dI ku`l Awmdn 2400000 rupXw swlwnw hY.#nwBy Sihr iv`c ie`k hweI skUl, ie`k imfl grl skUl, ielwky iv`c CI imfl skUl, qyeIs pRwiemrI skUl hn. nwBy Sihr iv`c ie`k bhuq suMdr isvl hwsiptl Aqy ie`k POjI hspqwl hY. ielwky iv`c A`T ifspYnsrIAW hn. POj- Akwl ienPYNtrI (Infantry) 450, puils 415 hY.#mhwrwjw dw pUrw i^qwb hY- ihz hweInYs (His Highness) &rzMdy ArjmMd AækæIdq pYvMd dolqy ieMgilSIAw bYrwVvMS SrmOr¹⁴ rwjwey rwjgwn mhwrwjw pRqwp isMG mwlvyNdR bhwdur.#nwBy ikly AMdr p¤CoN v`l dy burj iv`c gurdÍwrw \"isropwau\" hY. ie¤Qy gurU swihb dIAW ieqnIAW vsqW hn:-#(a) SRI gurU goibMdisMG swihb dw colw, jo gurU swihb ny hukmnwmy nwl bwbw iqlok isMG, rwmisMG jI ƒ ikRpw krky ByijAw. ies dy bwhr rySmI DwrIdwr msrU, AMdr mlwgIrI rySmI vsqR hY.#(A) dSmyS jI dw hukmnwmw. ieh Asl hukmnwmw pitAwly hY, nkl nwBy hY. hukmnwmy dw pwT dyKo, iqlok isMG Sbd iv`c.#(e) dsqwr klgIDr dI, jo siqgurU ny BMgwxI dy jMg ip¤CoN sweIN bu`DUSwh sFOry vwly ƒ b^SI.#(s) dsqwr nwl kMGw, ijs iv`c vwhy hoey kyS hn.#(h) dsqwr nwl krd, jo krIb swFy iqMn ieMc lMmI hY.#(k) ienHW iqMnHW vsqW nwl jo bu`DUSwh ƒ klgIDr ny hukmnwmw b^iSAw. * ieh cwry vsqW (nM: e, s, h, k) sWeIN bu`DUSwh dI AOlwd dw mwkUl guzwrw krky, mhwrwjw BrpUr isMG jI ny lY leIAW sn.#(K) korVw gurU hrgoibMd swihb dw, ies dI fMfI bYNq dI hY.#(g) qygw gurU hirgoibMd swihb dw.#(G) SRI swihb klgIDr dw, jo siqgurU ny iqlokisMG jI ƒ AMimRq Ckwaux smyN sMmq 1763 iv`c dmdmy b^iSAw. ies dy ie`k qrP pwT hY- \"SRI BgoqI jI shwie gurU goibMd isMG pwqSwhI ds.\" dUjI qrP hY- \"pwqSwhI ds.\"#(|) SRI swihb dSmyS dw, jo bfru`iKAW qoN mhwrwjw hIrwisMG jI Awpxy nwl nwBy ilAwey, ies au`pr pwT hY- \"gurU goibMdisMG ky kmr kI qlvwr hYgI, bDy dyg qy, Xw qyg qy.\" kbjy pur pwT hY- \"gurU nwnk srb is`KW ƒ shwie.\"#(c) qlvwr klgIDr dI, jo klHwrwie ƒ b^SI sI. ieh kotly vwly nvwb swihb dy jrIey mhwrwjw jsvMqisMG ƒ imlI. ies pur Genoa¹⁵ iliKAw hY.#(C) KMjr gurU goibMdisMG jI dw, jo CotI aumr iv`c kmr sjwieAw krdy sn, ies pur pwT hY-#\"sMmq 1741 siq sRI Akwl purK jI shwie[#quhI KVgDwrw quhI bwFvwrI[#quhI qIr qrvwr kwqI ktwrI[#hl`bI jn`bI mgrbI quhI hY[#inhwro jhW Awp TwFI vhIN hY[×××#(j) dSmyS dy Fwly dy do Pu`l, ijnHW pur ds AvqwrW dIAW qsvIrW hn.#(J) klgIDr dy qIr dI muKI. ies dw pRsMg ieauN hY:-#dSmyS AwnMdpur ie`k isMml dy ibrC iv`c qIrW dw inSwnw lgwieAw krdy sn. auh ibrC kuJ vrHy vIqy hn ik su`k ky ifG ipAw. aus iv¤coN keI muKIAW l`BIAW, ie`k muKI kysgVH dy pujwrIisMG ny bwbw nwrwXx isMG jI mhMq fyrw bwbw Ajwpwl isMG swihb ƒ id`qI, aunHW ny mhwrwjw hIrwisMG ƒ id`qI.#(\\) ie`k pusqk, ijs iv`c cirqRW dw pwT hY. ies dy pqRy 300 hn. BweI qwrwisMG kvI ny d`isAw hY ik ieh klgIDr dw iliKAw hoieAw hY. rwjw BrpUr isMG jI ny kvI jI ƒ do hjwr nkd Aqy do sO rupXy swlwnw jwgIr dyky ieh pusqk lY ilAw hoieAw hY.#nwBy dy lhOrW vwly drvwjy qoN bwhr bwbw AjwpwlisMG jI dw pivqR AsQwn drSn XogÎ hY[#2. ie`k ipMf, jo irAwsq pitAwlw, qsIl rwjpurw, bwxw lwlVU iv`c, rylvy stySn G`gr qoN cwr mIl p`Cm hY. ies ipMf qoN d`Kx v`l ie`k PrlWg pur dSmyS jI dw coAwswihb gurdÍwrw hY. gurU jI pwauNty qoN AwnMdpur jWdy ivrwjy hn. gurdÍwrw drKqW dy Gxy jMgl iv`c bixAw hoieAw hY. SRI gurU qygbhwdur jI dw sIs id`lI qoN AwnMdpur ƒ lY jWdw is`K ie¤Qy kuJ smW TihirAw sI. 51 iv¤Gy zmIn Aqy 25 rupey swlwnw pitAwly v¤loN hn. pujwrI isMG hY[#3. dyKo, nwBw jI.","definitionUni":"ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ \"ਮਿਸਲ ਫੂਲਕਿਆਨ\" ਦੀ ਵਡੀ ਸ਼ਾਖ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭਾ ਹੈ. ਬਾਬੇ ਫੂਲ ਦੇ ਵਡੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਚੋਧਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਕਸਿੰਘ ਦੇ ਵਡੇ ਪੁਤ੍ਰ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਨਾਭਾ ਵੰਸ਼ ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਨਾਭੇ ਨੂੰ \"ਚੌਧਰੀ ਦਾ ਘਰ\" ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੀ ਭੁਜਾ ਦੇ ਜੋਰ ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਮੱਲੇ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕੀਤੇ ਅਰ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰਾਜਸੀ ਠਾਟ ਬਣਾ ਲਿਆ. ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਸੂਰਤੀਆਸਿੰਘ ਸਨ. ੧੭੫੨ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਚਲਾਣਾ ਕਰਗਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਚੌਧਰੀ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਨ ੧੭੫੪ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਇਸ ਦਾ ਪੋਤਾ (ਸੁਰਤੀਏਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ) ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਰਾਜਦਾ ਮਾਲਿਕ ਹੋਇਆ.#ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ#ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਰਾਜੇ ਹਮੀਰਸਿੰਘ ਨੇ ਦਾਨੇ ਦਾ ਰਾਜ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਂਭਿਆ ਅਰ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਮੁਲਕ ਮੱਲਿਆ. ਕੱਤਕ ਸੰਮਤ ੧੮੧੩ (ਸਨ ੧੭੫੫) ਵਿੱਚ ਨਾਭਾ ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਰੇਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ੩੨ ਅਤੇ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ੧੬. ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਹੈ.#ਸਨ ੧੭੬੩ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਰਈਸਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਬਹਾਦੁਰ ਹਮੀਰਸਿੰਘ ਨੇ ਜ਼ੈਨਖ਼ਾਂ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਕੇ ਅਮਲੋਹ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਚਲਾਇਆ. ਸਨ ੧੭੭੬ ਵਿੱਚ ਰੋੜੀ ਦੇ ਪਰਗਨੇ ਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਜਮਾਇਆ.#ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੭੮੩ ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਕਿਲੇ ਦੇ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ#ਸਰਦਾਰ ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ ਮਾਨਸ਼ਾਹੀਏ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਾਣੀ ਰਾਜਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਹਮੀਰਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਜਸਵੰਤਸਿੰਘ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੭੭੫ ਵਿੱਚ ਬਡਬਰ ਪਿੰਡ ਹੋਇਆ. ਸਨ ੧੭੮੩ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਅੱਠ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਰਾਜ ਦਾ ਕੰਮ ਮਾਈ ਦੇਸੋ, (ਸਰਦਾਰ ਮੱਖਨ ਸਿੰਘ ਰੋੜੀ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੀ ਸੁਪਤ੍ਰੀ) ਰਾਜਾ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਮਤੇਈ ਨੇ ਬਹੁਤ ਉੱਤਮ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਚਲਾਇਆ, ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦਾ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ.#ਸਨ ੧੭੯੦ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਦੇਸੋ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਿਆ, ਅਰ ਸਿਆਣੇ ਮੰਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਇੰਤਜਾਮ ਚੰਗਾ ਕੀਤਾ.#ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਵਡਾ ਦੂਰੰਦੇਸ਼, ਪ੍ਰਜਾਪਾਲਕ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਸੀ. ਜੋ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰ ਇਸ ਨੂੰ ਮਿਲੇ ਹਨ, ਸਭ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾ ਕੀਤੀ ਹੈ.¹#ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਅਹਿਦ ਵਿੱਚ ੩. ਮਈ ਸਨ ੧੮੦੯ ਨੂੰ ਨਾਭਾ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਰਖ੍ਯਾ ਅੰਦਰ ਆਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਜਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਪੜੋਸੀ ਲੋਕ ਭੀ ਇਸ ਦਾ ਦਿਲੋਂ ਸਨਮਾਨ ਕਰਦੇ ਸਨ.#੨੨ ਮਈ ਸਨ ੧੮੪੦ ਨੂੰ ਛਿਆਹਠ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.² ਸ਼੍ਯਾਮ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸੰਗਮਰਮਰ ਦੀ ਸਮਾਧ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ.#ਰਾਜਾ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ#ਸਰਦਾਰ ਹਰੀ ਸਿੰਘ ਜੋਧਪੁਰੀਏ³ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਾਣੀ ਹਰ ਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰੋਂ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਰਾਜ ਕੁਮਾਰ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਨਮ ੨੨ ਭਾਦੋਂ ਸੰਮਤ ੧੮੭੯ (ਸਨ ੧੮੨੨) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਪਿਤਾ (ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ) ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ੫. ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੮੪੦ ਨੂੰ ਅਠਾਰਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਦੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾ.⁴ ਇਸ ਨੂੰ ਖੁਦਪਸੰਦ ਅਭਿਮਾਨੀ ਪੰਡਿਤ ਜਯ- ਗੋਪਾਲ ਕੌਲ ਵਾਲੇ ਆਚਾਰੀ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਦਾ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਇਹ ਪੜੋਸੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨੂੰ ਨਫਰਤ ਕਰਨ ਲੱਗਾ ਅਤੇ ਅਹਿਲਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਕਸੂਰ ਬਦਲੇ ਬਹੁਤ ਜੁਰਮਾਨੇ ਹੋਣ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਅੰਦਰੋਂ ਵੈਰੀ ਬਣ ਗਏ.#ਸਨ ੧੮੪੫ ਵਿੱਚ ਲਾਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਨਾਲ ਅੰਗ੍ਰੇਜਾਂ ਦੀ ਲੜਾਈ ਸਮੇ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੈਂਟ ਮੇਜਰ ਬ੍ਰਾਡਫੁਟ (Major Broadfoot) ਨੂੰ ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਇਹ ਖਿਆਲ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਰਾਜਾ ਦੋਵੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਲਹੌਰ ਦਾ ਪੱਖੀ ਅਤੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਹਿਤੂ ਨਹੀਂ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਿਆਸਤ ਨਾਭੇ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਜਬਤ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ* ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਟਿੱਕਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ ਜਾਵੇ. ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ ਸਨ ੧੮੪੬ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਪੰਜਾਹ ਹਜਾਰ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਪੈਨਸ਼ਨ ਦੇਕੇ ਮਥੁਰਾ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ. ਫੇਰ ੮. ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੮੬੫ ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਖੜਗਸਿੰਘ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੬੫ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਦੇਹ ਨਾਭੇ ਲਿਆਕੇ ਸਸਕਾਰੀ ਗਈ.#ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ#ਸਰਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰਸਿੰਘ ਰਈਸ ਰੰਗੜ ਨੰਗਲ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਾਣੀ ਮਾਨਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਨਾਭਾਪਤਿ ਦਾ ਵਡਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਅੱਸੂ ਸੁਦੀ ੯. ਸੰਮਤ ੧੮੯੭ (ਸਨ ੧੮੪੦) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਰਾਜਾ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀਓਂ ਲਾਹਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੪੭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ. ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤਸਿੰਘ ਦੀ ਵਿਧਵਾ ਰਾਣੀ ਚੰਦਕੌਰ ਦੇ ਹੱਥ ਰਾਜ ਦੀ ਵਾਗ ਡੋਰ ਰਹੀ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਸਹਾਇਕ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ਸਿੰਘ ਮਾਨਸਾਹੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਫਤੇਹਸਿੰਘ ਗਿੱਲ ਅਤੇ ਲਾਲਾ ਬਹਾਲੀਮੱਲ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਥਾਪੇਗਏ. ਧਾਰਮਿਕ ਸਿਖ੍ਯਾ ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬਾ ਸਰੂਪਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹੰਤ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਾਬਾ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਇਹ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਪੱਕਾ ਨਿੱਤਨੇਮੀ ਸੀ.#ਇਸ ਮਨੋਹਰ ਸ਼ਕਲ ਦੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ, ਪੜੋਸੀ ਰਈਸ, ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਅਹਿਲਕਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਦਿਲ ਉੱਪਰ ਆਪਣਾ ਸਨਮਾਨ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਇਹ ਫਾਰਸੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਪੰਜਾਬੀ ਹਿੰਦੀ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੜ੍ਹ ਲਿਖ ਸਕਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਮ ਨਾਲ ਫੈਸਲੇ ਲਿਖਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵੰਡ ਅਜੇਹੀ ਕਰ ਰੱਖੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਧਰਮ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਕੰਮ ਉੱਤਮ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਨਿਭਦੇ ਰਹਿਣ, ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਸਤਿਗੁਰੁ- ਦਿਆਲ ਅੱਗੇ ਅਰਦਾਸ ਸੀ ਕਿ ਮੈਥੋਂ ਆਪਣੇ ਫਰਜ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਪੂਰੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਮੈ ਹੋਰਨਾ ਲਈ ਸੁਖ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੋਵਾਂ.⁵#ਸਨ ੧੮੫੭ ਦੇ ਗਦਰ ਵੇਲੇ ਇਸ ਨੇ ਵਡੀ ਨਾਮਵਰੀ ਪਾਈ. ਆਪਣੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਦਿਲੇਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਿਖਾਈ. ਬਰਤਾਨੀਆ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਹਰ ਤਰਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਸੱਚੀ ਮਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਸਬੂਤ ਦਿੱਤਾ.⁶#ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਨੇ ਭੀ ਉਦਾਰ ਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ ਦਾ ਖਿਲਤ ਖਿਤਾਬ ਆਦਿ ਨਾਲ ਮਾਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਬਾਵਲ ਕਾਂਟੀ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਦਿੱਤਾ ਅਰ ਫੂਲਕੀਆਂ ਦੋ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਜੋ ਕਈ ਅਧਿਕਾਰ, (ਪ੍ਰਾਣਦੰਡ, ਮੁਤਬੰਨਾ ਕਰਨਾ, ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਮੁਆਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਦਖ਼ਲ ਨਾ ਹੋਣਾ) ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਮੰਗ ਰੱਖੇ ਸਨ, ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ.⁷#੧੬ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੬੦ ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ (Lord Canning) ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਨੇ ਅੰਬਾਲੇ ਦਰਬਾਰ ਕਰਕੇ ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ ਦਾ ਮਹਾਰਾਣੀ (Queen Victoria) ਵੱਲੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਭਾਵ ਬਾਬਤ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ.#ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ ਉੱਤਮ ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕਾਵ੍ਯਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ. ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਨੂੰ ਦਾਨ ਸਨਮਾਨ ਦੇਕੇ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਕਾਵ੍ਯਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹੇ. ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਨੇ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ ਇਉਂ ਕੀਤੀ ਹੈ:-#ਕਾਹੂੰ ਤੇ ਨ ਕਮ ਇਤਮਾਮ* ਹਰ ਕਾਮਨ ਮੇ#ਕਬਹੂ ਨ ਹੋਯ ਕਮ ਜਿਸ ਕੋ ਕਲਾਮ ਹੈ,#ਗ੍ਯਾਨ ਮੇ ਨ ਕਮ ਹਰਿਧ੍ਯਾਨ ਮੇ ਨ ਕਮ ਕਭੂੰ#ਦਾਨ ਮੇ ਨ ਕਮ ਔ ਨ ਕਮ ਧਨ ਧਾਮ ਹੈ,#ਗ੍ਵਾਲ ਕਵਿ ਤੇਜ ਮੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਮੇ ਨ ਕਮ ਕ੍ਯੋਂ ਹੂੰ#ਹੁਕਮ ਮੇ ਨ ਕਮ ਔ ਨ ਕਮ ਇੰਤਜਾਮ ਹੈ,#ਯਾਹੀ ਤੇ ਗਰੀਬ ਕੇ ਨਿਵਾਜ਼ ਗੁਰੁਦੇਵ ਜੂ ਨੈ#ਰਾਖ੍ਯੋ ਮਹਾਰਾਜ \"ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ\" ਨਾਮ ਹੈ.#ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੮੬੩ ਵਿੱਚ ਲਾਰਡ ਐਲਗਿਨ (Algin) ਨੇ ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦਾ ਮੈਂਬਰ ਥਾਪਿਆ, ਪਰ ਇਹ ਕਲਕੱਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਤਾਪ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਰਹਿਕੇ ੯. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੬੩ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਿਆ.#ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨਸਿੰਘ#ਮਾਈ ਮਾਨਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਨਾਭਾਪਤਿ ਦਾ ਛੋਟਾ ਪੁਤ੍ਰ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੮੪੨ (ਮਘ੍ਰ ਵਦੀ ੧੩. ਸੰਮਤ ੧੮੯੯) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ ਦੇ ਲਾਵਲਦ ਮਰਨ ਤੇ ਇਹ ੧੭. ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੮੬੪ ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਇਹ ਬਹੁਤ ਨਰਮਦਿਲ ਅਤੇ ਆਰਾਮਪਸੰਦ ਸੀ. ਇਸ ਤੇ ਕੁਸੰਗੀਆਂ ਦਾ ਇਤਨਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਰਾਜਪ੍ਰਬੰਧ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਦਾ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਾ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ. ੩੧ ਮਈ ਸਨ ੧੮੭੧ ਨੂੰ ਤਪਦਿੱਕ ਰੋਗ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾਭੇ ਹੋਇਆ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਹੀਰਾਸਿੰਘ#ਫੂਲਵੰਸ਼ੀ ਸਰਦਾਰ ਸੁੱਖਾਸਿੰਘ ਜੀ ਰਈਸ ਬਡਰੁੱਖਾਂ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ੬. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੮੦੦ (ਸਨ ੧੮੪੩) ਨੂੰ ਮਾਈ ਰਾਜਕੌਰ (ਸਰਦਾਰ ਬਾਸਾਵਾਸਿੰਘ ਜੀ ਬੋੜਾਵਾਲੀਏ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ) ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਬੱਡਰੁਖੀਂ ਹੋਇਆ. ਰਾਜਾ ਭਗਵਾਨਸਿੰਘ ਨਾਭਾਪਤਿ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਣ ਇਹ ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ੧੦. ਸੰਮਤ ੧੯੨੮ (੧੦ ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੮੭੧) ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਨੇ ਜਿਸ ਯੋਗ੍ਯ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਸੁਖ ਦਿੱਤਾ, ਉਹ ਦੂਜੇ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਉਦਾਹਰਣ ਰੂਪ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਆਪ ਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਨਾਲ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ. ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਸਕੂਲ ਖੋਲ੍ਹੇ, ਵਿਦ੍ਯਾਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਵਜੀਫੇ ਦਿੱਤੇ, ਮਕਾਲਿਫ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ \"ਸਿੱਖ ਰੀਲੀਜਨ\" ਕਿਤਾਬ ਲਿਖਣ ਲਈ ਭਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਖਾਲਸਾ ਕਾਲਿਜ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਪੈਰੀਂ ਕਰਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ.#ਖਾਸ ਰਾਜਧਾਨੀ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਯੇ ਖਰਚ ਕੇ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਫੌਜ ਨੂੰ ਯੋਗ੍ਯ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਬੇਅੰਤ ਧਨ ਖਰਚਿਆ.#ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਦੇ ਸਾਰੇ ਅਹੁਦੇਦਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਗੁਣ ਗਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕਸੁਰ ਸਨ.⁸#ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਜਾਤੀ ਖਰਚ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘੱਟ ਸਨ, ਉਹ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਨੂੰ ਪੂਜਾ ਦੀ ਇਮਾਨਤ ਸਮਝਦੇ ਸਨ. ਇਨਸਾਫ ਲਈ ਨਿੱਤ ਸਮਾਂ ਦਿੰਦੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾ ਰੋਕ ਟੋਕ ਹਰੇਕ ਆਦਮੀ ਪਹੁਚ ਸਕਦਾ ਸੀ.#ਆਪ ਦੇ ਘਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਕੌਰ ਰੱਲੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ੭. ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੮੮੩) (੧੮ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੮੩) ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਰਿਪੁਦਮਨਕੌਰ ਜੀ,⁹ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਾਹਿਬਾ ਜਸਮੇਰਕੌਰ ਲੋਂਗੋਵਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ੨੨ ਫੱਗੁਣ ਸੰਮਤ ੧੮੩੯ (੪ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੮੩) ਨੂੰ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨਸਿੰਘ ਜੀ ਪੈਦਾ ਹੋਏ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਨ ੧੮੭੯- ੯੦ ਦੇ ਅਫਗਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ, ਸਨ ੧੮੯੭ ਦੇ ਤੀਰਾਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਅਤੇ ਰੁਪਯੇ ਦੀ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਸਨ ੧੮੮੭ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦੀ ਸਲਾਮੀ ੧੧. ਤੋਪਾਂ ਤੋਂ ੧੩, ਅਤੇ ਸਨ ੧੮੯੮ ਵਿੱਚ ੧੫. ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਹੋ ਗਈ.#ਸਨ ੧੮੭੯ ਵਿੱਚ (ਜੀ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ), ਸਨ ੧੮੯੩ ਵਿੱਚ \"ਰਾਜਾਏ ਰਾਜਗਾਨ\" ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ, ਸਨ ੧੯੦੩ ਵਿੱਚ ਜੀ. ਸੀ. ਆਈ. ਈ. ਅਤੇ ੧੪ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਸਿੱਖ ਪਲਟਨ (King George’s own) ਦੇ ਕਰਨੈਲ ਹੋਏ.¹⁰ ਸਨ ੧੯੧੧ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਮੌਰੂਸੀ \"ਮਹਾਰਾਜਾ\" ਪਦਵੀ ਮਿਲੀ.#੧੧ ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੯੬੮ (੨੫ ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੯੧੧) ਨੂੰ ਬੈਰਾੜਵੰਸ਼ ਸਰਮੌਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਰਾਜਰਿਖੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਨਾਭੇ ਹੋਇਆ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨਸਿੰਘ#ਫੂਲਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਰ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨਾਭਾਪਤਿ ਦੇ ਘਰ ਸਰਦਾਰ ਅਣੋਖਸਿੰਘ ਲੌਂਗੋਵਾਲੀਏ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਾਣੀ ਜਸਮੇਰਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰੋਂ ੨੨ ਫੱਗੁਣ ਸੰਮਤ ੧੯੩੯ (੪ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੮੩) ਨੂੰ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਨਾਭੇ ਹੋਇਆ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦਾ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਸਭ ਤਰ੍ਹਾਂ ਲਾਇਕ ਬਣਾਇਆ.#੨੯ ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੯੫੮ ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਿਆਲਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਜਗਦੀਸ਼ਕੌਰ¹¹ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੨੩ ਅੱਸੂ ਸੰਮਤ ੧੯੬੪ (੮ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੯੦੭) ਨੂੰ ਬੀਬੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਕੌਰ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਲਸੀਆ ਰਵਿਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ੧੬. ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੯੨੫ ਨੂੰ ਹੋਈ.#ਸਨ ੧੯੦੬ ਤੋਂ ੮. ਤਕ ਟਿੱਕਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੀ ਲੈਜਿਸਲੇਟਿਵ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨਲ (aditional) ਮੈਂਬਰ ਰਹੇ. ਸਨ ੧੯੧੦ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ੨੨ ਜੂਨ ੧੯੧੧ ਨੂੰ H. M. ਜਾਰਜ ਪੰਜਮ ਦੀ ਤਾਜਪੋਸ਼ੀ ਵੇਲੇ ਵੈਸ੍ਟਮਿਨਸਟਰ ਏਬੀ (Westminister Abbey) ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਹੁੰਦਿਆਂ ਹੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#ਆਪ ੧੧. ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੯੬੮ (੨੪ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੯੭੨) ਨੂੰ ਨਾਭੇ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ, ਅਰ ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ੨੦. ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੯੧੨ ਨੂੰ ਮਸਨਦਨਸ਼ੀਨੀ ਦਾ ਖਿਲਤ ਮਿਲਿਆ. ਸਨ ੧੯੧੪ ਦੇ ਵਡੇ ਜੰਗ ਛਿੜਨ ਪੁਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕੀਤੀ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਲਈ ਗਈ, ਪਰ ਸਨ ੧੯੧੮ ਵਿੱਚ ਅਕਾਲ ਇਨਫੈਂਟਰੀ ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆਂ (Mesopotamia) ਭੇਜੀ ਗਈ, ਜਿਸ ਨੇ ਛੀ ਮਹੀਨੇ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦੁਰ ਕਰਨੈਲ ਬਚਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਮਾਣ ਹੇਠ ਬਹੁਤ ਚੰਗਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਨ ੧੯੧੭- ੧੮ ਵਿੱਚ ਕਈ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਜੰਗ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਅਨੇਕ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ. ਸਨ ੧੯੧੯ ਦੇ ਤੀਜੇ ਅਫਗ਼ਾਨ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਅਫਸਰਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ.#੧੦ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਮੇਜਰ ਸਰਦਾਰ ਪ੍ਰੇਮਸਿੰਘ ਰਾਇਪੁਰੀਏ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਸਰੋਜਨੀ ਦੇਵੀ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੫. ਅੱਸੂ ਸੰਮਤ ੧੯੭੬ (੨੧ ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੯੧੯) ਨੂੰ ਟਿੱਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ.#ਕਈ ਸ੍ਵਾਰਥੀ ਅਤੇ ਆਚਾਰ ਤੋਂ ਡਿਗੇ ਹੋਏ ਲੋਕ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪਿਆਰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਅਰ ਜੋ ਅਸਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਹਿਤੂ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਦੈਵਯੋਗ ਨਾਲ ਏਧਰੋਂ ਓਧਰੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੇ ਪਾਸ ਆ ਲੱਗੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਈ ਭਦ੍ਰਪੁਰੁਸਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਨਾਲ ਵ੍ਰਿਥਾ ਅਨੇਕ ਝਗੜੇ ਛਿੜ ਪਏ. ਇਹ ਮੁਆਮਲਾ ਇੱਥੋਂ ਤਕ ਵਧਿਆ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ੨੫ ਹਾੜ੍ਹ ਸੰਮਤ ੧੯੮੦ (੯ ਜੁਲਾਈ ਸਨ ੧੯੨੩) ਨੂੰ ਰਾਜ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰਨਾ ਪਿਆ. ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਮੁਕੱਰਰ ਹੋਕੇ ਦੇਹਰੇਦੂਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਵੱਲੋਂ ਆਗ੍ਯਾ ਹੋਈ. ਅਰ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ ਐਡਮਿਨਿਸਟ੍ਰੇਟਰ (administrator)¹² ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ.#੨੫ ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੯੮੩ (੬ ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੯੨੭) ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਦੁਬਾਰਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਨਾਉਂ ਗੁਰੁਚਰਨ ਸਿੰਘ ਬਦਲਿਆ.#੧੯ ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੯੨੮ ਨੂੰ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਇੱਕ ਐਲਾਨ ਨਿਕਲਿਆ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਿਪੁਦਮਨ ਸਿੰਘ (ਗੁਰੁਚਰਨਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੇ ਰਿਆਸਤ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰੇ ਹੋਣ ਦੀ ਪਰਵਾਨਗੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਨਹੀਂ ਹੋਈ, ਇਸ ਲਈ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਤਿੰਨ ਲੱਖ ਦੀ ਥਾਂ ਇੱਕ ਲੱਖ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਪਦਵੀ ਜਬਤ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਅਰ ਮਦਰਾਸ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕੋਡੇਕਾਨਲ¹³ ਸਰਕਾਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਵੇ.#੨੩ ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੯੨੮ ਨੂੰ ਗਵਰਨਰ ਜਨਰਲ ਦੇ ਏਜੈਂਟ ਨੇ ਦੇਹਰੇਦੂਨ ਪਹੁੰਚਕੇ ਟਿੱਕਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਮੁਰਾਸਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ ਨੇ ਨਾਭੇ ਦਾ ਮਹਾਰਾਜਾ ਮੰਨ ਲਿਆ ਹੈ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਮਹਾਰਾਣੀ ਸਰੋਜਨੀ ਦੇਵੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਦੇਹਰੇਦੂਨ ਰਹਿਂਦੇ ਅਤੇ ਸਿਖਯਾ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ.#ਰਿਆਸਤ ਨਾਭੇ ਦਾ ਰਕਬਾ ੯੬੮ ਵਰਗ ਮੀਲ ਹੈ. ਸਨ ੧੯੨੧ ਦੀ ਮਰਦੁਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਬਾਦੀ ੨੬੩, ੩੯੪ ਹੈ.#ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਦਰਜਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਚੌਥਾ ਹੈ. ਵਾਇਸਰਾਏ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਾਭੇ ਦੀ ਨਿਸ਼ਸਤ ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਹੇਠ ਹੈ, ਪਰ ਬਾਜ਼ਦੀਦ (return visit) ਜੀਂਦ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਰ ਸਲਾਮੀ ੧੩. ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਕੁੱਲ ਆਮਦਨ ੨੪੦੦੦੦੦ ਰੁਪਯਾ ਸਾਲਾਨਾ ਹੈ.#ਨਾਭੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ਇੱਕ ਮਿਡਲ ਗਰਲ ਸਕੂਲ, ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਛੀ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ਤੇਈਸ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ. ਨਾਭੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਸਿਵਲ ਹਾਸਪਿਟਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਫੌਜੀ ਹਸਪਤਾਲ ਹੈ. ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਡਿਸਪੈਨਸਰੀਆਂ ਹਨ. ਫੌਜ- ਅਕਾਲ ਇਨਫੈਂਟਰੀ (Infantry) ੪੫੦, ਪੁਲਿਸ ੪੧੫ ਹੈ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ- ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੈਸ (His Highness) ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੇ ਅਰਜਮੰਦ ਅ਼ਕ਼ੀਦਤ ਪੈਵੰਦ ਦੋਲਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ੀਆ ਬੈਰਾੜਵੰਸ਼ ਸ਼ਰਮੌਰ¹⁴ ਰਾਜਾਏ ਰਾਜਗਾਨ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸਿੰਘ ਮਾਲਵੇਂਦ੍ਰ ਬਹਾਦੁਰ.#ਨਾਭੇ ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ ਪੱਛੋਂ ਵੱਲ ਦੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ \"ਸਿਰੋਪਾਉ\" ਹੈ. ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਇਤਨੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਹਨ:-#(ੳ) ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਚੋਲਾ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਤਿਲੋਕ ਸਿੰਘ, ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰਕੇ ਭੇਜਿਆ. ਇਸ ਦੇ ਬਾਹਰ ਰੇਸ਼ਮੀ ਧਾਰੀਦਾਰ ਮਸਰੂ, ਅੰਦਰ ਮਲਾਗੀਰੀ ਰੇਸ਼ਮੀ ਵਸਤ੍ਰ ਹੈ.#(ਅ) ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਹੁਕਮਨਾਮਾ. ਇਹ ਅਸਲ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਪਟਿਆਲੇ ਹੈ, ਨਕਲ ਨਾਭੇ ਹੈ. ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਦਾ ਪਾਠ ਦੇਖੋ, ਤਿਲੋਕ ਸਿੰਘ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ.#(ੲ) ਦਸਤਾਰ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਜੰਗ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਈਂ ਬੁੱਧੂਸ਼ਾਹ ਸਢੌਰੇ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ.#(ਸ) ਦਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕੰਘਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਾਹੇ ਹੋਏ ਕੇਸ਼ ਹਨ.#(ਹ) ਦਸਤਾਰ ਨਾਲ ਕਰਦ, ਜੋ ਕਰੀਬ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਲੰਮੀ ਹੈ.#(ਕ) ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਸਤਾਂ ਨਾਲ ਜੋ ਬੁੱਧੂਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ. * ਇਹ ਚਾਰੇ ਵਸਤਾਂ (ਨੰ: ੲ, ਸ, ਹ, ਕ) ਸਾਂਈਂ ਬੁੱਧੂਸ਼ਾਹ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦਾ ਮਾਕੂਲ ਗੁਜ਼ਾਰਾ ਕਰਕੇ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਲੈ ਲਈਆਂ ਸਨ.#(ਖ) ਕੋਰੜਾ ਗੁਰੂ ਹਰਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ, ਇਸ ਦੀ ਡੰਡੀ ਬੈਂਤ ਦੀ ਹੈ.#(ਗ) ਤੇਗਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ.#(ਘ) ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਕਲਗੀਧਰ ਦਾ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਤਿਲੋਕਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਉਣ ਸਮੇਂ ਸੰਮਤ ੧੭੬੩ ਵਿੱਚ ਦਮਦਮੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ. ਇਸ ਦੇ ਇੱਕ ਤਰਫ ਪਾਠ ਹੈ- \"ਸ਼੍ਰੀ ਭਗੋਤੀ ਜੀ ਸਹਾਇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸ.\" ਦੂਜੀ ਤਰਫ ਹੈ- \"ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਦਸ.\"#(ਙ) ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ, ਜੋ ਬਡਰੁੱਖਿਆਂ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਜੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਨਾਭੇ ਲਿਆਏ, ਇਸ ਉੱਪਰ ਪਾਠ ਹੈ- \"ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਕੇ ਕਮਰ ਕੀ ਤਲਵਾਰ ਹੈਗੀ, ਬਧੇ ਦੇਗ ਤੇ, ਯਾ ਤੇਗ ਤੇ.\" ਕਬਜੇ ਪੁਰ ਪਾਠ ਹੈ- \"ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਰਬ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਇ.\"#(ਚ) ਤਲਵਾਰ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ, ਜੋ ਕਲ੍ਹਾਰਾਇ ਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਸੀ. ਇਹ ਕੋਟਲੇ ਵਾਲੇ ਨਵਾਬ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜਰੀਏ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤਸਿੰਘ ਨੂੰ ਮਿਲੀ. ਇਸ ਪੁਰ Genoa¹⁵ ਲਿਖਿਆ ਹੈ.#(ਛ) ਖੰਜਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ, ਜੋ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਕਮਰ ਸਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਪੁਰ ਪਾਠ ਹੈ-#\"ਸੰਮਤ ੧੭੪੧ ਸਤਿ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਪੁਰਖ ਜੀ ਸਹਾਇ।#ਤੁਹੀ ਖੜਗਧਾਰਾ ਤੁਹੀ ਬਾਢਵਾਰੀ।#ਤੁਹੀ ਤੀਰ ਤਰਵਾਰ ਕਾਤੀ ਕਟਾਰੀ।#ਹਲੱਬੀ ਜਨੱਬੀ ਮਗਰਬੀ ਤੁਹੀ ਹੈ।#ਨਿਹਾਰੋ ਜਹਾਂ ਆਪ ਠਾਢੀ ਵਹੀਂ ਹੈ।×××#(ਜ) ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਢਾਲੇ ਦੇ ਦੋ ਫੁੱਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪੁਰ ਦਸ ਅਵਤਾਰਾਂ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਹਨ.#(ਝ) ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਤੀਰ ਦੀ ਮੁਖੀ. ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇਉਂ ਹੈ:-#ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਆਨੰਦਪੁਰ ਇੱਕ ਸਿੰਮਲ ਦੇ ਬਿਰਛ ਵਿੱਚ ਤੀਰਾਂ ਦਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਉਹ ਬਿਰਛ ਕੁਝ ਵਰ੍ਹੇ ਵੀਤੇ ਹਨ ਕਿ ਸੁੱਕ ਕੇ ਡਿਘ ਪਿਆ. ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਮੁਖੀਆਂ ਲੱਭੀਆਂ, ਇੱਕ ਮੁਖੀ ਕੇਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਬਾ ਨਾਰਾਯਣ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹੰਤ ਡੇਰਾ ਬਾਬਾ ਅਜਾਪਾਲ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ.#(ਞ) ਇੱਕ ਪੁਸਤਕ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਰਿਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਪਾਠ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਪਤ੍ਰੇ ੩੦੦ ਹਨ. ਭਾਈ ਤਾਰਾਸਿੰਘ ਕਵੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਲਗੀਧਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕਵੀ ਜੀ ਨੂੰ ਦੋ ਹਜਾਰ ਨਕਦ ਅਤੇ ਦੋ ਸੌ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਦੇਕੇ ਇਹ ਪੁਸਤਕ ਲੈ ਲਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਨਾਭੇ ਦੇ ਲਹੌਰਾਂ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਬਾਬਾ ਅਜਾਪਾਲਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ।#੨. ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਤਸੀਲ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਬਾਣਾ ਲਾਲੜੂ ਵਿੱਚ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਘੱਗਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਪੁਰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਚੋਆਸਾਹਿਬ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਉਂਟੇ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਦਰਖਤਾਂ ਦੇ ਘਣੇ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਸੀਸ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨੂੰ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਸਿੱਖ ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਠਹਿਰਿਆ ਸੀ. ੫੧ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ੨੫ ਰੁਪਏ ਸਾਲਾਨਾ ਪਟਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ਹਨ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ।#੩. ਦੇਖੋ, ਨਾਭਾ ਜੀ."},{"id":40130,"word":"nwBwjI","wordUni":"ਨਾਭਾਜੀ","definition":"Bkumwlw dw krqw ie`k kiv, ijs dw jnm fUm vMS iv`c gvwlIXr Sihr sMmq 1600 iv`c hoieAw. ies dw Asl nwm nwrwXxdws hY. ieh AgRdws dw cylw vYs˜v swDu sI. ies ny 108 C`pX CMdW dI Bgqmwl sMmq 1642 Aqy 1680 dy ivckwr bxweI hY, ijs iv`c pRis`D BgqW dy nwm Aqy sMKyp nwl jIvn ivR`qWq hY, pr AYiqhwisk njr nwl ieh poQI kuJ BI mu`l nhIN rKdI. nwBw jI dI kivqw ieh hY¹:-#\"SMkr Suk snkwid kipl nwrd hnumwnw,#ivsvksyn pRhlwd bilru² BIsm jg jwnw,#Arjun DRüv AਁbrIs ivBIsx mihmw BwrI,#AnurwgI AkæUr sdw au`Dv AiDkwrI,#BgvqBgq auiCs˜ kI kIriq kihq sujwn,#hirpRswd rs sÍwd ky Bkœ ieqy prDwn.\"","definitionUni":"ਭਕੁਮਾਲਾ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਕਵਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਡੂਮ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਯਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਮਤ ੧੬੦੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਨਾਰਾਯਣਦਾਸ ਹੈ. ਇਹ ਅਗ੍ਰਦਾਸ ਦਾ ਚੇਲਾ ਵੈਸ੍ਨਵ ਸਾਧੁ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ੧੦੮ ਛੱਪਯ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲ ਸੰਮਤ ੧੬੪੨ ਅਤੇ ੧੬੮੦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਹੈ, ਪਰ ਐਤਿਹਾਸਿਕ ਨਜਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪੋਥੀ ਕੁਝ ਭੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਰਖਦੀ. ਨਾਭਾ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਹ ਹੈ¹:-#\"ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੁਕ ਸਨਕਾਦਿ ਕਪਿਲ ਨਾਰਦ ਹਨੁਮਾਨਾ,#ਵਿਸ੍ਵਕਸੇਨ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਬਲਿਰੁ² ਭੀਸਮ੍‍ ਜਗ ਜਾਨਾ,#ਅਰਜੁਨ ਧ੍ਰੁਵ ਅਁਬਰੀਸ ਵਿਭੀਸਣ ਮਹਿਮਾ ਭਾਰੀ,#ਅਨੁਰਾਗੀ ਅਕ਼ੂਰ ਸਦਾ ਉੱਧਵ ਅਧਿਕਾਰੀ,#ਭਗਵਤਭਗਤ ਉਛਿਸ੍ਨ ਕੀ ਕੀਰਤਿ ਕਹਿਤ ਸੁਜਾਨ,#ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦ ਰਸ ਸ੍ਵਾਦ ਕੇ ਭਕ੍ਤ ਇਤੇ ਪਰਧਾਨ.\""},{"id":40131,"word":"nwBwdws","wordUni":"ਨਾਭਾਦਾਸ","definition":"Bkumwlw dw krqw ie`k kiv, ijs dw jnm fUm vMS iv`c gvwlIXr Sihr sMmq 1600 iv`c hoieAw. ies dw Asl nwm nwrwXxdws hY. ieh AgRdws dw cylw vYs˜v swDu sI. ies ny 108 C`pX CMdW dI Bgqmwl sMmq 1642 Aqy 1680 dy ivckwr bxweI hY, ijs iv`c pRis`D BgqW dy nwm Aqy sMKyp nwl jIvn ivR`qWq hY, pr AYiqhwisk njr nwl ieh poQI kuJ BI mu`l nhIN rKdI. nwBw jI dI kivqw ieh hY¹:-#\"SMkr Suk snkwid kipl nwrd hnumwnw,#ivsvksyn pRhlwd bilru² BIsm jg jwnw,#Arjun DRüv AਁbrIs ivBIsx mihmw BwrI,#AnurwgI AkæUr sdw au`Dv AiDkwrI,#BgvqBgq auiCs˜ kI kIriq kihq sujwn,#hirpRswd rs sÍwd ky Bkœ ieqy prDwn.\"","definitionUni":"ਭਕੁਮਾਲਾ ਦਾ ਕਰਤਾ ਇੱਕ ਕਵਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਡੂਮ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਵਾਲੀਯਰ ਸ਼ਹਿਰ ਸੰਮਤ ੧੬੦੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਨਾਰਾਯਣਦਾਸ ਹੈ. ਇਹ ਅਗ੍ਰਦਾਸ ਦਾ ਚੇਲਾ ਵੈਸ੍ਨਵ ਸਾਧੁ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ੧੦੮ ਛੱਪਯ ਛੰਦਾਂ ਦੀ ਭਗਤਮਾਲ ਸੰਮਤ ੧੬੪੨ ਅਤੇ ੧੬੮੦ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਬਣਾਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਸੰਖੇਪ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਹੈ, ਪਰ ਐਤਿਹਾਸਿਕ ਨਜਰ ਨਾਲ ਇਹ ਪੋਥੀ ਕੁਝ ਭੀ ਮੁੱਲ ਨਹੀਂ ਰਖਦੀ. ਨਾਭਾ ਜੀ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਹ ਹੈ¹:-#\"ਸ਼ੰਕਰ ਸ਼ੁਕ ਸਨਕਾਦਿ ਕਪਿਲ ਨਾਰਦ ਹਨੁਮਾਨਾ,#ਵਿਸ੍ਵਕਸੇਨ ਪ੍ਰਹਲਾਦ ਬਲਿਰੁ² ਭੀਸਮ੍‍ ਜਗ ਜਾਨਾ,#ਅਰਜੁਨ ਧ੍ਰੁਵ ਅਁਬਰੀਸ ਵਿਭੀਸਣ ਮਹਿਮਾ ਭਾਰੀ,#ਅਨੁਰਾਗੀ ਅਕ਼ੂਰ ਸਦਾ ਉੱਧਵ ਅਧਿਕਾਰੀ,#ਭਗਵਤਭਗਤ ਉਛਿਸ੍ਨ ਕੀ ਕੀਰਤਿ ਕਹਿਤ ਸੁਜਾਨ,#ਹਰਿਪ੍ਰਸਾਦ ਰਸ ਸ੍ਵਾਦ ਕੇ ਭਕ੍ਤ ਇਤੇ ਪਰਧਾਨ.\""},{"id":40151,"word":"nwmdy","wordUni":"ਨਾਮਦੇ","definition":"bMbeI dy ielw ijlwsqwrw iv`c nrsIbWmnI gRwm iv`c dwmSytI CIpy शिल्पिन् dy Gr gonwbweI dy audr qoN sMmq 1328 iv` nwmdyv jI dw jnm hoieAw ienHW dI SwdI goibMdSytI dI bytI rwjwbweI nwl hoeI ijs qoN cwr puqR nwrwXx mhwdyv goivMd iv`Tl Aqy ie`k bytI ilMbw bweI aupjy nwmdyv jI dI pihlI AvsQw iSv Aqy ivsnu dI pUjw iv`c vIqI pr ivSobw Kycr Aqy gÎwndyv Awidk gÎwnIAW dI sMgiq nwl ienHW ƒ AwqmgÎwn dI pRwpqI hoeI nwmdyv jI dI aumr dw vfw ih`sw pMfrpur puMfrIpur iv`c jo ijlw Solwpur iv`c hY vIiqAw Aqy ausy QW sMmq 1408 iv`c dyhWq hoieAw dyKo, AONFI mrwTI mhwrwstR Bwsw iv`c nwmdyv jI dy bhuq pd pwey jWdy hn jo \"ABMg\" krky pRis`D hn krqwr dy sB nwmW iv¤coN bhuq pÎwrw nwm ienHW dI rsnw qy \"iv`Tl\" rihMdw sI, ijs dI vÎwKÎw \"bITl\" Sbd pur kIqI geI hY.#dySwtn krdy hoey ie`k bwr ieh mhwqmw pMjwb iv`c BI pDwry hn, Ar aunHW dI Xwdgwr dy keI AsQwn pwey jWdy hn, ijnHW iv¤coN isromix GuMmx (ijlw gurdwspur) iv`c hY, jo srdwr j`sw isMG rwmgVHIey ny bxvwieAw hY. au¤Qy hr swl 2. mwG ƒ BwrI mylw huMdw hY. mMidr dy pujwrI Aqy pRcwrkW dI sMgÎw bwvy hY.#nwmdyv jI ie`k vwr muhæMmd quZlkæ muqA`sb id`lIpiq dy pMjy iv`c BI Psgey sn, pr krqwr dI ikRpw nwl Cutkwrw hoieAw.#nwBw jI ny Bgqml iv`c nwmdyv jI dw jIvn hor qrW iliKAw hY, pr mhwrwstR dyS dy ivdÍwnW dw lyK sB qoN vDky pRmwx XogÎ hY. nwmdyv jI dI bwxI SRI gurU gRMQ swihb iv`c drj hY.#\"nwmdyau iqRlocn kbIr dwsro.\" (gUj mÚ 5)#\"nwmdyA pRIiq lgI hir syqI.\" (sUhI mÚ 4)#\"nwmdyie ismrnu kir jwnw.\" (iblw nwmdyv)#\"nwmdyv hirjIau bsih sMig.\" (bsM AÚ mÚ 5)","definitionUni":"ਬੰਬਈ ਦੇ ਇਲਾ ਜਿਲਾਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਨਰਸੀਬਾਂਮਨੀ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਮਸ਼ੇਟੀ ਛੀਪੇ शिल्पिन् ਦੇ ਘਰ ਗੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੩੨੮ ਵਿੱ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੋਬਿੰਦਸ਼ੇਟੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰਾਜਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਠਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਲਿੰਬਾ ਬਾਈ ਉਪਜੇ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀਤੀ ਪਰ ਵਿਸ਼ੋਬਾ ਖੇਚਰ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਦੇਵ ਆਦਿਕ ਗ੍ਯਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਡਰਪੁਰ ਪੁੰਡਰੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਿਲਾ ਸ਼ੋਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਸੰਮਤ ੧੪੦੮ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖੋ, ਔਂਢੀ ਮਰਾਠੀ ਮਹਾਰਾਸ੍ਟ੍ਰ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ \"ਅਭੰਗ\" ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰਾ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਨਾ ਤੇ \"ਵਿੱਠਲ\" ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ \"ਬੀਠਲ\" ਸ਼ਬਦ ਪੁਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.#ਦੇਸ਼ਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਾਰ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰੋਮਣਿ ਘੁੰਮਣ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ੨. ਮਾਘ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ ਬਾਵੇ ਹੈ.#ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਤੁਗ਼ਲਕ਼ ਮੁਤਅੱਸਬ ਦਿੱਲੀਪਤਿ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਫਸਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਇਆ.#ਨਾਭਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤਮਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਸਟ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ.#\"ਨਾਮਦੇਉ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਕਬੀਰ ਦਾਸਰੋ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫)#\"ਨਾਮਦੇਅ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗੀ ਹਰਿ ਸੇਤੀ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੪)#\"ਨਾਮਦੇਇ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਜਾਨਾ.\" (ਬਿਲਾ ਨਾਮਦੇਵ)#\"ਨਾਮਦੇਵ ਹਰਿਜੀਉ ਬਸਹਿ ਸੰਗਿ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫)"},{"id":40152,"word":"nwmdyau","wordUni":"ਨਾਮਦੇਉ","definition":"bMbeI dy ielw ijlwsqwrw iv`c nrsIbWmnI gRwm iv`c dwmSytI CIpy शिल्पिन् dy Gr gonwbweI dy audr qoN sMmq 1328 iv` nwmdyv jI dw jnm hoieAw ienHW dI SwdI goibMdSytI dI bytI rwjwbweI nwl hoeI ijs qoN cwr puqR nwrwXx mhwdyv goivMd iv`Tl Aqy ie`k bytI ilMbw bweI aupjy nwmdyv jI dI pihlI AvsQw iSv Aqy ivsnu dI pUjw iv`c vIqI pr ivSobw Kycr Aqy gÎwndyv Awidk gÎwnIAW dI sMgiq nwl ienHW ƒ AwqmgÎwn dI pRwpqI hoeI nwmdyv jI dI aumr dw vfw ih`sw pMfrpur puMfrIpur iv`c jo ijlw Solwpur iv`c hY vIiqAw Aqy ausy QW sMmq 1408 iv`c dyhWq hoieAw dyKo, AONFI mrwTI mhwrwstR Bwsw iv`c nwmdyv jI dy bhuq pd pwey jWdy hn jo \"ABMg\" krky pRis`D hn krqwr dy sB nwmW iv¤coN bhuq pÎwrw nwm ienHW dI rsnw qy \"iv`Tl\" rihMdw sI, ijs dI vÎwKÎw \"bITl\" Sbd pur kIqI geI hY.#dySwtn krdy hoey ie`k bwr ieh mhwqmw pMjwb iv`c BI pDwry hn, Ar aunHW dI Xwdgwr dy keI AsQwn pwey jWdy hn, ijnHW iv¤coN isromix GuMmx (ijlw gurdwspur) iv`c hY, jo srdwr j`sw isMG rwmgVHIey ny bxvwieAw hY. au¤Qy hr swl 2. mwG ƒ BwrI mylw huMdw hY. mMidr dy pujwrI Aqy pRcwrkW dI sMgÎw bwvy hY.#nwmdyv jI ie`k vwr muhæMmd quZlkæ muqA`sb id`lIpiq dy pMjy iv`c BI Psgey sn, pr krqwr dI ikRpw nwl Cutkwrw hoieAw.#nwBw jI ny Bgqml iv`c nwmdyv jI dw jIvn hor qrW iliKAw hY, pr mhwrwstR dyS dy ivdÍwnW dw lyK sB qoN vDky pRmwx XogÎ hY. nwmdyv jI dI bwxI SRI gurU gRMQ swihb iv`c drj hY.#\"nwmdyau iqRlocn kbIr dwsro.\" (gUj mÚ 5)#\"nwmdyA pRIiq lgI hir syqI.\" (sUhI mÚ 4)#\"nwmdyie ismrnu kir jwnw.\" (iblw nwmdyv)#\"nwmdyv hirjIau bsih sMig.\" (bsM AÚ mÚ 5)","definitionUni":"ਬੰਬਈ ਦੇ ਇਲਾ ਜਿਲਾਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਨਰਸੀਬਾਂਮਨੀ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਮਸ਼ੇਟੀ ਛੀਪੇ शिल्पिन् ਦੇ ਘਰ ਗੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੩੨੮ ਵਿੱ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੋਬਿੰਦਸ਼ੇਟੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰਾਜਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਠਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਲਿੰਬਾ ਬਾਈ ਉਪਜੇ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀਤੀ ਪਰ ਵਿਸ਼ੋਬਾ ਖੇਚਰ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਦੇਵ ਆਦਿਕ ਗ੍ਯਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਡਰਪੁਰ ਪੁੰਡਰੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਿਲਾ ਸ਼ੋਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਸੰਮਤ ੧੪੦੮ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖੋ, ਔਂਢੀ ਮਰਾਠੀ ਮਹਾਰਾਸ੍ਟ੍ਰ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ \"ਅਭੰਗ\" ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰਾ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਨਾ ਤੇ \"ਵਿੱਠਲ\" ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ \"ਬੀਠਲ\" ਸ਼ਬਦ ਪੁਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.#ਦੇਸ਼ਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਾਰ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰੋਮਣਿ ਘੁੰਮਣ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ੨. ਮਾਘ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ ਬਾਵੇ ਹੈ.#ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਤੁਗ਼ਲਕ਼ ਮੁਤਅੱਸਬ ਦਿੱਲੀਪਤਿ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਫਸਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਇਆ.#ਨਾਭਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤਮਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਸਟ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ.#\"ਨਾਮਦੇਉ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਕਬੀਰ ਦਾਸਰੋ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫)#\"ਨਾਮਦੇਅ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗੀ ਹਰਿ ਸੇਤੀ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੪)#\"ਨਾਮਦੇਇ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਜਾਨਾ.\" (ਬਿਲਾ ਨਾਮਦੇਵ)#\"ਨਾਮਦੇਵ ਹਰਿਜੀਉ ਬਸਹਿ ਸੰਗਿ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫)"},{"id":40153,"word":"nwmdyA","wordUni":"ਨਾਮਦੇਅ","definition":"bMbeI dy ielw ijlwsqwrw iv`c nrsIbWmnI gRwm iv`c dwmSytI CIpy शिल्पिन् dy Gr gonwbweI dy audr qoN sMmq 1328 iv` nwmdyv jI dw jnm hoieAw ienHW dI SwdI goibMdSytI dI bytI rwjwbweI nwl hoeI ijs qoN cwr puqR nwrwXx mhwdyv goivMd iv`Tl Aqy ie`k bytI ilMbw bweI aupjy nwmdyv jI dI pihlI AvsQw iSv Aqy ivsnu dI pUjw iv`c vIqI pr ivSobw Kycr Aqy gÎwndyv Awidk gÎwnIAW dI sMgiq nwl ienHW ƒ AwqmgÎwn dI pRwpqI hoeI nwmdyv jI dI aumr dw vfw ih`sw pMfrpur puMfrIpur iv`c jo ijlw Solwpur iv`c hY vIiqAw Aqy ausy QW sMmq 1408 iv`c dyhWq hoieAw dyKo, AONFI mrwTI mhwrwstR Bwsw iv`c nwmdyv jI dy bhuq pd pwey jWdy hn jo \"ABMg\" krky pRis`D hn krqwr dy sB nwmW iv¤coN bhuq pÎwrw nwm ienHW dI rsnw qy \"iv`Tl\" rihMdw sI, ijs dI vÎwKÎw \"bITl\" Sbd pur kIqI geI hY.#dySwtn krdy hoey ie`k bwr ieh mhwqmw pMjwb iv`c BI pDwry hn, Ar aunHW dI Xwdgwr dy keI AsQwn pwey jWdy hn, ijnHW iv¤coN isromix GuMmx (ijlw gurdwspur) iv`c hY, jo srdwr j`sw isMG rwmgVHIey ny bxvwieAw hY. au¤Qy hr swl 2. mwG ƒ BwrI mylw huMdw hY. mMidr dy pujwrI Aqy pRcwrkW dI sMgÎw bwvy hY.#nwmdyv jI ie`k vwr muhæMmd quZlkæ muqA`sb id`lIpiq dy pMjy iv`c BI Psgey sn, pr krqwr dI ikRpw nwl Cutkwrw hoieAw.#nwBw jI ny Bgqml iv`c nwmdyv jI dw jIvn hor qrW iliKAw hY, pr mhwrwstR dyS dy ivdÍwnW dw lyK sB qoN vDky pRmwx XogÎ hY. nwmdyv jI dI bwxI SRI gurU gRMQ swihb iv`c drj hY.#\"nwmdyau iqRlocn kbIr dwsro.\" (gUj mÚ 5)#\"nwmdyA pRIiq lgI hir syqI.\" (sUhI mÚ 4)#\"nwmdyie ismrnu kir jwnw.\" (iblw nwmdyv)#\"nwmdyv hirjIau bsih sMig.\" (bsM AÚ mÚ 5)","definitionUni":"ਬੰਬਈ ਦੇ ਇਲਾ ਜਿਲਾਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਨਰਸੀਬਾਂਮਨੀ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਮਸ਼ੇਟੀ ਛੀਪੇ शिल्पिन् ਦੇ ਘਰ ਗੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੩੨੮ ਵਿੱ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੋਬਿੰਦਸ਼ੇਟੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰਾਜਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਠਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਲਿੰਬਾ ਬਾਈ ਉਪਜੇ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀਤੀ ਪਰ ਵਿਸ਼ੋਬਾ ਖੇਚਰ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਦੇਵ ਆਦਿਕ ਗ੍ਯਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਡਰਪੁਰ ਪੁੰਡਰੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਿਲਾ ਸ਼ੋਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਸੰਮਤ ੧੪੦੮ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖੋ, ਔਂਢੀ ਮਰਾਠੀ ਮਹਾਰਾਸ੍ਟ੍ਰ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ \"ਅਭੰਗ\" ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰਾ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਨਾ ਤੇ \"ਵਿੱਠਲ\" ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ \"ਬੀਠਲ\" ਸ਼ਬਦ ਪੁਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.#ਦੇਸ਼ਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਾਰ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰੋਮਣਿ ਘੁੰਮਣ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ੨. ਮਾਘ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ ਬਾਵੇ ਹੈ.#ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਤੁਗ਼ਲਕ਼ ਮੁਤਅੱਸਬ ਦਿੱਲੀਪਤਿ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਫਸਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਇਆ.#ਨਾਭਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤਮਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਸਟ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ.#\"ਨਾਮਦੇਉ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਕਬੀਰ ਦਾਸਰੋ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫)#\"ਨਾਮਦੇਅ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗੀ ਹਰਿ ਸੇਤੀ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੪)#\"ਨਾਮਦੇਇ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਜਾਨਾ.\" (ਬਿਲਾ ਨਾਮਦੇਵ)#\"ਨਾਮਦੇਵ ਹਰਿਜੀਉ ਬਸਹਿ ਸੰਗਿ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫)"},{"id":40154,"word":"nwmdyie","wordUni":"ਨਾਮਦੇਇ","definition":"bMbeI dy ielw ijlwsqwrw iv`c nrsIbWmnI gRwm iv`c dwmSytI CIpy शिल्पिन् dy Gr gonwbweI dy audr qoN sMmq 1328 iv` nwmdyv jI dw jnm hoieAw ienHW dI SwdI goibMdSytI dI bytI rwjwbweI nwl hoeI ijs qoN cwr puqR nwrwXx mhwdyv goivMd iv`Tl Aqy ie`k bytI ilMbw bweI aupjy nwmdyv jI dI pihlI AvsQw iSv Aqy ivsnu dI pUjw iv`c vIqI pr ivSobw Kycr Aqy gÎwndyv Awidk gÎwnIAW dI sMgiq nwl ienHW ƒ AwqmgÎwn dI pRwpqI hoeI nwmdyv jI dI aumr dw vfw ih`sw pMfrpur puMfrIpur iv`c jo ijlw Solwpur iv`c hY vIiqAw Aqy ausy QW sMmq 1408 iv`c dyhWq hoieAw dyKo, AONFI mrwTI mhwrwstR Bwsw iv`c nwmdyv jI dy bhuq pd pwey jWdy hn jo \"ABMg\" krky pRis`D hn krqwr dy sB nwmW iv¤coN bhuq pÎwrw nwm ienHW dI rsnw qy \"iv`Tl\" rihMdw sI, ijs dI vÎwKÎw \"bITl\" Sbd pur kIqI geI hY.#dySwtn krdy hoey ie`k bwr ieh mhwqmw pMjwb iv`c BI pDwry hn, Ar aunHW dI Xwdgwr dy keI AsQwn pwey jWdy hn, ijnHW iv¤coN isromix GuMmx (ijlw gurdwspur) iv`c hY, jo srdwr j`sw isMG rwmgVHIey ny bxvwieAw hY. au¤Qy hr swl 2. mwG ƒ BwrI mylw huMdw hY. mMidr dy pujwrI Aqy pRcwrkW dI sMgÎw bwvy hY.#nwmdyv jI ie`k vwr muhæMmd quZlkæ muqA`sb id`lIpiq dy pMjy iv`c BI Psgey sn, pr krqwr dI ikRpw nwl Cutkwrw hoieAw.#nwBw jI ny Bgqml iv`c nwmdyv jI dw jIvn hor qrW iliKAw hY, pr mhwrwstR dyS dy ivdÍwnW dw lyK sB qoN vDky pRmwx XogÎ hY. nwmdyv jI dI bwxI SRI gurU gRMQ swihb iv`c drj hY.#\"nwmdyau iqRlocn kbIr dwsro.\" (gUj mÚ 5)#\"nwmdyA pRIiq lgI hir syqI.\" (sUhI mÚ 4)#\"nwmdyie ismrnu kir jwnw.\" (iblw nwmdyv)#\"nwmdyv hirjIau bsih sMig.\" (bsM AÚ mÚ 5)","definitionUni":"ਬੰਬਈ ਦੇ ਇਲਾ ਜਿਲਾਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਨਰਸੀਬਾਂਮਨੀ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਮਸ਼ੇਟੀ ਛੀਪੇ शिल्पिन् ਦੇ ਘਰ ਗੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੩੨੮ ਵਿੱ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੋਬਿੰਦਸ਼ੇਟੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰਾਜਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਠਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਲਿੰਬਾ ਬਾਈ ਉਪਜੇ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀਤੀ ਪਰ ਵਿਸ਼ੋਬਾ ਖੇਚਰ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਦੇਵ ਆਦਿਕ ਗ੍ਯਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਡਰਪੁਰ ਪੁੰਡਰੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਿਲਾ ਸ਼ੋਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਸੰਮਤ ੧੪੦੮ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖੋ, ਔਂਢੀ ਮਰਾਠੀ ਮਹਾਰਾਸ੍ਟ੍ਰ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ \"ਅਭੰਗ\" ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰਾ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਨਾ ਤੇ \"ਵਿੱਠਲ\" ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ \"ਬੀਠਲ\" ਸ਼ਬਦ ਪੁਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.#ਦੇਸ਼ਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਾਰ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰੋਮਣਿ ਘੁੰਮਣ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ੨. ਮਾਘ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ ਬਾਵੇ ਹੈ.#ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਤੁਗ਼ਲਕ਼ ਮੁਤਅੱਸਬ ਦਿੱਲੀਪਤਿ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਫਸਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਇਆ.#ਨਾਭਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤਮਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਸਟ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ.#\"ਨਾਮਦੇਉ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਕਬੀਰ ਦਾਸਰੋ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫)#\"ਨਾਮਦੇਅ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗੀ ਹਰਿ ਸੇਤੀ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੪)#\"ਨਾਮਦੇਇ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਜਾਨਾ.\" (ਬਿਲਾ ਨਾਮਦੇਵ)#\"ਨਾਮਦੇਵ ਹਰਿਜੀਉ ਬਸਹਿ ਸੰਗਿ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫)"},{"id":40155,"word":"nwmdyv","wordUni":"ਨਾਮਦੇਵ","definition":"bMbeI dy ielw ijlwsqwrw iv`c nrsIbWmnI gRwm iv`c dwmSytI CIpy शिल्पिन् dy Gr gonwbweI dy audr qoN sMmq 1328 iv` nwmdyv jI dw jnm hoieAw ienHW dI SwdI goibMdSytI dI bytI rwjwbweI nwl hoeI ijs qoN cwr puqR nwrwXx mhwdyv goivMd iv`Tl Aqy ie`k bytI ilMbw bweI aupjy nwmdyv jI dI pihlI AvsQw iSv Aqy ivsnu dI pUjw iv`c vIqI pr ivSobw Kycr Aqy gÎwndyv Awidk gÎwnIAW dI sMgiq nwl ienHW ƒ AwqmgÎwn dI pRwpqI hoeI nwmdyv jI dI aumr dw vfw ih`sw pMfrpur puMfrIpur iv`c jo ijlw Solwpur iv`c hY vIiqAw Aqy ausy QW sMmq 1408 iv`c dyhWq hoieAw dyKo, AONFI mrwTI mhwrwstR Bwsw iv`c nwmdyv jI dy bhuq pd pwey jWdy hn jo \"ABMg\" krky pRis`D hn krqwr dy sB nwmW iv¤coN bhuq pÎwrw nwm ienHW dI rsnw qy \"iv`Tl\" rihMdw sI, ijs dI vÎwKÎw \"bITl\" Sbd pur kIqI geI hY.#dySwtn krdy hoey ie`k bwr ieh mhwqmw pMjwb iv`c BI pDwry hn, Ar aunHW dI Xwdgwr dy keI AsQwn pwey jWdy hn, ijnHW iv¤coN isromix GuMmx (ijlw gurdwspur) iv`c hY, jo srdwr j`sw isMG rwmgVHIey ny bxvwieAw hY. au¤Qy hr swl 2. mwG ƒ BwrI mylw huMdw hY. mMidr dy pujwrI Aqy pRcwrkW dI sMgÎw bwvy hY.#nwmdyv jI ie`k vwr muhæMmd quZlkæ muqA`sb id`lIpiq dy pMjy iv`c BI Psgey sn, pr krqwr dI ikRpw nwl Cutkwrw hoieAw.#nwBw jI ny Bgqml iv`c nwmdyv jI dw jIvn hor qrW iliKAw hY, pr mhwrwstR dyS dy ivdÍwnW dw lyK sB qoN vDky pRmwx XogÎ hY. nwmdyv jI dI bwxI SRI gurU gRMQ swihb iv`c drj hY.#\"nwmdyau iqRlocn kbIr dwsro.\" (gUj mÚ 5)#\"nwmdyA pRIiq lgI hir syqI.\" (sUhI mÚ 4)#\"nwmdyie ismrnu kir jwnw.\" (iblw nwmdyv)#\"nwmdyv hirjIau bsih sMig.\" (bsM AÚ mÚ 5)","definitionUni":"ਬੰਬਈ ਦੇ ਇਲਾ ਜਿਲਾਸਤਾਰਾ ਵਿੱਚ ਨਰਸੀਬਾਂਮਨੀ ਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦਾਮਸ਼ੇਟੀ ਛੀਪੇ शिल्पिन् ਦੇ ਘਰ ਗੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੩੨੮ ਵਿੱ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਗੋਬਿੰਦਸ਼ੇਟੀ ਦੀ ਬੇਟੀ ਰਾਜਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜਿਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਪੁਤ੍ਰ ਨਾਰਾਯਣ ਮਹਾਦੇਵ ਗੋਵਿੰਦ ਵਿੱਠਲ ਅਤੇ ਇੱਕ ਬੇਟੀ ਲਿੰਬਾ ਬਾਈ ਉਪਜੇ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਅਵਸਥਾ ਸ਼ਿਵ ਅਤੇ ਵਿਸਨੁ ਦੀ ਪੂਜਾ ਵਿੱਚ ਵੀਤੀ ਪਰ ਵਿਸ਼ੋਬਾ ਖੇਚਰ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਦੇਵ ਆਦਿਕ ਗ੍ਯਾਨੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਈ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਉਮਰ ਦਾ ਵਡਾ ਹਿੱਸਾ ਪੰਡਰਪੁਰ ਪੁੰਡਰੀਪੁਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਜਿਲਾ ਸ਼ੋਲਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ ਵੀਤਿਆ ਅਤੇ ਉਸੇ ਥਾਂ ਸੰਮਤ ੧੪੦੮ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ ਦੇਖੋ, ਔਂਢੀ ਮਰਾਠੀ ਮਹਾਰਾਸ੍ਟ੍ਰ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਬਹੁਤ ਪਦ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ \"ਅਭੰਗ\" ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸਭ ਨਾਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਪ੍ਯਾਰਾ ਨਾਮ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਸਨਾ ਤੇ \"ਵਿੱਠਲ\" ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾ \"ਬੀਠਲ\" ਸ਼ਬਦ ਪੁਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ.#ਦੇਸ਼ਾਟਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਬਾਰ ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਭੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ, ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਦੇ ਕਈ ਅਸਥਾਨ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਿਰੋਮਣਿ ਘੁੰਮਣ (ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਨੇ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਉੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ੨. ਮਾਘ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ ਬਾਵੇ ਹੈ.#ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਤੁਗ਼ਲਕ਼ ਮੁਤਅੱਸਬ ਦਿੱਲੀਪਤਿ ਦੇ ਪੰਜੇ ਵਿੱਚ ਭੀ ਫਸਗਏ ਸਨ, ਪਰ ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਛੁਟਕਾਰਾ ਹੋਇਆ.#ਨਾਭਾ ਜੀ ਨੇ ਭਗਤਮਲ ਵਿੱਚ ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਹੋਰ ਤਰਾਂ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਸਟ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦਾ ਲੇਖ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. ਨਾਮਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ.#\"ਨਾਮਦੇਉ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ ਕਬੀਰ ਦਾਸਰੋ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫)#\"ਨਾਮਦੇਅ ਪ੍ਰੀਤਿ ਲਗੀ ਹਰਿ ਸੇਤੀ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੪)#\"ਨਾਮਦੇਇ ਸਿਮਰਨੁ ਕਰਿ ਜਾਨਾ.\" (ਬਿਲਾ ਨਾਮਦੇਵ)#\"ਨਾਮਦੇਵ ਹਰਿਜੀਉ ਬਸਹਿ ਸੰਗਿ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੫)"},{"id":40193,"word":"nwrd","wordUni":"ਨਾਰਦ","definition":"ie`k. irKI ijs ny irgvyd dy keI mMqR rcy hn. irgvyd iv`c iliKAw hY ik ieh knÍ vMS iv¤coN sI. ie`k hor QW qy iliKAw hY ik ieh bRhmw dy msqk iv¤coN auqpMn hoieAw sI. ivsnupurwx iv`c iliKAw hY ik ieh kSÎp dw puqR sI. mhwBwrq Aqy hor keI purwxW iv`c iliKAw hY ik nwrd ny dk dI isRis†rcnw iv`c jd ivGn pwieAw, qd dk ny ies ƒ srwp dy id`qw ik jwh, qUM Pyr iksy iesqRI dy audr iv`c pYky muV jnm lY. ies pur bRhmw ny dk dIAW imMnqW kIqIAW, qW dk ny ieh g`l mMn leI ik nwrd, bRhmw Aqy dk dI ie`k lVkI dy sMXog nwl jnm ley. eys leI eys ƒ \"bRwmH\" Aqy \"dyvbRhmw\" AwKdy hn. nwrd gMDrv AQvw sÍrgIX rwgIAW iv`c sB qoN mohrI sI. ieh ie`k vwr pwqwl iv`c BI igAw, Aqy au¤QoN dw hwl dyKky vfw pRsMn hoieAw.#ies dw ikRsn jI dI kQw nwl BI sMbMD dsdy hn ik ies ny kMs ƒ ivsnu dw Avqwr hoxw d`isAw sI Aqy kMs ƒ smJwieAw sI ik dyvkI dy grB iv¤coN aupjy bwlk qoN qyrw nwS hovygw, ijs pUr kMs ny dyvkI dy bwlk mwry.#nwrd dy rcyhoey pMcrwqR iv`c iliKAw hY ik bRhmw ny Awpxy puqR nwrd ƒ ikhw ik ivAwh kr lvy, pr nwrd ny ikhw ik myrw ipqw JUTw gurU hY Aqy ikRsn dw aupwsk hoxw hI is`DI dw kwrx hY. bRhmw ny nwrd ƒ srwp dy id`qw ik jwh, qUM hr vyly Bog iblws iv`c lgw rhyN Aqy iesqRIAW dy ADIn hovyN. ies pUr nwrd ny bRhmw ƒ srwp dy id`qw ik jwh, qUM AwpxI puqRI nwl rmx kryN Aqy lok qyrI pUjw nw krn. \"nwrd muin jn suk ibAws.\" (gau iQqI mÚ 5)#2. nwrd dI bwbq ieh BI pRis`D hY ik Eh eyDr EDr dUqI lwky JgVy KVy kr idMdw hY, ies leI lok cuZl Aqy i&swdI AwdmI ƒ nwrd kihky bulwauNdy hn, \"nwrd, kry KuAwrI.\" (bsM AÚ mÚ 1)#3. m¤ky dI gosit iv`c lyK hY ik nwrd nwm SYqwn dw hY, XQw-#\"nwrd SYqwn ky hvwly, krIAihNgy.\"#\"nwrdu nwcY kwilkw Bwau.\" (Awsw mÚ 1)","definitionUni":"ਇੱਕ. ਰਿਖੀ ਜਿਸ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਦੇ ਕਈ ਮੰਤ੍ਰ ਰਚੇ ਹਨ. ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਨ੍ਵ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸੀ. ਇੱਕ ਹੋਰ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇ ਮਸਤਕ ਵਿੱਚੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਵਿਸਨੁਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਈ ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰਦ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ੍ਟਿਰਚਨਾ ਵਿੱਚ ਜਦ ਵਿਘਨ ਪਾਇਆ, ਤਦ ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਾਹ, ਤੂੰ ਫੇਰ ਕਿਸੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਉਦਰ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈ. ਇਸ ਪੁਰ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੀਆਂ ਮਿੰਨਤਾਂ ਕੀਤੀਆਂ, ਤਾਂ ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਨੇ ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨ ਲਈ ਕਿ ਨਾਰਦ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੀ ਇੱਕ ਲੜਕੀ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਜਨਮ ਲਏ. ਏਸ ਲਈ ਏਸ ਨੂੰ \"ਬ੍ਰਾਮ੍ਹ\" ਅਤੇ \"ਦੇਵਬ੍ਰਹਮਾ\" ਆਖਦੇ ਹਨ. ਨਾਰਦ ਗੰਧਰਵ ਅਥਵਾ ਸ੍ਵਰਗੀਯ ਰਾਗੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਮੋਹਰੀ ਸੀ. ਇਹ ਇੱਕ ਵਾਰ ਪਾਤਾਲ ਵਿੱਚ ਭੀ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉੱਥੋਂ ਦਾ ਹਾਲ ਦੇਖਕੇ ਵਡਾ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ.#ਇਸ ਦਾ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦੀ ਕਥਾ ਨਾਲ ਭੀ ਸੰਬੰਧ ਦਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕੰਸ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਹੋਣਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਕੰਸ ਨੂੰ ਸਮਝਾਇਆ ਸੀ ਕਿ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚੋਂ ਉਪਜੇ ਬਾਲਕ ਤੋਂ ਤੇਰਾ ਨਾਸ਼ ਹੋਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਪੂਰ ਕੰਸ ਨੇ ਦੇਵਕੀ ਦੇ ਬਾਲਕ ਮਾਰੇ.#ਨਾਰਦ ਦੇ ਰਚੇਹੋਏ ਪੰਚਰਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਆਹ ਕਰ ਲਵੇ, ਪਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਝੂਠਾ ਗੁਰੂ ਹੈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਨ ਦਾ ਉਪਾਸਕ ਹੋਣਾ ਹੀ ਸਿੱਧੀ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ. ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੇ ਨਾਰਦ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਾਹ, ਤੂੰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਭੋਗ ਬਿਲਾਸ ਵਿੱਚ ਲਗਾ ਰਹੇਂ ਅਤੇ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਹੋਵੇਂ. ਇਸ ਪੂਰ ਨਾਰਦ ਨੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਸਰਾਪ ਦੇ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਜਾਹ, ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਰਮਣ ਕਰੇਂ ਅਤੇ ਲੋਕ ਤੇਰੀ ਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰਨ. \"ਨਾਰਦ ਮੁਨਿ ਜਨ ਸੁਕ ਬਿਆਸ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਮਃ ੫)#੨. ਨਾਰਦ ਦੀ ਬਾਬਤ ਇਹ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ ਕਿ ਓਹ ਏਧਰ ਓਧਰ ਦੂਤੀ ਲਾਕੇ ਝਗੜੇ ਖੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਲੋਕ ਚੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਫ਼ਿਸਾਦੀ ਆਦਮੀ ਨੂੰ ਨਾਰਦ ਕਹਿਕੇ ਬੁਲਾਉਂਦੇ ਹਨ, \"ਨਾਰਦ, ਕਰੇ ਖੁਆਰੀ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੧)#੩. ਮੱਕੇ ਦੀ ਗੋਸਟਿ ਵਿੱਚ ਲੇਖ ਹੈ ਕਿ ਨਾਰਦ ਨਾਮ ਸ਼ੈਤਾਨ ਦਾ ਹੈ, ਯਥਾ-#\"ਨਾਰਦ ਸ਼ੈਤਾਨ ਕੇ ਹਵਾਲੇ, ਕਰੀਅਹਿਂਗੇ.\"#\"ਨਾਰਦੁ ਨਾਚੈ ਕਾਲਿਕਾ ਭਾਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧)"},{"id":40201,"word":"nwrvw","wordUni":"ਨਾਰਵਾ","definition":"sM. s˜wXuikRim. [عِرقمدنی] AQvw [رِشتہ] ieærkæmdnI jW irSqw. Deracunculus. (Guinea Worm). vYdk iv`c ies dy kwrx- K¤ty iq¤Ky qy grm pdwrQ Kwxy, gMdy mMdy pwxI pIxy, toiBAW iv`c nHwauxw, nMgy pYrIN iPrnw Awid ilKy hn. nwrvw ie`k pRkwr dw lMmw kIVw hY, jo pwxI nwl SrIr iv`c pRvyS krdw hY Aqy AMdr b¤cy idMdw hY. jd ieh bhuq vD jWdw hY qW SrIr qoN qucw pwVky bwhr AwauNdw hY. pihlW Acwnk hI soj ho jWdI hY. PunsI pYdw hoky Gwau iv¤coN Dwgy jyhw jIv inkldw hY. jy ieh swrw bwhr Awjwvy qW Awrwm ho jWdw hY, jy tu`t jwvy qW BwrI duK idMdw hY. blI (rwjpUqwny v`l dy dySW) iv`c ieh rog bhuq huMdw hY. jo lok dwl BwjI iv`c ihMg vrqdy hn, aunHW ƒ nwrvw duK nhIN idMdw. ies rog dy swDwrx ielwj ieh hn- BuMny jON dy Awty ƒ l`sI iv`c irMnHky lu`prI bxwky bMnHxw. TMFy jl iv`c ie`k r`qI ihMg Golky pIxI. ik`kr dy bIj jl iv`c pIsky lyp krnw. iqMn idn gaU dw GI pIky Pyr iqMn idn sMBwlU dy p`iqAW dw rs pIxw. AsgMD nwl pkwieAw GI vrqxw. ieSkpycy (kwly dwxy) dy bIj pwxI iv`c pIsky iqlW dy qyl iv`c joS dyky grm grm nwrvy qy bMnHxy, TMFy jl iv`c kuclw Gswky lyp krnw. im¤Ty qyl nwl copVky A`k dy p¤qy jW DqUry dy p¤qy bMnHxy.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਨਾਯੁਕ੍ਰਿਮਿ. [عِرقمدنی] ਅਥਵਾ [رِشتہ] ਇ਼ਰਕ਼ਮਦਨੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ. Deracunculus. (Guinea Worm). ਵੈਦਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ- ਖੱਟੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਗਰਮ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ, ਗੰਦੇ ਮੰਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣੇ, ਟੋਭਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰਨਾ ਆਦਿ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਨਾਰਵਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਲੰਮਾ ਕੀੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਬੱਚੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਜਦ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਤੁਚਾ ਪਾੜਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਫੁਨਸੀ ਪੈਦਾ ਹੋਕੇ ਘਾਉ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਗੇ ਜੇਹਾ ਜੀਵ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ. ਜੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬਾਹਰ ਆਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਬਲੀ (ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੋਗ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਜੋ ਲੋਕ ਦਾਲ ਭਾਜੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਵਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਭੁੰਨੇ ਜੌਂ ਦੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਲੱਸੀ ਵਿੱਚ ਰਿੰਨ੍ਹਕੇ ਲੁੱਪਰੀ ਬਣਾਕੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ. ਠੰਢੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਤੀ ਹਿੰਗ ਘੋਲਕੇ ਪੀਣੀ. ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਬੀਜ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪੀਸਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗਊ ਦਾ ਘੀ ਪੀਕੇ ਫੇਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸੰਭਾਲੂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣਾ. ਅਸਗੰਧ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਘੀ ਵਰਤਣਾ. ਇਸ਼ਕਪੇਚੇ (ਕਾਲੇ ਦਾਣੇ) ਦੇ ਬੀਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੀਸਕੇ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਦੇਕੇ ਗਰਮ ਗਰਮ ਨਾਰਵੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ, ਠੰਢੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕੁਚਲਾ ਘਸਾਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਮਿੱਠੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚੋਪੜਕੇ ਅੱਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ."},{"id":40202,"word":"nhurvw","wordUni":"ਨਹੁਰਵਾ","definition":"sM. s˜wXuikRim. [عِرقمدنی] AQvw [رِشتہ] ieærkæmdnI jW irSqw. Deracunculus. (Guinea Worm). vYdk iv`c ies dy kwrx- K¤ty iq¤Ky qy grm pdwrQ Kwxy, gMdy mMdy pwxI pIxy, toiBAW iv`c nHwauxw, nMgy pYrIN iPrnw Awid ilKy hn. nwrvw ie`k pRkwr dw lMmw kIVw hY, jo pwxI nwl SrIr iv`c pRvyS krdw hY Aqy AMdr b¤cy idMdw hY. jd ieh bhuq vD jWdw hY qW SrIr qoN qucw pwVky bwhr AwauNdw hY. pihlW Acwnk hI soj ho jWdI hY. PunsI pYdw hoky Gwau iv¤coN Dwgy jyhw jIv inkldw hY. jy ieh swrw bwhr Awjwvy qW Awrwm ho jWdw hY, jy tu`t jwvy qW BwrI duK idMdw hY. blI (rwjpUqwny v`l dy dySW) iv`c ieh rog bhuq huMdw hY. jo lok dwl BwjI iv`c ihMg vrqdy hn, aunHW ƒ nwrvw duK nhIN idMdw. ies rog dy swDwrx ielwj ieh hn- BuMny jON dy Awty ƒ l`sI iv`c irMnHky lu`prI bxwky bMnHxw. TMFy jl iv`c ie`k r`qI ihMg Golky pIxI. ik`kr dy bIj jl iv`c pIsky lyp krnw. iqMn idn gaU dw GI pIky Pyr iqMn idn sMBwlU dy p`iqAW dw rs pIxw. AsgMD nwl pkwieAw GI vrqxw. ieSkpycy (kwly dwxy) dy bIj pwxI iv`c pIsky iqlW dy qyl iv`c joS dyky grm grm nwrvy qy bMnHxy, TMFy jl iv`c kuclw Gswky lyp krnw. im¤Ty qyl nwl copVky A`k dy p¤qy jW DqUry dy p¤qy bMnHxy.","definitionUni":"ਸੰ. ਸ੍ਨਾਯੁਕ੍ਰਿਮਿ. [عِرقمدنی] ਅਥਵਾ [رِشتہ] ਇ਼ਰਕ਼ਮਦਨੀ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾ. Deracunculus. (Guinea Worm). ਵੈਦਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਕਾਰਣ- ਖੱਟੇ ਤਿੱਖੇ ਤੇ ਗਰਮ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ, ਗੰਦੇ ਮੰਦੇ ਪਾਣੀ ਪੀਣੇ, ਟੋਭਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨ੍ਹਾਉਣਾ, ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰਨਾ ਆਦਿ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਨਾਰਵਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਲੰਮਾ ਕੀੜਾ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਅੰਦਰ ਬੱਚੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਜਦ ਇਹ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਤੁਚਾ ਪਾੜਕੇ ਬਾਹਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਅਚਾਨਕ ਹੀ ਸੋਜ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਫੁਨਸੀ ਪੈਦਾ ਹੋਕੇ ਘਾਉ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਗੇ ਜੇਹਾ ਜੀਵ ਨਿਕਲਦਾ ਹੈ. ਜੇ ਇਹ ਸਾਰਾ ਬਾਹਰ ਆਜਾਵੇ ਤਾਂ ਆਰਾਮ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਟੁੱਟ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਰੀ ਦੁਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਬਲੀ (ਰਾਜਪੂਤਾਨੇ ਵੱਲ ਦੇ ਦੇਸ਼ਾਂ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਰੋਗ ਬਹੁਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਜੋ ਲੋਕ ਦਾਲ ਭਾਜੀ ਵਿੱਚ ਹਿੰਗ ਵਰਤਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਾਰਵਾ ਦੁਖ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਭੁੰਨੇ ਜੌਂ ਦੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਲੱਸੀ ਵਿੱਚ ਰਿੰਨ੍ਹਕੇ ਲੁੱਪਰੀ ਬਣਾਕੇ ਬੰਨ੍ਹਣਾ. ਠੰਢੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਰੱਤੀ ਹਿੰਗ ਘੋਲਕੇ ਪੀਣੀ. ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਬੀਜ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪੀਸਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਗਊ ਦਾ ਘੀ ਪੀਕੇ ਫੇਰ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਸੰਭਾਲੂ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਪੀਣਾ. ਅਸਗੰਧ ਨਾਲ ਪਕਾਇਆ ਘੀ ਵਰਤਣਾ. ਇਸ਼ਕਪੇਚੇ (ਕਾਲੇ ਦਾਣੇ) ਦੇ ਬੀਜ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੀਸਕੇ ਤਿਲਾਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਜੋਸ਼ ਦੇਕੇ ਗਰਮ ਗਰਮ ਨਾਰਵੇ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ, ਠੰਢੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਕੁਚਲਾ ਘਸਾਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਮਿੱਠੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਚੋਪੜਕੇ ਅੱਕ ਦੇ ਪੱਤੇ ਜਾਂ ਧਤੂਰੇ ਦੇ ਪੱਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ."},{"id":40224,"word":"nwrI","wordUni":"ਨਾਰੀ","definition":"sM. nwfI. sMgÎw- rg. nwVI. \"pvn idRVæ suKmn nwrI.\" (gau kbIr) dyKo, suKmnw[ 2. sM. nr dI mdIn. iesqRI. AOrq. \"nwrI purK ipAwru pRyim sIgwrIAw.\" (vwr mwJ mÚ 1)#kwmwSwsqR iv`c nwrI dIAW cwr jwqIAW ilKIAW hn- pdimnI, iciqRnI, SMiKnI Aqy hisœnI. ienHW dy kRm Anuswr cwr nr hn- SSk, imRg, ivRsB Aqy ASÍ. dyKo, pdimnI Awid Sbd Aqy purusjwiq.#aumr dy ilhwj nwl nwrI dy cwr Byd hn- bwlw, qruxI, pROFw Aqy ivR`Dw. solW vrHy qIk dI bwlw, qIh vrHy qIk dI qruxI, pMjwh qIk dI pROFw Aqy ies qoN A¤gy ivR`Dw hY.#bRhmvYvrq iv`c iqMn pRkwr dI nwrI ilKI hY- swDÍI, BogÎw Aqy kultw, piq iv`c BgqI- Bwv r`Kky syvw krn Aqy kyvl sMqwn dy mnorQ nwl piq dw sMg krn vwlI swDÍI hY. pdwrQW dI ie`Cw Aqy Bogvwsnw nwl piq ƒ syvn vwlI BogÎw hY. kpt Ar lwlc nwl piq dI syvw krn vwlI Aqy kwmvS hoky prwey purKW nwl pRIiq r`Kx vwlI kultw hY.#ihMdUmq Anuswr nwrI ƒ kdy suqMqRqw (AwzwdI) nhIN hY. dyKo, mnuisimRiq AÚ 5, Slok 147- 48 Ar vydivdÎw dw AiDkwr qW kI hoxI sI, iesqRIAW dy sMskwr BI vydmMqRW nwl krny vrjy hn, XQw- \"iesqRIAW dy sMskwr vydmMqRW nwl nhIN kry jWdy, ieh Drm dw PYslw hY. iesqRIAW AigAwnxW, vydmMqRW dy AiDkwr qoN vWjIAW Aqy JUT dI mUriq hn.\" (mnu AÚ 9. SÚ 18)#is`KDrm iv`c nwrI dy AiDkwr bwbq dyKo, Awsw mÚ 5, Sbd nMÚ 3, vwr Awsw dI pOVI 19. dw Slok \"BMif jMmIAY,\" Aqy vwr BweI gurudws 5, pOVI 16[#3. nwrI dw Kws icMnH. Xoin. Bg. \"qgu n ieMdRI qgu n nwrI.\" (vwr Awsw) 4. pRwÚ nwr. grdn. gRIvw. \"muK nwie rhI n aucwvq nwrI.\" (cirqR 233) 5. Aæ. [ناری] nwr (Agin) qoN bixAw hoieAw SYqwn. \"nwrI hukm n mMinAw riKAw nwauN SYqwn.\" (mgo) 6. iv- doz^I. nwrkI[ 7. &w. sMgÎw- poSwk. poiSS.","definitionUni":"ਸੰ. ਨਾਡੀ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਗ. ਨਾੜੀ. \"ਪਵਨ ਦ੍ਰਿੜ਼ ਸੁਖਮਨ ਨਾਰੀ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ਦੇਖੋ, ਸੁਖਮਨਾ। ੨. ਸੰ. ਨਰ ਦੀ ਮਦੀਨ. ਇਸਤ੍ਰੀ. ਔਰਤ. \"ਨਾਰੀ ਪੁਰਖ ਪਿਆਰੁ ਪ੍ਰੇਮਿ ਸੀਗਾਰੀਆ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧)#ਕਾਮਾਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਜਾਤੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ- ਪਦਮਿਨੀ, ਚਿਤ੍ਰਿਨੀ, ਸ਼ੰਖਿਨੀ ਅਤੇ ਹਸ੍ਤਿਨੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਚਾਰ ਨਰ ਹਨ- ਸ਼ਸ਼ਕ, ਮ੍ਰਿਗ, ਵ੍ਰਿਸਭ ਅਤੇ ਅਸ਼੍ਵ. ਦੇਖੋ, ਪਦਮਿਨੀ ਆਦਿ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸਜਾਤਿ.#ਉਮਰ ਦੇ ਲਿਹਾਜ ਨਾਲ ਨਾਰੀ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਹਨ- ਬਾਲਾ, ਤਰੁਣੀ, ਪ੍ਰੌਢਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿੱਧਾ. ਸੋਲਾਂ ਵਰ੍ਹੇ ਤੀਕ ਦੀ ਬਾਲਾ, ਤੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਤੀਕ ਦੀ ਤਰੁਣੀ, ਪੰਜਾਹ ਤੀਕ ਦੀ ਪ੍ਰੌਢਾ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਵ੍ਰਿੱਧਾ ਹੈ.#ਬ੍ਰਹਮਵੈਵਰਤ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਨਾਰੀ ਲਿਖੀ ਹੈ- ਸਾਧ੍ਵੀ, ਭੋਗ੍ਯਾ ਅਤੇ ਕੁਲਟਾ, ਪਤਿ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ- ਭਾਵ ਰੱਖਕੇ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਅਤੇ ਕੇਵਲ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਮਨੋਰਥ ਨਾਲ ਪਤਿ ਦਾ ਸੰਗ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸਾਧ੍ਵੀ ਹੈ. ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਅਤੇ ਭੋਗਵਾਸਨਾ ਨਾਲ ਪਤਿ ਨੂੰ ਸੇਵਨ ਵਾਲੀ ਭੋਗ੍ਯਾ ਹੈ. ਕਪਟ ਅਰ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਪਤਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਕਾਮਵਸ਼ ਹੋਕੇ ਪਰਾਏ ਪੁਰਖਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤਿ ਰੱਖਣ ਵਾਲੀ ਕੁਲਟਾ ਹੈ.#ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਾਰੀ ਨੂੰ ਕਦੇ ਸੁਤੰਤ੍ਰਤਾ (ਆਜ਼ਾਦੀ) ਨਹੀਂ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਮਨੁਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਅਃ ੫, ਸ਼ਲੋਕ ੧੪੭- ੪੮ ਅਰ ਵੇਦਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਣੀ ਸੀ, ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਭੀ ਵੇਦਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨੇ ਵਰਜੇ ਹਨ, ਯਥਾ- \"ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਵੇਦਮੰਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇ ਜਾਂਦੇ, ਇਹ ਧਰਮ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੈ. ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਗਿਆਨਣਾਂ, ਵੇਦਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਤੋਂ ਵਾਂਜੀਆਂ ਅਤੇ ਝੂਠ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਹਨ.\" (ਮਨੁ ਅਃ ੯. ਸ਼ਃ ੧੮)#ਸਿੱਖਧਰਮ ਵਿੱਚ ਨਾਰੀ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰ ਬਾਬਤ ਦੇਖੋ, ਆਸਾ ਮਃ ੫, ਸ਼ਬਦ ਨੰਃ ੩, ਵਾਰ ਆਸਾ ਦੀ ਪੌੜੀ ੧੯. ਦਾ ਸ਼ਲੋਕ \"ਭੰਡਿ ਜੰਮੀਐ,\" ਅਤੇ ਵਾਰ ਭਾਈ ਗੁਰੁਦਾਸ ੫, ਪੌੜੀ ੧੬।#੩. ਨਾਰੀ ਦਾ ਖਾਸ ਚਿੰਨ੍ਹ. ਯੋਨਿ. ਭਗ. \"ਤਗੁ ਨ ਇੰਦ੍ਰੀ ਤਗੁ ਨ ਨਾਰੀ.\" (ਵਾਰ ਆਸਾ) ੪. ਪ੍ਰਾਃ ਨਾਰ. ਗਰਦਨ. ਗ੍ਰੀਵਾ. \"ਮੁਖ ਨਾਇ ਰਹੀ ਨ ਉਚਾਵਤ ਨਾਰੀ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੨੩੩) ੫. ਅ਼. [ناری] ਨਾਰ (ਅਗਨਿ) ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ੈਤਾਨ. \"ਨਾਰੀ ਹੁਕਮ ਨ ਮੰਨਿਆ ਰਖਿਆ ਨਾਉਂ ਸ਼ੈਤਾਨ.\" (ਮਗੋ) ੬. ਵਿ- ਦੋਜ਼ਖ਼ੀ. ਨਾਰਕੀ। ੭. ਫ਼ਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੋਸ਼ਾਕ. ਪੋਸ਼ਿਸ਼."},{"id":40260,"word":"nWv","wordUni":"ਨਾਂਵ","definition":"sMgÎw- nwm[ 2. nOkw. ikSqI. \"swD nWv bYTwvhu nwnk, Bvswgru pwir auqwrw.\" (swr mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਾਮ। ੨. ਨੌਕਾ. ਕਿਸ਼ਤੀ. \"ਸਾਧ ਨਾਂਵ ਬੈਠਾਵਹੁ ਨਾਨਕ, ਭਵਸਾਗਰੁ ਪਾਰਿ ਉਤਾਰਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫)"},{"id":40287,"word":"inauqw","wordUni":"ਨਿਉਤਾ","definition":"sMgÎw- inmMqRx. \"pTÎo imRgvw, kih\" kyhir inauqw.\" (ikRsnwv)#2. SwdI Awid smyN iv`c bulwey hoey sMbMdI Aqy imqRW v¤loN id`qI hoeI rkæm.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ. \"ਪਠ੍ਯੋ ਮ੍ਰਿਗਵਾ, ਕਹਿ\" ਕੇਹਰਿ ਨਿਉਤਾ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)#੨. ਸ਼ਾਦੀ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਸੰਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਰਕ਼ਮ."},{"id":40288,"word":"inauNdw","wordUni":"ਨਿਉਂਦਾ","definition":"sMgÎw- inmMqRx. \"pTÎo imRgvw, kih\" kyhir inauqw.\" (ikRsnwv)#2. SwdI Awid smyN iv`c bulwey hoey sMbMdI Aqy imqRW v¤loN id`qI hoeI rkæm.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਮੰਤ੍ਰਣ. \"ਪਠ੍ਯੋ ਮ੍ਰਿਗਵਾ, ਕਹਿ\" ਕੇਹਰਿ ਨਿਉਤਾ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)#੨. ਸ਼ਾਦੀ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਏ ਹੋਏ ਸੰਬੰਦੀ ਅਤੇ ਮਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਹੋਈ ਰਕ਼ਮ."},{"id":40304,"word":"inAwz","wordUni":"ਨਿਆਜ਼","definition":"&w. [نِیاز] sMgÎw- loV. ie`Cw[#2. swDU AQvw dyvqw dI Bytw pUjw. \"kro kbUl inAwj GnyrI.\" (gupRsU) 3. ivnX. pRwrQnw, bynqI.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [نِیاز] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲੋੜ. ਇੱਛਾ।#੨. ਸਾਧੂ ਅਥਵਾ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਭੇਟਾ ਪੂਜਾ. \"ਕਰੋ ਕਬੂਲ ਨਿਆਜ ਘਨੇਰੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੩. ਵਿਨਯ. ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ, ਬੇਨਤੀ."},{"id":40318,"word":"inSsqh","wordUni":"ਨਿਸ਼ਸਤਹ","definition":"&w. [نِشستہ] bYTw hoieAw, siQq, \"dono cSm kuSwd inssqh swmuhy.\" (nwpR)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [نِشستہ] ਬੈਠਾ ਹੋਇਆ, ਸ੍‌ਥਿਤ, \"ਦੋਨੋ ਚਸ਼ਮ ਕੁਸ਼ਾਦ ਨਿਸਸਤਹ ਸਾਮੁਹੇ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":40392,"word":"inSwsœw","wordUni":"ਨਿਸ਼ਾਸ੍ਤਾ","definition":"&w. [نِشاستہ] nSwsœh, ies dw mUl inSWdn (bYTwauxw) h, kxk dw gu`dw pwxI dy Q¤ly bYTwky bxwieAw hoieAw bwrIk mYdw, nSwsqy dIAwM ipMnIAwM bxwky bhuq lok srdIAW iv`c qwkq leI KWdy hn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [نِشاستہ] ਨਸ਼ਾਸ੍ਤਹ, ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਸ਼ਾਂਦਨ (ਬੈਠਾਉਣਾ) ਹ, ਕਣਕ ਦਾ ਗੁੱਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਬੈਠਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਾਰੀਕ ਮੈਦਾ, ਨਸ਼ਾਸਤੇ ਦੀਆੰ ਪਿੰਨੀਆੰ ਬਣਾਕੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਲਈ ਖਾਂਦੇ ਹਨ."},{"id":40393,"word":"inSwsqw","wordUni":"ਨਿਸ਼ਾਸਤਾ","definition":"&w. [نِشاستہ] nSwsœh, ies dw mUl inSWdn (bYTwauxw) h, kxk dw gu`dw pwxI dy Q¤ly bYTwky bxwieAw hoieAw bwrIk mYdw, nSwsqy dIAwM ipMnIAwM bxwky bhuq lok srdIAW iv`c qwkq leI KWdy hn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [نِشاستہ] ਨਸ਼ਾਸ੍ਤਹ, ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਨਿਸ਼ਾਂਦਨ (ਬੈਠਾਉਣਾ) ਹ, ਕਣਕ ਦਾ ਗੁੱਦਾ ਪਾਣੀ ਦੇ ਥੱਲੇ ਬੈਠਾਕੇ ਬਣਾਇਆ ਹੋਇਆ ਬਾਰੀਕ ਮੈਦਾ, ਨਸ਼ਾਸਤੇ ਦੀਆੰ ਪਿੰਨੀਆੰ ਬਣਾਕੇ ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਸਰਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤਾਕਤ ਲਈ ਖਾਂਦੇ ਹਨ."},{"id":40409,"word":"inSwd","wordUni":"ਨਿਸ਼ਾਦ","definition":"dyKo, inKwd.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਨਿਖਾਦ."},{"id":40410,"word":"inSWdn","wordUni":"ਨਿਸ਼ਾਂਦਨ","definition":"&w. [نشاندن] ikR- bYTwauxw, bYTwnw.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [نشاندن] ਕ੍ਰਿ- ਬੈਠਾਉਣਾ, ਬੈਠਾਨਾ."},{"id":40539,"word":"inhwl isMG","wordUni":"ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ","definition":"ieh inrml pMQ dy rcn au`c drjy dy kvI sn. Awp dw invws lwhOr cUMnI mMfI iv`c bwbw KudwisMG jI dI Drmswlw pws goibMd kutIAw iv`c sI. ienHW ny Akwl nwtk, inrml pRBwkr Aqy is`KIpRBwkr Awidk Anyk au`qm gRMQ ilKy hn. ienHW dI kivqw dI nmUnw ieh hY:-#kib`q#pRwq hI ipXUK smYN gwq ko punIq kIn#cIq ko n jwndyq nYkhUM ivkwr mY,#Awsn ko swDkY ArwDkY AgwDmMqR#bWDkY aupwiD ko smwiD inrwkwr mY,#bwnI pRBu gRMQ kI pRmod soN icqwrY cwru#kMj jÎoN Alyp hY sdIv jo ivhwr mY,#nMmRqw audwrqweI Bwvnw AkwlpMQ#AYsy guris`K ko juhwroN vwr vwr mY.#dYvIgun dyv ky pRqwp ko bFwvY byg#suMB sy pRmwd ko ibdwrY SMBudwrw¹ sI,#dwqI pwqSwhI kI surwhI sI ipXUK pUrI#qWbo cIq sÎwhIko ielwhI ^wkpwrw sI,#qIno qwp swpn ky Jwpn ko jwpn sI#pwpklw kwpn ko BwrI dWq Awrw sI,#kwm sy pRcMf AjwpUqn ky kwtby ko#is`KI jo Akwl kI so iq`KI qygDwrw sI.#2. sbwjpur ipMf (ijlw AimRqsr) iv`c m`l isMG dy Gr mwqw kuierdyeI dy audr qoN sMmq 1887 iv`c ienHW dw jnm hoieAw. CotI aumr iv`c hI mwqw dw dyhWq hojwx qoN nwnw su`Kw isMG Aqy nwnI kuierW ny AimRqsr iv`c inhwl isMG jI dI pwlnw kIqI. BweI lwl isMG jI inrmly swDU dy cwtVy hoey. gÎwnI rwmisMG jI qoN kwvÎgRMQ pVHy. inhwl isMG jI dI rcnw kvINdRpRkwS gRMQ² hY. ienHW dw dyhWq sMmq 1943 iv`c hoieAw. Awp sohlW vwly buMgy invws r`Kdy sn. ienHW dI kivqw ieh hY-#au`jl BeI hY bu`iD pRBu gun gwvY Su`D#cMclqw cplw jÎoN cpl clI geI,#CUCI hirnwm qy ClIlI ClvMqn ko#AYsI pRwk miq huqI iCn so ClI geI,#gÎwn kI Agin ky pRBwv kY inhwl isMG#sMicq krmikRXw iqRx lO jlI geI,#sqsMg ky pRBwv BXo irdw Su`D Awie#suDwsr nHwie pWiq pwp kI dlIgeI.#mYNfw pRwxpÎwrw qUM ieQWeIN h`B QWeIN ih¤ko#qYNfy pws bynqI mY QIvW sMq dwsrw,#swQ vM\\ vM\\ vYNdy fyK fyK fuMmxw mY#QIsI qnu FyrI jfUM vYsI vM\\ swsrw,#QINdw bilhwrI mY inhwl isMG qYN fypwh#Arj kryNdw qUM suxydw ins bwsrw,#qYQIN lok mMgdw n sMgdw qUM mwqw ipqw#gurU rwmdws sWeIN mYkUM qYNfw Awsrw.#v¤fy vyly au`T qUM jpMdw nhIN r`b nwm#vylw CljwsI AMqkwl pCuqIsyN qUM,#QIsI ivrlwp qYNfy s`Qr dy Aws pws#jmUAw PVysI pRyq krky sfIsyN qUM,#iPrsI iptyNdI nwir qYNfI qy KubyNdI vwl#hwie hwie hosI BONdU! kb lg jIsyN qUM?#AwKy l`gu mYNfy Aqy sMqW dI srx vM\\#EVk dy vyly SrimMdw nhIN bIsyN qUM.#3. poTohwr iv`c sYXd ipMf dy vsnIk mhl isMG dy Gr mweI b`sI dy audr qoN inhwl isMG jI dw jnm AimRqsr iv`c hoieAw.³ Twkur dXwl isMG jI qoN AimRq CikAw. ieh ihMdI Aqy sMsikRq dy au`qm kiv sn. injwmwbwd invwsI bwbw swDU isMG jI dI pRyrxw krky ienHW ny jwpu swihb dw tIkw \"ckRDr cirqR cwru cMidRkw\" ricAw, jo sMmq 1929 iv`c smwpq hoieAw[#4. bohw (ijlw rwvlipMfI) invwsI sMsikRq dy AduqI ivdÍwn pMifq inhwl isMG jI, ijnHW ny jpu swihb dw sMsikRq Bwsw iv`c \"guFwrQdIipkw\" tIkw iliKAw hY[#5. inhwl isMG rwjw. dyKo, kpUrQlw.","definitionUni":"ਇਹ ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ ਦੇ ਰਚਨ ਉੱਚ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕਵੀ ਸਨ. ਆਪ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਲਾਹੌਰ ਚੂੰਨੀ ਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਖੁਦਾਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਧਰਮਸਾਲਾ ਪਾਸ ਗੋਬਿੰਦ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਕਾਲ ਨਾਟਕ, ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਭਾਕਰ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀਪ੍ਰਭਾਕਰ ਆਦਿਕ ਅਨੇਕ ਉੱਤਮ ਗ੍ਰੰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਦੀ ਨਮੂਨਾ ਇਹ ਹੈ:-#ਕਬਿੱਤ#ਪ੍ਰਾਤ ਹੀ ਪਿਯੂਖ ਸਮੈਂ ਗਾਤ ਕੋ ਪੁਨੀਤ ਕੀਨ#ਚੀਤ ਕੋ ਨ ਜਾਨਦੇਤ ਨੈਕਹੂੰ ਵਿਕਾਰ ਮੈ,#ਆਸਨ ਕੋ ਸਾਧਕੈ ਅਰਾਧਕੈ ਅਗਾਧਮੰਤ੍ਰ#ਬਾਂਧਕੈ ਉਪਾਧਿ ਕੋ ਸਮਾਧਿ ਨਿਰਾਕਾਰ ਮੈ,#ਬਾਨੀ ਪ੍ਰਭੁ ਗ੍ਰੰਥ ਕੀ ਪ੍ਰਮੋਦ ਸੋਂ ਚਿਤਾਰੈ ਚਾਰੁ#ਕੰਜ ਜ੍ਯੋਂ ਅਲੇਪ ਹੈ ਸਦੀਵ ਜੋ ਵਿਹਾਰ ਮੈ,#ਨੰਮ੍ਰਤਾ ਉਦਾਰਤਾਈ ਭਾਵਨਾ ਅਕਾਲਪੰਥ#ਐਸੇ ਗੁਰਸਿੱਖ ਕੋ ਜੁਹਾਰੋਂ ਵਾਰ ਵਾਰ ਮੈ.#ਦੈਵੀਗੁਨ ਦੇਵ ਕੇ ਪ੍ਰਤਾਪ ਕੋ ਬਢਾਵੈ ਬੇਗ#ਸੁੰਭ ਸੇ ਪ੍ਰਮਾਦ ਕੋ ਬਿਦਾਰੈ ਸ਼ੰਭੁਦਾਰਾ¹ ਸੀ,#ਦਾਤੀ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀ ਕੀ ਸੁਰਾਹੀ ਸੀ ਪਿਯੂਖ ਪੂਰੀ#ਤਾਂਬੋ ਚੀਤ ਸ੍ਯਾਹੀਕੋ ਇਲਾਹੀ ਖ਼ਾਕਪਾਰਾ ਸੀ,#ਤੀਨੋ ਤਾਪ ਸਾਪਨ ਕੇ ਝਾਪਨ ਕੋ ਜਾਪਨ ਸੀ#ਪਾਪਕਲਾ ਕਾਪਨ ਕੋ ਭਾਰੀ ਦਾਂਤ ਆਰਾ ਸੀ,#ਕਾਮ ਸੇ ਪ੍ਰਚੰਡ ਅਜਾਪੂਤਨ ਕੇ ਕਾਟਬੇ ਕੋ#ਸਿੱਖੀ ਜੋ ਅਕਾਲ ਕੀ ਸੋ ਤਿੱਖੀ ਤੇਗਧਾਰਾ ਸੀ.#੨. ਸਬਾਜਪੁਰ ਪਿੰਡ (ਜਿਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ) ਵਿੱਚ ਮੱਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਕੁਇਰਦੇਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੮੮੭ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਾਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਜਾਣ ਤੋਂ ਨਾਨਾ ਸੁੱਖਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਨਾਨੀ ਕੁਇਰਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕੀਤੀ. ਭਾਈ ਲਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ ਦੇ ਚਾਟੜੇ ਹੋਏ. ਗ੍ਯਾਨੀ ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਕਾਵ੍ਯਗ੍ਰੰਥ ਪੜ੍ਹੇ. ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕਵੀਂਦ੍ਰਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਗ੍ਰੰਥ² ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੪੩ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਆਪ ਸੋਹਲਾਂ ਵਾਲੇ ਬੁੰਗੇ ਨਿਵਾਸ ਰੱਖਦੇ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਇਹ ਹੈ-#ਉੱਜਲ ਭਈ ਹੈ ਬੁੱਧਿ ਪ੍ਰਭੁ ਗੁਨ ਗਾਵੈ ਸ਼ੁੱਧ#ਚੰਚਲਤਾ ਚਪਲਾ ਜ੍ਯੋਂ ਚਪਲ ਚਲੀ ਗਈ,#ਛੂਛੀ ਹਰਿਨਾਮ ਤੇ ਛਲੀਲੀ ਛਲਵੰਤਨ ਕੋ#ਐਸੀ ਪ੍ਰਾਕ ਮਤਿ ਹੁਤੀ ਛਿਨ ਸੋ ਛਲੀ ਗਈ,#ਗ੍ਯਾਨ ਕੀ ਅਗਨਿ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕੈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ#ਸੰਚਿਤ ਕਰਮਕ੍ਰਿਯਾ ਤ੍ਰਿਣ ਲੌ ਜਲੀ ਗਈ,#ਸਤਸੰਗ ਕੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਭਯੋ ਰਿਦਾ ਸ਼ੁੱਧ ਆਇ#ਸੁਧਾਸਰ ਨ੍ਹਾਇ ਪਾਂਤਿ ਪਾਪ ਕੀ ਦਲੀਗਈ.#ਮੈਂਡਾ ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਯਾਰਾ ਤੂੰ ਇਥਾਂਈਂ ਹੱਭ ਥਾਂਈਂ ਹਿੱਕੋ#ਤੈਂਡੇ ਪਾਸ ਬੇਨਤੀ ਮੈ ਥੀਵਾਂ ਸੰਤ ਦਾਸਰਾ,#ਸਾਥ ਵੰਞ ਵੰਞ ਵੈਂਦੇ ਡੇਖ ਡੇਖ ਡੁੰਮਣਾ ਮੈ#ਥੀਸੀ ਤਨੁ ਢੇਰੀ ਜਡੂੰ ਵੈਸੀ ਵੰਞ ਸਾਸਰਾ,#ਥੀਂਦਾ ਬਲਿਹਾਰੀ ਮੈ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਤੈਂ ਡੇਪਾਹ#ਅਰਜ ਕਰੇਂਦਾ ਤੂੰ ਸੁਣੇਦਾ ਨਿਸ ਬਾਸਰਾ,#ਤੈਥੀਂ ਲੋਕ ਮੰਗਦਾ ਨ ਸੰਗਦਾ ਤੂੰ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ#ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਸਾਂਈਂ ਮੈਕੂੰ ਤੈਂਡਾ ਆਸਰਾ.#ਵੱਡੇ ਵੇਲੇ ਉੱਠ ਤੂੰ ਜਪੰਦਾ ਨਹੀਂ ਰੱਬ ਨਾਮ#ਵੇਲਾ ਛਲਜਾਸੀ ਅੰਤਕਾਲ ਪਛੁਤੀਸੇਂ ਤੂੰ,#ਥੀਸੀ ਵਿਰਲਾਪ ਤੈਂਡੇ ਸੱਥਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ#ਜਮੂਆ ਫੜੇਸੀ ਪ੍ਰੇਤ ਕਰਕੇ ਸਡੀਸੇਂ ਤੂੰ,#ਫਿਰਸੀ ਪਿਟੇਂਦੀ ਨਾਰਿ ਤੈਂਡੀ ਤੇ ਖੁਬੇਂਦੀ ਵਾਲ#ਹਾਇ ਹਾਇ ਹੋਸੀ ਭੌਂਦੂ! ਕਬ ਲਗ ਜੀਸੇਂ ਤੂੰ?#ਆਖੇ ਲੱਗੁ ਮੈਂਡੇ ਅਤੇ ਸੰਤਾਂ ਦੀ ਸਰਣ ਵੰਞ#ਓੜਕ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਨਹੀਂ ਬੀਸੇਂ ਤੂੰ.#੩. ਪੋਠੋਹਾਰ ਵਿੱਚ ਸੈਯਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਮਹਲ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਬੱਸੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.³ ਠਾਕੁਰ ਦਯਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ. ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਉੱਤਮ ਕਵਿ ਸਨ. ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ ਨਿਵਾਸੀ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਾਪੁ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਟੀਕਾ \"ਚਕ੍ਰਧਰ ਚਰਿਤ੍ਰ ਚਾਰੁ ਚੰਦ੍ਰਿਕਾ\" ਰਚਿਆ, ਜੋ ਸੰਮਤ ੧੯੨੯ ਵਿੱਚ ਸਮਾਪਤ ਹੋਇਆ।#੪. ਬੋਹਾ (ਜਿਲਾ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ) ਨਿਵਾਸੀ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਅਦੁਤੀ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਪੰਡਿਤ ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਪੁ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ \"ਗੁਢਾਰਥਦੀਪਿਕਾ\" ਟੀਕਾ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।#੫. ਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ ਰਾਜਾ. ਦੇਖੋ, ਕਪੂਰਥਲਾ."},{"id":40745,"word":"injmqu","wordUni":"ਨਿਜਮਤੁ","definition":"dyKo, injmq. \"khu nwnk injmqu swDn kau BwiKE qoih pukwir.\" (sor mÚ 9)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਨਿਜਮਤ. \"ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਨਿਜਮਤੁ ਸਾਧਨ ਕਉ ਭਾਖਿਓ ਤੋਹਿ ਪੁਕਾਰਿ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੯)"},{"id":40752,"word":"injwmwbwd","wordUni":"ਨਿਜਾਮਾਬਾਦ","definition":"XU. pI. dy AwjmgVH ijly dw ie`k ngr, jo qmsw ndI dy iknwry hY. ieh jOnpur qoN vIh Aqy kwSI qoN qIh koh hY. SRI gurU nwnkdyv ies QW pDwry hn, gurdÍwrw ivdÎmwn hY.#bwbw ikRpw idAwl isMG B¤ly swihbzwdy ie¤Qy Awky ivrwjy, aunHW ny gurmq dw vfw pRcwr kIqw, AnykW ƒ AMimRq Ckwky sumwrg pwieAw. ienHW dy supuqR bwbw swDUisMG jI vfI krxI vwly nwm dy rsIey hoey hn. ienHW ny BI ipqw vW| guris`KI PYlweI. dyKo, sumyr is`G[ 2. ies nwauN dw ie`k ngr irAwsq hYdrwbwd d`Kx dw BI pRis`D hY.","definitionUni":"ਯੂ. ਪੀ. ਦੇ ਆਜਮਗੜ੍ਹ ਜਿਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਜੋ ਤਮਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਹੈ. ਇਹ ਜੌਨਪੁਰ ਤੋਂ ਵੀਹ ਅਤੇ ਕਾਸ਼ੀ ਤੋਂ ਤੀਹ ਕੋਹ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਇਸ ਥਾਂ ਪਧਾਰੇ ਹਨ, ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ.#ਬਾਬਾ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦਿਆਲ ਸਿੰਘ ਭੱਲੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਵਿਰਾਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਵਡਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਅਨੇਕਾਂ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਕੇ ਸੁਮਾਰਗ ਪਾਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਬਾਬਾ ਸਾਧੂਸਿੰਘ ਜੀ ਵਡੀ ਕਰਣੀ ਵਾਲੇ ਨਾਮ ਦੇ ਰਸੀਏ ਹੋਏ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੀ ਪਿਤਾ ਵਾਂਙ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਫੈਲਾਈ. ਦੇਖੋ, ਸੁਮੇਰ ਸਿੱਘ। ੨. ਇਸ ਨਾਉਂ ਦਾ ਇੱਕ ਨਗਰ ਰਿਆਸਤ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਖਣ ਦਾ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ."},{"id":40807,"word":"inQwxw","wordUni":"ਨਿਥਾਣਾ","definition":"dKo, nQwxw[ 2. ijlw iProzpur iv`c ie`k mShUr ipMf, jo rylvy stySn Bu¤co qoN s`q mIl au`qr hY. ies ipMf dy iv`c hI Fwb dy iknwry sRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. ie¤Qy ie`k kwlUnwQ swDU rihNdw sI, jo gurU jI dw pRymI Aqy nwm jpx vwlw sI. ies ny gurUsr myhrwj dy jMg smyN siqgurU dI bhuq syvw Aqy shwieqw kIqI. jMg Pqy hox pur gurU jI ƒ ie¤Qy lYAwieAw Aqy pRym nwl syvw kIqI. guraupdyS dy pRBwv nwl prmgiq dw AiDkwrI bixAw. gurdÍwrw bixAwhoieAw hY Aqy 27 GumwauN zmIn ipMf v¤loN gurdÍwry dy nwm hY. cyqRcods ƒ mylw huMdw hY. pujwrI isMG hY.","definitionUni":"ਦਖੋ, ਨਥਾਣਾ। ੨. ਜਿਲਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਸ਼ਹੂਰ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਭੁੱਚੋ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਢਾਬ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਾਲੂਨਾਥ ਸਾਧੂ ਰਹਿਂਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲਾ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਗੁਰੂਸਰ ਮੇਹਰਾਜ ਦੇ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ. ਜੰਗ ਫਤੇ ਹੋਣ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਲੈਆਇਆ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਗੁਰਉਪਦੇਸ਼ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਪਰਮਗਤਿ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਬਣਿਆ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ੨੭ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੰਡ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਹੈ. ਚੇਤ੍ਰਚੋਦਸ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ."},{"id":40810,"word":"inMd","wordUni":"ਨਿੰਦ","definition":"sM. निन्द्. Dw- iD`kwrnw, dos lwauxw, bdnwmI krnI[ 2. sMgÎw- inMdw. guxW iv`c dos Qwpx dI ikRXw. \"priqRX rmih, bkih swDinMd.\" (gau iQqI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. निन्द्. ਧਾ- ਧਿੱਕਾਰਨਾ, ਦੋਸ ਲਾਉਣਾ, ਬਦਨਾਮੀ ਕਰਨੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿੰਦਾ. ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਦੋਸ ਥਾਪਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. \"ਪਰਤ੍ਰਿਯ ਰਮਹਿ, ਬਕਹਿ ਸਾਧਨਿੰਦ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਮਃ ੫)"},{"id":41020,"word":"inXog","wordUni":"ਨਿਯੋਗ","definition":"sM. iksy kMm iv`c joVn dI ikRXw[ 2. AwgÎw. hukm. \"kwnn gmnÎo ibnw inXogU.\" (nwpR) 3. ihMdUAW dI ie`k purwxI rIiq, ijs Anuswr ivDvw iesqRI, AQvw ijs dw piq sMqwn pYdw krn lwiek nw hovy, auh dyvr AQvw iksy hor nwl sMbMD krky AOlwd pYdw k skdI sI.¹ swDU dXwnMd ny AwrXW leI ieh rIiq ivDwn kIqI hY. is`KDrm Anuswr ieh inMidq rsm hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਆਗ੍ਯਾ. ਹੁਕਮ. \"ਕਾਨਨ ਗਮਨ੍ਯੋ ਬਿਨਾ ਨਿਯੋਗੂ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੩. ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤਿ, ਜਿਸ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤ੍ਰੀ, ਅਥਵਾ ਜਿਸ ਦਾ ਪਤਿ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਲਾਇਕ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਦੇਵਰ ਅਥਵਾ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਕਰਕੇ ਔਲਾਦ ਪੈਦਾ ਕ ਸਕਦੀ ਸੀ.¹ ਸਾਧੂ ਦਯਾਨੰਦ ਨੇ ਆਰਯਾਂ ਲਈ ਇਹ ਰੀਤਿ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੀ ਹੈ. ਸਿੱਖਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਨਿੰਦਿਤ ਰਸਮ ਹੈ."},{"id":41121,"word":"inrbwx","wordUni":"ਨਿਰਬਾਣ","definition":"sM. inrvwx. sMgÎw- mok. Cutkwrw. irhweI[ 2. inivR`iq. htxw[ 3. ivrkœ audwsI swDU dI ^ws pdvI. dyKo, pRIqmdws[ 4. iv- hitAwhoieAw[ p SWq[ 6. mukœ[ 7. QikAw hoieAw[ 8. moieAw[ 9. dyKo, sqnwmI.","definitionUni":"ਸੰ. ਨਿਰ੍‍ਵਾਣ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੋਕ੍ਸ਼੍‍. ਛੁਟਕਾਰਾ. ਰਿਹਾਈ। ੨. ਨਿਵ੍ਰਿੱਤਿ. ਹਟਣਾ। ੩. ਵਿਰਕ੍ਤ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਪਦਵੀ. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ। ੪. ਵਿ- ਹਟਿਆਹੋਇਆ। ਪ ਸ਼ਾਂਤ। ੬. ਮੁਕ੍ਤ। ੭. ਥਕਿਆ ਹੋਇਆ। ੮. ਮੋਇਆ। ੯. ਦੇਖੋ, ਸਤਨਾਮੀ."},{"id":41162,"word":"inrml krm","wordUni":"ਨਿਰਮਲ ਕਰਮ","definition":"sMgÎw- klMk rihq krm. pwp Aqy pwKMf ibnw krm. \"swD nwm inrml qwky krm.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਲੰਕ ਰਹਿਤ ਕਰਮ. ਪਾਪ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡ ਬਿਨਾ ਕਰਮ. \"ਸਾਧ ਨਾਮ ਨਿਰਮਲ ਤਾਕੇ ਕਰਮ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":41170,"word":"inrmlw","wordUni":"ਨਿਰਮਲਾ","definition":"iv- mYl qoN ibnw. dyKo, inrml. \"Aihinis nvqn inrmlw, mYlw kbhUM n hoie.\" (vwr sUhI mÚ 1) 2. AivdÎw mYl rihq. \"swD sMig hoie inrmlw nwnk pRB kY rMig.\" (gau iQqI mÚ p) 3. sMgÎw- inrmlDrm (^wilsDrm) Dwrx vwlw. gurU nwnkdyv dw is`K.\"sbid rqy sy inrmly.\" (sRI mÚ 3) 4. dyKo, inrmly.","definitionUni":"ਵਿ- ਮੈਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾ. ਦੇਖੋ, ਨਿਰਮਲ. \"ਅਹਿਨਿਸਿ ਨਵਤਨ ਨਿਰਮਲਾ, ਮੈਲਾ ਕਬਹੂੰ ਨ ਹੋਇ.\" (ਵਾਰ ਸੂਹੀ ਮਃ ੧) ੨. ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਮੈਲ ਰਹਿਤ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਹੋਇ ਨਿਰਮਲਾ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਭ ਕੈ ਰੰਗਿ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਮਃ ਪ) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਰਮਲਧਰਮ (ਖ਼ਾਲਿਸਧਰਮ) ਧਾਰਣ ਵਾਲਾ. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ.\"ਸਬਦਿ ਰਤੇ ਸੇ ਨਿਰਮਲੇ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੪. ਦੇਖੋ, ਨਿਰਮਲੇ."},{"id":41176,"word":"inrmly","wordUni":"ਨਿਰਮਲੇ","definition":"inrmlw dw bhuvcn. dyKo, inrmlw[ 2. SRI gurU goibMd isMG jI ny pMj isMGW (rwm isMG, krm isMG, gMfw isMG, vIrisMG, soBw isMG) ƒ bRwhmcwrI dy Bys iv`c sMsikRq ivdÎw pVHn leI kwSI ByijAw sI, aunHW dI \"inrmly\" sMgÎw hoeI. ienHW pMjW dy cwtVy jo inrml vsqR pihr SWqic`q rihky ivdÎw Ar nwm dw ABÎws, Aqy DrmpRcwr krdy rhy hn, auh sB inrmly s¤dy jWdy hn. is`KkOm iv`c inrmly swDU ivdÎw dy pRymI Ar ivcwr vwn hn. dyKo, AKwVw Aqy DrmDujw.","definitionUni":"ਨਿਰਮਲਾ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ. ਦੇਖੋ, ਨਿਰਮਲਾ। ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਪੰਜ ਸਿੰਘਾਂ (ਰਾਮ ਸਿੰਘ, ਕਰਮ ਸਿੰਘ, ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ, ਵੀਰਸਿੰਘ, ਸੋਭਾ ਸਿੰਘ) ਨੂੰ ਬ੍ਰਾਹਮਚਾਰੀ ਦੇ ਭੇਸ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੜ੍ਹਨ ਲਈ ਕਾਸ਼ੀ ਭੇਜਿਆ ਸੀ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ \"ਨਿਰਮਲੇ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋਈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਦੇ ਚਾਟੜੇ ਜੋ ਨਿਰਮਲ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰ ਸ਼ਾਂਤਚਿੱਤ ਰਹਿਕੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਅਰ ਨਾਮ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ, ਅਤੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਭ ਨਿਰਮਲੇ ਸੱਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਸਿੱਖਕੌਮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਅਰ ਵਿਚਾਰ ਵਾਨ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਅਖਾੜਾ ਅਤੇ ਧਰਮਧੁਜਾ."},{"id":41188,"word":"inrmohgVH","wordUni":"ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ","definition":"ijlw AMbwlw, qsIl Qwxw ropV, dy ipMf hrdo nmoh pws gurU goibMd isMG swihb dw bxwieAw durg, jo AwbwdI qoN ie`k PrlWg pUrv hY. sMmq 1757 iv`c ie`k smyN SRI gurU goibMd isMG swihb AwnMdpur dw moh C`fky eyQy ie`k it`bI pur Aw ivrwjy, qd qoN ies dw nwm inrmohgVH hY.#ie`k vyr dSmyS inrmohgVH pur dIvwn sjw rhy sn, qd phwVI rwijAW dI pRyrnw nwl ie`k qopcI ny gurUswihb pur iSsq lYky golw clwieAw, ijs nwl rwm isMG cOrbrdwr aufigAw. klgIDr ny Awpxy qIr nwl aus qopcI dI ausy vyly smwpqI kIqI.¹ gurdÍwrw swDwrx hwlq iv`c kyvl mMjIswihb hY. nwl jwgIr zmIn kuJ nhIN. rylvy stySn nvW Sihr qoN 32 mIl Agin kox hY. ropV dy rsqy nyVy hY kÎoNik ieh AsQwn kIrqpur pws hY. hux ropV rylvy stySn hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਰੋਪੜ, ਦੇ ਪਿੰਡ ਹਰਦੋ ਨਮੋਹ ਪਾਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਦੁਰਗ, ਜੋ ਆਬਾਦੀ ਤੋਂ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੭ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਾ ਮੋਹ ਛੱਡਕੇ ਏਥੇ ਇੱਕ ਟਿੱਬੀ ਪੁਰ ਆ ਵਿਰਾਜੇ, ਤਦ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਹੈ.#ਇੱਕ ਵੇਰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨਿਰਮੋਹਗੜ੍ਹ ਪੁਰ ਦੀਵਾਨ ਸਜਾ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਇੱਕ ਤੋਪਚੀ ਨੇ ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਪੁਰ ਸ਼ਿਸਤ ਲੈਕੇ ਗੋਲਾ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਚੌਰਬਰਦਾਰ ਉਡਗਿਆ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸ ਤੋਪਚੀ ਦੀ ਉਸੇ ਵੇਲੇ ਸਮਾਪਤੀ ਕੀਤੀ.¹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਹੈ. ਨਾਲ ਜਾਗੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਨਵਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ੩੨ ਮੀਲ ਅਗਨਿ ਕੋਣ ਹੈ. ਰੋਪੜ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੇੜੇ ਹੈ ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪਾਸ ਹੈ. ਹੁਣ ਰੋਪੜ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ."},{"id":41282,"word":"inrIkwrIey","wordUni":"ਨਿਰੀਕਾਰੀਏ","definition":"KyVI ipMf dw (jo idVHby pws pitAwlw rwj iv`c hY) rihx vwlw bYrwgI swDU nwrwXxdws sI, aus dw cylw srjUdws \"s`q inrIkwr\"¹ Sbd jipAw krdw sI, ijs qoN inrIkwrIey Sw^ c`lI. ieh imlx smyN Awpo iv`cI s`q inrIkwr AwKdy hn. srjUdws dw dyhWq sMmq 1899 iv`c pitAwly hoieAw hY. smwDI nwBy vwly drvwjy hY. ijs ƒ irAwsq v¤loN KyqI ipMf jwgIr hY. inrIkwrIAW dI swrI rIiq bYrwgIAW smwn hY. ilMgotI lwl rMg dI rKdy hn Ar AwKdy hn ik swfy vfy ƒ hnUmwn jI ny ieh bKSI hY[ 2. dyKo, inrMkwrIey.","definitionUni":"ਖੇੜੀ ਪਿੰਡ ਦਾ (ਜੋ ਦਿੜ੍ਹਬੇ ਪਾਸ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਹੈ) ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ ਨਾਰਾਯਣਦਾਸ ਸੀ, ਉਸ ਦਾ ਚੇਲਾ ਸਰਜੂਦਾਸ \"ਸੱਤ ਨਿਰੀਕਾਰ\"¹ ਸ਼ਬਦ ਜਪਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਿਰੀਕਾਰੀਏ ਸ਼ਾਖ਼ ਚੱਲੀ. ਇਹ ਮਿਲਣ ਸਮੇਂ ਆਪੋ ਵਿੱਚੀ ਸੱਤ ਨਿਰੀਕਾਰ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਸਰਜੂਦਾਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੮੯੯ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸਮਾਧੀ ਨਾਭੇ ਵਾਲੇ ਦਰਵਾਜੇ ਹੈ. ਜਿਸ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ਖੇਤੀ ਪਿੰਡ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਨਿਰੀਕਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਰੀਤਿ ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਸਮਾਨ ਹੈ. ਲਿੰਗੋਟੀ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਰਖਦੇ ਹਨ ਅਰ ਆਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਾਡੇ ਵਡੇ ਨੂੰ ਹਨੂਮਾਨ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਬਖਸ਼ੀ ਹੈ। ੨. ਦੇਖੋ, ਨਿਰੰਕਾਰੀਏ."},{"id":41320,"word":"inrMkwrI","wordUni":"ਨਿਰੰਕਾਰੀ","definition":"iv- inrMkwr dw aupwsk. \"Awqm cIin Bey inrMkwrI.\" (Awsw AÚ mÚ 1)#2. sMgÎw- gurU nwnkdyv[ 3. gurU nwnkdyv dw is`K. \"duibDw Coif Bey inrMkwrI.\" (Dnw AÚ mÚ 1) 4. is`KW dw ie`k ^ws i&rkæw, jo BweI idAwl jI qoN c`ilAw. ipSOr iv`c shjDwrI is`K gurshwie jI bwrHI KqRI vsdy sn. aunHW dy Gr rwmshwie puqR hoieAw, ijs dI SwdI BweI vswKw isMG dSmyS dy ^jwncI dI supuqRI lwifkI nwl hoeI. ies dy audr qoN 15. vYswK sMmq 1840 (sn 1783) ƒ BweI idAwl jI dw jnm hoieAw.#qIh vrHy dI aumr iv`c BweI idAwl jI dI mwqw clwxw kr geI Ar idAwl jI Awpxy mwmy imlKw isMG pws rwvlipMfI bhuq rihx l¤gy. imlKw isMG ny ienHW ƒ Drm pRcwr krn leI pRyirAw, ijs iv`c vfI sPlqw hoeI.#idAwl jI dI Byry iv`c mUlwdyeI nwl SwdI hoeI, ijs qoN iqMn puqR- drbwrwisMG, Bwg isMG Aqy r`qw jI jnmy.#idAwl jI hr vyly inrMkwr Sbd dw jwp krdy Aqy mUrqI pUjw Awid dy ivru`D inrwkwr dI BgqI idRVHwauNdy sn, ies leI \"inrMkwrI\" sMgÎw hoeI, Aqy ienHW dI sMpRdwX dI inrMkwrIey A`l peI.#idAwl jI dw clwxw 18. mwG sMmq 1911 ƒ hoieAw. rwvlipMfI iv`c inrMkwrIAW dw gurduAwrw bhuq suMdr bixAwhoieAw hY, kQw kIrqn lMgr Awidk dw au`qm pRbMD hY. ies vyly gurid`q isMG jI mhMq hn[#5. iv- inrwkwr dw, \"hau vwrI jIau vwrI inrMkwrI nwm iDAwvixAw.\" (mwJ AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਵਿ- ਨਿਰੰਕਾਰ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. \"ਆਤਮ ਚੀਨਿ ਭਏ ਨਿਰੰਕਾਰੀ.\" (ਆਸਾ ਅਃ ਮਃ ੧)#੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ। ੩. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ. \"ਦੁਬਿਧਾ ਛੋਡਿ ਭਏ ਨਿਰੰਕਾਰੀ.\" (ਧਨਾ ਅਃ ਮਃ ੧) ੪. ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਫ਼ਿਰਕ਼ਾ, ਜੋ ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਜੀ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ. ਪਿਸ਼ੌਰ ਵਿੱਚ ਸਹਜਧਾਰੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਸਹਾਇ ਜੀ ਬਾਰ੍ਹੀ ਖਤ੍ਰੀ ਵਸਦੇ ਸਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਰਾਮਸਹਾਇ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਭਾਈ ਵਸਾਖਾ ਸਿੰਘ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਖ਼ਜਾਨਚੀ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਲਾਡਿਕੀ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਇਸ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ੧੫. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੮੪੦ (ਸਨ ੧੭੮੩) ਨੂੰ ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ.#ਤੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਦਿਆਲ ਜੀ ਦੀ ਮਾਤਾ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਈ ਅਰ ਦਿਆਲ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਾਮੇ ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਪਾਸ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਬਹੁਤ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ. ਮਿਲਖਾ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਸਫਲਤਾ ਹੋਈ.#ਦਿਆਲ ਜੀ ਦੀ ਭੇਰੇ ਵਿੱਚ ਮੂਲਾਦੇਈ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਪੁਤ੍ਰ- ਦਰਬਾਰਾਸਿੰਘ, ਭਾਗ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਰੱਤਾ ਜੀ ਜਨਮੇ.#ਦਿਆਲ ਜੀ ਹਰ ਵੇਲੇ ਨਿਰੰਕਾਰ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਾਪ ਕਰਦੇ ਅਤੇ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਨਿਰਾਕਾਰ ਦੀ ਭਗਤੀ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਾਉਂਦੇ ਸਨ, ਇਸ ਲਈ \"ਨਿਰੰਕਾਰੀ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋਈ, ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀਏ ਅੱਲ ਪਈ.#ਦਿਆਲ ਜੀ ਦਾ ਚਲਾਣਾ ੧੮. ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੯੧੧ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿੱਚ ਨਿਰੰਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਲੰਗਰ ਆਦਿਕ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ. ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰਦਿੱਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹੰਤ ਹਨ।#੫. ਵਿ- ਨਿਰਾਕਾਰ ਦਾ, \"ਹਉ ਵਾਰੀ ਜੀਉ ਵਾਰੀ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਨਾਮ ਧਿਆਵਣਿਆ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":41329,"word":"inrMjnIey","wordUni":"ਨਿਰੰਜਨੀਏ","definition":"jMifAwlw invwsI hMdwl (ihMdwl) j`t sMmq 1630 iv`c su`KI dy grB qoN gwjI dy Gr jnimAw, ies dI SwdI hmjy cwhl dI puqRI au`qmI nwl hoeI, ijs qoN ibDIcMd puqR pYdw hoieAw. BweI hMdwl sRI gurU Amrdws jI dw AnMn is`K hoieAw, ijs ƒ gurU swihb ny pRcwrk Qwpky mMjI bKSI. ieh siqgurU dy lMgr dI syvw pRym nwl krdw irhw hY. ies dy ipMf dw nwauN gurU dw jMifAwlw pRis`D hoieAw. hMdwl hr vyly \"inrMjn- inrMjn\" Sbd dw jwp kIqw krdw sI, ies kwrx aus dI sMpRdwX dw nwm, \"inrMjnIey\" pY igAw. hMdwl dw dyhWq sMmq 1705 iv`c hoieAw.#hMdwl dw puqR ibDIcMd kukrmI sI. aus ny gurU nwnkdyv dI swKI bhuq ASu`D krid`qI Aqy mnmMnIAW g`lW ilKky Awpxy AOguxW ƒ is`KI dw inXm (ausUl) swbq krn dw Xqn kIqw. keI hMdwlIey mhMqW ny is`KW dy ivru`D lhOr dy jwilm hwikmW ƒ AXogÎ shwieqw id`qI.","definitionUni":"ਜੰਡਿਆਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਹੰਦਾਲ (ਹਿੰਦਾਲ) ਜੱਟ ਸੰਮਤ ੧੬੩੦ ਵਿੱਚ ਸੁੱਖੀ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਗਾਜੀ ਦੇ ਘਰ ਜਨਮਿਆ, ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹਮਜੇ ਚਾਹਲ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਉੱਤਮੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਿਧੀਚੰਦ ਪੁਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ. ਭਾਈ ਹੰਦਾਲ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਅਨੰਨ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਥਾਪਕੇ ਮੰਜੀ ਬਖਸ਼ੀ. ਇਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਉਂ ਗੁਰੂ ਦਾ ਜੰਡਿਆਲਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ. ਹੰਦਾਲ ਹਰ ਵੇਲੇ \"ਨਿਰੰਜਨ- ਨਿਰੰਜਨ\" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਜਾਪ ਕੀਤਾ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਕਾਰਣ ਉਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਨਾਮ, \"ਨਿਰੰਜਨੀਏ\" ਪੈ ਗਿਆ. ਹੰਦਾਲ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੭੦੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.#ਹੰਦਾਲ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਬਿਧੀਚੰਦ ਕੁਕਰਮੀ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੀ ਸਾਖੀ ਬਹੁਤ ਅਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਮਨਮੰਨੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਲਿਖਕੇ ਆਪਣੇ ਔਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਨਿਯਮ (ਉਸੂਲ) ਸਾਬਤ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ. ਕਈ ਹੰਦਾਲੀਏ ਮਹੰਤਾਂ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਲਹੌਰ ਦੇ ਜਾਲਿਮ ਹਾਕਿਮਾਂ ਨੂੰ ਅਯੋਗ੍ਯ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ."},{"id":41357,"word":"invl","wordUni":"ਨਿਵਲ","definition":"sMgÎw- pSU dy pYrIN lwaux dw ijMdw. ieh ivSys krky au`T dy lweIdw hY[ 2. qwlw. kuFl. \"gurU kuMjI pwhU invl.\" (vwr swr mÚ 2) gurU pws mn dw qwlw KolHx leI kuMjI hY[ 3. dyKo, inaulI. \"ikn hI invl BuieAMgm swDy.\" (rwm AÚ mÚ 5) nOlI krm Aqy BujMgmw nwVI swDx dw krm kIqw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਸ਼ੂ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਜਿੰਦਾ. ਇਹ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਉੱਠ ਦੇ ਲਾਈਦਾ ਹੈ। ੨. ਤਾਲਾ. ਕੁਢਲ. \"ਗੁਰੂ ਕੁੰਜੀ ਪਾਹੂ ਨਿਵਲ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੨) ਗੁਰੂ ਪਾਸ ਮਨ ਦਾ ਤਾਲਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਲਈ ਕੁੰਜੀ ਹੈ। ੩. ਦੇਖੋ, ਨਿਉਲੀ. \"ਕਿਨ ਹੀ ਨਿਵਲ ਭੁਇਅੰਗਮ ਸਾਧੇ.\" (ਰਾਮ ਅਃ ਮਃ ੫) ਨੌਲੀ ਕਰਮ ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ ਸਾਧਣ ਦਾ ਕਰਮ ਕੀਤਾ."},{"id":41360,"word":"invil","wordUni":"ਨਿਵਲਿ","definition":"dyKo, inaulI. \"invil BuAMgm swDy.\" (sor AÚ mÚ 5) \"invlIkrm bhuq ibsQwr.\" (swr pVqwl mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਨਿਉਲੀ. \"ਨਿਵਲਿ ਭੁਅੰਗਮ ਸਾਧੇ.\" (ਸੋਰ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਨਿਵਲੀਕਰਮ ਬਹੁਤ ਬਿਸਥਾਰ.\" (ਸਾਰ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫)"},{"id":41361,"word":"invlI","wordUni":"ਨਿਵਲੀ","definition":"dyKo, inaulI. \"invil BuAMgm swDy.\" (sor AÚ mÚ 5) \"invlIkrm bhuq ibsQwr.\" (swr pVqwl mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਨਿਉਲੀ. \"ਨਿਵਲਿ ਭੁਅੰਗਮ ਸਾਧੇ.\" (ਸੋਰ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਨਿਵਲੀਕਰਮ ਬਹੁਤ ਬਿਸਥਾਰ.\" (ਸਾਰ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫)"},{"id":41364,"word":"invws","wordUni":"ਨਿਵਾਸ","definition":"sM. निवास्. Dw- Fkxw(AwCwdn krnw), lpytxw[ 2. sMgÎw- Gr. rihx dI QW[ 3. vsqR[ 4. rhwieS. rihx dw Bwv. \"swD- sMig pRB dyhu invws.\" (suKmnI) 5. ivSRwm. itkwau. \"mIn invws aupjY jl hI qy.\" (mlw AÚ mÚ 1) 6. sM. inrvws. bwhr k`Fx dI ikRXw. \"nIcrUK qy aUc Bey hYN gMD sugMD invwsw.\" (Awsw rivdws) ierMf dI gMD inrvws krky, cMdn dI sugMD sihq hoey hW.","definitionUni":"ਸੰ. निवास्. ਧਾ- ਢਕਣਾ(ਆਛਾਦਨ ਕਰਨਾ), ਲਪੇਟਣਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਘਰ. ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ। ੩. ਵਸਤ੍ਰ। ੪. ਰਹਾਇਸ਼. ਰਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ. \"ਸਾਧ- ਸੰਗਿ ਪ੍ਰਭ ਦੇਹੁ ਨਿਵਾਸ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੫. ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਟਿਕਾਉ. \"ਮੀਨ ਨਿਵਾਸ ਉਪਜੈ ਜਲ ਹੀ ਤੇ.\" (ਮਲਾ ਅਃ ਮਃ ੧) ੬. ਸੰ. ਨਿਰ੍‍ਵਾਸ. ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. \"ਨੀਚਰੂਖ ਤੇ ਊਚ ਭਏ ਹੈਂ ਗੰਧ ਸੁਗੰਧ ਨਿਵਾਸਾ.\" (ਆਸਾ ਰਵਿਦਾਸ) ਇਰੰਡ ਦੀ ਗੰਧ ਨਿਰ੍‍ਵਾਸ ਕਰਕੇ, ਚੰਦਨ ਦੀ ਸੁਗੰਧ ਸਹਿਤ ਹੋਏ ਹਾਂ."},{"id":41385,"word":"invys","wordUni":"ਨਿਵੇਸ","definition":"(in- ivS) sM. invyS. sMgÎw- Gr[ 2. ^ymw[ 3. fyrw. rhwieS. \"suMdr sdn invys dy, vc mDur bKwny.\" (gupRsU) 4. pRvyS. dwiKlw[ 5. ivAwh. SwdI.","definitionUni":"(ਨਿ- ਵਿਸ਼) ਸੰ. ਨਿਵੇਸ਼. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਘਰ। ੨. ਖ਼ੇਮਾ। ੩. ਡੇਰਾ. ਰਹਾਇਸ਼. \"ਸੁੰਦਰ ਸਦਨ ਨਿਵੇਸ ਦੇ, ਵਚ ਮਧੁਰ ਬਖਾਨੇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਪ੍ਰਵੇਸ਼. ਦਾਖਿਲਾ। ੫. ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ."},{"id":41402,"word":"nIswxI","wordUni":"ਨੀਸਾਣੀ","definition":"icMnH. l`Cx. dyKo, inswnI. \"pRB imlxY kI eyhu nIswxI.\" (mwJ mÚ p) \"ieh nIswxI swD kI ijsu Bytiq qrIAY.\" (gau vwr 2. mÚ p)","definitionUni":"ਚਿੰਨ੍ਹ. ਲੱਛਣ. ਦੇਖੋ, ਨਿਸਾਨੀ. \"ਪ੍ਰਭ ਮਿਲਣੈ ਕੀ ਏਹੁ ਨੀਸਾਣੀ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ਪ) \"ਇਹ ਨੀਸਾਣੀ ਸਾਧ ਕੀ ਜਿਸੁ ਭੇਟਤਿ ਤਰੀਐ.\" (ਗਉ ਵਾਰ ੨. ਮਃ ਪ)"},{"id":41427,"word":"nIkw","wordUni":"ਨੀਕਾ","definition":"iv- cMgw. cMgI. Blw. BlI. dyKo, nIk. \"ikCu kIAw n nIkw.\" (iblw kbIr) 2. in`kw. Cotw. in`kI. nMnHI. \"nIkI kIrI mih kl rwKY.\" (suKmnI) 3. au`qm. SRys. \"nIkI swDsMgwnI.\" (Awsw mÚ p) \"sRI Arjn suq iqnhu ko gun gnqy nIkw.\" (gupRsU) 4. Arog. ruj rihq. \"kb drsn inj dyihNgy krhYN pd nIkw.\" (gupRsU) myry pYr ƒ Arog krngy[ p sMgIq Anuswr rwg qwl lX nwl au`qm inRqÎ krn vwlI nwiekw \"nIkI\"khIjWdI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਚੰਗਾ. ਚੰਗੀ. ਭਲਾ. ਭਲੀ. ਦੇਖੋ, ਨੀਕ. \"ਕਿਛੁ ਕੀਆ ਨ ਨੀਕਾ.\" (ਬਿਲਾ ਕਬੀਰ) ੨. ਨਿੱਕਾ. ਛੋਟਾ. ਨਿੱਕੀ. ਨੰਨ੍ਹੀ. \"ਨੀਕੀ ਕੀਰੀ ਮਹਿ ਕਲ ਰਾਖੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਉੱਤਮ. ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ. \"ਨੀਕੀ ਸਾਧਸੰਗਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ਪ) \"ਸ੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਸੁਤ ਤਿਨਹੁ ਕੋ ਗੁਨ ਗਨਤੇ ਨੀਕਾ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਅਰੋਗ. ਰੁਜ ਰਹਿਤ. \"ਕਬ ਦਰਸਨ ਨਿਜ ਦੇਹਿਂਗੇ ਕਰਹੈਂ ਪਦ ਨੀਕਾ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਕਰਨਗੇ। ਪ ਸੰਗੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਗ ਤਾਲ ਲਯ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਇਕਾ \"ਨੀਕੀ\"ਕਹੀਜਾਂਦੀ ਹੈ."},{"id":41428,"word":"nIkI","wordUni":"ਨੀਕੀ","definition":"iv- cMgw. cMgI. Blw. BlI. dyKo, nIk. \"ikCu kIAw n nIkw.\" (iblw kbIr) 2. in`kw. Cotw. in`kI. nMnHI. \"nIkI kIrI mih kl rwKY.\" (suKmnI) 3. au`qm. SRys. \"nIkI swDsMgwnI.\" (Awsw mÚ p) \"sRI Arjn suq iqnhu ko gun gnqy nIkw.\" (gupRsU) 4. Arog. ruj rihq. \"kb drsn inj dyihNgy krhYN pd nIkw.\" (gupRsU) myry pYr ƒ Arog krngy[ p sMgIq Anuswr rwg qwl lX nwl au`qm inRqÎ krn vwlI nwiekw \"nIkI\"khIjWdI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਚੰਗਾ. ਚੰਗੀ. ਭਲਾ. ਭਲੀ. ਦੇਖੋ, ਨੀਕ. \"ਕਿਛੁ ਕੀਆ ਨ ਨੀਕਾ.\" (ਬਿਲਾ ਕਬੀਰ) ੨. ਨਿੱਕਾ. ਛੋਟਾ. ਨਿੱਕੀ. ਨੰਨ੍ਹੀ. \"ਨੀਕੀ ਕੀਰੀ ਮਹਿ ਕਲ ਰਾਖੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਉੱਤਮ. ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ. \"ਨੀਕੀ ਸਾਧਸੰਗਾਨੀ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ਪ) \"ਸ੍ਰੀ ਅਰਜਨ ਸੁਤ ਤਿਨਹੁ ਕੋ ਗੁਨ ਗਨਤੇ ਨੀਕਾ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਅਰੋਗ. ਰੁਜ ਰਹਿਤ. \"ਕਬ ਦਰਸਨ ਨਿਜ ਦੇਹਿਂਗੇ ਕਰਹੈਂ ਪਦ ਨੀਕਾ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਮੇਰੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਕਰਨਗੇ। ਪ ਸੰਗੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਗ ਤਾਲ ਲਯ ਨਾਲ ਉੱਤਮ ਨ੍ਰਿਤ੍ਯ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਨਾਇਕਾ \"ਨੀਕੀ\"ਕਹੀਜਾਂਦੀ ਹੈ."},{"id":41691,"word":"nyr","wordUni":"ਨੇਰ","definition":"ikR. iv- nyVy. koly. \"swDUsMg kY nwhI nyr.\" (gau mÚ 1)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਨੇੜੇ. ਕੋਲੇ. \"ਸਾਧੂਸੰਗ ਕੈ ਨਾਹੀ ਨੇਰ.\" (ਗਉ ਮਃ ੧)"},{"id":41724,"word":"nYx","wordUni":"ਨੈਣ","definition":"sM. nXn. sMgÎw- mn ƒ pdwrQW v`l jo lY jwvy, nyqR. \"nYx n dyKih swD, is nYx ibhwilAw.\" (Punhy mÚ 5) 2. nweI dI iesqRI.","definitionUni":"ਸੰ. ਨਯਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਨ ਨੂੰ ਪਦਾਰਥਾਂ ਵੱਲ ਜੋ ਲੈ ਜਾਵੇ, ਨੇਤ੍ਰ. \"ਨੈਣ ਨ ਦੇਖਹਿ ਸਾਧ, ਸਿ ਨੈਣ ਬਿਹਾਲਿਆ.\" (ਫੁਨਹੇ ਮਃ ੫) ੨. ਨਾਈ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ."},{"id":41781,"word":"nOhr","wordUni":"ਨੌਹਰ","definition":"ihswr qoN 58 mIl p`Cm, irAwsq bIkwnyr dI rynI njwmq Aqy qsIl iv`c ie`k Sihr, jo bIkwnyr qoN 129 mIl au`qr pUrv Aqy srsy qoN 25 mIl d`Kx p`Cm hY. d`Kx jWdy dSmyS ie¤Qy ivrwjy hn. CInqlweI qy gurdÍwrw hY, pujwrI jogI swDU hY.","definitionUni":"ਹਿਸਾਰ ਤੋਂ ੫੮ ਮੀਲ ਪੱਛਮ, ਰਿਆਸਤ ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੀ ਰੇਨੀ ਨਜਾਮਤ ਅਤੇ ਤਸੀਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਬੀਕਾਨੇਰ ਤੋਂ ੧੨੯ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਸਰਸੇ ਤੋਂ ੨੫ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਦੱਖਣ ਜਾਂਦੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਛੀਨਤਲਾਈ ਤੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ, ਪੁਜਾਰੀ ਜੋਗੀ ਸਾਧੂ ਹੈ."},{"id":41820,"word":"nOl`Kw","wordUni":"ਨੌਲੱਖਾ","definition":"iv- nO l`K dI kImq dw. nO lk dI lwgq dw[ 2. sMgÎw- irAwsq njwmq pitAwlw, qsIl srihMd, Qwxw mUlypur iv`c ie`k ipMf hY. ies dI vsoN dy nwl hI au`qr v`l SRI gurU qygbhwdur jI dw gurdÍwrw hY. ie¤Qy ie`k vxjwry ny 9. mnsUrI tky gurU jI dI ByNt kIqy, qW gurU jI ny &rmwieAw ik ieh qW nO l`K mohr dy qu`l hn, qd qoN ies QW dw nwm nOl`Kw pYigAw, Ar Pyr jo ies pws ipMf visAw aus dI BI ieh sMgÎw hoeI. in`kwijhw mMjIswihb hY, pws kuJ irhwieSI mkwn hn. SRI gurU gRMQswihb jI dw inqÎ pRkwS huMdw hY. pujwrI isMG hY. gurdÍwry nwl 100 iv¤Gy zmIn irAwsq pitAwly v¤loN hY. rylvy stySn swDUgVH qoN s`q mIl p`Cm k`cw rsqw hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਨੌ ਲੱਖ ਦੀ ਕੀਮਤ ਦਾ. ਨੌ ਲਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੀ ਲਾਗਤ ਦਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਿਆਸਤ ਨਜਾਮਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਤਸੀਲ ਸਰਹਿੰਦ, ਥਾਣਾ ਮੂਲੇਪੁਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਵਸੋਂ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਵਣਜਾਰੇ ਨੇ ੯. ਮਨਸੂਰੀ ਟਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਭੇਂਟ ਕੀਤੇ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਰਮਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਨੌ ਲੱਖ ਮੋਹਰ ਦੇ ਤੁੱਲ ਹਨ, ਤਦ ਤੋਂ ਇਸ ਥਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਨੌਲੱਖਾ ਪੈਗਿਆ, ਅਰ ਫੇਰ ਜੋ ਇਸ ਪਾਸ ਪਿੰਡ ਵਸਿਆ ਉਸ ਦੀ ਭੀ ਇਹ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋਈ. ਨਿੱਕਾਜਿਹਾ ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਪਾਸ ਕੁਝ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਹਨ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਿਤ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੧੦੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਾਧੂਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਕੱਚਾ ਰਸਤਾ ਹੈ."},{"id":41843,"word":"nMdcMd","wordUni":"ਨੰਦਚੰਦ","definition":"frolI invwsI aumrSwh dw poqw, jo frolI dy ielwky dw msMd sI. gurU goibMdisMG swihb ny ies ƒ Awpxw dIvwn Aqy sYnwnI QwipAw. ies ny BMgwxI dy Xu`D iv`c vfI vIrqw idKweI, ijs dw izkr ivicqR nwtk dy 8. vyN ADÎwX iv`c hY, XQw- \"qhW nMdcMdM ikXo kop Bwro[ lgweI b`rCI ikRpwxM sਁBwro[ qutI qyg iqR`KI kFy jMmd`FM[ hTI rwiKXM l`j bMsM sn`FM.\"#ie`k vyr audwsI swDU gRMQswihb ilKky klgIDr dy dsœ^q leI AwnMdpur ilAwey.¹ nMdcMd ny ieh kwpI Gr r`KleI Ar audwsIAW ƒ vwips dyxoN ienkwr kIqw. jd swDW ny dSmyS pws Skwieq kIqI, qd nMdcMd frdw mwirAw AwnMdpuroN corI n`Tky DIrm`l pws krqwrpur clwigAw. aus ny dSmyS dw jwsUs smJky mrvwid`qw. nMdcMd dw sskwr kwlysM|w hoieAw.#audwsIAW qoN KohIhoeI gRMQswihb jI dI bIV hux frolI iv`c hY.","definitionUni":"ਡਰੋਲੀ ਨਿਵਾਸੀ ਉਮਰਸ਼ਾਹ ਦਾ ਪੋਤਾ, ਜੋ ਡਰੋਲੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਮਸੰਦ ਸੀ. ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨ ਅਤੇ ਸੈਨਾਨੀ ਥਾਪਿਆ. ਇਸ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ੮. ਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਤਹਾਂ ਨੰਦਚੰਦੰ ਕਿਯੋ ਕੋਪ ਭਾਰੋ। ਲਗਾਈ ਬੱਰਛੀ ਕ੍ਰਿਪਾਣੰ ਸਁਭਾਰੋ। ਤੁਟੀ ਤੇਗ ਤ੍ਰਿੱਖੀ ਕਢੇ ਜੰਮਦੱਢੰ। ਹਠੀ ਰਾਖਿਯੰ ਲੱਜ ਬੰਸੰ ਸਨੱਢੰ.\"#ਇੱਕ ਵੇਰ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਲਿਖਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਦਸ੍ਤਖ਼ਤ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਲਿਆਏ.¹ ਨੰਦਚੰਦ ਨੇ ਇਹ ਕਾਪੀ ਘਰ ਰੱਖਲਈ ਅਰ ਉਦਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਦੇਣੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕੀਤਾ. ਜਦ ਸਾਧਾਂ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਾਸ ਸ਼ਕਾਇਤ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਨੰਦਚੰਦ ਡਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਆਨੰਦਪੁਰੋਂ ਚੋਰੀ ਨੱਠਕੇ ਧੀਰਮੱਲ ਪਾਸ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਚਲਾਗਿਆ. ਉਸ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਜਾਸੂਸ ਸਮਝਕੇ ਮਰਵਾਦਿੱਤਾ. ਨੰਦਚੰਦ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕਾਲੇਸੰਙਾ ਹੋਇਆ.#ਉਦਾਸੀਆਂ ਤੋਂ ਖੋਹੀਹੋਈ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਬੀੜ ਹੁਣ ਡਰੋਲੀ ਵਿੱਚ ਹੈ."},{"id":41854,"word":"nMdlwl BweI","wordUni":"ਨੰਦਲਾਲ ਭਾਈ","definition":"dyKo, sohxw 3[ 2. munSI P`jUrwm AWigrs KqRI, jo &wrsI dw ivdÍwn sI, sn 1630 iv`c ihMdusqwnoN ZznI v`l igAw Ar AwpxI XogÎqw dy bl au¤QoN dy hwikm dw mIr munSI hoigAw. ie¤Qy hI ies dy Gr nMdlwl jI dw jnm sn 1633 iv`c hoieAw. ipqw ny ienHW dI qwlIm dw XogÎ pRbMD kIqw, Aqy 12. vrHy dI jd aumr hoeI qW kulrIiq Anuswr kulgurU qoN vYsnv Drm dI isKÎw idvwky kMTI bMnHvwaux dI rsm krvwauxI cwhI, pr ivcwrSIl nMdlwl jI ny ipqw Aqy kulgurU dI syvw iv`c bynqI kIqI ik mYN AwpxI qs`lI kIqy ibnw koeI Drm nhIN Dwrn krWgw.#sn 1652 ivc ipqw dw dyhWq hox pur nMdlwl jI audws hoky ZznI qoN cly Awey Aqy mulqwn dy id`lI drvwjy Gr bxwky rihx l¤gy. ienHW dy mkwn pws vsy mh¤ly dw nwm \"Awgwpur\" pRis`D hoigAw, ikauNik nMdlwl jI dy syvk Aqy Swigrd ienHW ƒ AwZw (sÍwmI) kihky bulwieAw krdy sn.#ie¤Qy hI ie`k is`K Grwxy dI puqRI nwl Awp dI SwdI ho geI, ijs qoN guris`KI dI pRIiq mn iv`c aupjI.#sn 1682 iv`c nMdlwl jI mulqwnoN qurky AimRqsr jI dw drSn krdy hoey klgIDr jI dI syvw iv`c AwnMdpur pu¤jy Aqy guridKÎw lYky AnMn is`K hoey.#BweI nMdlwl swihb AwærbI, &wrsI Aqy irAwjI dy pUry pMifq Aqy vfI cmqkwrI bu`DI rKdy sn. ienHW dw Swhzwdw muAæ`jm (bhwdurSwh) nwl siqgurW dI mwr&q imlwp hoigAw Aqy ieh Swhzwdy pws muswihb Aqy mIrmunSI hoky sn 1683 qoN rihx l¤gy. ienHW dI ausqiq muAæ`jm qoN Aqy AwæilmW dI sBw iv`c kurwn dI ie`k AwXq dy cmqkwrI ArQ suxky bwdSwh AOrMgzyb ny ienHW ƒ muslmwn krnw cwihAw, ijs pur (muAæ`jm) qoN ivdw lYky sn 1697 iv`c SRI gurU goibMd isMG jI pws AwnMdpur jw rhy.#Awp klgIDr dy drbwr dw BUsx Aqy gurmuKW dI SRyxI iv`c igxyjWdy sn. dSmyS ny is`KW dy lMgr dI prIiKAw smyN BweI swihb jI dI \"is`Ksyvw \" sB qoN vDky slwhI sI.¹#siqgurW dy AwnMdpuroN jwx ip¤CoN BweI swihb jI mulqwn iv`c Awpxy Gr jw rhy, Aqy au¤Qy gurmq Aqy ivdÎw dw pRcwr krdy hoey smw ivqwieAw. ienHW dw dyhWq sn 1705 iv`c hoieAw.#BweI nMdlwl jI dy do supuqR sn, vfw lKpiqrwie Aqy Cotw lIlwrwm. lKpiq dy sMqwn nhIN hoeI. lIlwrwm jI dI vMS clI, jo hux bhwvlpur Aqy mulqwn Awidk QWeIN invws krdI hY, ijs iv`c shjDwrI Aqy AimRqDwrI gurmuK s`jn pMQ dy rqn hn, Ar \"BweI\" lkæb nwl sMboDn kIqy jWdy hn.#BweI nMdlwl jI ny gurumihmW, Bgiq Aqy gÎwn ivsX pur ieh pusœk ilKy hn-#1. izMdgInwmh[ 2. qOsI&osnw[ 3. gMjnwmh[ 4. joqivkwS[ 5. dIvwngoXw[ 6. ienSw dsqUr[ 7. Arjul- iel&wj[ 8. ^wqmh. BweI nMdlwl jI dw q^lu`s (Cwp) \"goXw\" hY.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਸੋਹਣਾ ੩। ੨. ਮੁਨਸ਼ੀ ਫੱਜੂਰਾਮ ਆਂਗਿਰਸ ਖਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸੀ, ਸਨ ੧੬੩੦ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੋਂ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਵੱਲ ਗਿਆ ਅਰ ਆਪਣੀ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਦੇ ਬਲ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਿਮ ਦਾ ਮੀਰ ਮੁਨਸ਼ੀ ਹੋਗਿਆ. ਇੱਥੇ ਹੀ ਇਸ ਦੇ ਘਰ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੬੩੩ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਲੀਮ ਦਾ ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ੧੨. ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਜਦ ਉਮਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਕੁਲਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਕੁਲਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੈਸਨਵ ਧਰਮ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਦਿਵਾਕੇ ਕੰਠੀ ਬੰਨ੍ਹਵਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀ, ਪਰ ਵਿਚਾਰਸ਼ੀਲ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਕੁਲਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਤਸੱਲੀ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਧਾਰਨ ਕਰਾਂਗਾ.#ਸਨ ੧੬੫੨ ਵਿਚ ਪਿਤਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਉਦਾਸ ਹੋਕੇ ਗ਼ਜ਼ਨੀ ਤੋਂ ਚਲੇ ਆਏ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦਰਵਾਜੇ ਘਰ ਬਣਾਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਕਾਨ ਪਾਸ ਵਸੇ ਮਹੱਲੇ ਦਾ ਨਾਮ \"ਆਗਾਪੁਰ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਦੇ ਸੇਵਕ ਅਤੇ ਸ਼ਾਗਿਰਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਗ਼ਾ (ਸ੍ਵਾਮੀ) ਕਹਿਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ.#ਇੱਥੇ ਹੀ ਇੱਕ ਸਿੱਖ ਘਰਾਣੇ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋ ਗਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤਿ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਪਜੀ.#ਸਨ ੧੬੮੨ ਵਿੱਚ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਮੁਲਤਾਨੋਂ ਤੁਰਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਪੁੱਜੇ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਖ੍ਯਾ ਲੈਕੇ ਅਨੰਨ ਸਿੱਖ ਹੋਏ.#ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ ਸਾਹਿਬ ਆ਼ਰਬੀ, ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਰਿਆਜੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਵਡੀ ਚਮਤਕਾਰੀ ਬੁੱਧੀ ਰਖਦੇ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦਾ ਮੁਅ਼ੱਜਮ (ਬਹਾਦੁਰਸ਼ਾਹ) ਨਾਲ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਮਾਰਫ਼ਤ ਮਿਲਾਪ ਹੋਗਿਆ ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੇ ਪਾਸ ਮੁਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਮੀਰਮੁਨਸ਼ੀ ਹੋਕੇ ਸਨ ੧੬੮੩ ਤੋਂ ਰਹਿਣ ਲੱਗੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਸਤਤਿ ਮੁਅ਼ੱਜਮ ਤੋਂ ਅਤੇ ਆ਼ਲਿਮਾਂ ਦੀ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਕੁਰਾਨ ਦੀ ਇੱਕ ਆਯਤ ਦੇ ਚਮਤਕਾਰੀ ਅਰਥ ਸੁਣਕੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਜਿਸ ਪੁਰ (ਮੁਅ਼ੱਜਮ) ਤੋਂ ਵਿਦਾ ਲੈਕੇ ਸਨ ੧੬੯੭ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਪਾਸ ਆਨੰਦਪੁਰ ਜਾ ਰਹੇ.#ਆਪ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਭੂਸਣ ਅਤੇ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਗਿਣੇਜਾਂਦੇ ਸਨ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਪਰੀਖਿਆ ਸਮੇਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ \"ਸਿੱਖਸੇਵਾ \" ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਸਲਾਹੀ ਸੀ.¹#ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਆਨੰਦਪੁਰੋਂ ਜਾਣ ਪਿੱਛੋਂ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮੁਲਤਾਨ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਘਰ ਜਾ ਰਹੇ, ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਗੁਰਮਤ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸਮਾ ਵਿਤਾਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੭੦੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.#ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਦੇ ਦੋ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਸਨ, ਵਡਾ ਲਖਪਤਿਰਾਇ ਅਤੇ ਛੋਟਾ ਲੀਲਾਰਾਮ. ਲਖਪਤਿ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ. ਲੀਲਾਰਾਮ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਚਲੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਬਹਾਵਲਪੁਰ ਅਤੇ ਮੁਲਤਾਨ ਆਦਿਕ ਥਾਂਈਂ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਹਜਧਾਰੀ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖ ਸੱਜਨ ਪੰਥ ਦੇ ਰਤਨ ਹਨ, ਅਰ \"ਭਾਈ\" ਲਕ਼ਬ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੁਮਹਿਮਾਂ, ਭਗਤਿ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨ ਵਿਸਯ ਪੁਰ ਇਹ ਪੁਸ੍ਤਕ ਲਿਖੇ ਹਨ-#੧. ਜ਼ਿੰਦਗੀਨਾਮਹ। ੨. ਤੌਸੀਫ਼ੋਸਨਾ। ੩. ਗੰਜਨਾਮਹ। ੪. ਜੋਤਵਿਕਾਸ਼। ੫. ਦੀਵਾਨਗੋਯਾ। ੬. ਇਨਸ਼ਾ ਦਸਤੂਰ। ੭. ਅਰਜੁਲ- ਇਲਫ਼ਾਜ। ੮. ਖ਼ਾਤਮਹ. ਭਾਈ ਨੰਦਲਾਲ ਜੀ ਦਾ ਤਖ਼ਲੁੱਸ (ਛਾਪ) \"ਗੋਯਾ\" ਹੈ."},{"id":41888,"word":"nÎwX","wordUni":"ਨ੍ਯਾਯ","definition":"sM. sMgÎw- XogÎ bwq. nIiq. iensw&[ (A) gOqm dw ricAw SwsqR, ijs dI drSnW iv`c igxqI hY. dyKo, Kt SwsqR.#(e) pRiqgÎw, hyqu, audwhrx, aupnX Aqy ingmn, ienHW pMjW AMgW vwlw vwk.#(I) prvq Agin vwlw hY- pRiqgÎw.#(II) DUMeyN vwlw hox krky- hyqu.#(III) DUMeyN vwlw jrUr A`g sihq huMdw hY, ijs qrW rsoeI Gr- audwhrx.#(IV) nym nwl A`g swQ rihx vwly DUMeyN hyqu vwlw ieh prvq hY- aupnX.#(V) ies leI ibnw sMsy ieh phwV A`g vwlw hY- ingmn.#(s) idRs†Wq vwkÎ. imswl. khwvq. nÎwXvwkX swrIAW bolIAW iv`c vrqyjWdy hn, Ar ieh AnMq hn. AsIN ie¤Qy auh ilKdy hW jo bhuq pRis`D Aqy jWdw vrqy jWdy hn-#austR lguV nÎwX. au`T au¤qy l`dIAW l`kVW iv¤coN ie`k fMfw lYky ijvyN au`T ƒ is`Dw kr leIdw hY. iqvyN iksy dI g`l ƒ Awpxy p`K dI pus†I leI vrqIey.#(2) aUKr vrKw nÎwX. ijvyN k`lr iv`c mINh kuJ Pl nhIN idMdw, iqvyN ijs QW aupdyS Awid dw kuJ Asr nw hovy.#(3) Agin DUm nÎwX. DUMAW kwrX dyKky ijs qrW kwrxrUp Agin dw gÎwn huMdw hY, iesy qrW kwrX dÍwrw kwrx jwx lYxw.#(4) ArxÎ rodn nÎwX. jMgl iv`c roxw jYsy insPl hY, ausy qrW ijs QW koeI g`l suxn vwlw nw hovy Aqy vÎwKÎwn krqw ivRQw isr Kpwvy.#(5) AMDgj nÎwX. keI AMinHAW ny hwQI tohky dyiKAw, pUC ttolx vwly ny hwQI r¤sy jyhw, tMg ttolx vwly ny bmly jyhw, kMn sprS krn vwly ny C`j jyhw d`isAw. iesy qrW ij¤Qy bwq dI AslIXq jwxy ibnw lok AwpxI Atkl nwl klpxw krn, au¤Qy ieh khwvq khI jWdI hY.#(6) AMD prMprw nÎwX. ibnw socy, ie`k ƒ kMm krdy dyKky ausy qrW krn lgxw, ivcwr ibnw purwxI lIh qy qury jwxw.#(7) AMD pMgu nÎwX. AMnHw dyK nhIN skdw, ipMglw cl nhIN skdw, pr jy AMnHw ipMgly ƒ cu`k lvy, qd ij¤Qy cwhux phuc skdy hn. iesy qrW ie`k ie`k kwrX ƒ krn vwly ij¤Qy prspr shweI hox, au¤Qy ieh nÎwX vrqIdw hY.#(8) eykwkI iqRx nÎwX. ie`k A¤KoN kwxw sI dUjI iv`c iqnkw pYigAw, iesy qrW pihlW hI iksy g`l iv`c kmzorI hovy, au¤qoN hor ivGn Aw pvy, qd aus mOky ieh khwvq vrqIdI hY.#(9) SmSR kMtk nÎwX. dwVI mu`C jo munwauNdy hn aunHW dy rom kMfy jyhy iq¤Ky augdy hn, Ajyhy lok jd b`icAW ƒ pÎwr nwl cuMmdy hn qd kMifAW qoN duKy hoey b¤cy ro auTdy hn. jo pÎwr idKwky duK dyvy aus leI ieh khwvq vrqIdI hY.#(10) smudR vrKw nÎwX. jYsy smudR iv`c mINh aupkwrI nhIN idsdw, qYsy ijs QW iksy g`l dI jrUrq nw hovy aus QW ieh nÎwX ikhw jWdw hY.#(11) isMGwvlokn nÎwX. jYsy Syr iSkwr ƒ mwrky jd A¤gy vDdw hY, qd iPr iPr ip¤Cy vyKdw hY, qYsy iksy bwq pur bwr bwr DÎwn dyxw.#(12) suMdopsuMd nÎwX. suMd Aqy aupsuMd dovyN BweI iqloq`mw Apsrw ƒ vrxw cwhuMdy sn. iqloq`mw ny AwiKAw ik jo dohW iv¤coN blI swbq hovygw mY aus ƒ vrWgI. ies pur Awpo iv`cI iv`cI lVky kt moey. iesy qrW prspr dI Pu`t nwl ij¤Qy dohW iDrW ƒ hwnI phucy, aus QW ieh khwvq vrqIdI hY.#(13) sUcI ktwh nÎwX. luhwr ƒ ie`k ny kVwhw bxwaux leI AwiKAw, dUjy ny Awky sUeI bxwaux leI ikhw. luhwr n pihlW sUeI bxwky Pyr kVwhw bxwauxw AwrMiBAw. iesy qrW pihly sihj kMm ƒ krky Pyr bVy kMm ƒ h`Q pwauxw TIk huMdw hY.#(14) sQwlI qMful nÎwX. vltohI iv¤coN ie`k cwaul dyKx qoN ijvyN swrI dyg dy ir¤Jy cwaulW dw pqw lgdw hY, iqvyN iksy ie`k bwq dy gÎwn qoN swrw hwl jwxlYxw.#(15) sQUxw inKnn nÎwX. jYsy QMmHI ƒ g`fx vyl idRVH krx leI qoky bwr bwr ihlwky dyKIdw hY, qYsy Awpxy p`K dI XukqI aukqI nwl idRVHqw krnI.#(16) kdlI Pl nÎwX. kylw k¤ty qoN hI jwdw Pldw hY, qYsy nIc dMf qoN hI lwB idMdw hY.#(17) kr kMkn nÎwX. kMkn kihx qoN hI kr (h`Q) dw gihxw jwixAw jWdw hY, ies leI kr Sbd insPl hY, pr AYsw boilAw- jWdw hY. iesy qrW ij¤Qy bwq ƒ sps† krn leI kuJ vwDU Sbd khIey, aus QW ieh nÎwX vrqIdw hY.#(18) kwkqwlIX nÎwX. qwl ibrC pur kwauN bYTw sI, aus dy aufwaux leI qwlI vjweI, ijs qoN kwauN auf igAw Ar kwauN dy aufm dI hrkq qoN jo bhuq p`kw Pl sI, auh SwKw qoN tu`tky ifg ipAw. AYsy hI BwvyN do g`lW dw prspr is`Dw sMbMD nw hovy, pr ie`k smyN iv`c hojwx, qd ieh khwvq vrqIdI hY.#(19) kUp mMfUk nÎwX. smuMdr dw f`fU iksy KUh iv`c if`g ipAw, KUh dy f`fU ny pu`iCAw qyrw smuMdr ikqnw vfw hY, aus ny AwiKAw bhuq vfw hY. kUey dy f`fU ny ikhw ik kI ies KUh ijMnw hY? smuMdr dy myNfk ny ies pr KUh dy f`fU ƒ ikhw ik¤Qy ieh qu`C KUh Ar ik¤Qy mhwn smuMdr! ies pur KUh dy f`fU ny ikhw ik qUM JUTw hYN, ies KUh qoN vfw smuMdr iks qrW ho skdw hY? iesy qrW ij¤Qy QoVy gÎwn vwlw vfy gÎwnI dI g`l nhIN mMndw Aqy qrk krdw hY, aus QW ieh khwvq AwKI jWdI hY.#(20) kYmuiq`k nÎwX. ijs ny vfw kMm kr ilAw aus ny Cotw krn iv`c kI kiTnweI hY. AYsI khwvq ijs QW AwKIey, ieh kYmuiq`k nÎwX hY.#(21) kMT cwmIkr nÎwX. iksy dy gl gihxw hovy, pr aus ƒ BRm hojwvy ik KoieAw igAw hY Ar FUMfdw vÎwkul hojwvy. iesy qrW vsqu dy pws hox pr jo AgÎwn krky nw hoxI smJy, aus QW ieh nÎwX AwKIdw hY.#(22) g`fUir pRvwh nÎwX. dyKo, Byfcwl.#(23) guV AOKD nÎwX. kOVI dvw bwlk ƒ guV dw lwlc dyky ipAweIdI hY, qYsy iksy ƒ iksy kMm leI ruic idvwky iqAwr krnw.#(24) Gt dIpk nÎwX. GVy dw dIvw AMdr hI rOSnI krdw hY, qYsy jo Awpxw hI Blw cwhuMdw hY dUjy ƒ ivdÎw Awid nwl lwB nhIN phucwauNdw, aus leI ieh khwvq hY.#(25) Gx A`KrnÎwX, Guxwkr nÎwX. jYsy l`kV dw kIVw (Guxw) l`kV ƒ KWdw hY qW aus qoN kdy kdy Acwnk A`KrW dI Skl bxjWdI hY. iesy qrW koeI kMm ibnw DÎwn suqy hI hojwvy, au¤Qy ieh idRs†Wq vrqIdw hY.#(26) jl qrMgnÎwX. qrMg nwm judw hox pur BI auh jl qoN iBMn nhIN. AYsy hI AByd pRgt krn leI ieh nÎwX vrqIdw hY.#(27) jl qUMbI nÎwX. iksy ny qUMbI pwxI iv`c lukoeI, auh Jt au`pr AwgeI. iesy qrW jo g`l lu`k nhIN skdI, aus dy lukox dw Xqn krnw.#(28) iqlqMful nÎwX. iql Aqy cwvl imlwky r`Kx pur BI judy Bwsdy hn, qYsy Anmyl pdwrQ kdy AiBMn nhIN ho skdy.#(29) dyhlI dIpk nÎwX. dyhlI au`pr r`iKAw dIvw Aqy bwhr rOSnI krdw hY, qYsy ie`k bwq do guxW ƒ pRgt kry AQvw ie`k Sbd dohIN pwsIN ArQ is`D kry, qd ieh nÎwX bolIdw hY.#(30) dMf ckR nÎwX. jYsy GVw bxwaux leIN c`k fMfw Awid Anyk swmwn shwiek huMdy hn, qYsy jo bwq Anyk kwrxW qoN is`D hovy au¤Qy ieh imswl AwauNdI hY.#(31) ips† pysx nÎwX. pITy ƒ pIhxw. inrrQk hY, qYsy kIqy hoey kMm ƒ iPr krnw insPl hY. iksy bwq ƒ bwr bwr duhrwauxw lwBdwiek nhIN.#(32) mMfUk qoln nÎwX. koeI bwxIAW f`fU ƒ swmwn vwly plVy iv`c r`Kky vsqU qoldw sI qwik vsqu G`t id`qIjwvy. f`fU t`pky bwhr clwigAw ijs qoN vsqu dw vjn Gt igAw, iesyqrW Cl nwl kIqI bwq pRgt hojWdI hY.#AQvw- jYsy f`fU k¤Ty krky qolIey qd qoly nhIN jWdy, kÎoNik auh incly hoky nhIN bYTdy. ie`k ƒ bYTwE cwr ku`dky bwhr ho jWdy hn. iesy qrW AwpmuhwrI mUrKmMflI qoN koeI kwrX is`Dw nhIN huMdw.#(33) imRg ksqUrI nÎwX. ksqUrI imRg dI nwiB iv`c hY, pr Bwldw hY jMgl iv`c. iesy qrW Awpxy pws huMdy AwnMd ƒ hor QW mMnxw.#(34) r`jU srp nÎwX. jd qIk XQwrQ gÎwn nhIN huMdw r`sI ƒ s`p smJdw hY. iesy qrW bRhmgÎwn ibnw idRSÎ jgq ƒ sqÎ jwxdw hY. iksy vsqu dI AslIAq smJy ibnw BRm dUr nhIN huMdw.#(35) loh cuMbk nÎwX. lohw jVH hox pur BI cuMbk dy iK`cx qoN aus pws jWdw hY, qYsy ikRXw rihq purus pRikRiq dy sMXog krky cys†w krdw hY. ieh nÎwX sWKÎ vwly vrqdy hn.#(36) vwiriD it`tB nÎwX. khwvq hY ik smuMdr ny ie`k vrw ttIhrI dy AWfy fobley. ttIhrI ny swry pMCIAW ƒ swQ imlwky smuMdr dy sukwaux dw Xqn kIqw. AMq ƒ gruV dI shwieqw nwl smuMdr ƒ l`ijq krky AWfy hwisl kIqy. ies dw Bwv hY ik puruswrQ Aqy eykw swry kMm kr idMdw hY.#(37) ivl (ivlÍ) KlÍwt nÎwX. Du`p nwl vÎwkul hoieAw gMjw Awrwm leI ibl dy ibrC hyT igAw. aus QW ibl dw Pl tu`tky totx iv`c l`gw. ij¤Qy suK dw swDn krdy duK KVw ho jwvy, aus QW ieh khwvq AwKIdI hY.#(38) vIjWkur nÎwX. vIj qoN AMkur hY jW AMkur qoN vIj. jYsy ieh TIk nhIN ikhw jw skdw, qYsy do sMbMD vsqUAW dy inqÎpRvwh dy ids†Wq iv`c vydWqI ieh nÎwX vrqdy hn[ (h) ikR. iv- nwX. invwky. Jukwky. nIvW krky. \"muK nÎwX iKswX clÎo.\" (ikRSnwv)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯੋਗ੍ਯ ਬਾਤ. ਨੀਤਿ. ਇਨਸਾਫ਼। (ਅ) ਗੌਤਮ ਦਾ ਰਚਿਆ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ.#(ੲ) ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ, ਹੇਤੁ, ਉਦਾਹਰਣ, ਉਪਨਯ ਅਤੇ ਨਿਗਮਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਕ.#(I) ਪਰਵਤ ਅਗਨਿ ਵਾਲਾ ਹੈ- ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ.#(II) ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ- ਹੇਤੁ.#(III) ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਜਰੂਰ ਅੱਗ ਸਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਰਸੋਈ ਘਰ- ਉਦਾਹਰਣ.#(IV) ਨੇਮ ਨਾਲ ਅੱਗ ਸਾਥ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਧੂੰਏਂ ਹੇਤੁ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਰਵਤ ਹੈ- ਉਪਨਯ.#(V) ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾ ਸੰਸੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਹੈ- ਨਿਗਮਨ.#(ਸ) ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ ਵਾਕ੍ਯ. ਮਿਸਾਲ. ਕਹਾਵਤ. ਨ੍ਯਾਯਵਾਕਯ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਇਹ ਅਨੰਤ ਹਨ. ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਜਾਂਦਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-#ਉਸ੍ਟ੍ਰ ਲਗੁੜ ਨ੍ਯਾਯ. ਉੱਠ ਉੱਤੇ ਲੱਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡੰਡਾ ਲੈਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉੱਠ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਲਈਦਾ ਹੈ. ਤਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਪੁਸ੍ਟੀ ਲਈ ਵਰਤੀਏ.#(੨) ਊਖਰ ਵਰਖਾ ਨ੍ਯਾਯ. ਜਿਵੇਂ ਕੱਲਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਕੁਝ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਥਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਵੇ.#(੩) ਅਗਨਿ ਧੂਮ ਨ੍ਯਾਯ. ਧੂੰਆਂ ਕਾਰਯ ਦੇਖਕੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਾਰਣਰੂਪ ਅਗਨਿ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਾਰਯ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਲੈਣਾ.#(੪) ਅਰਣ੍ਯ ਰੋਦਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ ਜੈਸੇ ਨਿਸਫਲ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿਸ ਥਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਕਰਤਾ ਵ੍ਰਿਥਾ ਸਿਰ ਖਪਾਵੇ.#(੫) ਅੰਧਗਜ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਈ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੇ ਹਾਥੀ ਟੋਹਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਪੂਛ ਟਟੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਰੱਸੇ ਜੇਹਾ, ਟੰਗ ਟਟੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬਮਲੇ ਜੇਹਾ, ਕੰਨ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਛੱਜ ਜੇਹਾ ਦੱਸਿਆ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਤ ਦੀ ਅਸਲੀਯਤ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅਟਕਲ ਨਾਲ ਕਲਪਣਾ ਕਰਨ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#(੬) ਅੰਧ ਪਰੰਪਰਾ ਨ੍ਯਾਯ. ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖਕੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਲਗਣਾ, ਵਿਚਾਰ ਬਿਨਾ ਪੁਰਾਣੀ ਲੀਹ ਤੇ ਤੁਰੇ ਜਾਣਾ.#(੭) ਅੰਧ ਪੰਗੁ ਨ੍ਯਾਯ. ਅੰਨ੍ਹਾ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਚਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪਿੰਗਲੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਵੇ, ਤਦ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਪਹੁਚ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਾਰਯ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿੱਥੇ ਪਰਸਪਰ ਸਹਾਈ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੮) ਏਕਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਣ ਨ੍ਯਾਯ. ਇੱਕ ਅੱਖੋਂ ਕਾਣਾ ਸੀ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਤਿਨਕਾ ਪੈਗਿਆ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਤੋਂ ਹੋਰ ਵਿਘਨ ਆ ਪਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਮੌਕੇ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੯) ਸ਼ਮਸ਼੍ਰ ਕੰਟਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਦਾੜੀ ਮੁੱਛ ਜੋ ਮੁਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਕੰਡੇ ਜੇਹੇ ਤਿੱਖੇ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਅਜੇਹੇ ਲੋਕ ਜਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਯਾਰ ਨਾਲ ਚੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤਦ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਖੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਰੋ ਉਠਦੇ ਹਨ. ਜੋ ਪ੍ਯਾਰ ਦਿਖਾਕੇ ਦੁਖ ਦੇਵੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੧੦) ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਰਖਾ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਉਪਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਤੈਸੇ ਜਿਸ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#(੧੧) ਸਿੰਘਾਵਲੋਕਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਜਦ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਫਿਰ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਪੁਰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਣਾ.#(੧੨) ਸੁੰਦੋਪਸੁੰਦ ਨ੍ਯਾਯ. ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਤਿਲੋਤੱਮਾ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਵਰਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ. ਤਿਲੋਤੱਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਲੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਾਂਗੀ. ਇਸ ਪੁਰ ਆਪੋ ਵਿੱਚੀ ਵਿੱਚੀ ਲੜਕੇ ਕਟ ਮੋਏ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਰਸਪਰ ਦੀ ਫੁੱਟ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁਚੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੧੩) ਸੂਚੀ ਕਟਾਹ ਨ੍ਯਾਯ. ਲੁਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੇ ਕੜਾਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਦੂਜੇ ਨੇ ਆਕੇ ਸੂਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ. ਲੁਹਾਰ ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਈ ਬਣਾਕੇ ਫੇਰ ਕੜਾਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਆਰੰਭਿਆ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਹਿਜ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਬੜੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੧੪) ਸ੍‍ਥਾਲੀ ਤੰਡੁਲ ਨ੍ਯਾਯ. ਵਲਟੋਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਾਉਲ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੇਗ ਦੇ ਰਿੱਝੇ ਚਾਉਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬਾਤ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਜਾਣਲੈਣਾ.#(੧੫) ਸ੍‍ਥੂਣਾ ਨਿਖਨਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਥੰਮ੍ਹੀ ਨੂੰ ਗੱਡਣ ਵੇਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਣ ਲਈ ਤੋਕੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਹਿਲਾਕੇ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਉਕਤੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਕਰਨੀ.#(੧੬) ਕਦਲੀ ਫਲ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੇਲਾ ਕੱਟੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਦਾ ਫਲਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਨੀਚ ਦੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ.#(੧੭) ਕਰ ਕੰਕਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੰਕਨ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰ (ਹੱਥ) ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਰ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਫਲ ਹੈ, ਪਰ ਐਸਾ ਬੋਲਿਆ- ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸਪਸ੍ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਕਹੀਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੧੮) ਕਾਕਤਾਲੀਯ ਨ੍ਯਾਯ. ਤਾਲ ਬਿਰਛ ਪੁਰ ਕਾਉਂ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਉਡਾਉਣ ਲਈ ਤਾਲੀ ਵਜਾਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਉਂ ਉਡ ਗਿਆ ਅਰ ਕਾਉਂ ਦੇ ਉਡਮ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੋਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੱਕਾ ਫਲ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਟੁੱਟਕੇ ਡਿਗ ਪਿਆ. ਐਸੇ ਹੀ ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਜਾਣ, ਤਦ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੧੯) ਕੂਪ ਮੰਡੂਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਡੱਡੂ ਕਿਸੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਤਨਾ ਵਡਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਬਹੁਤ ਵਡਾ ਹੈ. ਕੂਏ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਖੂਹ ਜਿੰਨਾ ਹੈ? ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੇਂਡਕ ਨੇ ਇਸ ਪਰ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਤੁੱਛ ਖੂਹ ਅਰ ਕਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ! ਇਸ ਪੁਰ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਝੂਠਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਖੂਹ ਤੋਂ ਵਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਥੋੜੇ ਗ੍ਯਾਨ ਵਾਲਾ ਵਡੇ ਗ੍ਯਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਅਤੇ ਤਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#(੨੦) ਕੈਮੁਤਿੱਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਜਿਸ ਨੇ ਵਡਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ ਉਸ ਨੇ ਛੋਟਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਠਿਨਾਈ ਹੈ. ਐਸੀ ਕਹਾਵਤ ਜਿਸ ਥਾਂ ਆਖੀਏ, ਇਹ ਕੈਮੁਤਿੱਕ ਨ੍ਯਾਯ ਹੈ.#(੨੧) ਕੰਠ ਚਾਮੀਕਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲ ਗਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਮ ਹੋਜਾਵੇ ਕਿ ਖੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰ ਢੂੰਡਦਾ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋਜਾਵੇ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਸ੍‍ਤੁ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਪਰ ਜੋ ਅਗ੍ਯਾਨ ਕਰਕੇ ਨਾ ਹੋਣੀ ਸਮਝੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਆਖੀਦਾ ਹੈ.#(੨੨) ਗੱਡੂਰਿ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨ੍ਯਾਯ. ਦੇਖੋ, ਭੇਡਚਾਲ.#(੨੩) ਗੁੜ ਔਖਧ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੌੜੀ ਦਵਾ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਗੁੜ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇਕੇ ਪਿਆਈਦੀ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਰੁਚਿ ਦਿਵਾਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ.#(੨੪) ਘਟ ਦੀਪਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਘੜੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਜੋ ਆਪਣਾ ਹੀ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਪਹੁਚਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਹੈ.#(੨੫) ਘਣ ਅੱਖਰਨ੍ਯਾਯ, ਘੁਣਾਕ੍ਸ਼੍‍ਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੀੜਾ (ਘੁਣਾ) ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਬਿਨਾ ਧ੍ਯਾਨ ਸੁਤੇ ਹੀ ਹੋਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੨੬) ਜਲ ਤਰੰਗਨ੍ਯਾਯ. ਤਰੰਗ ਨਾਮ ਜੁਦਾ ਹੋਣ ਪੁਰ ਭੀ ਉਹ ਜਲ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ. ਐਸੇ ਹੀ ਅਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੨੭) ਜਲ ਤੂੰਬੀ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੂੰਬੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋਈ, ਉਹ ਝਟ ਉੱਪਰ ਆਗਈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜੋ ਗੱਲ ਲੁੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਲੁਕੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ.#(੨੮) ਤਿਲਤੰਡੁਲ ਨ੍ਯਾਯ. ਤਿਲ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਮਿਲਾਕੇ ਰੱਖਣ ਪੁਰ ਭੀ ਜੁਦੇ ਭਾਸਦੇ ਹਨ, ਤੈਸੇ ਅਨਮੇਲ ਪਦਾਰਥ ਕਦੇ ਅਭਿੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ.#(੨੯) ਦੇਹਲੀ ਦੀਪਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਦੇਹਲੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਇੱਕ ਬਾਤ ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ ਅਥਵਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਅਰਥ ਸਿੱਧ ਕਰੇ, ਤਦ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਬੋਲੀਦਾ ਹੈ.#(੩੦) ਦੰਡ ਚਕ੍ਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਘੜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈਂ ਚੱਕ ਡੰਡਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਸਾਮਾਨ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੈਸੇ ਜੋ ਬਾਤ ਅਨੇਕ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ.#(੩੧) ਪਿਸ੍ਟ ਪੇਸਣ ਨ੍ਯਾਯ. ਪੀਠੇ ਨੂੰ ਪੀਹਣਾ. ਨਿਰਰਥਕ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਰਨਾ ਨਿਸਫਲ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ.#(੩੨) ਮੰਡੂਕ ਤੋਲਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੋਈ ਬਾਣੀਆਂ ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਵਾਲੇ ਪਲੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਵਸਤੂ ਤੋਲਦਾ ਸੀ ਤਾਕਿ ਵਸਤੁ ਘੱਟ ਦਿੱਤੀਜਾਵੇ. ਡੱਡੂ ਟੱਪਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਸਤੁ ਦਾ ਵਜਨ ਘਟ ਗਿਆ, ਇਸੇਤਰਾਂ ਛਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਬਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਅਥਵਾ- ਜੈਸੇ ਡੱਡੂ ਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਤੋਲੀਏ ਤਦ ਤੋਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਹ ਨਿਚਲੇ ਹੋਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ. ਇੱਕ ਨੂੰ ਬੈਠਾਓ ਚਾਰ ਕੁੱਦਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਮੂਰਖਮੰਡਲੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਾਰਯ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.#(੩੩) ਮ੍ਰਿਗ ਕਸਤੂਰੀ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਸਤੂਰੀ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਨਾਭਿ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮੰਨਣਾ.#(੩੪) ਰੱਜੂ ਸਰਪ ਨ੍ਯਾਯ. ਜਦ ਤੀਕ ਯਥਾਰਥ ਗ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨ ਬਿਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ ਜਾਣਦਾ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵਸ੍‍ਤੁ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.#(੩੫) ਲੋਹ ਚੁੰਬਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਲੋਹਾ ਜੜ੍ਹ ਹੋਣ ਪੁਰ ਭੀ ਚੁੰਬਕ ਦੇ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਉਸ ਪਾਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰਹਿਤ ਪੁਰੁਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਚੇਸ੍ਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਸਾਂਖ੍ਯ ਵਾਲੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ.#(੩੬) ਵਾਰਿਧਿ ਟਿੱਟਭ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਰਾ ਟਟੀਹਰੀ ਦੇ ਆਂਡੇ ਡੋਬਲਏ. ਟਟੀਹਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਥ ਮਿਲਾਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੱਜਿਤ ਕਰਕੇ ਆਂਡੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ. ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੁਸਾਰਥ ਅਤੇ ਏਕਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ.#(੩੭) ਵਿਲ (ਵਿਲ੍ਵ) ਖਲ੍ਵਾਟ ਨ੍ਯਾਯ. ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋਇਆ ਗੰਜਾ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਿਲ ਦੇ ਬਿਰਛ ਹੇਠ ਗਿਆ. ਉਸ ਥਾਂ ਬਿਲ ਦਾ ਫਲ ਟੁੱਟਕੇ ਟੋਟਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ. ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਰਦੇ ਦੁਖ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਆਖੀਦੀ ਹੈ.#(੩੮) ਵੀਜਾਂਕੁਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਵੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਹੈ ਜਾਂ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਵੀਜ. ਜੈਸੇ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੈਸੇ ਦੋ ਸੰਬੰਧ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਦਿਸ੍ਟਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂਤੀ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। (ਹ) ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਨਾਯ. ਨਿਵਾਕੇ. ਝੁਕਾਕੇ. ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ. \"ਮੁਖ ਨ੍ਯਾਯ ਖਿਸਾਯ ਚਲ੍ਯੋ.\" (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵ)"},{"id":41889,"word":"inAwX","wordUni":"ਨਿਆਯ","definition":"sM. sMgÎw- XogÎ bwq. nIiq. iensw&[ (A) gOqm dw ricAw SwsqR, ijs dI drSnW iv`c igxqI hY. dyKo, Kt SwsqR.#(e) pRiqgÎw, hyqu, audwhrx, aupnX Aqy ingmn, ienHW pMjW AMgW vwlw vwk.#(I) prvq Agin vwlw hY- pRiqgÎw.#(II) DUMeyN vwlw hox krky- hyqu.#(III) DUMeyN vwlw jrUr A`g sihq huMdw hY, ijs qrW rsoeI Gr- audwhrx.#(IV) nym nwl A`g swQ rihx vwly DUMeyN hyqu vwlw ieh prvq hY- aupnX.#(V) ies leI ibnw sMsy ieh phwV A`g vwlw hY- ingmn.#(s) idRs†Wq vwkÎ. imswl. khwvq. nÎwXvwkX swrIAW bolIAW iv`c vrqyjWdy hn, Ar ieh AnMq hn. AsIN ie¤Qy auh ilKdy hW jo bhuq pRis`D Aqy jWdw vrqy jWdy hn-#austR lguV nÎwX. au`T au¤qy l`dIAW l`kVW iv¤coN ie`k fMfw lYky ijvyN au`T ƒ is`Dw kr leIdw hY. iqvyN iksy dI g`l ƒ Awpxy p`K dI pus†I leI vrqIey.#(2) aUKr vrKw nÎwX. ijvyN k`lr iv`c mINh kuJ Pl nhIN idMdw, iqvyN ijs QW aupdyS Awid dw kuJ Asr nw hovy.#(3) Agin DUm nÎwX. DUMAW kwrX dyKky ijs qrW kwrxrUp Agin dw gÎwn huMdw hY, iesy qrW kwrX dÍwrw kwrx jwx lYxw.#(4) ArxÎ rodn nÎwX. jMgl iv`c roxw jYsy insPl hY, ausy qrW ijs QW koeI g`l suxn vwlw nw hovy Aqy vÎwKÎwn krqw ivRQw isr Kpwvy.#(5) AMDgj nÎwX. keI AMinHAW ny hwQI tohky dyiKAw, pUC ttolx vwly ny hwQI r¤sy jyhw, tMg ttolx vwly ny bmly jyhw, kMn sprS krn vwly ny C`j jyhw d`isAw. iesy qrW ij¤Qy bwq dI AslIXq jwxy ibnw lok AwpxI Atkl nwl klpxw krn, au¤Qy ieh khwvq khI jWdI hY.#(6) AMD prMprw nÎwX. ibnw socy, ie`k ƒ kMm krdy dyKky ausy qrW krn lgxw, ivcwr ibnw purwxI lIh qy qury jwxw.#(7) AMD pMgu nÎwX. AMnHw dyK nhIN skdw, ipMglw cl nhIN skdw, pr jy AMnHw ipMgly ƒ cu`k lvy, qd ij¤Qy cwhux phuc skdy hn. iesy qrW ie`k ie`k kwrX ƒ krn vwly ij¤Qy prspr shweI hox, au¤Qy ieh nÎwX vrqIdw hY.#(8) eykwkI iqRx nÎwX. ie`k A¤KoN kwxw sI dUjI iv`c iqnkw pYigAw, iesy qrW pihlW hI iksy g`l iv`c kmzorI hovy, au¤qoN hor ivGn Aw pvy, qd aus mOky ieh khwvq vrqIdI hY.#(9) SmSR kMtk nÎwX. dwVI mu`C jo munwauNdy hn aunHW dy rom kMfy jyhy iq¤Ky augdy hn, Ajyhy lok jd b`icAW ƒ pÎwr nwl cuMmdy hn qd kMifAW qoN duKy hoey b¤cy ro auTdy hn. jo pÎwr idKwky duK dyvy aus leI ieh khwvq vrqIdI hY.#(10) smudR vrKw nÎwX. jYsy smudR iv`c mINh aupkwrI nhIN idsdw, qYsy ijs QW iksy g`l dI jrUrq nw hovy aus QW ieh nÎwX ikhw jWdw hY.#(11) isMGwvlokn nÎwX. jYsy Syr iSkwr ƒ mwrky jd A¤gy vDdw hY, qd iPr iPr ip¤Cy vyKdw hY, qYsy iksy bwq pur bwr bwr DÎwn dyxw.#(12) suMdopsuMd nÎwX. suMd Aqy aupsuMd dovyN BweI iqloq`mw Apsrw ƒ vrxw cwhuMdy sn. iqloq`mw ny AwiKAw ik jo dohW iv¤coN blI swbq hovygw mY aus ƒ vrWgI. ies pur Awpo iv`cI iv`cI lVky kt moey. iesy qrW prspr dI Pu`t nwl ij¤Qy dohW iDrW ƒ hwnI phucy, aus QW ieh khwvq vrqIdI hY.#(13) sUcI ktwh nÎwX. luhwr ƒ ie`k ny kVwhw bxwaux leI AwiKAw, dUjy ny Awky sUeI bxwaux leI ikhw. luhwr n pihlW sUeI bxwky Pyr kVwhw bxwauxw AwrMiBAw. iesy qrW pihly sihj kMm ƒ krky Pyr bVy kMm ƒ h`Q pwauxw TIk huMdw hY.#(14) sQwlI qMful nÎwX. vltohI iv¤coN ie`k cwaul dyKx qoN ijvyN swrI dyg dy ir¤Jy cwaulW dw pqw lgdw hY, iqvyN iksy ie`k bwq dy gÎwn qoN swrw hwl jwxlYxw.#(15) sQUxw inKnn nÎwX. jYsy QMmHI ƒ g`fx vyl idRVH krx leI qoky bwr bwr ihlwky dyKIdw hY, qYsy Awpxy p`K dI XukqI aukqI nwl idRVHqw krnI.#(16) kdlI Pl nÎwX. kylw k¤ty qoN hI jwdw Pldw hY, qYsy nIc dMf qoN hI lwB idMdw hY.#(17) kr kMkn nÎwX. kMkn kihx qoN hI kr (h`Q) dw gihxw jwixAw jWdw hY, ies leI kr Sbd insPl hY, pr AYsw boilAw- jWdw hY. iesy qrW ij¤Qy bwq ƒ sps† krn leI kuJ vwDU Sbd khIey, aus QW ieh nÎwX vrqIdw hY.#(18) kwkqwlIX nÎwX. qwl ibrC pur kwauN bYTw sI, aus dy aufwaux leI qwlI vjweI, ijs qoN kwauN auf igAw Ar kwauN dy aufm dI hrkq qoN jo bhuq p`kw Pl sI, auh SwKw qoN tu`tky ifg ipAw. AYsy hI BwvyN do g`lW dw prspr is`Dw sMbMD nw hovy, pr ie`k smyN iv`c hojwx, qd ieh khwvq vrqIdI hY.#(19) kUp mMfUk nÎwX. smuMdr dw f`fU iksy KUh iv`c if`g ipAw, KUh dy f`fU ny pu`iCAw qyrw smuMdr ikqnw vfw hY, aus ny AwiKAw bhuq vfw hY. kUey dy f`fU ny ikhw ik kI ies KUh ijMnw hY? smuMdr dy myNfk ny ies pr KUh dy f`fU ƒ ikhw ik¤Qy ieh qu`C KUh Ar ik¤Qy mhwn smuMdr! ies pur KUh dy f`fU ny ikhw ik qUM JUTw hYN, ies KUh qoN vfw smuMdr iks qrW ho skdw hY? iesy qrW ij¤Qy QoVy gÎwn vwlw vfy gÎwnI dI g`l nhIN mMndw Aqy qrk krdw hY, aus QW ieh khwvq AwKI jWdI hY.#(20) kYmuiq`k nÎwX. ijs ny vfw kMm kr ilAw aus ny Cotw krn iv`c kI kiTnweI hY. AYsI khwvq ijs QW AwKIey, ieh kYmuiq`k nÎwX hY.#(21) kMT cwmIkr nÎwX. iksy dy gl gihxw hovy, pr aus ƒ BRm hojwvy ik KoieAw igAw hY Ar FUMfdw vÎwkul hojwvy. iesy qrW vsqu dy pws hox pr jo AgÎwn krky nw hoxI smJy, aus QW ieh nÎwX AwKIdw hY.#(22) g`fUir pRvwh nÎwX. dyKo, Byfcwl.#(23) guV AOKD nÎwX. kOVI dvw bwlk ƒ guV dw lwlc dyky ipAweIdI hY, qYsy iksy ƒ iksy kMm leI ruic idvwky iqAwr krnw.#(24) Gt dIpk nÎwX. GVy dw dIvw AMdr hI rOSnI krdw hY, qYsy jo Awpxw hI Blw cwhuMdw hY dUjy ƒ ivdÎw Awid nwl lwB nhIN phucwauNdw, aus leI ieh khwvq hY.#(25) Gx A`KrnÎwX, Guxwkr nÎwX. jYsy l`kV dw kIVw (Guxw) l`kV ƒ KWdw hY qW aus qoN kdy kdy Acwnk A`KrW dI Skl bxjWdI hY. iesy qrW koeI kMm ibnw DÎwn suqy hI hojwvy, au¤Qy ieh idRs†Wq vrqIdw hY.#(26) jl qrMgnÎwX. qrMg nwm judw hox pur BI auh jl qoN iBMn nhIN. AYsy hI AByd pRgt krn leI ieh nÎwX vrqIdw hY.#(27) jl qUMbI nÎwX. iksy ny qUMbI pwxI iv`c lukoeI, auh Jt au`pr AwgeI. iesy qrW jo g`l lu`k nhIN skdI, aus dy lukox dw Xqn krnw.#(28) iqlqMful nÎwX. iql Aqy cwvl imlwky r`Kx pur BI judy Bwsdy hn, qYsy Anmyl pdwrQ kdy AiBMn nhIN ho skdy.#(29) dyhlI dIpk nÎwX. dyhlI au`pr r`iKAw dIvw Aqy bwhr rOSnI krdw hY, qYsy ie`k bwq do guxW ƒ pRgt kry AQvw ie`k Sbd dohIN pwsIN ArQ is`D kry, qd ieh nÎwX bolIdw hY.#(30) dMf ckR nÎwX. jYsy GVw bxwaux leIN c`k fMfw Awid Anyk swmwn shwiek huMdy hn, qYsy jo bwq Anyk kwrxW qoN is`D hovy au¤Qy ieh imswl AwauNdI hY.#(31) ips† pysx nÎwX. pITy ƒ pIhxw. inrrQk hY, qYsy kIqy hoey kMm ƒ iPr krnw insPl hY. iksy bwq ƒ bwr bwr duhrwauxw lwBdwiek nhIN.#(32) mMfUk qoln nÎwX. koeI bwxIAW f`fU ƒ swmwn vwly plVy iv`c r`Kky vsqU qoldw sI qwik vsqu G`t id`qIjwvy. f`fU t`pky bwhr clwigAw ijs qoN vsqu dw vjn Gt igAw, iesyqrW Cl nwl kIqI bwq pRgt hojWdI hY.#AQvw- jYsy f`fU k¤Ty krky qolIey qd qoly nhIN jWdy, kÎoNik auh incly hoky nhIN bYTdy. ie`k ƒ bYTwE cwr ku`dky bwhr ho jWdy hn. iesy qrW AwpmuhwrI mUrKmMflI qoN koeI kwrX is`Dw nhIN huMdw.#(33) imRg ksqUrI nÎwX. ksqUrI imRg dI nwiB iv`c hY, pr Bwldw hY jMgl iv`c. iesy qrW Awpxy pws huMdy AwnMd ƒ hor QW mMnxw.#(34) r`jU srp nÎwX. jd qIk XQwrQ gÎwn nhIN huMdw r`sI ƒ s`p smJdw hY. iesy qrW bRhmgÎwn ibnw idRSÎ jgq ƒ sqÎ jwxdw hY. iksy vsqu dI AslIAq smJy ibnw BRm dUr nhIN huMdw.#(35) loh cuMbk nÎwX. lohw jVH hox pur BI cuMbk dy iK`cx qoN aus pws jWdw hY, qYsy ikRXw rihq purus pRikRiq dy sMXog krky cys†w krdw hY. ieh nÎwX sWKÎ vwly vrqdy hn.#(36) vwiriD it`tB nÎwX. khwvq hY ik smuMdr ny ie`k vrw ttIhrI dy AWfy fobley. ttIhrI ny swry pMCIAW ƒ swQ imlwky smuMdr dy sukwaux dw Xqn kIqw. AMq ƒ gruV dI shwieqw nwl smuMdr ƒ l`ijq krky AWfy hwisl kIqy. ies dw Bwv hY ik puruswrQ Aqy eykw swry kMm kr idMdw hY.#(37) ivl (ivlÍ) KlÍwt nÎwX. Du`p nwl vÎwkul hoieAw gMjw Awrwm leI ibl dy ibrC hyT igAw. aus QW ibl dw Pl tu`tky totx iv`c l`gw. ij¤Qy suK dw swDn krdy duK KVw ho jwvy, aus QW ieh khwvq AwKIdI hY.#(38) vIjWkur nÎwX. vIj qoN AMkur hY jW AMkur qoN vIj. jYsy ieh TIk nhIN ikhw jw skdw, qYsy do sMbMD vsqUAW dy inqÎpRvwh dy ids†Wq iv`c vydWqI ieh nÎwX vrqdy hn[ (h) ikR. iv- nwX. invwky. Jukwky. nIvW krky. \"muK nÎwX iKswX clÎo.\" (ikRSnwv)","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯੋਗ੍ਯ ਬਾਤ. ਨੀਤਿ. ਇਨਸਾਫ਼। (ਅ) ਗੌਤਮ ਦਾ ਰਚਿਆ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਣਤੀ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਖਟ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ.#(ੲ) ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ, ਹੇਤੁ, ਉਦਾਹਰਣ, ਉਪਨਯ ਅਤੇ ਨਿਗਮਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਵਾਕ.#(I) ਪਰਵਤ ਅਗਨਿ ਵਾਲਾ ਹੈ- ਪ੍ਰਤਿਗ੍ਯਾ.#(II) ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ- ਹੇਤੁ.#(III) ਧੂੰਏਂ ਵਾਲਾ ਜਰੂਰ ਅੱਗ ਸਹਿਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਰਸੋਈ ਘਰ- ਉਦਾਹਰਣ.#(IV) ਨੇਮ ਨਾਲ ਅੱਗ ਸਾਥ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਧੂੰਏਂ ਹੇਤੁ ਵਾਲਾ ਇਹ ਪਰਵਤ ਹੈ- ਉਪਨਯ.#(V) ਇਸ ਲਈ ਬਿਨਾ ਸੰਸੇ ਇਹ ਪਹਾੜ ਅੱਗ ਵਾਲਾ ਹੈ- ਨਿਗਮਨ.#(ਸ) ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ ਵਾਕ੍ਯ. ਮਿਸਾਲ. ਕਹਾਵਤ. ਨ੍ਯਾਯਵਾਕਯ ਸਾਰੀਆਂ ਬੋਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਇਹ ਅਨੰਤ ਹਨ. ਅਸੀਂ ਇੱਥੇ ਉਹ ਲਿਖਦੇ ਹਾਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਜਾਂਦਾ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ-#ਉਸ੍ਟ੍ਰ ਲਗੁੜ ਨ੍ਯਾਯ. ਉੱਠ ਉੱਤੇ ਲੱਦੀਆਂ ਲੱਕੜਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਡੰਡਾ ਲੈਕੇ ਜਿਵੇਂ ਉੱਠ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਕਰ ਲਈਦਾ ਹੈ. ਤਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਦੀ ਗੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਪੁਸ੍ਟੀ ਲਈ ਵਰਤੀਏ.#(੨) ਊਖਰ ਵਰਖਾ ਨ੍ਯਾਯ. ਜਿਵੇਂ ਕੱਲਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਕੁਝ ਫਲ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ, ਤਿਵੇਂ ਜਿਸ ਥਾਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਆਦਿ ਦਾ ਕੁਝ ਅਸਰ ਨਾ ਹੋਵੇ.#(੩) ਅਗਨਿ ਧੂਮ ਨ੍ਯਾਯ. ਧੂੰਆਂ ਕਾਰਯ ਦੇਖਕੇ ਜਿਸ ਤਰਾਂ ਕਾਰਣਰੂਪ ਅਗਨਿ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕਾਰਯ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਾਰਣ ਜਾਣ ਲੈਣਾ.#(੪) ਅਰਣ੍ਯ ਰੋਦਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰੋਣਾ ਜੈਸੇ ਨਿਸਫਲ ਹੈ, ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿਸ ਥਾਂ ਕੋਈ ਗੱਲ ਸੁਣਨ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ ਕਰਤਾ ਵ੍ਰਿਥਾ ਸਿਰ ਖਪਾਵੇ.#(੫) ਅੰਧਗਜ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਈ ਅੰਨ੍ਹਿਆਂ ਨੇ ਹਾਥੀ ਟੋਹਕੇ ਦੇਖਿਆ, ਪੂਛ ਟਟੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਹਾਥੀ ਰੱਸੇ ਜੇਹਾ, ਟੰਗ ਟਟੋਲਣ ਵਾਲੇ ਨੇ ਬਮਲੇ ਜੇਹਾ, ਕੰਨ ਸਪਰਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੇ ਛੱਜ ਜੇਹਾ ਦੱਸਿਆ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਤ ਦੀ ਅਸਲੀਯਤ ਜਾਣੇ ਬਿਨਾ ਲੋਕ ਆਪਣੀ ਅਟਕਲ ਨਾਲ ਕਲਪਣਾ ਕਰਨ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#(੬) ਅੰਧ ਪਰੰਪਰਾ ਨ੍ਯਾਯ. ਬਿਨਾ ਸੋਚੇ, ਇੱਕ ਨੂੰ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦੇਖਕੇ ਉਸੇ ਤਰਾਂ ਕਰਨ ਲਗਣਾ, ਵਿਚਾਰ ਬਿਨਾ ਪੁਰਾਣੀ ਲੀਹ ਤੇ ਤੁਰੇ ਜਾਣਾ.#(੭) ਅੰਧ ਪੰਗੁ ਨ੍ਯਾਯ. ਅੰਨ੍ਹਾ ਦੇਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਿੰਗਲਾ ਚਲ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ, ਪਰ ਜੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਪਿੰਗਲੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕ ਲਵੇ, ਤਦ ਜਿੱਥੇ ਚਾਹੁਣ ਪਹੁਚ ਸਕਦੇ ਹਨ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਇੱਕ ਇੱਕ ਕਾਰਯ ਨੂੰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਿੱਥੇ ਪਰਸਪਰ ਸਹਾਈ ਹੋਣ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੮) ਏਕਾਕ੍ਸ਼ੀ ਤ੍ਰਿਣ ਨ੍ਯਾਯ. ਇੱਕ ਅੱਖੋਂ ਕਾਣਾ ਸੀ ਦੂਜੀ ਵਿੱਚ ਤਿਨਕਾ ਪੈਗਿਆ, ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਹੋਵੇ, ਉੱਤੋਂ ਹੋਰ ਵਿਘਨ ਆ ਪਵੇ, ਤਦ ਉਸ ਮੌਕੇ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੯) ਸ਼ਮਸ਼੍ਰ ਕੰਟਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਦਾੜੀ ਮੁੱਛ ਜੋ ਮੁਨਾਉਂਦੇ ਹਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਰੋਮ ਕੰਡੇ ਜੇਹੇ ਤਿੱਖੇ ਉਗਦੇ ਹਨ, ਅਜੇਹੇ ਲੋਕ ਜਦ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਯਾਰ ਨਾਲ ਚੁੰਮਦੇ ਹਨ ਤਦ ਕੰਡਿਆਂ ਤੋਂ ਦੁਖੇ ਹੋਏ ਬੱਚੇ ਰੋ ਉਠਦੇ ਹਨ. ਜੋ ਪ੍ਯਾਰ ਦਿਖਾਕੇ ਦੁਖ ਦੇਵੇ ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੧੦) ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਰਖਾ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਸਮੁਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਮੀਂਹ ਉਪਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿਸਦਾ, ਤੈਸੇ ਜਿਸ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਨਾ ਹੋਵੇ ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#(੧੧) ਸਿੰਘਾਵਲੋਕਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਸ਼ੇਰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਜਦ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਫਿਰ ਫਿਰ ਪਿੱਛੇ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਪੁਰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਧ੍ਯਾਨ ਦੇਣਾ.#(੧੨) ਸੁੰਦੋਪਸੁੰਦ ਨ੍ਯਾਯ. ਸੁੰਦ ਅਤੇ ਉਪਸੁੰਦ ਦੋਵੇਂ ਭਾਈ ਤਿਲੋਤੱਮਾ ਅਪਸਰਾ ਨੂੰ ਵਰਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ. ਤਿਲੋਤੱਮਾ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਲੀ ਸਾਬਤ ਹੋਵੇਗਾ ਮੈ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਾਂਗੀ. ਇਸ ਪੁਰ ਆਪੋ ਵਿੱਚੀ ਵਿੱਚੀ ਲੜਕੇ ਕਟ ਮੋਏ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਰਸਪਰ ਦੀ ਫੁੱਟ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਦੋਹਾਂ ਧਿਰਾਂ ਨੂੰ ਹਾਨੀ ਪਹੁਚੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੧੩) ਸੂਚੀ ਕਟਾਹ ਨ੍ਯਾਯ. ਲੁਹਾਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੇ ਕੜਾਹਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ, ਦੂਜੇ ਨੇ ਆਕੇ ਸੂਈ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ. ਲੁਹਾਰ ਨ ਪਹਿਲਾਂ ਸੂਈ ਬਣਾਕੇ ਫੇਰ ਕੜਾਹਾ ਬਣਾਉਣਾ ਆਰੰਭਿਆ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਪਹਿਲੇ ਸਹਿਜ ਕੰਮ ਨੂੰ ਕਰਕੇ ਫੇਰ ਬੜੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਹੱਥ ਪਾਉਣਾ ਠੀਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੧੪) ਸ੍‍ਥਾਲੀ ਤੰਡੁਲ ਨ੍ਯਾਯ. ਵਲਟੋਹੀ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਚਾਉਲ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਜਿਵੇਂ ਸਾਰੀ ਦੇਗ ਦੇ ਰਿੱਝੇ ਚਾਉਲਾਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬਾਤ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਤੋਂ ਸਾਰਾ ਹਾਲ ਜਾਣਲੈਣਾ.#(੧੫) ਸ੍‍ਥੂਣਾ ਨਿਖਨਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਥੰਮ੍ਹੀ ਨੂੰ ਗੱਡਣ ਵੇਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਕਰਣ ਲਈ ਤੋਕੇ ਬਾਰ ਬਾਰ ਹਿਲਾਕੇ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਆਪਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਯੁਕਤੀ ਉਕਤੀ ਨਾਲ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਕਰਨੀ.#(੧੬) ਕਦਲੀ ਫਲ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੇਲਾ ਕੱਟੇ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਦਾ ਫਲਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਨੀਚ ਦੰਡ ਤੋਂ ਹੀ ਲਾਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ.#(੧੭) ਕਰ ਕੰਕਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੰਕਨ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਹੀ ਕਰ (ਹੱਥ) ਦਾ ਗਹਿਣਾ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਕਰ ਸ਼ਬਦ ਨਿਸਫਲ ਹੈ, ਪਰ ਐਸਾ ਬੋਲਿਆ- ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਬਾਤ ਨੂੰ ਸਪਸ੍ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਕੁਝ ਵਾਧੂ ਸ਼ਬਦ ਕਹੀਏ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੧੮) ਕਾਕਤਾਲੀਯ ਨ੍ਯਾਯ. ਤਾਲ ਬਿਰਛ ਪੁਰ ਕਾਉਂ ਬੈਠਾ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਉਡਾਉਣ ਲਈ ਤਾਲੀ ਵਜਾਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਕਾਉਂ ਉਡ ਗਿਆ ਅਰ ਕਾਉਂ ਦੇ ਉਡਮ ਦੀ ਹਰਕਤ ਤੋਂ ਜੋ ਬਹੁਤ ਪੱਕਾ ਫਲ ਸੀ, ਉਹ ਸ਼ਾਖਾ ਤੋਂ ਟੁੱਟਕੇ ਡਿਗ ਪਿਆ. ਐਸੇ ਹੀ ਭਾਵੇਂ ਦੋ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਪਰਸਪਰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੰਧ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਹੋਜਾਣ, ਤਦ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਵਰਤੀਦੀ ਹੈ.#(੧੯) ਕੂਪ ਮੰਡੂਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਸਮੁੰਦਰ ਦਾ ਡੱਡੂ ਕਿਸੇ ਖੂਹ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਤੇਰਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਤਨਾ ਵਡਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੇ ਆਖਿਆ ਬਹੁਤ ਵਡਾ ਹੈ. ਕੂਏ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕੀ ਇਸ ਖੂਹ ਜਿੰਨਾ ਹੈ? ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਮੇਂਡਕ ਨੇ ਇਸ ਪਰ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿੱਥੇ ਇਹ ਤੁੱਛ ਖੂਹ ਅਰ ਕਿੱਥੇ ਮਹਾਨ ਸਮੁੰਦਰ! ਇਸ ਪੁਰ ਖੂਹ ਦੇ ਡੱਡੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਝੂਠਾ ਹੈਂ, ਇਸ ਖੂਹ ਤੋਂ ਵਡਾ ਸਮੁੰਦਰ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜਿੱਥੇ ਥੋੜੇ ਗ੍ਯਾਨ ਵਾਲਾ ਵਡੇ ਗ੍ਯਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਅਤੇ ਤਰਕ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਆਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#(੨੦) ਕੈਮੁਤਿੱਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਜਿਸ ਨੇ ਵਡਾ ਕੰਮ ਕਰ ਲਿਆ ਉਸ ਨੇ ਛੋਟਾ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕਠਿਨਾਈ ਹੈ. ਐਸੀ ਕਹਾਵਤ ਜਿਸ ਥਾਂ ਆਖੀਏ, ਇਹ ਕੈਮੁਤਿੱਕ ਨ੍ਯਾਯ ਹੈ.#(੨੧) ਕੰਠ ਚਾਮੀਕਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਿਸੇ ਦੇ ਗਲ ਗਹਿਣਾ ਹੋਵੇ, ਪਰ ਉਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਮ ਹੋਜਾਵੇ ਕਿ ਖੋਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਰ ਢੂੰਡਦਾ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋਜਾਵੇ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਵਸ੍‍ਤੁ ਦੇ ਪਾਸ ਹੋਣ ਪਰ ਜੋ ਅਗ੍ਯਾਨ ਕਰਕੇ ਨਾ ਹੋਣੀ ਸਮਝੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਆਖੀਦਾ ਹੈ.#(੨੨) ਗੱਡੂਰਿ ਪ੍ਰਵਾਹ ਨ੍ਯਾਯ. ਦੇਖੋ, ਭੇਡਚਾਲ.#(੨੩) ਗੁੜ ਔਖਧ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੌੜੀ ਦਵਾ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਗੁੜ ਦਾ ਲਾਲਚ ਦੇਕੇ ਪਿਆਈਦੀ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਰੁਚਿ ਦਿਵਾਕੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ.#(੨੪) ਘਟ ਦੀਪਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਘੜੇ ਦਾ ਦੀਵਾ ਅੰਦਰ ਹੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਜੋ ਆਪਣਾ ਹੀ ਭਲਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਆਦਿ ਨਾਲ ਲਾਭ ਨਹੀਂ ਪਹੁਚਾਉਂਦਾ, ਉਸ ਲਈ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਹੈ.#(੨੫) ਘਣ ਅੱਖਰਨ੍ਯਾਯ, ਘੁਣਾਕ੍ਸ਼੍‍ਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਲੱਕੜ ਦਾ ਕੀੜਾ (ਘੁਣਾ) ਲੱਕੜ ਨੂੰ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਕਦੇ ਕਦੇ ਅਚਾਨਕ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਬਣਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਕੋਈ ਕੰਮ ਬਿਨਾ ਧ੍ਯਾਨ ਸੁਤੇ ਹੀ ਹੋਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਇਹ ਦ੍ਰਿਸ੍ਟਾਂਤ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੨੬) ਜਲ ਤਰੰਗਨ੍ਯਾਯ. ਤਰੰਗ ਨਾਮ ਜੁਦਾ ਹੋਣ ਪੁਰ ਭੀ ਉਹ ਜਲ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਨਹੀਂ. ਐਸੇ ਹੀ ਅਭੇਦ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਲਈ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ.#(੨੭) ਜਲ ਤੂੰਬੀ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੂੰਬੀ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਲੁਕੋਈ, ਉਹ ਝਟ ਉੱਪਰ ਆਗਈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਜੋ ਗੱਲ ਲੁੱਕ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ, ਉਸ ਦੇ ਲੁਕੋਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨਾ.#(੨੮) ਤਿਲਤੰਡੁਲ ਨ੍ਯਾਯ. ਤਿਲ ਅਤੇ ਚਾਵਲ ਮਿਲਾਕੇ ਰੱਖਣ ਪੁਰ ਭੀ ਜੁਦੇ ਭਾਸਦੇ ਹਨ, ਤੈਸੇ ਅਨਮੇਲ ਪਦਾਰਥ ਕਦੇ ਅਭਿੰਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ.#(੨੯) ਦੇਹਲੀ ਦੀਪਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਦੇਹਲੀ ਉੱਪਰ ਰੱਖਿਆ ਦੀਵਾ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਰੌਸ਼ਨੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਇੱਕ ਬਾਤ ਦੋ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰੇ ਅਥਵਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਦੋਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਅਰਥ ਸਿੱਧ ਕਰੇ, ਤਦ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਬੋਲੀਦਾ ਹੈ.#(੩੦) ਦੰਡ ਚਕ੍ਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਜੈਸੇ ਘੜਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈਂ ਚੱਕ ਡੰਡਾ ਆਦਿ ਅਨੇਕ ਸਾਮਾਨ ਸਹਾਇਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤੈਸੇ ਜੋ ਬਾਤ ਅਨੇਕ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ ਉੱਥੇ ਇਹ ਮਿਸਾਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ.#(੩੧) ਪਿਸ੍ਟ ਪੇਸਣ ਨ੍ਯਾਯ. ਪੀਠੇ ਨੂੰ ਪੀਹਣਾ. ਨਿਰਰਥਕ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕੰਮ ਨੂੰ ਫਿਰ ਕਰਨਾ ਨਿਸਫਲ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਬਾਤ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਉਣਾ ਲਾਭਦਾਇਕ ਨਹੀਂ.#(੩੨) ਮੰਡੂਕ ਤੋਲਨ ਨ੍ਯਾਯ. ਕੋਈ ਬਾਣੀਆਂ ਡੱਡੂ ਨੂੰ ਸਾਮਾਨ ਵਾਲੇ ਪਲੜੇ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ ਵਸਤੂ ਤੋਲਦਾ ਸੀ ਤਾਕਿ ਵਸਤੁ ਘੱਟ ਦਿੱਤੀਜਾਵੇ. ਡੱਡੂ ਟੱਪਕੇ ਬਾਹਰ ਚਲਾਗਿਆ ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਸਤੁ ਦਾ ਵਜਨ ਘਟ ਗਿਆ, ਇਸੇਤਰਾਂ ਛਲ ਨਾਲ ਕੀਤੀ ਬਾਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਅਥਵਾ- ਜੈਸੇ ਡੱਡੂ ਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਤੋਲੀਏ ਤਦ ਤੋਲੇ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਉਹ ਨਿਚਲੇ ਹੋਕੇ ਨਹੀਂ ਬੈਠਦੇ. ਇੱਕ ਨੂੰ ਬੈਠਾਓ ਚਾਰ ਕੁੱਦਕੇ ਬਾਹਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਆਪਮੁਹਾਰੀ ਮੂਰਖਮੰਡਲੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਾਰਯ ਸਿੱਧਾ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.#(੩੩) ਮ੍ਰਿਗ ਕਸਤੂਰੀ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਸਤੂਰੀ ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਨਾਭਿ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਲਦਾ ਹੈ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਆਪਣੇ ਪਾਸ ਹੁੰਦੇ ਆਨੰਦ ਨੂੰ ਹੋਰ ਥਾਂ ਮੰਨਣਾ.#(੩੪) ਰੱਜੂ ਸਰਪ ਨ੍ਯਾਯ. ਜਦ ਤੀਕ ਯਥਾਰਥ ਗ੍ਯਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ਰੱਸੀ ਨੂੰ ਸੱਪ ਸਮਝਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨ ਬਿਨਾ ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਜਗਤ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ ਜਾਣਦਾ ਹੈ. ਕਿਸੇ ਵਸ੍‍ਤੁ ਦੀ ਅਸਲੀਅਤ ਸਮਝੇ ਬਿਨਾ ਭ੍ਰਮ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ.#(੩੫) ਲੋਹ ਚੁੰਬਕ ਨ੍ਯਾਯ. ਲੋਹਾ ਜੜ੍ਹ ਹੋਣ ਪੁਰ ਭੀ ਚੁੰਬਕ ਦੇ ਖਿੱਚਣ ਤੋਂ ਉਸ ਪਾਸ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤੈਸੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਰਹਿਤ ਪੁਰੁਸ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਕਰਕੇ ਚੇਸ੍ਟਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਸਾਂਖ੍ਯ ਵਾਲੇ ਵਰਤਦੇ ਹਨ.#(੩੬) ਵਾਰਿਧਿ ਟਿੱਟਭ ਨ੍ਯਾਯ. ਕਹਾਵਤ ਹੈ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਨੇ ਇੱਕ ਵਰਾ ਟਟੀਹਰੀ ਦੇ ਆਂਡੇ ਡੋਬਲਏ. ਟਟੀਹਰੀ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਸਾਥ ਮਿਲਾਕੇ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਸੁਕਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਗਰੁੜ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਲੱਜਿਤ ਕਰਕੇ ਆਂਡੇ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੇ. ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਪੁਰੁਸਾਰਥ ਅਤੇ ਏਕਾ ਸਾਰੇ ਕੰਮ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ.#(੩੭) ਵਿਲ (ਵਿਲ੍ਵ) ਖਲ੍ਵਾਟ ਨ੍ਯਾਯ. ਧੁੱਪ ਨਾਲ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਹੋਇਆ ਗੰਜਾ ਆਰਾਮ ਲਈ ਬਿਲ ਦੇ ਬਿਰਛ ਹੇਠ ਗਿਆ. ਉਸ ਥਾਂ ਬਿਲ ਦਾ ਫਲ ਟੁੱਟਕੇ ਟੋਟਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ. ਜਿੱਥੇ ਸੁਖ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਰਦੇ ਦੁਖ ਖੜਾ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਉਸ ਥਾਂ ਇਹ ਕਹਾਵਤ ਆਖੀਦੀ ਹੈ.#(੩੮) ਵੀਜਾਂਕੁਰ ਨ੍ਯਾਯ. ਵੀਜ ਤੋਂ ਅੰਕੁਰ ਹੈ ਜਾਂ ਅੰਕੁਰ ਤੋਂ ਵੀਜ. ਜੈਸੇ ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ, ਤੈਸੇ ਦੋ ਸੰਬੰਧ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਨਿਤ੍ਯਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਦਿਸ੍ਟਾਂਤ ਵਿੱਚ ਵੇਦਾਂਤੀ ਇਹ ਨ੍ਯਾਯ ਵਰਤਦੇ ਹਨ। (ਹ) ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਨਾਯ. ਨਿਵਾਕੇ. ਝੁਕਾਕੇ. ਨੀਵਾਂ ਕਰਕੇ. \"ਮੁਖ ਨ੍ਯਾਯ ਖਿਸਾਯ ਚਲ੍ਯੋ.\" (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵ)"},{"id":41994,"word":"pauVI","wordUni":"ਪਉੜੀ","definition":"sMgÎw- pwX (pYr) r`Kx dI QW. sIFI. zInw. sOpwn. inÚ SRyxI. \"ibnu pauVI giV ikau cVau?\" (sRI mÚ 1) ie¤Qy sqsMg pOVI Aqy gVH prmpd hY[#2. pdvI. mMizl. \"iesu pauVI qy jo nru cUkY, so Awie jwie duK pwiedw.\" (mwrU solhy mÚ 5) ie¤Qy pauVI qoN Bwv mnu`K dyh hY[#3. ie`k CMd,¹ ijs iv`c ivSys krky Xu`D dIAW vwrW rcIAW jWdIAW hn. FwFI lok Xu`D dw pRsMg vwriqk suxwky aus dw swr pOVI CMd iv`c lY qwr nwl imRdMg dI shwieqw swQ gwky pRkrx smwpq krdy hn. \"durgwpwT bxwieAw sBy pauVIAW.\" (cMfI 3)#SRI gurU gRMQswihb jI dI vwrW iv`c Anyk CMd \"pauVI\" isrlyK hyT dyKy jWdy hn, BweI gurdws jI dIAW vwrW dy pd BI pauVI nwm qoN hI pRis`D hn. ieh CMd sm Aqy ivKm dovyN pRkwr dw dyKIdw hY.#gurU Arjn dyv jI ny nO vwrW qy nO DunIAW pauVI dIAW rwgIAW dy gwaux leI TihrweIAW hn. pauVI eyk qwl (X`kw), iqMn qwl, pMj qwl (AsvwrI), FweI qwl (rUpk) iv`c gweIAW jWdIAW hn. pauVI gwaux vyly pKwvj dI gq nhIN vjweI jWdI, ikMqU swQ vjweIdw hY, iesy leI pauVI gwky aus dw pwT suxwieAw jWdw hY, ijs qoN SRoqy SbdW dw ArQ smJ skx. Sok hY ik hux kIrqn krn vwly pauVIAW dy gwaux dI Dwrnw Buldy jWdy hn Aqy svyr sMJ rwq ƒ cOkI dw Bog pwaux vyly iblwvl kwnVy Awid dIAW pOVIAW purwxI rIiq Anuswr nhIN gwauNdy.#is`KkwvX iv`c pauVI dy srUp ieh hn-#(1) dohw rUp pauVI 8. crx dI-#ry mn! ibn hir jih rhau,#qih qih bMDn pwih#ijh ibiD kqhu n CUtIAY#swkq qyaU² kmwih. ×××#(bwvn)#(2) cOpeIrUp pauVI 8. crx dI-#B`Bw Brm imtwvhu Apnw,#ieAw sMswru sgl hY supnw,#Brmy sur nr dyvI dyvw,#Brmy isD swiDk bRhmyvw. ×××#(bwvn)#(3) hMsgiq CMd dw rUp pauVI 8. crx dI- (dyKo, hMsgiq).#(4)hMsgiq dw hI ie`k Byd pauVI 9. crx dI. pRiq crx 20. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur, dUjw 9. pur, AMq guru. quk dy m`D Ar AMq AnupRws imlvW-#guru cyly rihrws, AlK AByau hY,#guru cyly SwbwS, nwnkdyau hY. ×××#(Bwgu vwr 3)#(5) CI crx, pRiq crx 21. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur, dUjw 10. pur, AMq mgx-  quk dy m`D Aqy AMq AnupRws dw myl.#siqguru s`cw nwauN, gurmuiK jwnIAY,#swDusਁgiq sc QwauN, Sbd vKwxIAY. ×××#(Bwgu vwr 14)#(6) A`T crx. ieh \"cWdRwXx\" CMd dw rUp hY. pRiq crx 21. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur jgxWq , \"dUjw 10. pur rgxWq- #s`chu pOx aupwie, GtyGit CwieAw. ×××#(Bwgu vwr 22)#(7) A`T crx. CI crxW iv`c 21. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur, dUjw 10. pur, AMiqm do qukW dIAW sqweI sqweI mwqRw. pihlw ivSRwm 15. pur, dUjw 12. pur, AMq sB qukW dy mgx. #Akul inrMjn purKu, Agm ApwrIAY, ×××#sBsY dy dwqwru, joq aupwrIAY, ×××#pRBu jIau quDu iDAwey soie,#ijsu Bwgu mQwrIAY,#qyrI giq imiq lKI n jwie,#hau quDu bilhwrIAY. (vwr gUj 2)#(8) A`T crx. pRiq crx 21. mwqRw, pihlw ivSRwm 12. pur, AMq do guru, dUjw 9. pur, AMq lGu guru. m`D AnupRws dw myl. ieh SRIKMf dw rUp hY-#Agixq Gury ngwry, dlW iBVMidAW,#pwey mhKl Bwly, dyvW dwnvW. ×××#(cMfI 3)#(9) A`T crx. pRiq crx 22 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 9. pur. ieh pauVI \"rwiDkw\" CMd dw rUp hY-#ieik Bsm cVwvih AMig, mYlu n DovhI,#ieik jtw ibkt ibkrwl, kulu Gru KovhI.#(vwr mlw mÚ 1)#(10) CI crx. pRiq crx 22 mwqRw. pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 9. pur. AMq guru lGu-#jy Ku`bI ibMfw bhY, ikau hoie bjwj?#ku¤qy dy gl vwsxI, n SrwPI swj. ×××#(Bwgu vwr 36)#(11) pMj crx. pRiq crx 23 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 10. pur, AMq do guru. ieh dtptw Aqy inSwnI CMd dw rUp hY-#lY Pwhy rwqI qurih, pRBu jwxY pRwxI,#qkih nwir prweIAw, luik AMdir TwxI. ×××#(vwr gau 1. mÚ 5)#iehI rUp rwmklI dI pihlI vwr iv`c pauVI dw AwieAw hY, XQw-#s¤cY qKqu rcwieAw, bYsx kau jweI,#sBuikCu AwpyAwip hY, gursbid suxweI. ×××#iehI rUp cMfI dI vwr iv`c BI dyKIdw hY, XQw-#dyKn cMf pRcMf nU, rx Gury ngwry,#Dwey rwks rohly, cauigrdoN Bwry. ×××#ie`k pRymI ny ibkRmI au`nIhvIN sdI dy AwrMB iv`c \"gurU goibMd isMG jI dI vwr\" ilKI hY. aus iv`c 7- 8 Aqy 9. crnW dIAW pOVIAW iesy vzn dIAW hn, XQw:-#jybnsw³ iPr AwKdI, iek su^n suxwXw,#jd dw bYTw q^q qy, kI Adl kmwXw?#SwhjhW ƒ kYd kr, dwrw mrvwXw,#qygbhwdur nwl BI, qYN Doh kmwXw,#bIjÎw bIau ju zihr dw, Pl Kwxw AwXw,#A¤gY lyKw mMgIAY, Br lYgu svwXw,#Swh Adwlq nw kry, iPr doz^ pwXw,#aumriKqwb⁴ AdwlqI, bytw mrvwXw,#kIqw Adl nuSyrvW,⁵ js jg iv`c CwXw.#eIsvI ATwrHvIN sdI iv`c \"injwbq\" kvI ny nwdrSwh dI vwr ilKI hY, aus iv`c BI iesy vzn dIAW bhuq pauVIAW hn, XQw:-#gu`sw Kwky d`Kxo, klrwxI jwgI,#A¤gy nwdrSwh dy, AweI PrXwdI,#qU sux ikblw AwlmæI, PrXwd AswfI. ×××#(12) pMj crx, pRiq crx 24 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 11. pur, AMq rgx- -#Awpy Awip inrMjnw, ijin Awpu aupwieAw,#Awpy Kylu rcwieEnu, sBu jgqu sbwieAw. ××#(vwr swr mÚ 4)#(13) pMj crx. pRiq crx 24 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 11. pur, AMq do guru-#hir kw nwmu iDAwiekY, hohu hirAw BweI, ××#nwnku ismrY eyku nwmu, iPir bhur n DweI.#(vwr bsM)#(14) A`T crx, pRiq crx 24 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 11. pur, AMq guru lGu-#hy Acuq hy pwrbRhm, AibnwsI AGnws,#hy pUrn hy srbmY, duKBMjn guxqws. ×××#(bwvn)#(15) CI crx. pRiq crx 25 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 12. pur AMq do guru. ieh \"mukqwmix\" CMd dw rUp hY-#GMt GVwXw cUihAW, gl ib`lI pweIAY,#mqw pkwXw m`KIAW, iGau AMdr nHweIAY. ×××#(Bwgu vwr 36)#(16) cwr crx. iqMn crxW dIAW 27 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 14. pur, AMq do guru. cOQy crx dIAW 15. mwqRw. AMq do guru-#suMB insuMB AlwieAw, vf joDIN sMGr vwey,#roh idKwlI id`qIAw, virAwmI qury ncwey.#dyau dwno lu`Jx Awey.#(cMfI 3)#(17) A`T crx, s`q crx 28 mwqRw dy. pihlw ivSRwm 13. mwqRw pur, dUjw 15. pur, AMq guru. A`TvyN crx dIAW 17. mwqRw, AMq guru-#swDU sqjug bIiqAw, ADsIlI qRyqw AwieAw,#n`cI k`l srosrI, kl nwrd fOrU vwieAw,#pws dRügw dy ieMdr AwieAw.#(cMfI 3)#(18) bwrW crx, igAwrW crx 28 mwqRw dy, ivSRwm 13- 15 pur, bwrHvW crx 15. mwqRw dw, AMq sB dy rgx- .#bfy bfy cux sUrmy, gih koeI dey clwiekY,#rx kwlI gu`sw KwiekY.#(cMfI 3)#(19) A`T crx. s`q crx 29 mwqRw dy, 13- 16 pur ivSRwm, AMiqm crx 16. mwqRw dw, AMq sB dy do guru-#suxI pukwr dqwr pRBu,#guru nwnk jg mwih pTwXw, ×××#kil qwrx guru nwnk AwXw.#(Bwgu vwr 1)#(20) pMj crx. pRiq crx 23 mwqRw, 14- 9 pur ivSRwm, AMq guru lGu-#koit AGw siB nws hoih, ismrq hirnwau,#mnicMdy Pl pweIAih, hir ky gux gwau,#kir ikrpw pRBu rwKlyhu, nwnk bil jwau.#(vwr jYq)#(21) igAwrW crx. pRiq crx 23 mwqRw, 14- 9 pur ivSRwm, quk dy m`D do guru Aqy AnupRws dw myl, qukWq Anmyl. ieh isrKMfI (SRIKMf) dw rUp hY-#D`gW sUl bjweIAW, dlW mukwblw,#DUh imAwnoN lweIAW, jÍwnI sUrmI. ×××#(cMfI 3)#(22) CI crx. pMj crx 30 mwqRw dy, 14- 16 pur ivSRwm, AMiqm crx 16. mwqRw dw, AMq sB dy mgx- #dwnu mihMfw qlIKwku,#jy imlY q msqik lweIAY,#kUVw lwlcu CfIAY#hoie iekmin AlKu iDAweIAY. ××#miq QoVI syv gvweIAY.#(vwr Awsw mÚ 1)#(23) s`q crx, do crxW dIAW qIh qIh mwqRw, 14- 16 pur ivSRwm, AMiqm quk 16. mwqRw dI. AMq sB dy do guru-#siqguru s`cw pwqSwh, pqSwhW pqSwh juhwrI,#swDsMgiq scKMf hY, Awie JroKY KolY bwrI, ××#BgqvCl huie BgiqBਁfwrI.#(Bwgu vwr 11)#(24) pMj crx, pRiq crx 25 mwqRw, 15- 10 pur ivSRwm, AMq do guru.#ieh pauVI \"sugIqw\" CMd dw rUp hY-#qU krqw Awip ABulu hY, Bulx ivic nwhI,#qU krih su scy Blw hY, gursbid buJweI. ××#(vwr gau 1. mÚ 4)#(25) CI crx, pMj crxW dIAW p`cI p`cI mwqRw, 15- 10 pur ivSRwm, AMiqm crx- 24 mwqRw dw, 14- 10 pur ivSRwm, AMq sB dy do guru-#hir s¤cy qKq rcwieAw, sqsMgiq mylw,#pIE pwhul KMfDwr, huie jnm suhylw, ××#vwh vwh goibMd isMG, Awpy gur cylw,#(gurudws kiv)#(26) pMj crx, pRiq crx 26 mwqRw, 15- 11 pur ivSRwm, AMq rgx- -#qU hir pRBu Awip AgMmu hY, siB quDu aupwieAw,#qU Awpy Awip vrqdw, sBu jgqu sbwieAw. ××#(vwr iblw mÚ 4)#(27) pMj crx. iqMn crxW dIAW iek`qI iek`qI mwqRw, 15- 16 pur ivSRwm, AMq dy do crxW dIAW cwlI cwlI mwqRw, 12- 28 pur ivSRwm, AMq sB dy mgx- .#qU Awpy hI isD swiD ko,#qU Awpy hI jug jogIAw, ×××#siB khhu muKhu hir hir hry hir hir hry,#hir bolq siB pwp lhogIAw.#(vwr kwn mÚ 4)#(28) pMj crx. pRiq crx 31 mwqRw, 16- 15 pur ivSRwm, AMq rgx- . ieh pauVI \"bIr\" CMd dw hI ie`k rUp hY. ies iv`c guru lGu dI QW rgx hY-#pMcy sbd vjy miq gurmiq,#vfBwgI Anhdu vijAw. ×××#(vwr kwn mÚ 4)#(29) s`q crx. CI crxW dIAW b`qIh b`qIh mwqRw, 16- 16 pur ivSRwm, AMiqm crx 16. mwqRw dw, AMq sB dy do guru-#bilhwrI iqMnHw guris`KW,#jwie ijnHW gurdrSn if`Tw,#bilhwrI iqMnHw guris`KW,#pYrI pY gursBw bih`Tw, ×××#gurmuiK imilAW pwp pix`Tw.#(Bwgu vwr 12)#(30) pMj crx, ieh pauVI ivKm dMfk hY, pihly crx dIAW 46 mwqRw, dUjy dIAW 30, qIjy dIAW 73, cOQy dIAW 59, pMjvyN dIAW 46, AMq sB dy do guru-#ijqny pwiqswh swh rwjy Kwn aumrwv#iskdwr hih, iqqny siB hir ky kIey,#jo ikCu hir krwvY su Eie krih#siB hir ky ArQIey,#so AYsw hir sBnw kw pRBu siqguru kY vil hY#iqin siB vrn cwry KwxI sB isRsit goly kir,#siqgur AgY kwr kmwvx kau dIey. ×××#(vwr iblw mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਯ (ਪੈਰ) ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ. ਸੀਢੀ. ਜ਼ੀਨਾ. ਸੌਪਾਨ. ਨਿਃ ਸ਼੍ਰੇਣੀ. \"ਬਿਨੁ ਪਉੜੀ ਗੜਿ ਕਿਉ ਚੜਉ?\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧) ਇੱਥੇ ਸਤਸੰਗ ਪੌੜੀ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹ ਪਰਮਪਦ ਹੈ।#੨. ਪਦਵੀ. ਮੰਜ਼ਿਲ. \"ਇਸੁ ਪਉੜੀ ਤੇ ਜੋ ਨਰੁ ਚੂਕੈ, ਸੋ ਆਇ ਜਾਇ ਦੁਖ ਪਾਇਦਾ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫) ਇੱਥੇ ਪਉੜੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਹੈ।#੩. ਇੱਕ ਛੰਦ,¹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਰਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਢਾਢੀ ਲੋਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਾਰਤਿਕ ਸੁਣਾਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਪੌੜੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਤਾਰ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸਾਥ ਗਾਕੇ ਪ੍ਰਕਰਣ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ. \"ਦੁਰਗਾਪਾਠ ਬਣਾਇਆ ਸਭੇ ਪਉੜੀਆਂ.\" (ਚੰਡੀ ੩)#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਛੰਦ \"ਪਉੜੀ\" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਦ ਭੀ ਪਉੜੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ. ਇਹ ਛੰਦ ਸਮ ਅਤੇ ਵਿਖਮ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ.#ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨੌ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਨੌ ਧੁਨੀਆਂ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਰਾਗੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਠਹਿਰਾਈਆਂ ਹਨ. ਪਉੜੀ ਏਕ ਤਾਲ (ਯੱਕਾ), ਤਿੰਨ ਤਾਲ, ਪੰਜ ਤਾਲ (ਅਸਵਾਰੀ), ਢਾਈ ਤਾਲ (ਰੂਪਕ) ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਪਉੜੀ ਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਪਖਾਵਜ ਦੀ ਗਤ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਕਿੰਤੂ ਸਾਥ ਵਜਾਈਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਪਉੜੀ ਗਾਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਸਕਣ. ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਭੁਲਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਸੰਝ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬਿਲਾਵਲ ਕਾਨੜੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਗਾਉਂਦੇ.#ਸਿੱਖਕਾਵਯ ਵਿੱਚ ਪਉੜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਦੋਹਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀ ੮. ਚਰਣ ਦੀ-#ਰੇ ਮਨ! ਬਿਨ ਹਰਿ ਜਹਿ ਰਹਉ,#ਤਹਿ ਤਹਿ ਬੰਧਨ ਪਾਹਿ#ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਕਤਹੁ ਨ ਛੂਟੀਐ#ਸਾਕਤ ਤੇਊ² ਕਮਾਹਿ. ×××#(ਬਾਵਨ)#(੨) ਚੌਪਈਰੂਪ ਪਉੜੀ ੮. ਚਰਣ ਦੀ-#ਭੱਭਾ ਭਰਮ ਮਿਟਾਵਹੁ ਅਪਨਾ,#ਇਆ ਸੰਸਾਰੁ ਸਗਲ ਹੈ ਸੁਪਨਾ,#ਭਰਮੇ ਸੁਰ ਨਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾ,#ਭਰਮੇ ਸਿਧ ਸਾਧਿਕ ਬ੍ਰਹਮੇਵਾ. ×××#(ਬਾਵਨ)#(੩) ਹੰਸਗਤਿ ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀ ੮. ਚਰਣ ਦੀ- (ਦੇਖੋ, ਹੰਸਗਤਿ).#(੪)ਹੰਸਗਤਿ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਭੇਦ ਪਉੜੀ ੯. ਚਰਣ ਦੀ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੦. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ. ਤੁਕ ਦੇ ਮੱਧ ਅਰ ਅੰਤ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲਵਾਂ-#ਗੁਰੁ ਚੇਲੇ ਰਹਿਰਾਸ, ਅਲਖ ਅਭੇਉ ਹੈ,#ਗੁਰੁ ਚੇਲੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਨਾਨਕਦੇਉ ਹੈ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੩)#(੫) ਛੀ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਮਗਣ-  ਤੁਕ ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮੇਲ.#ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੱਚਾ ਨਾਉਂ, ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਨੀਐ,#ਸਾਧੁਸਁਗਤਿ ਸਚ ਥਾਉਂ, ਸ਼ਬਦ ਵਖਾਣੀਐ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧੪)#(੬) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਇਹ \"ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ ਜਗਣਾਂਤ , \"ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ ਰਗਣਾਂਤ- #ਸੱਚਹੁ ਪੌਣ ਉਪਾਇ, ਘਟੇਘਟਿ ਛਾਇਆ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੨੨)#(੭) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਛੀ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ, ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਾਈ ਸਤਾਈ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੫. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੨. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਸਭ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਮਗਣ. #ਅਕੁਲ ਨਿਰੰਜਨ ਪੁਰਖੁ, ਅਗਮ ਅਪਾਰੀਐ, ×××#ਸਭਸੈ ਦੇ ਦਾਤਾਰੁ, ਜੋਤ ਉਪਾਰੀਐ, ×××#ਪ੍ਰਭੁ ਜੀਉ ਤੁਧੁ ਧਿਆਏ ਸੋਇ,#ਜਿਸੁ ਭਾਗੁ ਮਥਾਰੀਐ,#ਤੇਰੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਲਖੀ ਨ ਜਾਇ,#ਹਉ ਤੁਧੁ ਬਲਿਹਾਰੀਐ. (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨)#(੮) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੨. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਲਘੁ ਗੁਰੁ. ਮੱਧ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮੇਲ. ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਅਗਣਿਤ ਘੁਰੇ ਨਗਾਰੇ, ਦਲਾਂ ਭਿੜੰਦਿਆਂ,#ਪਾਏ ਮਹਖਲ ਭਾਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਦਾਨਵਾਂ. ×××#(ਚੰਡੀ ੩)#(੯) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੨ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ. ਇਹ ਪਉੜੀ \"ਰਾਧਿਕਾ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਇਕਿ ਭਸਮ ਚੜਾਵਹਿ ਅੰਗਿ, ਮੈਲੁ ਨ ਧੋਵਹੀ,#ਇਕਿ ਜਟਾ ਬਿਕਟ ਬਿਕਰਾਲ, ਕੁਲੁ ਘਰੁ ਖੋਵਹੀ.#(ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧)#(੧੦) ਛੀ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੨ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ. ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ-#ਜੇ ਖੁੱਬੀ ਬਿੰਡਾ ਬਹੈ, ਕਿਉ ਹੋਇ ਬਜਾਜ?#ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਗਲ ਵਾਸਣੀ, ਨ ਸ਼ਰਾਫੀ ਸਾਜ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੩੬)#(੧੧) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੩ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਇਹ ਦਟਪਟਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਲੈ ਫਾਹੇ ਰਾਤੀ ਤੁਰਹਿ, ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਣੈ ਪ੍ਰਾਣੀ,#ਤਕਹਿ ਨਾਰਿ ਪਰਾਈਆ, ਲੁਕਿ ਅੰਦਰਿ ਠਾਣੀ. ×××#(ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੫)#ਇਹੀ ਰੂਪ ਰਾਮਕਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਉੜੀ ਦਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਸੱਚੈ ਤਖਤੁ ਰਚਾਇਆ, ਬੈਸਣ ਕਉ ਜਾਈ,#ਸਭੁਕਿਛੁ ਆਪੇਆਪਿ ਹੈ, ਗੁਰਸਬਦਿ ਸੁਣਾਈ. ×××#ਇਹੀ ਰੂਪ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਦੇਖਨ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨੂ, ਰਣ ਘੁਰੇ ਨਗਾਰੇ,#ਧਾਏ ਰਾਕਸ ਰੋਹਲੇ, ਚਉਗਿਰਦੋਂ ਭਾਰੇ. ×××#ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਉੱਨੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ \"ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ\" ਲਿਖੀ ਹੈ. ਉਸ ਵਿੱਚ ੭- ੮ ਅਤੇ ੯. ਚਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਇਸੇ ਵਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਯਥਾ:-#ਜੇਬਨਸਾ³ ਫਿਰ ਆਖਦੀ, ਇਕ ਸੁਖ਼ਨ ਸੁਣਾਯਾ,#ਜਦ ਦਾ ਬੈਠਾ ਤਖ਼ਤ ਤੇ, ਕੀ ਅਦਲ ਕਮਾਯਾ?#ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ, ਦਾਰਾ ਮਰਵਾਯਾ,#ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਨਾਲ ਭੀ, ਤੈਂ ਧੋਹ ਕਮਾਯਾ,#ਬੀਜ੍ਯਾ ਬੀਉ ਜੁ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ, ਫਲ ਖਾਣਾ ਆਯਾ,#ਅੱਗੈ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਐ, ਭਰ ਲੈਗੁ ਸਵਾਯਾ,#ਸ਼ਾਹ ਅਦਾਲਤ ਨਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਦੋਜ਼ਖ਼ ਪਾਯਾ,#ਉਮਰਖਿਤਾਬ⁴ ਅਦਾਲਤੀ, ਬੇਟਾ ਮਰਵਾਯਾ,#ਕੀਤਾ ਅਦਲ ਨੁਸ਼ੇਰਵਾਂ,⁵ ਜਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਛਾਯਾ.#ਈਸਵੀ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ \"ਨਿਜਾਬਤ\" ਕਵੀ ਨੇ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸੇ ਵਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ, ਯਥਾ:-#ਗੁੱਸਾ ਖਾਕੇ ਦੱਖਣੋ, ਕਲਰਾਣੀ ਜਾਗੀ,#ਅੱਗੇ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਦੇ, ਆਈ ਫਰਯਾਦੀ,#ਤੂ ਸੁਣ ਕਿਬਲਾ ਆਲਮ਼ੀ, ਫਰਯਾਦ ਅਸਾਡੀ. ×××#(੧੨) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੧. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਰਗਣ- -#ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ, ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ,#ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ, ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ. ××#(ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੪)#(੧੩) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੧. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਕੈ, ਹੋਹੁ ਹਰਿਆ ਭਾਈ, ××#ਨਾਨਕੁ ਸਿਮਰੈ ਏਕੁ ਨਾਮੁ, ਫਿਰਿ ਬਹੁਰ ਨ ਧਾਈ.#(ਵਾਰ ਬਸੰ)#(੧੪) ਅੱਠ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੧. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ-#ਹੇ ਅਚੁਤ ਹੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਅਘਨਾਸ,#ਹੇ ਪੂਰਨ ਹੇ ਸਰਬਮੈ, ਦੁਖਭੰਜਨ ਗੁਣਤਾਸ. ×××#(ਬਾਵਨ)#(੧੫) ਛੀ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੫ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੨. ਪੁਰ ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਇਹ \"ਮੁਕਤਾਮਣਿ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਘੰਟ ਘੜਾਯਾ ਚੂਹਿਆਂ, ਗਲ ਬਿੱਲੀ ਪਾਈਐ,#ਮਤਾ ਪਕਾਯਾ ਮੱਖੀਆਂ, ਘਿਉ ਅੰਦਰ ਨ੍ਹਾਈਐ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੩੬)#(੧੬) ਚਾਰ ਚਰਣ. ਤਿੰਨ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ੨੭ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੪. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੧੫. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਸੁੰਭ ਨਿਸੁੰਭ ਅਲਾਇਆ, ਵਡ ਜੋਧੀਂ ਸੰਘਰ ਵਾਏ,#ਰੋਹ ਦਿਖਾਲੀ ਦਿੱਤੀਆ, ਵਰਿਆਮੀ ਤੁਰੇ ਨਚਾਏ.#ਦੇਉ ਦਾਨੋ ਲੁੱਝਣ ਆਏ.#(ਚੰਡੀ ੩)#(੧੭) ਅੱਠ ਚਰਣ, ਸੱਤ ਚਰਣ ੨੮ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੫. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ. ਅੱਠਵੇਂ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੧੭. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ-#ਸਾਧੂ ਸਤਜੁਗ ਬੀਤਿਆ, ਅਧਸੀਲੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਇਆ,#ਨੱਚੀ ਕੱਲ ਸਰੋਸਰੀ, ਕਲ ਨਾਰਦ ਡੌਰੂ ਵਾਇਆ,#ਪਾਸ ਦ੍ਰੁਗਾ ਦੇ ਇੰਦਰ ਆਇਆ.#(ਚੰਡੀ ੩)#(੧੮) ਬਾਰਾਂ ਚਰਣ, ਗਿਆਰਾਂ ਚਰਣ ੨੮ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩- ੧੫ ਪੁਰ, ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਚਰਣ ੧੫. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਰਗਣ- .#ਬਡੇ ਬਡੇ ਚੁਣ ਸੂਰਮੇ, ਗਹਿ ਕੋਈ ਦਏ ਚਲਾਇਕੈ,#ਰਣ ਕਾਲੀ ਗੁੱਸਾ ਖਾਇਕੈ.#(ਚੰਡੀ ੩)#(੧੯) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਸੱਤ ਚਰਣ ੨੯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ, ੧੩- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਸੁਣੀ ਪੁਕਾਰ ਦਤਾਰ ਪ੍ਰਭੁ,#ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਜਗ ਮਾਹਿ ਪਠਾਯਾ, ×××#ਕਲਿ ਤਾਰਣ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਆਯਾ.#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧)#(੨੦) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੩ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੪- ੯ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ-#ਕੋਟਿ ਅਘਾ ਸਭਿ ਨਾਸ ਹੋਹਿ, ਸਿਮਰਤ ਹਰਿਨਾਉ,#ਮਨਚਿੰਦੇ ਫਲ ਪਾਈਅਹਿ, ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਉ,#ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਖਲੇਹੁ, ਨਾਨਕ ਬਲਿ ਜਾਉ.#(ਵਾਰ ਜੈਤ)#(੨੧) ਗਿਆਰਾਂ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੩ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੪- ੯ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਤੁਕ ਦੇ ਮੱਧ ਦੋ ਗੁਰੁ ਅਤੇ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮੇਲ, ਤੁਕਾਂਤ ਅਨਮੇਲ. ਇਹ ਸਿਰਖੰਡੀ (ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ) ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਧੱਗਾਂ ਸੂਲ ਬਜਾਈਆਂ, ਦਲਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ,#ਧੂਹ ਮਿਆਨੋਂ ਲਾਈਆਂ, ਜ੍ਵਾਨੀ ਸੂਰਮੀ. ×××#(ਚੰਡੀ ੩)#(੨੨) ਛੀ ਚਰਣ. ਪੰਜ ਚਰਣ ੩੦ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ, ੧੪- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਮਗਣ- #ਦਾਨੁ ਮਹਿੰਡਾ ਤਲੀਖਾਕੁ,#ਜੇ ਮਿਲੈ ਤ ਮਸਤਕਿ ਲਾਈਐ,#ਕੂੜਾ ਲਾਲਚੁ ਛਡੀਐ#ਹੋਇ ਇਕਮਨਿ ਅਲਖੁ ਧਿਆਈਐ. ××#ਮਤਿ ਥੋੜੀ ਸੇਵ ਗਵਾਈਐ.#(ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਃ ੧)#(੨੩) ਸੱਤ ਚਰਣ, ਦੋ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਹ ਤੀਹ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੪- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਤੁਕ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀ. ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਪਤਸ਼ਾਹਾਂ ਪਤਸ਼ਾਹ ਜੁਹਾਰੀ,#ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਚਖੰਡ ਹੈ, ਆਇ ਝਰੋਖੈ ਖੋਲੈ ਬਾਰੀ, ××#ਭਗਤਵਛਲ ਹੁਇ ਭਗਤਿਭਁਡਾਰੀ.#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧੧)#(੨੪) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੫ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੦ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ.#ਇਹ ਪਉੜੀ \"ਸੁਗੀਤਾ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਤੂ ਕਰਤਾ ਆਪਿ ਅਭੁਲੁ ਹੈ, ਭੁਲਣ ਵਿਚਿ ਨਾਹੀ,#ਤੂ ਕਰਹਿ ਸੁ ਸਚੇ ਭਲਾ ਹੈ, ਗੁਰਸਬਦਿ ਬੁਝਾਈ. ××#(ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪)#(੨੫) ਛੀ ਚਰਣ, ਪੰਜ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਚੀ ਪੱਚੀ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੦ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ- ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ੧੪- ੧੦ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਹਰਿ ਸੱਚੇ ਤਖਤ ਰਚਾਇਆ, ਸਤਸੰਗਤਿ ਮੇਲਾ,#ਪੀਓ ਪਾਹੁਲ ਖੰਡਧਾਰ, ਹੁਇ ਜਨਮ ਸੁਹੇਲਾ, ××#ਵਾਹ ਵਾਹ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ,#(ਗੁਰੁਦਾਸ ਕਵਿ)#(੨੬) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੬ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੧ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਰਗਣ- -#ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ, ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ,#ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ, ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ. ××#(ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੪)#(੨੭) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਤਿੰਨ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤੀ ਇਕੱਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਦੇ ਦੋ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਚਾਲੀ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੨- ੨੮ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਮਗਣ- .#ਤੂ ਆਪੇ ਹੀ ਸਿਧ ਸਾਧਿ ਕੋ,#ਤੂ ਆਪੇ ਹੀ ਜੁਗ ਜੋਗੀਆ, ×××#ਸਭਿ ਕਹਹੁ ਮੁਖਹੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰੇ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰੇ,#ਹਰਿ ਬੋਲਤ ਸਭਿ ਪਾਪ ਲਹੋਗੀਆ.#(ਵਾਰ ਕਾਨ ਮਃ ੪)#(੨੮) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੧ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੬- ੧੫ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਰਗਣ- . ਇਹ ਪਉੜੀ \"ਬੀਰ\" ਛੰਦ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁ ਲਘੁ ਦੀ ਥਾਂ ਰਗਣ ਹੈ-#ਪੰਚੇ ਸਬਦ ਵਜੇ ਮਤਿ ਗੁਰਮਤਿ,#ਵਡਭਾਗੀ ਅਨਹਦੁ ਵਜਿਆ. ×××#(ਵਾਰ ਕਾਨ ਮਃ ੪)#(੨੯) ਸੱਤ ਚਰਣ. ਛੀ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਹ ਬੱਤੀਹ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੬- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿੰਨ੍ਹਾ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ,#ਜਾਇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਡਿੱਠਾ,#ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿੰਨ੍ਹਾ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ,#ਪੈਰੀ ਪੈ ਗੁਰਸਭਾ ਬਹਿੱਠਾ, ×××#ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿਆਂ ਪਾਪ ਪਣਿੱਠਾ.#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧੨)#(੩੦) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਇਹ ਪਉੜੀ ਵਿਖਮ ਦੰਡਕ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੪੬ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ੩੦, ਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ੭੩, ਚੌਥੇ ਦੀਆਂ ੫੯, ਪੰਜਵੇਂ ਦੀਆਂ ੪੬, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਜਿਤਨੇ ਪਾਤਿਸਾਹ ਸਾਹ ਰਾਜੇ ਖਾਨ ਉਮਰਾਵ#ਸਿਕਦਾਰ ਹਹਿ, ਤਿਤਨੇ ਸਭਿ ਹਰਿ ਕੇ ਕੀਏ,#ਜੋ ਕਿਛੁ ਹਰਿ ਕਰਾਵੈ ਸੁ ਓਇ ਕਰਹਿ#ਸਭਿ ਹਰਿ ਕੇ ਅਰਥੀਏ,#ਸੋ ਐਸਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਕਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਕੈ ਵਲਿ ਹੈ#ਤਿਨਿ ਸਭਿ ਵਰਨ ਚਾਰੇ ਖਾਣੀ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਗੋਲੇ ਕਰਿ,#ਸਤਿਗੁਰ ਅਗੈ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣ ਕਉ ਦੀਏ. ×××#(ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੪)"},{"id":41995,"word":"pOVI","wordUni":"ਪੌੜੀ","definition":"sMgÎw- pwX (pYr) r`Kx dI QW. sIFI. zInw. sOpwn. inÚ SRyxI. \"ibnu pauVI giV ikau cVau?\" (sRI mÚ 1) ie¤Qy sqsMg pOVI Aqy gVH prmpd hY[#2. pdvI. mMizl. \"iesu pauVI qy jo nru cUkY, so Awie jwie duK pwiedw.\" (mwrU solhy mÚ 5) ie¤Qy pauVI qoN Bwv mnu`K dyh hY[#3. ie`k CMd,¹ ijs iv`c ivSys krky Xu`D dIAW vwrW rcIAW jWdIAW hn. FwFI lok Xu`D dw pRsMg vwriqk suxwky aus dw swr pOVI CMd iv`c lY qwr nwl imRdMg dI shwieqw swQ gwky pRkrx smwpq krdy hn. \"durgwpwT bxwieAw sBy pauVIAW.\" (cMfI 3)#SRI gurU gRMQswihb jI dI vwrW iv`c Anyk CMd \"pauVI\" isrlyK hyT dyKy jWdy hn, BweI gurdws jI dIAW vwrW dy pd BI pauVI nwm qoN hI pRis`D hn. ieh CMd sm Aqy ivKm dovyN pRkwr dw dyKIdw hY.#gurU Arjn dyv jI ny nO vwrW qy nO DunIAW pauVI dIAW rwgIAW dy gwaux leI TihrweIAW hn. pauVI eyk qwl (X`kw), iqMn qwl, pMj qwl (AsvwrI), FweI qwl (rUpk) iv`c gweIAW jWdIAW hn. pauVI gwaux vyly pKwvj dI gq nhIN vjweI jWdI, ikMqU swQ vjweIdw hY, iesy leI pauVI gwky aus dw pwT suxwieAw jWdw hY, ijs qoN SRoqy SbdW dw ArQ smJ skx. Sok hY ik hux kIrqn krn vwly pauVIAW dy gwaux dI Dwrnw Buldy jWdy hn Aqy svyr sMJ rwq ƒ cOkI dw Bog pwaux vyly iblwvl kwnVy Awid dIAW pOVIAW purwxI rIiq Anuswr nhIN gwauNdy.#is`KkwvX iv`c pauVI dy srUp ieh hn-#(1) dohw rUp pauVI 8. crx dI-#ry mn! ibn hir jih rhau,#qih qih bMDn pwih#ijh ibiD kqhu n CUtIAY#swkq qyaU² kmwih. ×××#(bwvn)#(2) cOpeIrUp pauVI 8. crx dI-#B`Bw Brm imtwvhu Apnw,#ieAw sMswru sgl hY supnw,#Brmy sur nr dyvI dyvw,#Brmy isD swiDk bRhmyvw. ×××#(bwvn)#(3) hMsgiq CMd dw rUp pauVI 8. crx dI- (dyKo, hMsgiq).#(4)hMsgiq dw hI ie`k Byd pauVI 9. crx dI. pRiq crx 20. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur, dUjw 9. pur, AMq guru. quk dy m`D Ar AMq AnupRws imlvW-#guru cyly rihrws, AlK AByau hY,#guru cyly SwbwS, nwnkdyau hY. ×××#(Bwgu vwr 3)#(5) CI crx, pRiq crx 21. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur, dUjw 10. pur, AMq mgx-  quk dy m`D Aqy AMq AnupRws dw myl.#siqguru s`cw nwauN, gurmuiK jwnIAY,#swDusਁgiq sc QwauN, Sbd vKwxIAY. ×××#(Bwgu vwr 14)#(6) A`T crx. ieh \"cWdRwXx\" CMd dw rUp hY. pRiq crx 21. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur jgxWq , \"dUjw 10. pur rgxWq- #s`chu pOx aupwie, GtyGit CwieAw. ×××#(Bwgu vwr 22)#(7) A`T crx. CI crxW iv`c 21. mwqRw. pihlw ivSRwm 11. pur, dUjw 10. pur, AMiqm do qukW dIAW sqweI sqweI mwqRw. pihlw ivSRwm 15. pur, dUjw 12. pur, AMq sB qukW dy mgx. #Akul inrMjn purKu, Agm ApwrIAY, ×××#sBsY dy dwqwru, joq aupwrIAY, ×××#pRBu jIau quDu iDAwey soie,#ijsu Bwgu mQwrIAY,#qyrI giq imiq lKI n jwie,#hau quDu bilhwrIAY. (vwr gUj 2)#(8) A`T crx. pRiq crx 21. mwqRw, pihlw ivSRwm 12. pur, AMq do guru, dUjw 9. pur, AMq lGu guru. m`D AnupRws dw myl. ieh SRIKMf dw rUp hY-#Agixq Gury ngwry, dlW iBVMidAW,#pwey mhKl Bwly, dyvW dwnvW. ×××#(cMfI 3)#(9) A`T crx. pRiq crx 22 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 9. pur. ieh pauVI \"rwiDkw\" CMd dw rUp hY-#ieik Bsm cVwvih AMig, mYlu n DovhI,#ieik jtw ibkt ibkrwl, kulu Gru KovhI.#(vwr mlw mÚ 1)#(10) CI crx. pRiq crx 22 mwqRw. pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 9. pur. AMq guru lGu-#jy Ku`bI ibMfw bhY, ikau hoie bjwj?#ku¤qy dy gl vwsxI, n SrwPI swj. ×××#(Bwgu vwr 36)#(11) pMj crx. pRiq crx 23 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 10. pur, AMq do guru. ieh dtptw Aqy inSwnI CMd dw rUp hY-#lY Pwhy rwqI qurih, pRBu jwxY pRwxI,#qkih nwir prweIAw, luik AMdir TwxI. ×××#(vwr gau 1. mÚ 5)#iehI rUp rwmklI dI pihlI vwr iv`c pauVI dw AwieAw hY, XQw-#s¤cY qKqu rcwieAw, bYsx kau jweI,#sBuikCu AwpyAwip hY, gursbid suxweI. ×××#iehI rUp cMfI dI vwr iv`c BI dyKIdw hY, XQw-#dyKn cMf pRcMf nU, rx Gury ngwry,#Dwey rwks rohly, cauigrdoN Bwry. ×××#ie`k pRymI ny ibkRmI au`nIhvIN sdI dy AwrMB iv`c \"gurU goibMd isMG jI dI vwr\" ilKI hY. aus iv`c 7- 8 Aqy 9. crnW dIAW pOVIAW iesy vzn dIAW hn, XQw:-#jybnsw³ iPr AwKdI, iek su^n suxwXw,#jd dw bYTw q^q qy, kI Adl kmwXw?#SwhjhW ƒ kYd kr, dwrw mrvwXw,#qygbhwdur nwl BI, qYN Doh kmwXw,#bIjÎw bIau ju zihr dw, Pl Kwxw AwXw,#A¤gY lyKw mMgIAY, Br lYgu svwXw,#Swh Adwlq nw kry, iPr doz^ pwXw,#aumriKqwb⁴ AdwlqI, bytw mrvwXw,#kIqw Adl nuSyrvW,⁵ js jg iv`c CwXw.#eIsvI ATwrHvIN sdI iv`c \"injwbq\" kvI ny nwdrSwh dI vwr ilKI hY, aus iv`c BI iesy vzn dIAW bhuq pauVIAW hn, XQw:-#gu`sw Kwky d`Kxo, klrwxI jwgI,#A¤gy nwdrSwh dy, AweI PrXwdI,#qU sux ikblw AwlmæI, PrXwd AswfI. ×××#(12) pMj crx, pRiq crx 24 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 11. pur, AMq rgx- -#Awpy Awip inrMjnw, ijin Awpu aupwieAw,#Awpy Kylu rcwieEnu, sBu jgqu sbwieAw. ××#(vwr swr mÚ 4)#(13) pMj crx. pRiq crx 24 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 11. pur, AMq do guru-#hir kw nwmu iDAwiekY, hohu hirAw BweI, ××#nwnku ismrY eyku nwmu, iPir bhur n DweI.#(vwr bsM)#(14) A`T crx, pRiq crx 24 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 11. pur, AMq guru lGu-#hy Acuq hy pwrbRhm, AibnwsI AGnws,#hy pUrn hy srbmY, duKBMjn guxqws. ×××#(bwvn)#(15) CI crx. pRiq crx 25 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 12. pur AMq do guru. ieh \"mukqwmix\" CMd dw rUp hY-#GMt GVwXw cUihAW, gl ib`lI pweIAY,#mqw pkwXw m`KIAW, iGau AMdr nHweIAY. ×××#(Bwgu vwr 36)#(16) cwr crx. iqMn crxW dIAW 27 mwqRw, pihlw ivSRwm 13. pur, dUjw 14. pur, AMq do guru. cOQy crx dIAW 15. mwqRw. AMq do guru-#suMB insuMB AlwieAw, vf joDIN sMGr vwey,#roh idKwlI id`qIAw, virAwmI qury ncwey.#dyau dwno lu`Jx Awey.#(cMfI 3)#(17) A`T crx, s`q crx 28 mwqRw dy. pihlw ivSRwm 13. mwqRw pur, dUjw 15. pur, AMq guru. A`TvyN crx dIAW 17. mwqRw, AMq guru-#swDU sqjug bIiqAw, ADsIlI qRyqw AwieAw,#n`cI k`l srosrI, kl nwrd fOrU vwieAw,#pws dRügw dy ieMdr AwieAw.#(cMfI 3)#(18) bwrW crx, igAwrW crx 28 mwqRw dy, ivSRwm 13- 15 pur, bwrHvW crx 15. mwqRw dw, AMq sB dy rgx- .#bfy bfy cux sUrmy, gih koeI dey clwiekY,#rx kwlI gu`sw KwiekY.#(cMfI 3)#(19) A`T crx. s`q crx 29 mwqRw dy, 13- 16 pur ivSRwm, AMiqm crx 16. mwqRw dw, AMq sB dy do guru-#suxI pukwr dqwr pRBu,#guru nwnk jg mwih pTwXw, ×××#kil qwrx guru nwnk AwXw.#(Bwgu vwr 1)#(20) pMj crx. pRiq crx 23 mwqRw, 14- 9 pur ivSRwm, AMq guru lGu-#koit AGw siB nws hoih, ismrq hirnwau,#mnicMdy Pl pweIAih, hir ky gux gwau,#kir ikrpw pRBu rwKlyhu, nwnk bil jwau.#(vwr jYq)#(21) igAwrW crx. pRiq crx 23 mwqRw, 14- 9 pur ivSRwm, quk dy m`D do guru Aqy AnupRws dw myl, qukWq Anmyl. ieh isrKMfI (SRIKMf) dw rUp hY-#D`gW sUl bjweIAW, dlW mukwblw,#DUh imAwnoN lweIAW, jÍwnI sUrmI. ×××#(cMfI 3)#(22) CI crx. pMj crx 30 mwqRw dy, 14- 16 pur ivSRwm, AMiqm crx 16. mwqRw dw, AMq sB dy mgx- #dwnu mihMfw qlIKwku,#jy imlY q msqik lweIAY,#kUVw lwlcu CfIAY#hoie iekmin AlKu iDAweIAY. ××#miq QoVI syv gvweIAY.#(vwr Awsw mÚ 1)#(23) s`q crx, do crxW dIAW qIh qIh mwqRw, 14- 16 pur ivSRwm, AMiqm quk 16. mwqRw dI. AMq sB dy do guru-#siqguru s`cw pwqSwh, pqSwhW pqSwh juhwrI,#swDsMgiq scKMf hY, Awie JroKY KolY bwrI, ××#BgqvCl huie BgiqBਁfwrI.#(Bwgu vwr 11)#(24) pMj crx, pRiq crx 25 mwqRw, 15- 10 pur ivSRwm, AMq do guru.#ieh pauVI \"sugIqw\" CMd dw rUp hY-#qU krqw Awip ABulu hY, Bulx ivic nwhI,#qU krih su scy Blw hY, gursbid buJweI. ××#(vwr gau 1. mÚ 4)#(25) CI crx, pMj crxW dIAW p`cI p`cI mwqRw, 15- 10 pur ivSRwm, AMiqm crx- 24 mwqRw dw, 14- 10 pur ivSRwm, AMq sB dy do guru-#hir s¤cy qKq rcwieAw, sqsMgiq mylw,#pIE pwhul KMfDwr, huie jnm suhylw, ××#vwh vwh goibMd isMG, Awpy gur cylw,#(gurudws kiv)#(26) pMj crx, pRiq crx 26 mwqRw, 15- 11 pur ivSRwm, AMq rgx- -#qU hir pRBu Awip AgMmu hY, siB quDu aupwieAw,#qU Awpy Awip vrqdw, sBu jgqu sbwieAw. ××#(vwr iblw mÚ 4)#(27) pMj crx. iqMn crxW dIAW iek`qI iek`qI mwqRw, 15- 16 pur ivSRwm, AMq dy do crxW dIAW cwlI cwlI mwqRw, 12- 28 pur ivSRwm, AMq sB dy mgx- .#qU Awpy hI isD swiD ko,#qU Awpy hI jug jogIAw, ×××#siB khhu muKhu hir hir hry hir hir hry,#hir bolq siB pwp lhogIAw.#(vwr kwn mÚ 4)#(28) pMj crx. pRiq crx 31 mwqRw, 16- 15 pur ivSRwm, AMq rgx- . ieh pauVI \"bIr\" CMd dw hI ie`k rUp hY. ies iv`c guru lGu dI QW rgx hY-#pMcy sbd vjy miq gurmiq,#vfBwgI Anhdu vijAw. ×××#(vwr kwn mÚ 4)#(29) s`q crx. CI crxW dIAW b`qIh b`qIh mwqRw, 16- 16 pur ivSRwm, AMiqm crx 16. mwqRw dw, AMq sB dy do guru-#bilhwrI iqMnHw guris`KW,#jwie ijnHW gurdrSn if`Tw,#bilhwrI iqMnHw guris`KW,#pYrI pY gursBw bih`Tw, ×××#gurmuiK imilAW pwp pix`Tw.#(Bwgu vwr 12)#(30) pMj crx, ieh pauVI ivKm dMfk hY, pihly crx dIAW 46 mwqRw, dUjy dIAW 30, qIjy dIAW 73, cOQy dIAW 59, pMjvyN dIAW 46, AMq sB dy do guru-#ijqny pwiqswh swh rwjy Kwn aumrwv#iskdwr hih, iqqny siB hir ky kIey,#jo ikCu hir krwvY su Eie krih#siB hir ky ArQIey,#so AYsw hir sBnw kw pRBu siqguru kY vil hY#iqin siB vrn cwry KwxI sB isRsit goly kir,#siqgur AgY kwr kmwvx kau dIey. ×××#(vwr iblw mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਯ (ਪੈਰ) ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ. ਸੀਢੀ. ਜ਼ੀਨਾ. ਸੌਪਾਨ. ਨਿਃ ਸ਼੍ਰੇਣੀ. \"ਬਿਨੁ ਪਉੜੀ ਗੜਿ ਕਿਉ ਚੜਉ?\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧) ਇੱਥੇ ਸਤਸੰਗ ਪੌੜੀ ਅਤੇ ਗੜ੍ਹ ਪਰਮਪਦ ਹੈ।#੨. ਪਦਵੀ. ਮੰਜ਼ਿਲ. \"ਇਸੁ ਪਉੜੀ ਤੇ ਜੋ ਨਰੁ ਚੂਕੈ, ਸੋ ਆਇ ਜਾਇ ਦੁਖ ਪਾਇਦਾ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫) ਇੱਥੇ ਪਉੜੀ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮਨੁੱਖ ਦੇਹ ਹੈ।#੩. ਇੱਕ ਛੰਦ,¹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਰਕੇ ਯੁੱਧ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਰਚੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਢਾਢੀ ਲੋਕ ਯੁੱਧ ਦਾ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਾਰਤਿਕ ਸੁਣਾਕੇ ਉਸ ਦਾ ਸਾਰ ਪੌੜੀ ਛੰਦ ਵਿੱਚ ਲੈ ਤਾਰ ਨਾਲ ਮ੍ਰਿਦੰਗ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਸਾਥ ਗਾਕੇ ਪ੍ਰਕਰਣ ਸਮਾਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ. \"ਦੁਰਗਾਪਾਠ ਬਣਾਇਆ ਸਭੇ ਪਉੜੀਆਂ.\" (ਚੰਡੀ ੩)#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਛੰਦ \"ਪਉੜੀ\" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀਆਂ ਵਾਰਾਂ ਦੇ ਪਦ ਭੀ ਪਉੜੀ ਨਾਮ ਤੋਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ. ਇਹ ਛੰਦ ਸਮ ਅਤੇ ਵਿਖਮ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ.#ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਨੌ ਵਾਰਾਂ ਤੇ ਨੌ ਧੁਨੀਆਂ ਪਉੜੀ ਦੀਆਂ ਰਾਗੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਲਈ ਠਹਿਰਾਈਆਂ ਹਨ. ਪਉੜੀ ਏਕ ਤਾਲ (ਯੱਕਾ), ਤਿੰਨ ਤਾਲ, ਪੰਜ ਤਾਲ (ਅਸਵਾਰੀ), ਢਾਈ ਤਾਲ (ਰੂਪਕ) ਵਿੱਚ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ. ਪਉੜੀ ਗਾਉਣ ਵੇਲੇ ਪਖਾਵਜ ਦੀ ਗਤ ਨਹੀਂ ਵਜਾਈ ਜਾਂਦੀ, ਕਿੰਤੂ ਸਾਥ ਵਜਾਈਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਲਈ ਪਉੜੀ ਗਾਕੇ ਉਸ ਦਾ ਪਾਠ ਸੁਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸ਼੍ਰੋਤੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦਾ ਅਰਥ ਸਮਝ ਸਕਣ. ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਉੜੀਆਂ ਦੇ ਗਾਉਣ ਦੀ ਧਾਰਨਾ ਭੁਲਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਵੇਰ ਸੰਝ ਰਾਤ ਨੂੰ ਚੌਕੀ ਦਾ ਭੋਗ ਪਾਉਣ ਵੇਲੇ ਬਿਲਾਵਲ ਕਾਨੜੇ ਆਦਿ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਗਾਉਂਦੇ.#ਸਿੱਖਕਾਵਯ ਵਿੱਚ ਪਉੜੀ ਦੇ ਸਰੂਪ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਦੋਹਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀ ੮. ਚਰਣ ਦੀ-#ਰੇ ਮਨ! ਬਿਨ ਹਰਿ ਜਹਿ ਰਹਉ,#ਤਹਿ ਤਹਿ ਬੰਧਨ ਪਾਹਿ#ਜਿਹ ਬਿਧਿ ਕਤਹੁ ਨ ਛੂਟੀਐ#ਸਾਕਤ ਤੇਊ² ਕਮਾਹਿ. ×××#(ਬਾਵਨ)#(੨) ਚੌਪਈਰੂਪ ਪਉੜੀ ੮. ਚਰਣ ਦੀ-#ਭੱਭਾ ਭਰਮ ਮਿਟਾਵਹੁ ਅਪਨਾ,#ਇਆ ਸੰਸਾਰੁ ਸਗਲ ਹੈ ਸੁਪਨਾ,#ਭਰਮੇ ਸੁਰ ਨਰ ਦੇਵੀ ਦੇਵਾ,#ਭਰਮੇ ਸਿਧ ਸਾਧਿਕ ਬ੍ਰਹਮੇਵਾ. ×××#(ਬਾਵਨ)#(੩) ਹੰਸਗਤਿ ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਪਉੜੀ ੮. ਚਰਣ ਦੀ- (ਦੇਖੋ, ਹੰਸਗਤਿ).#(੪)ਹੰਸਗਤਿ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਭੇਦ ਪਉੜੀ ੯. ਚਰਣ ਦੀ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੦. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ. ਤੁਕ ਦੇ ਮੱਧ ਅਰ ਅੰਤ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲਵਾਂ-#ਗੁਰੁ ਚੇਲੇ ਰਹਿਰਾਸ, ਅਲਖ ਅਭੇਉ ਹੈ,#ਗੁਰੁ ਚੇਲੇ ਸ਼ਾਬਾਸ਼, ਨਾਨਕਦੇਉ ਹੈ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੩)#(੫) ਛੀ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਮਗਣ-  ਤੁਕ ਦੇ ਮੱਧ ਅਤੇ ਅੰਤ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮੇਲ.#ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੱਚਾ ਨਾਉਂ, ਗੁਰਮੁਖਿ ਜਾਨੀਐ,#ਸਾਧੁਸਁਗਤਿ ਸਚ ਥਾਉਂ, ਸ਼ਬਦ ਵਖਾਣੀਐ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧੪)#(੬) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਇਹ \"ਚਾਂਦ੍ਰਾਯਣ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ ਜਗਣਾਂਤ , \"ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ ਰਗਣਾਂਤ- #ਸੱਚਹੁ ਪੌਣ ਉਪਾਇ, ਘਟੇਘਟਿ ਛਾਇਆ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੨੨)#(੭) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਛੀ ਚਰਣਾਂ ਵਿੱਚ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੧. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ, ਅੰਤਿਮ ਦੋ ਤੁਕਾਂ ਦੀਆਂ ਸਤਾਈ ਸਤਾਈ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੫. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੨. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਸਭ ਤੁਕਾਂ ਦੇ ਮਗਣ. #ਅਕੁਲ ਨਿਰੰਜਨ ਪੁਰਖੁ, ਅਗਮ ਅਪਾਰੀਐ, ×××#ਸਭਸੈ ਦੇ ਦਾਤਾਰੁ, ਜੋਤ ਉਪਾਰੀਐ, ×××#ਪ੍ਰਭੁ ਜੀਉ ਤੁਧੁ ਧਿਆਏ ਸੋਇ,#ਜਿਸੁ ਭਾਗੁ ਮਥਾਰੀਐ,#ਤੇਰੀ ਗਤਿ ਮਿਤਿ ਲਖੀ ਨ ਜਾਇ,#ਹਉ ਤੁਧੁ ਬਲਿਹਾਰੀਐ. (ਵਾਰ ਗੂਜ ੨)#(੮) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੧. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੨. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਲਘੁ ਗੁਰੁ. ਮੱਧ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮੇਲ. ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਅਗਣਿਤ ਘੁਰੇ ਨਗਾਰੇ, ਦਲਾਂ ਭਿੜੰਦਿਆਂ,#ਪਾਏ ਮਹਖਲ ਭਾਲੇ, ਦੇਵਾਂ ਦਾਨਵਾਂ. ×××#(ਚੰਡੀ ੩)#(੯) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੨ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ. ਇਹ ਪਉੜੀ \"ਰਾਧਿਕਾ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਇਕਿ ਭਸਮ ਚੜਾਵਹਿ ਅੰਗਿ, ਮੈਲੁ ਨ ਧੋਵਹੀ,#ਇਕਿ ਜਟਾ ਬਿਕਟ ਬਿਕਰਾਲ, ਕੁਲੁ ਘਰੁ ਖੋਵਹੀ.#(ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧)#(੧੦) ਛੀ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੨ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੯. ਪੁਰ. ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ-#ਜੇ ਖੁੱਬੀ ਬਿੰਡਾ ਬਹੈ, ਕਿਉ ਹੋਇ ਬਜਾਜ?#ਕੁੱਤੇ ਦੇ ਗਲ ਵਾਸਣੀ, ਨ ਸ਼ਰਾਫੀ ਸਾਜ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੩੬)#(੧੧) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੩ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੦. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਇਹ ਦਟਪਟਾ ਅਤੇ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਲੈ ਫਾਹੇ ਰਾਤੀ ਤੁਰਹਿ, ਪ੍ਰਭੁ ਜਾਣੈ ਪ੍ਰਾਣੀ,#ਤਕਹਿ ਨਾਰਿ ਪਰਾਈਆ, ਲੁਕਿ ਅੰਦਰਿ ਠਾਣੀ. ×××#(ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੫)#ਇਹੀ ਰੂਪ ਰਾਮਕਲੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਪਉੜੀ ਦਾ ਆਇਆ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਸੱਚੈ ਤਖਤੁ ਰਚਾਇਆ, ਬੈਸਣ ਕਉ ਜਾਈ,#ਸਭੁਕਿਛੁ ਆਪੇਆਪਿ ਹੈ, ਗੁਰਸਬਦਿ ਸੁਣਾਈ. ×××#ਇਹੀ ਰੂਪ ਚੰਡੀ ਦੀ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਦੇਖਨ ਚੰਡ ਪ੍ਰਚੰਡ ਨੂ, ਰਣ ਘੁਰੇ ਨਗਾਰੇ,#ਧਾਏ ਰਾਕਸ ਰੋਹਲੇ, ਚਉਗਿਰਦੋਂ ਭਾਰੇ. ×××#ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਬਿਕ੍ਰਮੀ ਉੱਨੀਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ \"ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਵਾਰ\" ਲਿਖੀ ਹੈ. ਉਸ ਵਿੱਚ ੭- ੮ ਅਤੇ ੯. ਚਰਨਾਂ ਦੀਆਂ ਪੌੜੀਆਂ ਇਸੇ ਵਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਯਥਾ:-#ਜੇਬਨਸਾ³ ਫਿਰ ਆਖਦੀ, ਇਕ ਸੁਖ਼ਨ ਸੁਣਾਯਾ,#ਜਦ ਦਾ ਬੈਠਾ ਤਖ਼ਤ ਤੇ, ਕੀ ਅਦਲ ਕਮਾਯਾ?#ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ, ਦਾਰਾ ਮਰਵਾਯਾ,#ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਨਾਲ ਭੀ, ਤੈਂ ਧੋਹ ਕਮਾਯਾ,#ਬੀਜ੍ਯਾ ਬੀਉ ਜੁ ਜ਼ਹਿਰ ਦਾ, ਫਲ ਖਾਣਾ ਆਯਾ,#ਅੱਗੈ ਲੇਖਾ ਮੰਗੀਐ, ਭਰ ਲੈਗੁ ਸਵਾਯਾ,#ਸ਼ਾਹ ਅਦਾਲਤ ਨਾ ਕਰੇ, ਫਿਰ ਦੋਜ਼ਖ਼ ਪਾਯਾ,#ਉਮਰਖਿਤਾਬ⁴ ਅਦਾਲਤੀ, ਬੇਟਾ ਮਰਵਾਯਾ,#ਕੀਤਾ ਅਦਲ ਨੁਸ਼ੇਰਵਾਂ,⁵ ਜਸ ਜਗ ਵਿੱਚ ਛਾਯਾ.#ਈਸਵੀ ਅਠਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ \"ਨਿਜਾਬਤ\" ਕਵੀ ਨੇ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵਾਰ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਭੀ ਇਸੇ ਵਜ਼ਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਪਉੜੀਆਂ ਹਨ, ਯਥਾ:-#ਗੁੱਸਾ ਖਾਕੇ ਦੱਖਣੋ, ਕਲਰਾਣੀ ਜਾਗੀ,#ਅੱਗੇ ਨਾਦਰਸ਼ਾਹ ਦੇ, ਆਈ ਫਰਯਾਦੀ,#ਤੂ ਸੁਣ ਕਿਬਲਾ ਆਲਮ਼ੀ, ਫਰਯਾਦ ਅਸਾਡੀ. ×××#(੧੨) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੧. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਰਗਣ- -#ਆਪੇ ਆਪਿ ਨਿਰੰਜਨਾ, ਜਿਨਿ ਆਪੁ ਉਪਾਇਆ,#ਆਪੇ ਖੇਲੁ ਰਚਾਇਓਨੁ, ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ. ××#(ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ ੪)#(੧੩) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੧. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਹਰਿ ਕਾ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਕੈ, ਹੋਹੁ ਹਰਿਆ ਭਾਈ, ××#ਨਾਨਕੁ ਸਿਮਰੈ ਏਕੁ ਨਾਮੁ, ਫਿਰਿ ਬਹੁਰ ਨ ਧਾਈ.#(ਵਾਰ ਬਸੰ)#(੧੪) ਅੱਠ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੧. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ-#ਹੇ ਅਚੁਤ ਹੇ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ, ਅਬਿਨਾਸੀ ਅਘਨਾਸ,#ਹੇ ਪੂਰਨ ਹੇ ਸਰਬਮੈ, ਦੁਖਭੰਜਨ ਗੁਣਤਾਸ. ×××#(ਬਾਵਨ)#(੧੫) ਛੀ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੫ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੨. ਪੁਰ ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਇਹ \"ਮੁਕਤਾਮਣਿ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਘੰਟ ਘੜਾਯਾ ਚੂਹਿਆਂ, ਗਲ ਬਿੱਲੀ ਪਾਈਐ,#ਮਤਾ ਪਕਾਯਾ ਮੱਖੀਆਂ, ਘਿਉ ਅੰਦਰ ਨ੍ਹਾਈਐ. ×××#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੩੬)#(੧੬) ਚਾਰ ਚਰਣ. ਤਿੰਨ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ੨੭ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੪. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਚੌਥੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੧੫. ਮਾਤ੍ਰਾ. ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਸੁੰਭ ਨਿਸੁੰਭ ਅਲਾਇਆ, ਵਡ ਜੋਧੀਂ ਸੰਘਰ ਵਾਏ,#ਰੋਹ ਦਿਖਾਲੀ ਦਿੱਤੀਆ, ਵਰਿਆਮੀ ਤੁਰੇ ਨਚਾਏ.#ਦੇਉ ਦਾਨੋ ਲੁੱਝਣ ਆਏ.#(ਚੰਡੀ ੩)#(੧੭) ਅੱਠ ਚਰਣ, ਸੱਤ ਚਰਣ ੨੮ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩. ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੧੫. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ. ਅੱਠਵੇਂ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੧੭. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ-#ਸਾਧੂ ਸਤਜੁਗ ਬੀਤਿਆ, ਅਧਸੀਲੀ ਤ੍ਰੇਤਾ ਆਇਆ,#ਨੱਚੀ ਕੱਲ ਸਰੋਸਰੀ, ਕਲ ਨਾਰਦ ਡੌਰੂ ਵਾਇਆ,#ਪਾਸ ਦ੍ਰੁਗਾ ਦੇ ਇੰਦਰ ਆਇਆ.#(ਚੰਡੀ ੩)#(੧੮) ਬਾਰਾਂ ਚਰਣ, ਗਿਆਰਾਂ ਚਰਣ ੨੮ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ, ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩- ੧੫ ਪੁਰ, ਬਾਰ੍ਹਵਾਂ ਚਰਣ ੧੫. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਰਗਣ- .#ਬਡੇ ਬਡੇ ਚੁਣ ਸੂਰਮੇ, ਗਹਿ ਕੋਈ ਦਏ ਚਲਾਇਕੈ,#ਰਣ ਕਾਲੀ ਗੁੱਸਾ ਖਾਇਕੈ.#(ਚੰਡੀ ੩)#(੧੯) ਅੱਠ ਚਰਣ. ਸੱਤ ਚਰਣ ੨੯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ, ੧੩- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਸੁਣੀ ਪੁਕਾਰ ਦਤਾਰ ਪ੍ਰਭੁ,#ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਜਗ ਮਾਹਿ ਪਠਾਯਾ, ×××#ਕਲਿ ਤਾਰਣ ਗੁਰੁ ਨਾਨਕ ਆਯਾ.#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧)#(੨੦) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੩ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੪- ੯ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਗੁਰੁ ਲਘੁ-#ਕੋਟਿ ਅਘਾ ਸਭਿ ਨਾਸ ਹੋਹਿ, ਸਿਮਰਤ ਹਰਿਨਾਉ,#ਮਨਚਿੰਦੇ ਫਲ ਪਾਈਅਹਿ, ਹਰਿ ਕੇ ਗੁਣ ਗਾਉ,#ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭੁ ਰਾਖਲੇਹੁ, ਨਾਨਕ ਬਲਿ ਜਾਉ.#(ਵਾਰ ਜੈਤ)#(੨੧) ਗਿਆਰਾਂ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੩ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੪- ੯ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਤੁਕ ਦੇ ਮੱਧ ਦੋ ਗੁਰੁ ਅਤੇ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਦਾ ਮੇਲ, ਤੁਕਾਂਤ ਅਨਮੇਲ. ਇਹ ਸਿਰਖੰਡੀ (ਸ਼੍ਰੀਖੰਡ) ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਧੱਗਾਂ ਸੂਲ ਬਜਾਈਆਂ, ਦਲਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ,#ਧੂਹ ਮਿਆਨੋਂ ਲਾਈਆਂ, ਜ੍ਵਾਨੀ ਸੂਰਮੀ. ×××#(ਚੰਡੀ ੩)#(੨੨) ਛੀ ਚਰਣ. ਪੰਜ ਚਰਣ ੩੦ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ, ੧੪- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਮਗਣ- #ਦਾਨੁ ਮਹਿੰਡਾ ਤਲੀਖਾਕੁ,#ਜੇ ਮਿਲੈ ਤ ਮਸਤਕਿ ਲਾਈਐ,#ਕੂੜਾ ਲਾਲਚੁ ਛਡੀਐ#ਹੋਇ ਇਕਮਨਿ ਅਲਖੁ ਧਿਆਈਐ. ××#ਮਤਿ ਥੋੜੀ ਸੇਵ ਗਵਾਈਐ.#(ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਃ ੧)#(੨੩) ਸੱਤ ਚਰਣ, ਦੋ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਤੀਹ ਤੀਹ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੪- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਤੁਕ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀ. ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੱਚਾ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਪਤਸ਼ਾਹਾਂ ਪਤਸ਼ਾਹ ਜੁਹਾਰੀ,#ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਚਖੰਡ ਹੈ, ਆਇ ਝਰੋਖੈ ਖੋਲੈ ਬਾਰੀ, ××#ਭਗਤਵਛਲ ਹੁਇ ਭਗਤਿਭਁਡਾਰੀ.#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧੧)#(੨੪) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੫ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੦ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ.#ਇਹ ਪਉੜੀ \"ਸੁਗੀਤਾ\" ਛੰਦ ਦਾ ਰੂਪ ਹੈ-#ਤੂ ਕਰਤਾ ਆਪਿ ਅਭੁਲੁ ਹੈ, ਭੁਲਣ ਵਿਚਿ ਨਾਹੀ,#ਤੂ ਕਰਹਿ ਸੁ ਸਚੇ ਭਲਾ ਹੈ, ਗੁਰਸਬਦਿ ਬੁਝਾਈ. ××#(ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪)#(੨੫) ਛੀ ਚਰਣ, ਪੰਜ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਪੱਚੀ ਪੱਚੀ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੦ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ- ੨੪ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ੧੪- ੧੦ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਹਰਿ ਸੱਚੇ ਤਖਤ ਰਚਾਇਆ, ਸਤਸੰਗਤਿ ਮੇਲਾ,#ਪੀਓ ਪਾਹੁਲ ਖੰਡਧਾਰ, ਹੁਇ ਜਨਮ ਸੁਹੇਲਾ, ××#ਵਾਹ ਵਾਹ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ, ਆਪੇ ਗੁਰ ਚੇਲਾ,#(ਗੁਰੁਦਾਸ ਕਵਿ)#(੨੬) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੨੬ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੧ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਰਗਣ- -#ਤੂ ਹਰਿ ਪ੍ਰਭੁ ਆਪਿ ਅਗੰਮੁ ਹੈ, ਸਭਿ ਤੁਧੁ ਉਪਾਇਆ,#ਤੂ ਆਪੇ ਆਪਿ ਵਰਤਦਾ, ਸਭੁ ਜਗਤੁ ਸਬਾਇਆ. ××#(ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੪)#(੨੭) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਤਿੰਨ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਇਕੱਤੀ ਇਕੱਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੫- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਦੇ ਦੋ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਚਾਲੀ ਚਾਲੀ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੨- ੨੮ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਮਗਣ- .#ਤੂ ਆਪੇ ਹੀ ਸਿਧ ਸਾਧਿ ਕੋ,#ਤੂ ਆਪੇ ਹੀ ਜੁਗ ਜੋਗੀਆ, ×××#ਸਭਿ ਕਹਹੁ ਮੁਖਹੁ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰੇ ਹਰਿ ਹਰਿ ਹਰੇ,#ਹਰਿ ਬੋਲਤ ਸਭਿ ਪਾਪ ਲਹੋਗੀਆ.#(ਵਾਰ ਕਾਨ ਮਃ ੪)#(੨੮) ਪੰਜ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੧ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੬- ੧੫ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤ ਰਗਣ- . ਇਹ ਪਉੜੀ \"ਬੀਰ\" ਛੰਦ ਦਾ ਹੀ ਇੱਕ ਰੂਪ ਹੈ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੁ ਲਘੁ ਦੀ ਥਾਂ ਰਗਣ ਹੈ-#ਪੰਚੇ ਸਬਦ ਵਜੇ ਮਤਿ ਗੁਰਮਤਿ,#ਵਡਭਾਗੀ ਅਨਹਦੁ ਵਜਿਆ. ×××#(ਵਾਰ ਕਾਨ ਮਃ ੪)#(੨੯) ਸੱਤ ਚਰਣ. ਛੀ ਚਰਣਾਂ ਦੀਆਂ ਬੱਤੀਹ ਬੱਤੀਹ ਮਾਤ੍ਰਾ, ੧੬- ੧੬ ਪੁਰ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ, ਅੰਤਿਮ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿੰਨ੍ਹਾ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ,#ਜਾਇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁਰਦਰਸ਼ਨ ਡਿੱਠਾ,#ਬਲਿਹਾਰੀ ਤਿੰਨ੍ਹਾ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ,#ਪੈਰੀ ਪੈ ਗੁਰਸਭਾ ਬਹਿੱਠਾ, ×××#ਗੁਰਮੁਖਿ ਮਿਲਿਆਂ ਪਾਪ ਪਣਿੱਠਾ.#(ਭਾਗੁ ਵਾਰ ੧੨)#(੩੦) ਪੰਜ ਚਰਣ, ਇਹ ਪਉੜੀ ਵਿਖਮ ਦੰਡਕ ਹੈ, ਪਹਿਲੇ ਚਰਣ ਦੀਆਂ ੪੬ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ੩੦, ਤੀਜੇ ਦੀਆਂ ੭੩, ਚੌਥੇ ਦੀਆਂ ੫੯, ਪੰਜਵੇਂ ਦੀਆਂ ੪੬, ਅੰਤ ਸਭ ਦੇ ਦੋ ਗੁਰੁ-#ਜਿਤਨੇ ਪਾਤਿਸਾਹ ਸਾਹ ਰਾਜੇ ਖਾਨ ਉਮਰਾਵ#ਸਿਕਦਾਰ ਹਹਿ, ਤਿਤਨੇ ਸਭਿ ਹਰਿ ਕੇ ਕੀਏ,#ਜੋ ਕਿਛੁ ਹਰਿ ਕਰਾਵੈ ਸੁ ਓਇ ਕਰਹਿ#ਸਭਿ ਹਰਿ ਕੇ ਅਰਥੀਏ,#ਸੋ ਐਸਾ ਹਰਿ ਸਭਨਾ ਕਾ ਪ੍ਰਭੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਕੈ ਵਲਿ ਹੈ#ਤਿਨਿ ਸਭਿ ਵਰਨ ਚਾਰੇ ਖਾਣੀ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਗੋਲੇ ਕਰਿ,#ਸਤਿਗੁਰ ਅਗੈ ਕਾਰ ਕਮਾਵਣ ਕਉ ਦੀਏ. ×××#(ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੪)"},{"id":42060,"word":"psrUr","wordUni":"ਪਸਰੂਰ","definition":"ijlw isAwlkot dI ie`k qsIl dw pRDwn ngr, jo isAwlkot qoN 18. mIl d`Kx hY. ies qoN pUrv v`l SRI gurU nwnk dyv jI dy crn pwaux dw AsQwn hY. ijs ƒ hux \"idaukw\" AwKdy hn. gurU jI isAwlkot v¤loN ie¤Qy pDwry hn. aus vyly ie¤Qy fyk nwmI ndI vgdI sI, jo hux iv`Q qy ho geI hY.#swDwrx ijhw mMjIswihb hY, ijs dI JwVU Awidk dI syvw BweI mohn isMG jI krdy hn. ieh zmIn ifsitRkt borf dy kbjy iv`c hY.#rylvy stySn psrUr qoN ieh AsQwn d`Kx p`Cm do iqMn PrlWg hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਸਿਆਲਕੋਟ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸੀਲ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਗਰ, ਜੋ ਸਿਆਲਕੋਟ ਤੋਂ ੧੮. ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਚਰਨ ਪਾਉਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਜਿਸ ਨੂੰ ਹੁਣ \"ਦਿਉਕਾ\" ਆਖਦੇ ਹਨ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਿਆਲਕੋਟ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਡੇਕ ਨਾਮੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਿੱਥ ਤੇ ਹੋ ਗਈ ਹੈ.#ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਝਾੜੂ ਆਦਿਕ ਦੀ ਸੇਵਾ ਭਾਈ ਮੋਹਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਜ਼ਮੀਨ ਡਿਸਟ੍ਰਿਕਟ ਬੋਰਡ ਦੇ ਕਬਜੇ ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਸਰੂਰ ਤੋਂ ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਦੋ ਤਿੰਨ ਫਰਲਾਂਗ ਹੈ."},{"id":42066,"word":"pswau","wordUni":"ਪਸਾਉ","definition":"sM. pRswr. sMgÎw- ivsœwr. PYlwau. pswrw. \"kIqw pswau eyko kvwau.\" (jpu) 2. pRcwr. \"FwFI kry pswau sbdu vjwieAw.\" (vwr mwJ mÚ 1)#3. sM. pRswd. ikRpw. \"ijsu pswie giq Agm jwxI.\"(svYXy mÚ 3. ky) ijs dI ikRpw nwl Agmgiq jwxI[ 4. inrmlqw. \"guru quTw kry pswau.\" (sRI mÚ4) 5. pRsMnqw. \"krY rMig pswau.\" (sRI mÚ1)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਸਾਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਸ੍ਤਾਰ. ਫੈਲਾਉ. ਪਸਾਰਾ. \"ਕੀਤਾ ਪਸਾਉ ਏਕੋ ਕਵਾਉ.\" (ਜਪੁ) ੨. ਪ੍ਰਚਾਰ. \"ਢਾਢੀ ਕਰੇ ਪਸਾਉ ਸਬਦੁ ਵਜਾਇਆ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧)#੩. ਸੰ. ਪ੍ਰਸਾਦ. ਕ੍ਰਿਪਾ. \"ਜਿਸੁ ਪਸਾਇ ਗਤਿ ਅਗਮ ਜਾਣੀ.\"(ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ਜਿਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਅਗਮਗਤਿ ਜਾਣੀ। ੪. ਨਿਰਮਲਤਾ. \"ਗੁਰੁ ਤੁਠਾ ਕਰੇ ਪਸਾਉ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ੪) ੫. ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ. \"ਕਰੈ ਰੰਗਿ ਪਸਾਉ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ੧)"},{"id":42067,"word":"pswie","wordUni":"ਪਸਾਇ","definition":"sM. pRswr. sMgÎw- ivsœwr. PYlwau. pswrw. \"kIqw pswau eyko kvwau.\" (jpu) 2. pRcwr. \"FwFI kry pswau sbdu vjwieAw.\" (vwr mwJ mÚ 1)#3. sM. pRswd. ikRpw. \"ijsu pswie giq Agm jwxI.\"(svYXy mÚ 3. ky) ijs dI ikRpw nwl Agmgiq jwxI[ 4. inrmlqw. \"guru quTw kry pswau.\" (sRI mÚ4) 5. pRsMnqw. \"krY rMig pswau.\" (sRI mÚ1)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਸਾਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਸ੍ਤਾਰ. ਫੈਲਾਉ. ਪਸਾਰਾ. \"ਕੀਤਾ ਪਸਾਉ ਏਕੋ ਕਵਾਉ.\" (ਜਪੁ) ੨. ਪ੍ਰਚਾਰ. \"ਢਾਢੀ ਕਰੇ ਪਸਾਉ ਸਬਦੁ ਵਜਾਇਆ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧)#੩. ਸੰ. ਪ੍ਰਸਾਦ. ਕ੍ਰਿਪਾ. \"ਜਿਸੁ ਪਸਾਇ ਗਤਿ ਅਗਮ ਜਾਣੀ.\"(ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) ਜਿਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਅਗਮਗਤਿ ਜਾਣੀ। ੪. ਨਿਰਮਲਤਾ. \"ਗੁਰੁ ਤੁਠਾ ਕਰੇ ਪਸਾਉ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ੪) ੫. ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ. \"ਕਰੈ ਰੰਗਿ ਪਸਾਉ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ੧)"},{"id":42252,"word":"pkwrogI","wordUni":"ਪਕਾਰੋਗੀ","definition":"iv- AswDÎ rog nwl gRisAw hoieAw[ 2. kus†I. koVHI. \"ijau pkwrogI ivllwie.\" (Dnw mÚ 1)","definitionUni":"ਵਿ- ਅਸਾਧ੍ਯ ਰੋਗ ਨਾਲ ਗ੍ਰਸਿਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਕੁਸ੍ਟੀ. ਕੋੜ੍ਹੀ. \"ਜਿਉ ਪਕਾਰੋਗੀ ਵਿਲਲਾਇ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੧)"},{"id":42287,"word":"pKeIAw","wordUni":"ਪਖਈਆ","definition":"pRkwln krdw hW. DoNdw hW. dyKo, pKwln. \"swDUcrn pKeIAw.\" (iblw AÚ mÚ 4) 2. iv- pRkwln krYXw. Dox vwlw.","definitionUni":"ਪ੍ਰਕਾਲਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ. ਧੋਂਦਾ ਹਾਂ. ਦੇਖੋ, ਪਖਾਲਨ. \"ਸਾਧੂਚਰਨ ਪਖਈਆ.\" (ਬਿਲਾ ਅਃ ਮਃ ੪) ੨. ਵਿ- ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨ ਕਰੈਯਾ. ਧੋਣ ਵਾਲਾ."},{"id":42303,"word":"pKwrn","wordUni":"ਪਖਾਰਨ","definition":"sM. pRkwln. sMgÎw- jl nwl cMgI qrW kwln (Dox) dI ikRXw. \"kir sMig swDU crn pKwrY.\"(Awsw mÚ 5) \"crn pKrwau kir syvw.\"(iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਲ ਨਾਲ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਕ੍ਸ਼ਾਲਨ (ਧੋਣ) ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. \"ਕਰਿ ਸੰਗਿ ਸਾਧੂ ਚਰਨ ਪਖਾਰੈ.\"(ਆਸਾ ਮਃ ੫) \"ਚਰਨ ਪਖਰਾਉ ਕਰਿ ਸੇਵਾ.\"(ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":42315,"word":"pKIjY","wordUni":"ਪਖੀਜੈ","definition":"pRkwln. krIjY. DovIjY. \"swDUcrn pKIjY.\" ( kil AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਪ੍ਰਕ੍ਸ਼ਾਲਨ. ਕਰੀਜੈ. ਧੋਵੀਜੈ. \"ਸਾਧੂਚਰਨ ਪਖੀਜੈ.\" ( ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":42337,"word":"pgrau","wordUni":"ਪਗਰਉ","definition":"pkVo. gRhx kro[ 2. pkirAw. pRgRhx (Dwrx) kIqw. \"pMcW qy eyku CUtw, jau swDU sMg pgrau.\"(swr pVqwl mÚ 5) 3. sMgÎw- pYrcwl.","definitionUni":"ਪਕੜੋ. ਗ੍ਰਹਣ ਕਰੋ। ੨. ਪਕਰਿਆ. ਪ੍ਰਗ੍ਰਹਣ (ਧਾਰਣ) ਕੀਤਾ. \"ਪੰਚਾਂ ਤੇ ਏਕੁ ਛੂਟਾ, ਜਉ ਸਾਧੂ ਸੰਗ ਪਗਰਉ.\"(ਸਾਰ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੈਰਚਾਲ."},{"id":42461,"word":"pCR","wordUni":"ਪਛ੍ਰ","definition":"sM. पच्छम् ikR. iv- pdW krky. \"khUM ACR ky pCR ky is`D swDy.\" (Akwl) ikqy AkrW Aqy pdW krky ivdÍwnW qoN is`D kIqy gey ho[ 2. sM. पृच्छय- ipRCÎ. iv- pu`Cx lwiek. pRSn krn XogÎ[ 3. pkDr. pMCI.","definitionUni":"ਸੰ. पच्छम् ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਪਦਾਂ ਕਰਕੇ. \"ਕਹੂੰ ਅਛ੍ਰ ਕੇ ਪਛ੍ਰ ਕੇ ਸਿੱਧ ਸਾਧੇ.\" (ਅਕਾਲ) ਕਿਤੇ ਅਕ੍ਸ਼੍‍ਰਾਂ ਅਤੇ ਪਦਾਂ ਕਰਕੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹੋ। ੨. ਸੰ. पृच्छय- ਪ੍ਰਿਛ੍ਯ. ਵਿ- ਪੁੱਛਣ ਲਾਇਕ. ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਯੋਗ੍ਯ। ੩. ਪਕ੍ਸ਼੍‍ਧਰ. ਪੰਛੀ."},{"id":42516,"word":"pitAwlw","wordUni":"ਪਟਿਆਲਾ","definition":"is`KW dIAW bwrW imslW iv¤coN PUl imsl dI pRDwn is`KirAwsq dI rwjDwnI dw ngr, ijs dI inauN bwbw Awlw isMG jI ny sMmq 1810 iv`c r`KI Aqy sMmq 1820 (sn 1763) iv`c p`kw iklw bxwky Sihr Awbwd kIqw. ieh rwjpury qoN d`Kx p`Cm 16. mIl hY, Ar rwjpurw BitMfw smwstw rylvy lYn dw, rwjpury qoN dUjw stySn hY. ipClI mrdumSumwrI Anuswr AwbwdI 46, 974 hY.#pitAwly dw dIvwn^wnw, moqIbwg, bwrWdrI dw mihl Aqy bwg, mhyNdR kwilj Aqy rwjyNdR hspqwl Awidk AsQwn dyKx lwiek hn.#pitAwlw irAwsq#BwvyN bwbw PUl dy supuqR bwbw rwmisMG jI ny Awpxy v¤fy BweI iqlokisMG qoN v`K hoky keI ipMf Awpxy kbjy kIqy rwjsI Twt bxw ilAw sI, pr pitAwlw rwj dw mUl bwbw Awlw isMG jI ƒ kihxw cwhIey, iesy leI irAwsq pitAwly ƒ \"bwby Awlw isMG dw Gr\" AwKdy hn.#bwbw AwlwisMG#mweI swbI¹ dy audr qoN bwbw rwmisMG jI dy Gr rwjw Awlw isMG jI dw jnm sMmq 1748 iv`c PUl ngr hoieAw.² ienHW ny CotI aumr iv`c hI Awpxy SuB guxW dy bl, lokW dy idlW qy ipAwr Aqy dbdbw bYTw id`qw sI. ieh ipqw rwm isMG jI dy rwj dI idno idn au`nqI krn l¤gy, keI ielwky SmSyr dy jor ADIn kIqy Ar brnwlw, BdOV, pitAwlw Awid ngr vswey. sMmq 1820 (sn 1763) iv`c srihMd dy sUby jYn^wn ƒ ij`q ky srihMd dw ielwkw Awpxy rwj nwl imlwieAw Aqy gurduAwirAW dI syvw kIqI[#rwjw AwlwisMG jI audwr, sUrvIr, gurbwxI dy pRymI, vrqwky Ckx vwly, inrAiBmwn Aqy nIiqinpux sy, ienHW dI rwxI BqykOr³ BI srvgux BrpUr Aqy pqI dy kMmW iv`c h`Q vtwaux vwlI Drmwqmw sI. ieh Awp lMgr vrqwieAw krdI Aqy AnwQW dI puqRW vwM| pwlnw krdI sI.#27 swaux sMmq 1822 (22 Agsq sn 1765) ƒ bwbw jI dw dyhWq pitAwly hoieAw. ienHW dI smwD qy lMgr jwrI hY Aqy kQw kIrqn dw au`qm pRbMD hY. pujwrI audwsI swDU hn.#rwjw AmrisMG#rwxI hukmW dy audr qoN bwbw AwlwisMG jI dy v¤fy supuqR srdUl isMG dw puqR, ijs dw jnm hwV vdI 7. sMmq 1805 (sn 1748) ƒ hoieAw. it`kw srdUl isMG ipqw dy huMdy hI sn 1753 iv`c guzr igAw sI. ies leI dwdw jI dy dyhWq hox pur sn 1765 (sMmq 1822) iv`c pitAwly dI rwjg`dI qy rwjw AmrisMG jI ivrwjy. pMQ dy pRisD jQydwr srdwr j`sw isMG AwhlUvwiley qoN AimRq CikAw.⁴ ienHW ny bhuq ielwky qlvwr dy zor Awpxy rwj nwl imlwey Aqy rwjpRbMD dy inXm kwiem kIqy Ar Awpxw is`kw clwieAw. sMmq 1824 (sn 1767) iv`c AhmdSwh AbdwlI qoN vIh hzwr ihMdU mrd iesqRIAW ƒ kYdoN Cufvwky \"bMdICoV\" pdvI pRwpq kIqI. sMmq 1828 ivc` BitMfw Pqy kIqw. sMmq 1831 iv`c sYPwbwd (bhwdrgVH) Awpxy rwj nwl imlwieAw.#P`gux vdI 8. sMmq 1838 (PrvrI sn 1784 ƒ qyqI vrHy dI aumr iv`c jlodr rog nwl rwjw AmrisMG jI dw dyhWq hoieAw.#rwjw swihbisMG#rwxI rwjkOr dy audroN rwjw AmrisMG jI dy Gr rwjkumwr swihb isMG jI dw jnm BwdoN vdI 15. sMmq 1830 (sn 1773) ƒ hoieAw. CI vrHy dI aumr iv`c rwjisMGwsn qy ivrwjy. rwjpRbMD mweI hukmW dwdI, Aqy dIvwn nwnU m`l dy h`Q irhw. rwxI hukmW dw dyhWq hox ip¤CoN bIbI rwjyNdR kOr (rwjw AmrisMG jI dI BUAw, jo kOr BUmIAwisMG dI supuqRI Aqy PgvwVy ivAwhI hoeI sI) nwnUm`l ƒ pUrI shwieqw idMdI rhI.#sMmq 1844 (sn 1787) iv`c rwjw swihbisMG jI dI SwdI BMgIAW dI imsl dy rqn srdwr gMfw isMG dI supuqRI rqn kOr nwl vfI DUm Dwm swQ AimRqsr hoeI.#sn 1791 iv`c bIbI rwjyNdR kOr dw dyhWq hox ip¤CoN bIbI swihb kOr (rwjw jI dI v`fI BYx, ijs dI SwdI srdwr hkIkq isMG dy puqR srdwr jYml isMG knHYXw imsl dy srdwr nwl PqygVH hoeI sI), irAwsq dy ieMqjwm iv`c bhuq ih`sw lYNdI rhI. rwjw swihbisMG jI vfy is¤Dy sBwau vwly, lweIl`g Aqy nIiqivdXw qoN A\\wx sn. jy ikqy bIbI swihb kOr rwj dI rKÎw nw krdI, qW ibnw sMsy pitAwly qy Anyk AwPqW Aw pYNdIAW. sn 1794 iv`c AnMqrwau Aqy lCmnrwau mrhty jd pitAwly qy cVH Awey, qW mrdwnpur dy mYdwnjMg iv`c is`KW dy pYr ihldy dyKky bIbI swihb kOr rQoN auqrky qlvwr DUhky GoVy qy cVH bYTI Aqy POj dI AwgU bxI, Ar A`K dy Por iv`c mYdwn ij`qky Pqy dw fMkw vjwauNdI pitAwly AweI. sn 1796 iv`c nwhn rwj AMdr jd ASWqI PYlI, qW bIbI swihb kOr ny rwjy dI bynqI mMnky AwpxI POj lYjwky au¤Qy Amn kwiem kIqw.#sn 1799 (sMmq 1856) iv`c bIbI swihb kOr dw dyhWq hox pur rwxI AwskOr (rwjw swihb isMG jI dI ptrwxI) rwjkwj cMgI qrW clwauNdI rhI.#rwjw swihbisMG jI dy vyly hI dUrMdyS PUlkIAW irAwsqW ibRitSrwj dI rKÎw AMdr AweIAW.⁵#cyq vdI 9. sMmq 1869 (26 mwrc sn 1813) ƒ rwjw swihbisMG jI dw dyhWq pitAwly hoieAw.#mhwrwjw krmisMG#srdwr gurdwsisMG c¤Ty dI supuqRI rwxI AwskOr⁶ dy audr qoN rwjw swihbisMG jI dy Gr mhwrwjw krmisMG jI dw jnm A`sU sudI 5. sMmq 1855 (16 AkqUbr sn 1798) ƒ hoieAw.#hwVH sudI 2. sMmq 1870 (30 jUn 1813) ƒ pitAwly dy rwj isMGwsn qy ivrwjy. irAwsq dw pRbMD rwxI AwskOr Aqy im`sr nODy (nOiniDrwie) dy supurd irhw.#mhwrwjy dI SwdI srdwr BMgwisMG reIs Qnysr dI supuqRI rUpkOr nwl hoeI. sn 1810 iv`c mhwrwjw pdvI imlI. sn 1814 dy gorKw jMg iv`c mhwrwjw krmisMG jI ny gvrnmYNt ƒ shwieqw id`qI Aqy phwV dw ielwkw pRwpq kIqw. mweI AwskOr ny sn 1818 iv`c puqR dy h`Q rwj kwj dw Bwr id`qw, ijs ƒ aus ny au`qm rIiq nwl inbwihAw.#sn 1827 iv`c mhwrwjw ny gvrnmYNt ƒ 20. l`K rupXw krj id`qw. sn 1845 dy is`K jMg smyN srkwr dI shwieqw kIqI. mhwrwjw krmisMG jI pUrx guris`K, SUrvIr, inrivkwr Aqy rwj dw pRbMD krn iv`c vfy cqur sn. ienHW ny AwpxI irAwsq AMdr ijqny gurdÍwry sn swry pky bxvwey Aqy aunHW nwl jwgIrW lweIAW.#mhwrwjw dw dyhWq 23 idsMbr sn 1845 (sMmq 1902) ƒ pitAwly hoieAw.#mhwrwj nryNdRisMG#mhwrwjw krmisMG swihb dy supuqR, ijnHW dw jnm m`Gr vdI 10. sMmq 1880 (26 nvMbr sn 1823) ƒ hoieAw. Awp qyeI vrHy dI aumr iv`c mwG vdI 6. sMmq 1902 (18 jnvrI sn 1846) ƒ pitAwly dy qKq qy ivrwjy Aqy rwj dw pRbMD bhuq XogÎqw nwl kIqw. mhwrwjw dw drbwr SUrvIr XoiDAW, pMifqW, au`qm kvIAW Ar gvYXW nwl BrpUr rihNdw sI.#PrvrI sn 1847 iv`c Awp ƒ gvrnmYNt v¤loN ds hzwr rupXy swlwnw Awmdn dw ielwkw imilAw Ar iKlq 41 ikSqI dw Aqy slwmI qopW dI hoeI. is`KjMgW iv`c gvrnmYNt ƒ shwieqw id`qI Aqy nvW ielwkw pRwpq kIqw.#sn 1857- 58 (sMmq 1914) dy gdr vyly mhwrwjw swihb ny Awpxy qweIN gvrnmYNt brqwnIAW dw s`cw imqR is`D kIqw.⁷#sn 1858 iv`c Dolpur, gvwlIAr Aqy AvD iv`c AwpxI POj Byjky Amn kwiem kIqw. srkwr AMgRyzI ny mhwrwjw swihb dw aupkwr mMnky nvwb J`jr dw jbq kIqw ielwkw nwrnOl, irAwsq ƒ id`qw, Ar muqbMnw krn, pRwxdMf dyx Awidk AiDkwr jo gvrnmYNt qoN mMg r¤Ky sn, auh pRwpq hoey.⁸#18 jnvrI sn 1860 ƒ lwrf kYinMg (Lord Canning) ny AMbwly drbwr krky srkwr v¤loN mhwrwj dw DMnvwd kIqw.#sn 1861 iv`c mhwrwjw ƒ ky. sI. AYs. AweI. dw iKqwb imilAw, Ar jnvrI sn 1862 dI kONsl dy iejlws iv`c mYNbr hoky klk¤qy bYTy.#Awp ny gvrnmYNt nwl jo rwjpRbMD dy sMbMD iv`c AihdopYmwn Qwpy hn, aunHW qoN Awp dI nIiqivdXw dw pUrw gÎwn huMdw hY.#KwlswpMQ dy ihq leI Awpny sMmq 1918 iv`c inrmlyisMGW dw AKwVw \"DrmDujw\", do swQI irAwsqW nwl imlky ricAw. gurU qygbhwdur swihb dw suMdr gurdÍwrw, moqIbwg dy swmHxy bxwky kQwkIrqn Aqy lMgr dI mrXwdw kwiem kIqI.#aunqwlI vrHy dI aumr iv`c 13. nvMbr sn 1862 (sMmq 1919) ƒ Awp dw dyhWq pitAwly hoieAw.#PUlkIAW irAwsqW iv`c ieh pihlw smw sI, jd ie`k smyN iv`c iqMny reIs (mhwrwjw nryNdRisMG jI, rwjw BrpUrisMG jI, rwjw srUp isMG jI) pUry nIiqvy`qw, pRjw dy ipAwry Aqy hor rwijAW leI audwhxrUp hoey, pr pRjw dI bdiksmqI dy kwrx ieh iqMny rqn QoVy smy AMdr hI lop ho gey, ijs qoN Pyr Ajy qk auh suBwgI smW nhIN AwieAw.#BweI swihbisMG jI (imRigMd) sMgrUr invwsI ny ienHW qyhW mhwrwijAW bwbq iliKAw hY-#kYDo dyv qReI Drw eykmeI hoq dyK#Dwey Avqwr Dwr h`d ihMdvwn kI,#inRpiq nryNdRisMG sRIpiq srUpisMG#BUpiq BRpurisMG AvD inRDwn kI,#sMmq aunI sO au`nIN Aghn Aisq swqY⁹#sRI nryNdRisMG jI jo bYkuMT pXwn kI,#bIsy bdI kwqk qRXodSI BRpUrisMG#mwG bdI qIj sRI srUpisMG Xwn¹⁰#kI, jg auijAwry BujBwry nIiq nym vwry#qIno qReIvyd ky inqWq Bydvwry hYN,#dwnw dInbMDu dXwisMDu hYN audwr dwnI#swP ienswP ky AOswP vpu Dwry hYN,#qInhu iqRivkRm iqRbynI kI \"imRigMd\" Dwrw#qInhUM Buvn js pUr ibsqwry hYN,#Arsy ^&I& my SrI& Xy reIs qIno#dyKIey! bYkuMT qSrI& ly pDwry hYN.#mhwrwjw mhyNdRisMG#mhwrwjw nryNdRisMG jI dy supuqR, ijnHW dw jnm 16. isqMbr sn 1852 (sMmq 1910) ƒ hoieAw. ipqw dy dyhWq hox pur ds vrHy cwr mhIny dI aumr iv`c, mwG sudI 10. sMmq 1919 (29 jnvrI sn 1862) ƒ msndnSIn hoey. AwpdI nwbwlgI dI hwlq iv`c kONsl (The council of Regency) ny rwj dw pRbMD kIqw¹¹ PrvrI sn 1870 iv`c mhwrwjw swihb ny rwjkwj dy pUry AKiqAwr Awpxy h`Q ley.#mhwrwjw mhyNdRisMG jI dI AmldwrI iv`c srihMd knwl (Canal) ropV qoN k`FxI qjvIz hoeI, ijs qy ie`k kroV qyeI l`K rupXw irAwsq dy ih¤sy dw Krc hoieAw.¹²#AMgRyzIBwSw dy gÎwqw ieh pihly mhwrwjw pitAwlw sn. Awp ƒ ivdXw nwl Apwr pRym sI. sn 1870 iv`c ienHW ny XUnIvristI pMjwb ƒ 70000) dwn id`qw, sn 1871 iv`c gvrnmYNt v¤loN Awp ƒ jI. sI. AYs. AweI. dw iKqwb imilAw. sn 1873 iv`c bMgwl dy duriB`KgRsy duKIAW dI shwieqw leI mhwrwjw ny ds l`K rupXw bKiSAw.#29 mwrc sn 1875 ƒ vwiesrwie ihMd (Earl Northbrook) dy pitAwly Awaux smyN mhwrwj swihb ny mhyNdRkwilj dI inauN r`KI, ijs iv`c sB ƒ mu&q ivdÎw imldI hY.#mhwrwjw mhyNdRisMG jI k`dwvr, idlyr, cqur Aqy v¤fy Shsvwr sn. Awp ƒ iSkwr Aqy sYr dw BwrI SOk sI. SOk hY ik Awp dI aumr iv`c brkq nw hoeI. 14. ApRYl sn 1876 (sMmq 1933) ƒ Awp dI Akwl- imRqÎü hox pur swry pMjwb ny vfw Sok mnwieAw.#mhwrwjw rwjyNdRisMG#mhwrwjw mhyNdRisMG jI dy supuqR, ijnHW dw jnm jyT vdI 4. sMmq 1929 (25 meI sn 1872) ƒ hoieAw. 6. jnvrI sn 1877 ƒ rwjisMGwsn qy ivrwjy. Awp dI nwbwlgI dy smyN rwj dw pRbMD kONsl Awv rIjYNsI ny kIqw¹³. rwjpurw BitMfw rylvy lYn irAwsq dy ^rc qoN iqAwr hoeI, jo sn 1889 iv`c KolHI geI.#sn 1879 dy kwbuljMg iv`c POj Byjky mhwrwjw swihb ny srkwr AMgRyzI ƒ pUrI shwieqw id`qI.#mhwrwjw swihb ny sn 1890 iv`c rwjpRbMD dy pUry AKiqAwr Awpxy h`Q ley, 27 vYswK sMmq 1945 (sn 1888) ƒ Awp dI SwdI srdwr ikSn isMG reIs ckyrIAW dI supuqRI nwl vfI DUmDwm nwl hoeI, ijs iv`c PUlvMSI mhwrwjy, vwiesrwie ihMd Aqy lwt swihb pMjwb Swiml sn.#sn 1897 dy qIrwh jMg iv`c pitAwly dI POj ny SlwGw XogÎ kMm krky srkwr qoN DMnvwd pRwpq kIqw.#sn 1898 iv`c Awp ƒ jI. sI. AYs. AweI. dw iKqwb imilAw.#ATweI vrHy dI aumr iv`c Awp dw dyhWq nvMbr sn 1900 iv`c hoieAw.#mhwrwjw rwjyNdRisMG swihb audwr, vfy ikRpwlu, idlyr Aqy polo ikRkt Awid KyfW dy pRymI sn.#mhwrwj BUpyNdRisMG#mhwrwjw rwjyNdRisMG jI dy Gr mhwrwxI jsmyrkOr dy audr qoN 12. AkqUbr sn 1891 (A`sU sudI 10. sMmq 1948) ƒ Awp dw jnm hoieAw. ipqw jI dw dyhWq hox pur nvMbr sn 1900 iv`c pitAwly dy rwjisMGwsn qy ivrwjy. Awp dI nwbwlgI dy smyN kONsl Awv rIjYNsI dy h`Q irAwsq dw pRbMD irhw, ijs dy pRDwn srdwr gurmuKisMG Aqy mYNbr lwlw Bgvwndws Ar ^lI&w muhMmdhusYn sn.#mhwrwjw swihb ny pRweIvyt qwlIm qoN Cu`t, AYcIsn kwilj lwhOr iv`c bwkwiedw ivdÎw pRwpq kIqI.#9. mwrc sn 1908 (26 P`gux 1964) ƒ srdwr bhwdur jnrl srdwr gurnwm isMG dI supuqRI bKqwvr kOr nwl SwdI hoeI, ijsdI kuK qoN 7. jnvrI, 1913 (25 poh, 1966) ƒ it`kw XwdvieMdRisMG jI jnmy.#sn 1908 dy mohmMd Aqy zkw^yl dI ASWqI smy srh`dI jMg iv`c mhwrwjw ny srkwr ƒ sB qrW shwieqw id`qI.#1. AkqUbr sn 1909 qoN mhwrwjw swihb ny irAwsq dw kMm Awpxy h`Q ilAw, ijs dw AYlwn lwrf imMto ny 3. nvMbr sn 1910 ƒ pitAwly dy drbwr iv`c kIqw.#sn 1911 iv`c mhwrwjw ny XUrp dI XwqRw kIqI. idsMbr sn 1911 dy SwhI drbwr id`lI iv`c Awp Swiml hoey Aqy srkwr vloN jI. sI. AweI. eI. (G. C. I. E) dw iKqwb imilAw.#sn 1914 dy mhwnjMg iv`c mhwrwjw ny Xu`DBUmI iv`c Kud jwx dw sMklp kIqw, pr s^q bImwr ho jwx dy kwrx fwktrW ny Adn qoN vwips krid¤qy. ies nwjuk smyN mhwrwjw ny jo gvrnmYNt dI shwieqw kIqI, auh sn 1857 dy gdr dI shwieqw qoN G`t nhIN sI. hjwrW rMgrUt (Recruits) BrqI kIqy l`KW rupÎw Anyk PMfW iv`c id`qw Aqy mhwrwjw dI POj ny imsr, mYsopotymIAw Aqy bloicsqwn Awidk AsQwnW iv`c bhuq SlwGwXog kMm kIqw.#sn 1917 iv`c mhwrwjw swihb Aqy aunHW dy jwnSIn hmySw leI vwiesrwie dy drbwr iv`c njr pyS krn qoN gvrnmYNt ny muAw& kIqy.#1. jnvrI sn 1918 ƒ jI. bI. eI. (G. B. E. ) dw iKqwb imilAw Aqy slwmI 19. qopW dI kIqI geI Ar myjr jnrl (Major General) dI pdvI imlI.#iesy swl (1918), ieMpIrAl vwr kwnPRYNs (Imperial War Conference) iv`c ihMdusqwnI rUilMg ipRMsz v¤loN pRiqiniD hoky ieMglYNf gey.#XUrpXwqRw smyN swry dySW iv`c mhwrwjw swihb dw vfw mwn hoieAw Ar bhuq slqnqW v¤loN au`c snmwn dy i^qwb id¤qy gey. ¹⁴#sn 1919 dy APgwnjMg iv`c mhwrwjw swihb Kud Swiml hoey. 1. jnvrI 1921 ƒ jI. sI. AYs. AweI. (G. C. S. I. ) dw iKqwb imilAw. 17. mwrc sn 1922 ƒ jI. sI. vI. E. (G. C. V. O. ) hoey Aqy bwdSwh (King) dy ey. fI. sI. bwpy gey. sn 1923 iv`c 15. luidAwnw is`K pltn dy AwnryrI krnYl hoey. jnvrI sn 1926 qoN mhwrwjw BUpyNdRisMG swihb nryNdRmMfl (The Chamber of Princes) dy cWslr (Chancellor) hn.#mhwrwjw swihb dw pUrw i^qwb hY:-#myjr jnrl ihz hweInYs &rzMdy ^ws dOlqy ieMgilSIAw mnsUry zmwn AmIrul aumrw mhwrwjwiDrwj rwjySÍr sRI mhwrwjweyrwjgwn sr BUpyNdRisMG mhyNdR bhwdur, pitAwlwpiq, (jI. sI. AYs. AweI. ) (jI. sI. AweI. ) (jI. sI. vI E. ) (jI. bI. eI. ) (ey. fI. sI. ) (AY&. Awr. jI. AYs. ) (AY&. zYf. AYs. ) (AYm. Awr. ey. AYs. ) (AYm. Awr. AYs. ey. ) (AY&. Awr. sI. AweI. ) (AY&. Awr. AYc. AYs. )¹⁵#irAwsq pitAwly dw nMbr pMjwb iv`c pihlw hY. ies dw rkbw 5412 vrg mIl hY. sn 1921 dI mrdumSumwrI Anuswr jnsMKÎw 1499739 hY Ar swlwnw Awmdn 1, 22, 73, 719 rupÎw hY.#irAwsq iv`c 14. Sihr Aqy 3580 ipMf hn.#POj ieMpIrIAl srivs- rwjyNdR rswlw (Lancers) 526 svwr.#pltn pihlI dy 740 Aqy dUjI dy 740 ispwhI.#lokl- rswlw 1. Aqy pltnW 2.#qopKwnw- 8 qopW, golMdwz 150.#polIs dI igxqI 1300 Aqy Twxy 31 hn.#rwjDwnI iv`c ie`k AwlISwn mhyNdR kwilj hY, ijs iv`c bI. ey. qk ibnw PIs ivdXw id`qI jWdI hY. BUpyNdR iq`bIAw kwilj Aqy BUpyNdR Aqy BUpyNdR AYgRIklcrrl iens†IcXUt BI au`qm hn.#irAwsq iv`c 11. hweI skUl, 30 imfl skUl, 253 pRwiemrI skUl hn.#grlskUl- ie`k hweI, ie`k imfl, 44 pRwiemrI hn.#rwjDwnI iv`c rwjyNdR hspqwl, ijs AMdr 80 rogI rih skdy hn, lyfI f&irn jnwnw hspqwl, ijs iv`c 12. ibsqr hn SlwGw XogÎ hn. ielwky iv`c 9. hspqwl Aqy 28 ifspYnsrIAW hn.#pitAwly dy ikly AMdr \"bwbw Awlw isMG jI dy burj\" iv`c ieh gurvsqW hn:-#1. hukmnwmw dSmyS jI dw, iesdw pwT iqRlokisMG Sbd iv`c id`qw igAw hY.#2. qygw gurU hirgoibMd swihb dw &OlwdI, ijs dw qol 12. syr p`kw hY.#3. gurU qygbhwdur swihb dw duDwrw KMfw.#4. dSmyS dI iSkwrgwh qlvwr.#5. SRI swihb klgIDr jI dw, ijs qy iliKAw hY- Akwl shwie gurU goibMdisMG, jo drSn krygw so inhwl hoiegw.#6. dSmys dw do PWkw qIr, ies qy sony dy iqMn bMd hn.#7. dsm gurU jI dw brCw, ijs dw CV (dsœw) AjIb jOhrdwr hY.#8. klgIDr jI dw sPwjMg.#9. dSmyS jI dw gutkw, ijs iv`c jpujI, rihrws- \"srn pry kI rwKo srmw- \" qk, kIrqnsohlw, gurU qygbhwdur jI dy Sbd Aqy slok, slok shsikrqI Ar gwQw hY.#10 klgIDr jI dw sunihrI iSkwrgwh ktwr.#11 dSmyS dy paUey, jo ipMfIGyb dy syT ny mhwrwjw swihb ƒ id¤qy.#12 dSmyS dw KMfw, jo BweI swihb bwgVIAW ny mhwrwjw ƒ id`qw.","definitionUni":"ਸਿੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਬਾਰਾਂ ਮਿਸਲਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਫੂਲ ਮਿਸਲ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਿੱਖਰਿਆਸਤ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਾ ਨਗਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਉਂ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੮੧੦ ਵਿੱਚ ਰੱਖੀ ਅਤੇ ਸੰਮਤ ੧੮੨੦ (ਸਨ ੧੭੬੩) ਵਿੱਚ ਪੱਕਾ ਕਿਲਾ ਬਣਾਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ. ਇਹ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ੧੬. ਮੀਲ ਹੈ, ਅਰ ਰਾਜਪੁਰਾ ਭਟਿੰਡਾ ਸਮਾਸਟਾ ਰੇਲਵੇ ਲੈਨ ਦਾ, ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਦੂਜਾ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੈ. ਪਿਛਲੀ ਮਰਦੁਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਆਬਾਦੀ ੪੬, ੯੭੪ ਹੈ.#ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਦੀਵਾਨਖ਼ਾਨਾ, ਮੋਤੀਬਾਗ, ਬਾਰਾਂਦਰੀ ਦਾ ਮਹਿਲ ਅਤੇ ਬਾਗ, ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਕਾਲਿਜ ਅਤੇ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਹਸਪਤਾਲ ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨ ਦੇਖਣ ਲਾਇਕ ਹਨ.#ਪਟਿਆਲਾ ਰਿਆਸਤ#ਭਾਵੇਂ ਬਾਬਾ ਫੂਲ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਾਈ ਤਿਲੋਕਸਿੰਘ ਤੋਂ ਵੱਖ ਹੋਕੇ ਕਈ ਪਿੰਡ ਆਪਣੇ ਕਬਜੇ ਕੀਤੇ ਰਾਜਸੀ ਠਾਟ ਬਣਾ ਲਿਆ ਸੀ, ਪਰ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦਾ ਮੂਲ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਇਸੇ ਲਈ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਨੂੰ \"ਬਾਬੇ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਦਾ ਘਰ\" ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਬਾਬਾ ਆਲਾਸਿੰਘ#ਮਾਈ ਸਾਬੀ¹ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰਾਜਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੭੪੮ ਵਿੱਚ ਫੂਲ ਨਗਰ ਹੋਇਆ.² ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਲ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਤੇ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਦਬਦਬਾ ਬੈਠਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਇਹ ਪਿਤਾ ਰਾਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਰਾਜ ਦੀ ਦਿਨੋ ਦਿਨ ਉੱਨਤੀ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਕਈ ਇਲਾਕੇ ਸ਼ਮਸ਼ੇਰ ਦੇ ਜੋਰ ਅਧੀਨ ਕੀਤੇ ਅਰ ਬਰਨਾਲਾ, ਭਦੌੜ, ਪਟਿਆਲਾ ਆਦਿ ਨਗਰ ਵਸਾਏ. ਸੰਮਤ ੧੮੨੦ (ਸਨ ੧੭੬੩) ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇ ਜੈਨਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਸਰਹਿੰਦ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ।#ਰਾਜਾ ਆਲਾਸਿੰਘ ਜੀ ਉਦਾਰ, ਸੂਰਵੀਰ, ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਵਰਤਾਕੇ ਛਕਣ ਵਾਲੇ, ਨਿਰਅਭਿਮਾਨ ਅਤੇ ਨੀਤਿਨਿਪੁਣ ਸੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਭਤੇਕੌਰ³ ਭੀ ਸਰਵਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਪਤੀ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਵਟਾਉਣ ਵਾਲੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਸੀ. ਇਹ ਆਪ ਲੰਗਰ ਵਰਤਾਇਆ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਵਾੰਙ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦੀ ਸੀ.#੨੭ ਸਾਉਣ ਸੰਮਤ ੧੮੨੨ (੨੨ ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੭੬੫) ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਪਟਿਆਲੇ ਹੋਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧ ਤੇ ਲੰਗਰ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਕਥਾ ਕੀਰਤਨ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਹਨ.#ਰਾਜਾ ਅਮਰਸਿੰਘ#ਰਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਬਾਬਾ ਆਲਾਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹਾੜ ਵਦੀ ੭. ਸੰਮਤ ੧੮੦੫ (ਸਨ ੧੭੪੮) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਟਿੱਕਾ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਪਿਤਾ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਸਨ ੧੭੫੩ ਵਿੱਚ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਲਈ ਦਾਦਾ ਜੀ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਸਨ ੧੭੬੫ (ਸੰਮਤ ੧੮੨੨) ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਰਾਜਗੱਦੀ ਤੇ ਰਾਜਾ ਅਮਰਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਰਾਜੇ. ਪੰਥ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿਧ ਜਥੇਦਾਰ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾ ਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲਿਏ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ.⁴ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਹੁਤ ਇਲਾਕੇ ਤਲਵਾਰ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਏ ਅਤੇ ਰਾਜਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਨਿਯਮ ਕਾਇਮ ਕੀਤੇ ਅਰ ਆਪਣਾ ਸਿੱਕਾ ਚਲਾਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੮੨੪ (ਸਨ ੧੭੬੭) ਵਿੱਚ ਅਹਮਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਤੋਂ ਵੀਹ ਹਜ਼ਾਰ ਹਿੰਦੂ ਮਰਦ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕੈਦੋਂ ਛੁਡਵਾਕੇ \"ਬੰਦੀਛੋੜ\" ਪਦਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਸੰਮਤ ੧੮੨੮ ਵਿਚੱ ਭਟਿੰਡਾ ਫਤੇ ਕੀਤਾ. ਸੰਮਤ ੧੮੩੧ ਵਿੱਚ ਸੈਫਾਬਾਦ (ਬਹਾਦਰਗੜ੍ਹ) ਆਪਣੇ ਰਾਜ ਨਾਲ ਮਿਲਾਇਆ.#ਫੱਗੁਣ ਵਦੀ ੮. ਸੰਮਤ ੧੮੩੮ (ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੭੮੪ ਨੂੰ ਤੇਤੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਲੋਦਰ ਰੋਗ ਨਾਲ ਰਾਜਾ ਅਮਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ#ਰਾਣੀ ਰਾਜਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰੋਂ ਰਾਜਾ ਅਮਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਭਾਦੋਂ ਵਦੀ ੧੫. ਸੰਮਤ ੧੮੩੦ (ਸਨ ੧੭੭੩) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਛੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ. ਰਾਜਪ੍ਰਬੰਧ ਮਾਈ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾਦੀ, ਅਤੇ ਦੀਵਾਨ ਨਾਨੂ ਮੱਲ ਦੇ ਹੱਥ ਰਿਹਾ. ਰਾਣੀ ਹੁਕਮਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਬੀਬੀ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਕੌਰ (ਰਾਜਾ ਅਮਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਭੂਆ, ਜੋ ਕੌਰ ਭੂਮੀਆਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਫਗਵਾੜੇ ਵਿਆਹੀ ਹੋਈ ਸੀ) ਨਾਨੂਮੱਲ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ.#ਸੰਮਤ ੧੮੪੪ (ਸਨ ੧੭੮੭) ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਭੰਗੀਆਂ ਦੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਰਤਨ ਸਰਦਾਰ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਤਨ ਕੌਰ ਨਾਲ ਵਡੀ ਧੂਮ ਧਾਮ ਸਾਥ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੋਈ.#ਸਨ ੧੭੯੧ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਕੌਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪਿੱਛੋਂ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ (ਰਾਜਾ ਜੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੈਣ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਰਦਾਰ ਹਕੀਕਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਰਦਾਰ ਜੈਮਲ ਸਿੰਘ ਕਨ੍ਹੈਯਾ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਨਾਲ ਫਤੇਗੜ੍ਹ ਹੋਈ ਸੀ), ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਇੰਤਜਾਮ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦੀ ਰਹੀ. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਜੀ ਵਡੇ ਸਿੱਧੇ ਸਭਾਉ ਵਾਲੇ, ਲਾਈਲੱਗ ਅਤੇ ਨੀਤਿਵਿਦਯਾ ਤੋਂ ਅਞਾਣ ਸਨ. ਜੇ ਕਿਤੇ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਰਾਜ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਨਾ ਕਰਦੀ, ਤਾਂ ਬਿਨਾ ਸੰਸੇ ਪਟਿਆਲੇ ਤੇ ਅਨੇਕ ਆਫਤਾਂ ਆ ਪੈਂਦੀਆਂ. ਸਨ ੧੭੯੪ ਵਿੱਚ ਅਨੰਤਰਾਉ ਅਤੇ ਲਛਮਨਰਾਉ ਮਰਹਟੇ ਜਦ ਪਟਿਆਲੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਏ, ਤਾਂ ਮਰਦਾਨਪੁਰ ਦੇ ਮੈਦਾਨਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪੈਰ ਹਿਲਦੇ ਦੇਖਕੇ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਰਥੋਂ ਉਤਰਕੇ ਤਲਵਾਰ ਧੂਹਕੇ ਘੋੜੇ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਬੈਠੀ ਅਤੇ ਫੌਜ ਦੀ ਆਗੂ ਬਣੀ, ਅਰ ਅੱਖ ਦੇ ਫੋਰ ਵਿੱਚ ਮੈਦਾਨ ਜਿੱਤਕੇ ਫਤੇ ਦਾ ਡੰਕਾ ਵਜਾਉਂਦੀ ਪਟਿਆਲੇ ਆਈ. ਸਨ ੧੭੯੬ ਵਿੱਚ ਨਾਹਨ ਰਾਜ ਅੰਦਰ ਜਦ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਫੈਲੀ, ਤਾਂ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਮੰਨਕੇ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਲੈਜਾਕੇ ਉੱਥੇ ਅਮਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ.#ਸਨ ੧੭੯੯ (ਸੰਮਤ ੧੮੫੬) ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਰਾਣੀ ਆਸਕੌਰ (ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਪਟਰਾਣੀ) ਰਾਜਕਾਜ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਚਲਾਉਂਦੀ ਰਹੀ.#ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਵੇਲੇ ਹੀ ਦੂਰੰਦੇਸ਼ ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ਰਾਜ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਅੰਦਰ ਆਈਆਂ.⁵#ਚੇਤ ਵਦੀ ੯. ਸੰਮਤ ੧੮੬੯ (੨੬ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੧੩) ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਪਟਿਆਲੇ ਹੋਇਆ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮਸਿੰਘ#ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਦਾਸਸਿੰਘ ਚੱਠੇ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਾਣੀ ਆਸਕੌਰ⁶ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਅੱਸੂ ਸੁਦੀ ੫. ਸੰਮਤ ੧੮੫੫ (੧੬ ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੭੯੮) ਨੂੰ ਹੋਇਆ.#ਹਾੜ੍ਹ ਸੁਦੀ ੨. ਸੰਮਤ ੧੮੭੦ (੩੦ ਜੂਨ ੧੮੧੩) ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਰਾਜ ਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ. ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਾਣੀ ਆਸਕੌਰ ਅਤੇ ਮਿੱਸਰ ਨੌਧੇ (ਨੌਨਿਧਿਰਾਇ) ਦੇ ਸੁਪੁਰਦ ਰਿਹਾ.#ਮਹਾਰਾਜੇ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਰਦਾਰ ਭੰਗਾਸਿੰਘ ਰਈਸ ਥਨੇਸਰ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰੂਪਕੌਰ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਸਨ ੧੮੧੦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਦਵੀ ਮਿਲੀ. ਸਨ ੧੮੧੪ ਦੇ ਗੋਰਖਾ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ. ਮਾਈ ਆਸਕੌਰ ਨੇ ਸਨ ੧੮੧੮ ਵਿੱਚ ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਹੱਥ ਰਾਜ ਕਾਜ ਦਾ ਭਾਰ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਉੱਤਮ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਨਿਬਾਹਿਆ.#ਸਨ ੧੮੨੭ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੂੰ ੨੦. ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਕਰਜ ਦਿੱਤਾ. ਸਨ ੧੮੪੫ ਦੇ ਸਿੱਖ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮਸਿੰਘ ਜੀ ਪੂਰਣ ਗੁਰਸਿੱਖ, ਸ਼ੂਰਵੀਰ, ਨਿਰਵਿਕਾਰ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵਡੇ ਚਤੁਰ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਰਿਆਸਤ ਅੰਦਰ ਜਿਤਨੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਸਨ ਸਾਰੇ ਪਕੇ ਬਣਵਾਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗੀਰਾਂ ਲਾਈਆਂ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ੨੩ ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੮੪੫ (ਸੰਮਤ ੧੯੦੨) ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਹੋਇਆ.#ਮਹਾਰਾਜ ਨਰੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ#ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਮੱਘਰ ਵਦੀ ੧੦. ਸੰਮਤ ੧੮੮੦ (੨੬ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੨੩) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਆਪ ਤੇਈ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮਾਘ ਵਦੀ ੬. ਸੰਮਤ ੧੯੦੨ (੧੮ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੪੬) ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਤਖਤ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ ਅਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਬਹੁਤ ਯੋਗ੍ਯਤਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾ ਦਰਬਾਰ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਯੋਧਿਆਂ, ਪੰਡਿਤਾਂ, ਉੱਤਮ ਕਵੀਆਂ ਅਰ ਗਵੈਯਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਹਿਂਦਾ ਸੀ.#ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੮੪੭ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਵੱਲੋਂ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਮਿਲਿਆ ਅਰ ਖਿਲਤ ੪੧ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਅਤੇ ਸਲਾਮੀ ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਹੋਈ. ਸਿੱਖਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੂੰ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਇਲਾਕਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ.#ਸਨ ੧੮੫੭- ੫੮ (ਸੰਮਤ ੧੯੧੪) ਦੇ ਗਦਰ ਵੇਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਬਰਤਾਨੀਆਂ ਦਾ ਸੱਚਾ ਮਿਤ੍ਰ ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ.⁷#ਸਨ ੧੮੫੮ ਵਿੱਚ ਧੋਲਪੁਰ, ਗਵਾਲੀਅਰ ਅਤੇ ਅਵਧ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਫੌਜ ਭੇਜਕੇ ਅਮਨ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ. ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਉਪਕਾਰ ਮੰਨਕੇ ਨਵਾਬ ਝੱਜਰ ਦਾ ਜਬਤ ਕੀਤਾ ਇਲਾਕਾ ਨਾਰਨੌਲ, ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ, ਅਰ ਮੁਤਬੰਨਾ ਕਰਨ, ਪ੍ਰਾਣਦੰਡ ਦੇਣ ਆਦਿਕ ਅਧਿਕਾਰ ਜੋ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਤੋਂ ਮੰਗ ਰੱਖੇ ਸਨ, ਉਹ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ.⁸#੧੮ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੬੦ ਨੂੰ ਲਾਰਡ ਕੈਨਿੰਗ (Lord Canning) ਨੇ ਅੰਬਾਲੇ ਦਰਬਾਰ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜ ਦਾ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ.#ਸਨ ੧੮੬੧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਕੇ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ, ਅਰ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੬੨ ਦੀ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਇਜਲਾਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂਬਰ ਹੋਕੇ ਕਲਕੱਤੇ ਬੈਠੇ.#ਆਪ ਨੇ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨਾਲ ਜੋ ਰਾਜਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਅਹਿਦੋਪੈਮਾਨ ਥਾਪੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਆਪ ਦੀ ਨੀਤਿਵਿਦਯਾ ਦਾ ਪੂਰਾ ਗ੍ਯਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਦੇ ਹਿਤ ਲਈ ਆਪਨੇ ਸੰਮਤ ੧੯੧੮ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਲੇਸਿੰਘਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ \"ਧਰਮਧੁਜਾ\", ਦੋ ਸਾਥੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਰਚਿਆ. ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ, ਮੋਤੀਬਾਗ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਬਣਾਕੇ ਕਥਾਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਮਰਯਾਦਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ.#ਉਨਤਾਲੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ੧੩. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੬੨ (ਸੰਮਤ ੧੯੧੯) ਨੂੰ ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਪਟਿਆਲੇ ਹੋਇਆ.#ਫੂਲਕੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਸਮਾ ਸੀ, ਜਦ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨੇ ਰਈਸ (ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ, ਰਾਜਾ ਭਰਪੂਰਸਿੰਘ ਜੀ, ਰਾਜਾ ਸਰੂਪ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਪੂਰੇ ਨੀਤਿਵੇੱਤਾ, ਪ੍ਰਜਾ ਦੇ ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਰਾਜਿਆਂ ਲਈ ਉਦਾਹਣਰੂਪ ਹੋਏ, ਪਰ ਪ੍ਰਜਾ ਦੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਦੇ ਕਾਰਣ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਰਤਨ ਥੋੜੇ ਸਮੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਲੋਪ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਫੇਰ ਅਜੇ ਤਕ ਉਹ ਸੁਭਾਗੀ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ.#ਭਾਈ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਜੀ (ਮ੍ਰਿਗਿੰਦ) ਸੰਗਰੂਰ ਨਿਵਾਸੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇਹਾਂ ਮਹਾਰਾਜਿਆਂ ਬਾਬਤ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-#ਕੈਧੋ ਦੇਵ ਤ੍ਰਈ ਧਰਾ ਏਕਮਈ ਹੋਤ ਦੇਖ#ਧਾਏ ਅਵਤਾਰ ਧਾਰ ਹੱਦ ਹਿੰਦਵਾਨ ਕੀ,#ਨ੍ਰਿਪਤਿ ਨਰੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਸ੍ਰੀਪਤਿ ਸਰੂਪਸਿੰਘ#ਭੂਪਤਿ ਭ੍ਰਪੁਰਸਿੰਘ ਅਵਧ ਨ੍ਰਿਧਾਨ ਕੀ,#ਸੰਮਤ ਉਨੀ ਸੌ ਉੱਨੀਂ ਅਗਹਨ ਅਸਿਤ ਸਾਤੈ⁹#ਸ੍ਰੀ ਨਰੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਜੋ ਬੈਕੁੰਠ ਪਯਾਨ ਕੀ,#ਬੀਸੇ ਬਦੀ ਕਾਤਕ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਭ੍ਰਪੂਰਸਿੰਘ#ਮਾਘ ਬਦੀ ਤੀਜ ਸ੍ਰੀ ਸਰੂਪਸਿੰਘ ਯਾਨ¹⁰#ਕੀ, ਜਗ ਉਜਿਆਰੇ ਭੁਜਭਾਰੇ ਨੀਤਿ ਨੇਮ ਵਾਰੇ#ਤੀਨੋ ਤ੍ਰਈਵੇਦ ਕੇ ਨਿਤਾਂਤ ਭੇਦਵਾਰੇ ਹੈਂ,#ਦਾਨਾ ਦੀਨਬੰਧੁ ਦਯਾਸਿੰਧੁ ਹੈਂ ਉਦਾਰ ਦਾਨੀ#ਸਾਫ ਇਨਸਾਫ ਕੇ ਔਸਾਫ ਵਪੁ ਧਾਰੇ ਹੈਂ,#ਤੀਨਹੁ ਤ੍ਰਿਵਿਕ੍ਰਮ ਤ੍ਰਿਬੇਨੀ ਕੀ \"ਮ੍ਰਿਗਿੰਦ\" ਧਾਰਾ#ਤੀਨਹੂੰ ਭੁਵਨ ਜਸ ਪੂਰ ਬਿਸਤਾਰੇ ਹੈਂ,#ਅਰਸੇ ਖ਼ਫ਼ੀਫ਼ ਮੇ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਯੇ ਰਈਸ ਤੀਨੋ#ਦੇਖੀਏ! ਬੈਕੁੰਠ ਤਸ਼ਰੀਫ਼ ਲੇ ਪਧਾਰੇ ਹੈਂ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ#ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ੧੬. ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੮੫੨ (ਸੰਮਤ ੧੯੧੦) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਪਿਤਾ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ, ਮਾਘ ਸੁਦੀ ੧੦. ਸੰਮਤ ੧੯੧੯ (੨੯ ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੬੨) ਨੂੰ ਮਸਨਦਨਸ਼ੀਨ ਹੋਏ. ਆਪਦੀ ਨਾਬਾਲਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੌਂਸਲ (The council of Regency) ਨੇ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ¹¹ ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੮੭੦ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਾਜਕਾਜ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਖਤਿਆਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਏ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਅਮਲਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਰਹਿੰਦ ਕਨਾਲ (Canal) ਰੋਪੜ ਤੋਂ ਕੱਢਣੀ ਤਜਵੀਜ਼ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੇ ਇੱਕ ਕਰੋੜ ਤੇਈ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਦਾ ਖਰਚ ਹੋਇਆ.¹²#ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀਭਾਸ਼ਾ ਦੇ ਗ੍ਯਾਤਾ ਇਹ ਪਹਿਲੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਸਨ. ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਦਯਾ ਨਾਲ ਅਪਾਰ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ. ਸਨ ੧੮੭੦ ਵਿੱਚ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ੭੦੦੦੦) ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਸਨ ੧੮੭੧ ਵਿੱਚ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਵੱਲੋਂ ਆਪ ਨੂੰ ਜੀ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ. ਸਨ ੧੮੭੩ ਵਿੱਚ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਦੁਰਭਿੱਖਗ੍ਰਸੇ ਦੁਖੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਦਸ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਬਖਸ਼ਿਆ.#੨੯ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੭੫ ਨੂੰ ਵਾਇਸਰਾਇ ਹਿੰਦ (Earl Northbrook) ਦੇ ਪਟਿਆਲੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਮਹੇਂਦ੍ਰਕਾਲਿਜ ਦੀ ਨਿਉਂ ਰੱਖੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਭ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿਦ੍ਯਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਕੱਦਾਵਰ, ਦਿਲੇਰ, ਚਤੁਰ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸ਼ਹਸਵਾਰ ਸਨ. ਆਪ ਨੂੰ ਸ਼ਿਕਾਰ ਅਤੇ ਸੈਰ ਦਾ ਭਾਰੀ ਸ਼ੌਕ ਸੀ. ਸ਼ੌਕ ਹੈ ਕਿ ਆਪ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ ਨਾ ਹੋਈ. ੧੪. ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੭੬ (ਸੰਮਤ ੧੯੩੩) ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਅਕਾਲ- ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਹੋਣ ਪੁਰ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਨੇ ਵਡਾ ਸ਼ੋਕ ਮਨਾਇਆ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ#ਮਹਾਰਾਜਾ ਮਹੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਜੇਠ ਵਦੀ ੪. ਸੰਮਤ ੧੯੨੯ (੨੫ ਮਈ ਸਨ ੧੮੭੨) ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ੬. ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੭੭ ਨੂੰ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ. ਆਪ ਦੀ ਨਾਬਾਲਗੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਜ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੌਂਸਲ ਆਵ ਰੀਜੈਂਸੀ ਨੇ ਕੀਤਾ¹³. ਰਾਜਪੁਰਾ ਭਟਿੰਡਾ ਰੇਲਵੇ ਲੈਨ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਖ਼ਰਚ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਹੋਈ, ਜੋ ਸਨ ੧੮੮੯ ਵਿੱਚ ਖੋਲ੍ਹੀ ਗਈ.#ਸਨ ੧੮੭੯ ਦੇ ਕਾਬੁਲਜੰਗ ਵਿੱਚ ਫੌਜ ਭੇਜਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਨ ੧੮੯੦ ਵਿੱਚ ਰਾਜਪ੍ਰਬੰਧ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਖਤਿਆਰ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਏ, ੨੭ ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੯੪੫ (ਸਨ ੧੮੮੮) ਨੂੰ ਆਪ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਰਦਾਰ ਕਿਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਚਕੇਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਵਡੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਫੂਲਵੰਸ਼ੀ ਮਹਾਰਾਜੇ, ਵਾਇਸਰਾਇ ਹਿੰਦ ਅਤੇ ਲਾਟ ਸਾਹਿਬ ਪੰਜਾਬ ਸ਼ਾਮਿਲ ਸਨ.#ਸਨ ੧੮੯੭ ਦੇ ਤੀਰਾਹ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ੍ਯ ਕੰਮ ਕਰਕੇ ਸਰਕਾਰ ਤੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ.#ਸਨ ੧੮੯੮ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੂੰ ਜੀ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ.#ਅਠਾਈ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੦੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਉਦਾਰ, ਵਡੇ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ, ਦਿਲੇਰ ਅਤੇ ਪੋਲੋ ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਦਿ ਖੇਡਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਨ.#ਮਹਾਰਾਜ ਭੂਪੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ#ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਹਾਰਾਣੀ ਜਸਮੇਰਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ੧੨. ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੮੯੧ (ਅੱਸੂ ਸੁਦੀ ੧੦. ਸੰਮਤ ੧੯੪੮) ਨੂੰ ਆਪ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਪਿਤਾ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੦੦ ਵਿੱਚ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਰਾਜਸਿੰਘਾਸਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ. ਆਪ ਦੀ ਨਾਬਾਲਗੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਕੌਂਸਲ ਆਵ ਰੀਜੈਂਸੀ ਦੇ ਹੱਥ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਿਹਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਮੁਖਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮੈਂਬਰ ਲਾਲਾ ਭਗਵਾਨਦਾਸ ਅਰ ਖ਼ਲੀਫ਼ਾ ਮੁਹੰਮਦਹੁਸੈਨ ਸਨ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟ ਤਾਲੀਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਐਚੀਸਨ ਕਾਲਿਜ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਾਕਾਇਦਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ.#੯. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੯੦੮ (੨੬ ਫੱਗੁਣ ੧੯੬੪) ਨੂੰ ਸਰਦਾਰ ਬਹਾਦੁਰ ਜਨਰਲ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਬਖਤਾਵਰ ਕੌਰ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸਦੀ ਕੁਖ ਤੋਂ ੭. ਜਨਵਰੀ, ੧੯੧੩ (੨੫ ਪੋਹ, ੧੯੬੬) ਨੂੰ ਟਿੱਕਾ ਯਾਦਵਇੰਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਜਨਮੇ.#ਸਨ ੧੯੦੮ ਦੇ ਮੋਹਮੰਦ ਅਤੇ ਜ਼ਕਾਖ਼ੇਲ ਦੀ ਅਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮੇ ਸਰਹੱਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਸਭ ਤਰਾਂ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ.#੧. ਅਕਤੂਬਰ ਸਨ ੧੯੦੯ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਕੰਮ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਐਲਾਨ ਲਾਰਡ ਮਿੰਟੋ ਨੇ ੩. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੧੦ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ.#ਸਨ ੧੯੧੧ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਯੂਰਪ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕੀਤੀ. ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੯੧੧ ਦੇ ਸ਼ਾਹੀ ਦਰਬਾਰ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਆਪ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਜੀ. ਸੀ. ਆਈ. ਈ. (G. C. I. E) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ.#ਸਨ ੧੯੧੪ ਦੇ ਮਹਾਨਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਯੁੱਧਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਖੁਦ ਜਾਣ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕੀਤਾ, ਪਰ ਸਖ਼ਤ ਬੀਮਾਰ ਹੋ ਜਾਣ ਦੇ ਕਾਰਣ ਡਾਕਟਰਾਂ ਨੇ ਅਦਨ ਤੋਂ ਵਾਪਿਸ ਕਰਦਿੱਤੇ. ਇਸ ਨਾਜੁਕ ਸਮੇਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਜੋ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ, ਉਹ ਸਨ ੧੮੫੭ ਦੇ ਗਦਰ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਹਜਾਰਾਂ ਰੰਗਰੂਟ (Recruits) ਭਰਤੀ ਕੀਤੇ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪ੍ਯਾ ਅਨੇਕ ਫੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦੀ ਫੌਜ ਨੇ ਮਿਸਰ, ਮੈਸੋਪੋਟੇਮੀਆ ਅਤੇ ਬਲੋਚਿਸਤਾਨ ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾਯੋਗ ਕੰਮ ਕੀਤਾ.#ਸਨ ੧੯੧੭ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਵਾਇਸਰਾਇ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਨਜਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਗਵਰਨਮੈਂਟ ਨੇ ਮੁਆਫ਼ ਕੀਤੇ.#੧. ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਜੀ. ਬੀ. ਈ. (G. B. E. ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ ਅਤੇ ਸਲਾਮੀ ੧੯. ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਰ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ (Major General) ਦੀ ਪਦਵੀ ਮਿਲੀ.#ਇਸੇ ਸਾਲ (੧੯੧੮), ਇੰਪੀਰਅਲ ਵਾਰ ਕਾਨਫ੍ਰੈਂਸ (Imperial War Conference) ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨੀ ਰੂਲਿੰਗ ਪ੍ਰਿੰਸਜ਼ ਵੱਲੋਂ ਪ੍ਰਤਿਨਿਧਿ ਹੋਕੇ ਇੰਗਲੈਂਡ ਗਏ.#ਯੂਰਪਯਾਤ੍ਰਾ ਸਮੇਂ ਸਾਰੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਵਡਾ ਮਾਨ ਹੋਇਆ ਅਰ ਬਹੁਤ ਸਲਤਨਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਉੱਚ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਖ਼ਿਤਾਬ ਦਿੱਤੇ ਗਏ. ¹⁴#ਸਨ ੧੯੧੯ ਦੇ ਅਫਗਾਨਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਖੁਦ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੋਏ. ੧. ਜਨਵਰੀ ੧੯੨੧ ਨੂੰ ਜੀ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. (G. C. S. I. ) ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ. ੧੭. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੯੨੨ ਨੂੰ ਜੀ. ਸੀ. ਵੀ. ਓ. (G. C. V. O. ) ਹੋਏ ਅਤੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ (King) ਦੇ ਏ. ਡੀ. ਸੀ. ਬਾਪੇ ਗਏ. ਸਨ ੧੯੨੩ ਵਿੱਚ ੧੫. ਲੁਦਿਆਨਾ ਸਿੱਖ ਪਲਟਨ ਦੇ ਆਨਰੇਰੀ ਕਰਨੈਲ ਹੋਏ. ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੯੨੬ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਭੂਪੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨਰੇਂਦ੍ਰਮੰਡਲ (The Chamber of Princes) ਦੇ ਚਾਂਸਲਰ (Chancellor) ਹਨ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪੂਰਾ ਖ਼ਿਤਾਬ ਹੈ:-#ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੈਸ ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੇ ਖ਼ਾਸ ਦੌਲਤੇ ਇੰਗਲਿਸ਼ੀਆ ਮਨਸੂਰੇ ਜ਼ਮਾਨ ਅਮੀਰੁਲ ਉਮਰਾ ਮਹਾਰਾਜਾਧਿਰਾਜ ਰਾਜੇਸ਼੍ਵਰ ਸ੍ਰੀ ਮਹਾਰਾਜਾਏਰਾਜਗਾਨ ਸਰ ਭੂਪੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਬਹਾਦੁਰ, ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ, (ਜੀ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ) (ਜੀ. ਸੀ. ਆਈ. ) (ਜੀ. ਸੀ. ਵੀ ਓ. ) (ਜੀ. ਬੀ. ਈ. ) (ਏ. ਡੀ. ਸੀ. ) (ਐਫ਼. ਆਰ. ਜੀ. ਐਸ. ) (ਐਫ਼. ਜ਼ੈਡ. ਐਸ. ) (ਐਮ. ਆਰ. ਏ. ਐਸ. ) (ਐਮ. ਆਰ. ਐਸ. ਏ. ) (ਐਫ਼. ਆਰ. ਸੀ. ਆਈ. ) (ਐਫ਼. ਆਰ. ਐਚ. ਐਸ. )¹⁵#ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਦਾ ਨੰਬਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ ੫੪੧੨ ਵਰਗ ਮੀਲ ਹੈ. ਸਨ ੧੯੨੧ ਦੀ ਮਰਦੁਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜਨਸੰਖ੍ਯਾ ੧੪੯੯੭੩੯ ਹੈ ਅਰ ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ੧, ੨੨, ੭੩, ੭੧੯ ਰੁਪ੍ਯਾ ਹੈ.#ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ੧੪. ਸ਼ਹਿਰ ਅਤੇ ੩੫੮੦ ਪਿੰਡ ਹਨ.#ਫੌਜ ਇੰਪੀਰੀਅਲ ਸਰਵਿਸ- ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਰਸਾਲਾ (Lancers) ੫੨੬ ਸਵਾਰ.#ਪਲਟਨ ਪਹਿਲੀ ਦੇ ੭੪੦ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਦੇ ੭੪੦ ਸਿਪਾਹੀ.#ਲੋਕਲ- ਰਸਾਲਾ ੧. ਅਤੇ ਪਲਟਨਾਂ ੨.#ਤੋਪਖਾਨਾ- ੮ ਤੋਪਾਂ, ਗੋਲੰਦਾਜ਼ ੧੫੦.#ਪੋਲੀਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ੧੩੦੦ ਅਤੇ ਠਾਣੇ ੩੧ ਹਨ.#ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਕਾਲਿਜ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਏ. ਤਕ ਬਿਨਾ ਫੀਸ ਵਿਦਯਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਭੂਪੇਂਦ੍ਰ ਤਿੱਬੀਆ ਕਾਲਿਜ ਅਤੇ ਭੂਪੇਂਦ੍ਰ ਅਤੇ ਭੂਪੇਂਦ੍ਰ ਐਗ੍ਰੀਕਲਚਰਰਲ ਇਨਸ੍ਟੀਚਯੂਟ ਭੀ ਉੱਤਮ ਹਨ.#ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ੧੧. ਹਾਈ ਸਕੂਲ, ੩੦ ਮਿਡਲ ਸਕੂਲ, ੨੫੩ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਕੂਲ ਹਨ.#ਗਰਲਸਕੂਲ- ਇੱਕ ਹਾਈ, ਇੱਕ ਮਿਡਲ, ੪੪ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਹਨ.#ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਰਾਜੇਂਦ੍ਰ ਹਸਪਤਾਲ, ਜਿਸ ਅੰਦਰ ੮੦ ਰੋਗੀ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ, ਲੇਡੀ ਡਫ਼ਰਿਨ ਜਨਾਨਾ ਹਸਪਤਾਲ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੧੨. ਬਿਸਤਰ ਹਨ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹਨ. ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ੯. ਹਸਪਤਾਲ ਅਤੇ ੨੮ ਡਿਸਪੈਨਸਰੀਆਂ ਹਨ.#ਪਟਿਆਲੇ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ \"ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਬੁਰਜ\" ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਵਸਤਾਂ ਹਨ:-#੧. ਹੁਕਮਨਾਮਾ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ, ਇਸਦਾ ਪਾਠ ਤ੍ਰਿਲੋਕਸਿੰਘ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.#੨. ਤੇਗਾ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਫ਼ੌਲਾਦੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਤੋਲ ੧੨. ਸੇਰ ਪੱਕਾ ਹੈ.#੩. ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੁਧਾਰਾ ਖੰਡਾ.#੪. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਤਲਵਾਰ.#੫. ਸ਼੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦਾ, ਜਿਸ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ- ਅਕਾਲ ਸਹਾਇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ, ਜੋ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰੇਗਾ ਸੋ ਨਿਹਾਲ ਹੋਇਗਾ.#੬. ਦਸ਼ਮੇਸ ਦਾ ਦੋ ਫਾਂਕਾ ਤੀਰ, ਇਸ ਤੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਤਿੰਨ ਬੰਦ ਹਨ.#੭. ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਬਰਛਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਛੜ (ਦਸ੍ਤਾ) ਅਜੀਬ ਜੌਹਰਦਾਰ ਹੈ.#੮. ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦਾ ਸਫਾਜੰਗ.#੯. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਗੁਟਕਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜਪੁਜੀ, ਰਹਿਰਾਸ- \"ਸਰਨ ਪਰੇ ਕੀ ਰਾਖੋ ਸਰਮਾ- \" ਤਕ, ਕੀਰਤਨਸੋਹਲਾ, ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਅਤੇ ਸਲੋਕ, ਸਲੋਕ ਸਹਸਕਿਰਤੀ ਅਰ ਗਾਥਾ ਹੈ.#੧੦ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦਾ ਸੁਨਹਿਰੀ ਸ਼ਿਕਾਰਗਾਹ ਕਟਾਰ.#੧੧ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਪਊਏ, ਜੋ ਪਿੰਡੀਘੇਬ ਦੇ ਸੇਠ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ.#੧੨ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਖੰਡਾ, ਜੋ ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਬਾਗੜੀਆਂ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ."},{"id":42568,"word":"pFwxw","wordUni":"ਪਢਾਣਾ","definition":"ijlw qsIl lhOr, Qwxw brkI dw ipMf, jo rylvy stySn AtwrI qoN s`q mIl d`Kx hY. ies ipMf iv`c SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI ny lhOr v¤loN AimRqsr jWdy ie¤Qy crn pwey hn. ie¤Qy jlHx j`t nwl, jo ies ielwky dw pRis`D ijmINdwr Bgq sI, siqgurU dI crcw hoeI.#pihlW ieh gurdÍwrw swDwrx hwlq iv`c sI, ie¤QoN dy srdwr AqrisMG jI ny gurdÍwry dI syvw AwrMBI Aqy ipMf dI sMgiq ny au`dm krky suMdr drbwr bxwieAw hY. ie¤QoN dI ie`k lokl kmytI gurdÍwry dw pRbMD krdI hY. zmIn jwgIr kuJ nhIN, kyvl cVHwvy dI Awmdn hY,","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਲਹੌਰ, ਥਾਣਾ ਬਰਕੀ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਅਟਾਰੀ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਲਹੌਰ ਵੱਲੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਜਲ੍ਹਣ ਜੱਟ ਨਾਲ, ਜੋ ਇਸ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਜਿਮੀਂਦਾਰ ਭਗਤ ਸੀ, ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹੋਈ.#ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਰੰਭੀ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨੇ ਉੱਦਮ ਕਰਕੇ ਸੁੰਦਰ ਦਰਬਾਰ ਬਣਾਇਆ ਹੈ. ਇੱਥੋਂ ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕਲ ਕਮੇਟੀ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੀ ਹੈ. ਜ਼ਮੀਨ ਜਾਗੀਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਕੇਵਲ ਚੜ੍ਹਾਵੇ ਦੀ ਆਮਦਨ ਹੈ,"},{"id":42782,"word":"pdmwvqI","wordUni":"ਪਦਮਾਵਤੀ","definition":"sMgÎw- ptnw (pwtilpuqR) dw purwxw nwm[ 2. au`jiXnI dw purwxw nwauN[ 3. lkmI[ 4. dyKo, cqOVgV[ 5. ie`k CMd. ies dw nwauN \"cqurpdI\" Aqy \"cvpYXw\" BI hY. l`Cx- cwr crx, pRiq crx 30 mwqRw. pihlw ivSRwm 10. pur, dUjw 8. pur, qIjw 12. pur, AMq sgx Aqy guru, ,  ies dy pihly Aqy dUjy ivSRwm dw AnupRws imly qd au`qm hY.#audwhrx-#idiKXq sB pwpI, nih hirjwpI.#qdip mhw irs TwnY,#hYN Aiq ibBcwrI, priqRX BwrI,#dyv ipqr nih mwnY,#so qdip mhW br, kihq DrmDr,#pwpkrm AiDkwrI,#iDRg iDRg sB AwKYN, muK nih BwKYN,#dyihN ipRis cF gwrI.#(klkI)#(A) CMdgRMQW iv`c pdmwvqI dw ie`k hor rUp BI hY ik- cwr crx, pRiq crx 32 mwqRw, pihlw ivSRwm 10. pur, dUjw 8. pur, qIjw 14. pur, AMq do guru. ies dw nwm \"kmlwvqI\" BI hY.#audwhrx-#sB jg ko krqw, jIvn Brqw,#ijih pUjq muin jn swry,#iqs qÎwgI syvw, pUjYN dyvw,#shYN ksH Aiqh Bwry. ×××#6. mnswdyvI[ 7. jXdyv dI iesqRI[ 8. surg dI ie`k Apsrw[ 9. rwjw XuiDisHr dI ie`k rwxI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਟਨਾ (ਪਾਟਲਿਪੁਤ੍ਰ) ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ। ੨. ਉੱਜਯਿਨੀ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਉਂ। ੩. ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮੀ। ੪. ਦੇਖੋ, ਚਤੌੜਗੜ। ੫. ਇੱਕ ਛੰਦ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਚਤੁਰਪਦੀ\" ਅਤੇ \"ਚਵਪੈਯਾ\" ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੦ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੦. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੮. ਪੁਰ, ਤੀਜਾ ੧੨. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਸਗਣ ਅਤੇ ਗੁਰੁ, ,  ਇਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਦਾ ਅਨੁਪ੍ਰਾਸ ਮਿਲੇ ਤਦ ਉੱਤਮ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਦਿਖਿਯਤ ਸਭ ਪਾਪੀ, ਨਹਿ ਹਰਿਜਾਪੀ.#ਤਦਪਿ ਮਹਾ ਰਿਸ ਠਾਨੈ,#ਹੈਂ ਅਤਿ ਬਿਭਚਾਰੀ, ਪਰਤ੍ਰਿਯ ਭਾਰੀ,#ਦੇਵ ਪਿਤਰ ਨਹਿ ਮਾਨੈ,#ਸੋ ਤਦਪਿ ਮਹਾਂ ਬਰ, ਕਹਿਤ ਧਰਮਧਰ,#ਪਾਪਕਰਮ ਅਧਿਕਾਰੀ,#ਧ੍ਰਿਗ ਧ੍ਰਿਗ ਸਭ ਆਖੈਂ, ਮੁਖ ਨਹਿ ਭਾਖੈਂ,#ਦੇਹਿਂ ਪ੍ਰਿਸਿ ਚਢ ਗਾਰੀ.#(ਕਲਕੀ)#(ਅ) ਛੰਦਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਪਦਮਾਵਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਰੂਪ ਭੀ ਹੈ ਕਿ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੩੨ ਮਾਤ੍ਰਾ, ਪਹਿਲਾ ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੦. ਪੁਰ, ਦੂਜਾ ੮. ਪੁਰ, ਤੀਜਾ ੧੪. ਪੁਰ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ \"ਕਮਲਾਵਤੀ\" ਭੀ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸਭ ਜਗ ਕੋ ਕਰਤਾ, ਜੀਵਨ ਭਰਤਾ,#ਜਿਹਿ ਪੂਜਤ ਮੁਨਿ ਜਨ ਸਾਰੇ,#ਤਿਸ ਤ੍ਯਾਗੀ ਸੇਵਾ, ਪੂਜੈਂ ਦੇਵਾ,#ਸਹੈਂ ਕਸ੍ਹ ਅਤਿਹ ਭਾਰੇ. ×××#੬. ਮਨਸਾਦੇਵੀ। ੭. ਜਯਦੇਵ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ। ੮. ਸੁਰਗ ਦੀ ਇੱਕ ਅਪਸਰਾ। ੯. ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ੍ਹਿਰ ਦੀ ਇੱਕ ਰਾਣੀ."},{"id":42921,"word":"prsin","wordUni":"ਪਰਸਨਿ","definition":"pRs`nqw nwl. rIJky. \"prsin prsu Bey swDU jn, jnu hir Bgvwnu idKIjY.\" (kil AÚ mÚ4) pRs`nqw nwl swDujn Byty, mwno krqwr dw drSn ho igAw.","definitionUni":"ਪ੍ਰਸੱਨਤਾ ਨਾਲ. ਰੀਝਕੇ. \"ਪਰਸਨਿ ਪਰਸੁ ਭਏ ਸਾਧੂ ਜਨ, ਜਨੁ ਹਰਿ ਭਗਵਾਨੁ ਦਿਖੀਜੈ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ੪) ਪ੍ਰਸੱਨਤਾ ਨਾਲ ਸਾਧੁਜਨ ਭੇਟੇ, ਮਾਨੋ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋ ਗਿਆ."},{"id":42923,"word":"prsrwm","wordUni":"ਪਰਸਰਾਮ","definition":"ie`k vYdÎ, jo gurU hirgoibMd swihb dw is`K hoky dInW dw ieælwj krdw Aqy Drm pRcwrk sI[ 2. CIvyN siqgurU dI sYnw dw ie`k mhwn XoDw[ 3. ie`k vYrwgI swDU, jo gurU goibMd isMG swihb dw syvk hoieAw, ies ƒ klgIDr ny XogqqÍ dw aupdyS id`qw[#4. prSurwm. kuhwVwDwrI rwm. purwxW iv`c ies ƒ ivsnu dw Avqwr¹ mMinAw hY. ieh jmdgin bRwhmx Aqy ryxukw dw pMjvW puqR sI, Aqy mwqw dy kuiSk vMS krky kOiSk sI. qRyqw Xug dy AwrMB iv`c ies ny CqRIAW dw nwS kIqw. ies dI kQw mhwBwrq Aqy purwxW qQw rwmwXx iv`c ivsqwr nwl hY.#mhwBwrq iv`c iliKAw hY ik ies ny krx ƒ AsqRivdÎw isKweI Aqy BIsm nwl ies dw Xu`D hoieAw. jdoN kuruvMSIAW dI, sMgRwm ip¤CoN pMcwieq bYTI, qW ieh BI aus iv`c sI. prSurwm rwmcMdR jI qoN pihlW jnimAw hY, pr dovyN iek smyN iv`c mOjUd sn. mhwBwrq iv`c iliKAw hY ik rwmcMdR jI ny prSurwm ƒ mwrky byhoS kr id`qw sI, pr rwmwXx iv`c d`isAw hY ik prSurwm iSv dw aupwsk sI Aqy jd rwmcMdR jI ny imiQlw iv`c sIqw vrx smyN iSv dw DnuK qoV id`qw, qd prSurwm ƒ gu`sw AwieAw Aqy rwm ƒ Awpxw vYsnv DnuK dyky ic`lw cVHwaux leI AwiKAw. sRI rwm ny inrXqn hI kmwn cVHw id`qI, ijs pur prSurwm ny hwr mMnI, pr rwmcMdR jI ny jo ic¤ly iv`c qIr joVilAw sI, aus ƒ insPl krnw nw cwihAw, ies leI prSurwm dI AwkwSgqI aus qIr nwl nwS kr id`qI, XQw- \"nB kI giq qWih hqI sr soN.\" (rwmwv) ieh pRsMg ieauN hY ik jd ipRiQvI CqRIAW qoN ij`qky prSurwm ny bRwhmxW ƒ dy id`qI, qW aus idn qoN dwn kIqI hoeI ipRiQvI pur rwq dw vsxw prSurwm ny C`f id`qw sI. hryk rwqRI AwkwS iv`c invws krdw sI.#prSurwm ny CotI AvsQw iv`c hI jwky iSv dI SwigrdI kIqI. iSv ny ies ƒ SsqR AsqR ivdÎw pUrx rIqI nwl isKweI Aqy ie`k idvÎ prSu (kuhwVw) id`qw. ijs qoN ies dw nwm prSurwm ho igAw. mhwBwrq iv`c iliKAw hY ik ies ny Awpxy ipqw dI AwgÎw Anuswr AwpxI mwqw ryxukw dw isr v`F id`qw sI. prSurwm dw CqRIAW nwl bhuq Xu`D hoieAw Aqy ie`kI vyr ies ny ipRiQvI qoN swry CqRI mwr mukwey Aqy ipRiQvI bRwhmxW ƒ dy id`qI. prSurwm ny CqRIAW ƒ mwrky aunHW dy lhU dy smMq- pMck nwmk pMj vfy qwl Bry. kihMdy hn ik mwlwbwr dyS prSurwm ny hI vswieAw hY. keI kihMdy hn ik ieh dyS vrux ny ies ƒ id`qw sI. keI ilKdy hn ik ies ny smuMdr ƒ ip¤Cy htwky aus dy iknwry keI bsqIAW bxweIAW sn. CqRIAW nwl prSurwm dw vYr hox dw kwrx ieh sI ik hYhXvMS dy rwjw Arjun (kwrqvIrX shsRbwhu) ny prSurwm dy ipqw jmdgin ƒ mwr id`qw sI. \"prSurwm rovY Gir AwieAw.\" (vwr rwm 1. mÚ 1) dyKo, shsRbwhu, jmdgin Aqy ryxukw.","definitionUni":"ਇੱਕ ਵੈਦ੍ਯ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਕੇ ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਇ਼ਲਾਜ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ। ੨. ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ। ੩. ਇੱਕ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਯੋਗਤਤ੍ਵ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।#੪. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ. ਕੁਹਾੜਾਧਾਰੀ ਰਾਮ. ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਅਵਤਾਰ¹ ਮੰਨਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਜਮਦਗਨਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਸੀ. ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤਥਾ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਹੈ.#ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕਰਣ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਭੀਸਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ. ਜਦੋਂ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ, ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਚਾਇਤ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਪਾਸਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਵਰਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਨੁਖ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵੈਸਨਵ ਧਨੁਖ ਦੇਕੇ ਚਿੱਲਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਰਯਤਨ ਹੀ ਕਮਾਨ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਹਾਰ ਮੰਨੀ, ਪਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਚਿੱਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਜੋੜਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਫਲ ਕਰਨਾ ਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੀ ਆਕਾਸ਼ਗਤੀ ਉਸ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਯਥਾ- \"ਨਭ ਕੀ ਗਤਿ ਤਾਂਹਿ ਹਤੀ ਸਰ ਸੋਂ.\" (ਰਾਮਾਵ) ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇਉਂ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤਕੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਪੁਰ ਰਾਤ ਦਾ ਵਸਣਾ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਹਰੇਕ ਰਾਤ੍ਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ.#ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕੀਤੀ. ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੂਰਣ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਸ਼ੁ (ਕੁਹਾੜਾ) ਦਿੱਤਾ. ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਹੋ ਗਿਆ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕੀ ਵੇਰ ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਛਤ੍ਰੀ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸਮੰਤ- ਪੰਚਕ ਨਾਮਕ ਪੰਜ ਵਡੇ ਤਾਲ ਭਰੇ. ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇਸ਼ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਹੀ ਵਸਾਇਆ ਹੈ. ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਰੁਣ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਕਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ. ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਵੈਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੈਹਯਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਰਜੁਨ (ਕਾਰ੍‍ਤਵੀਰ੍‍ਯ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ) ਨੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਮਦਗਨਿ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. \"ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਰੋਵੈ ਘਰਿ ਆਇਆ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੧. ਮਃ ੧) ਦੇਖੋ, ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ, ਜਮਦਗਨਿ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ."},{"id":42924,"word":"prsrwmu","wordUni":"ਪਰਸਰਾਮੁ","definition":"ie`k vYdÎ, jo gurU hirgoibMd swihb dw is`K hoky dInW dw ieælwj krdw Aqy Drm pRcwrk sI[ 2. CIvyN siqgurU dI sYnw dw ie`k mhwn XoDw[ 3. ie`k vYrwgI swDU, jo gurU goibMd isMG swihb dw syvk hoieAw, ies ƒ klgIDr ny XogqqÍ dw aupdyS id`qw[#4. prSurwm. kuhwVwDwrI rwm. purwxW iv`c ies ƒ ivsnu dw Avqwr¹ mMinAw hY. ieh jmdgin bRwhmx Aqy ryxukw dw pMjvW puqR sI, Aqy mwqw dy kuiSk vMS krky kOiSk sI. qRyqw Xug dy AwrMB iv`c ies ny CqRIAW dw nwS kIqw. ies dI kQw mhwBwrq Aqy purwxW qQw rwmwXx iv`c ivsqwr nwl hY.#mhwBwrq iv`c iliKAw hY ik ies ny krx ƒ AsqRivdÎw isKweI Aqy BIsm nwl ies dw Xu`D hoieAw. jdoN kuruvMSIAW dI, sMgRwm ip¤CoN pMcwieq bYTI, qW ieh BI aus iv`c sI. prSurwm rwmcMdR jI qoN pihlW jnimAw hY, pr dovyN iek smyN iv`c mOjUd sn. mhwBwrq iv`c iliKAw hY ik rwmcMdR jI ny prSurwm ƒ mwrky byhoS kr id`qw sI, pr rwmwXx iv`c d`isAw hY ik prSurwm iSv dw aupwsk sI Aqy jd rwmcMdR jI ny imiQlw iv`c sIqw vrx smyN iSv dw DnuK qoV id`qw, qd prSurwm ƒ gu`sw AwieAw Aqy rwm ƒ Awpxw vYsnv DnuK dyky ic`lw cVHwaux leI AwiKAw. sRI rwm ny inrXqn hI kmwn cVHw id`qI, ijs pur prSurwm ny hwr mMnI, pr rwmcMdR jI ny jo ic¤ly iv`c qIr joVilAw sI, aus ƒ insPl krnw nw cwihAw, ies leI prSurwm dI AwkwSgqI aus qIr nwl nwS kr id`qI, XQw- \"nB kI giq qWih hqI sr soN.\" (rwmwv) ieh pRsMg ieauN hY ik jd ipRiQvI CqRIAW qoN ij`qky prSurwm ny bRwhmxW ƒ dy id`qI, qW aus idn qoN dwn kIqI hoeI ipRiQvI pur rwq dw vsxw prSurwm ny C`f id`qw sI. hryk rwqRI AwkwS iv`c invws krdw sI.#prSurwm ny CotI AvsQw iv`c hI jwky iSv dI SwigrdI kIqI. iSv ny ies ƒ SsqR AsqR ivdÎw pUrx rIqI nwl isKweI Aqy ie`k idvÎ prSu (kuhwVw) id`qw. ijs qoN ies dw nwm prSurwm ho igAw. mhwBwrq iv`c iliKAw hY ik ies ny Awpxy ipqw dI AwgÎw Anuswr AwpxI mwqw ryxukw dw isr v`F id`qw sI. prSurwm dw CqRIAW nwl bhuq Xu`D hoieAw Aqy ie`kI vyr ies ny ipRiQvI qoN swry CqRI mwr mukwey Aqy ipRiQvI bRwhmxW ƒ dy id`qI. prSurwm ny CqRIAW ƒ mwrky aunHW dy lhU dy smMq- pMck nwmk pMj vfy qwl Bry. kihMdy hn ik mwlwbwr dyS prSurwm ny hI vswieAw hY. keI kihMdy hn ik ieh dyS vrux ny ies ƒ id`qw sI. keI ilKdy hn ik ies ny smuMdr ƒ ip¤Cy htwky aus dy iknwry keI bsqIAW bxweIAW sn. CqRIAW nwl prSurwm dw vYr hox dw kwrx ieh sI ik hYhXvMS dy rwjw Arjun (kwrqvIrX shsRbwhu) ny prSurwm dy ipqw jmdgin ƒ mwr id`qw sI. \"prSurwm rovY Gir AwieAw.\" (vwr rwm 1. mÚ 1) dyKo, shsRbwhu, jmdgin Aqy ryxukw.","definitionUni":"ਇੱਕ ਵੈਦ੍ਯ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਕੇ ਦੀਨਾਂ ਦਾ ਇ਼ਲਾਜ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸੀ। ੨. ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ। ੩. ਇੱਕ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਯੋਗਤਤ੍ਵ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ।#੪. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ. ਕੁਹਾੜਾਧਾਰੀ ਰਾਮ. ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਅਵਤਾਰ¹ ਮੰਨਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਜਮਦਗਨਿ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ, ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦੇ ਕੁਸ਼ਿਕ ਵੰਸ਼ ਕਰਕੇ ਕੌਸ਼ਿਕ ਸੀ. ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁਗ ਦੇ ਆਰੰਭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੇ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਦੀ ਕਥਾ ਮਹਾਭਾਰਤ ਅਤੇ ਪੁਰਾਣਾਂ ਤਥਾ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਵਿਸਤਾਰ ਨਾਲ ਹੈ.#ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਕਰਣ ਨੂੰ ਅਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਭੀਸਮ ਨਾਲ ਇਸ ਦਾ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ. ਜਦੋਂ ਕੁਰੁਵੰਸ਼ੀਆਂ ਦੀ, ਸੰਗ੍ਰਾਮ ਪਿੱਛੋਂ ਪੰਚਾਇਤ ਬੈਠੀ, ਤਾਂ ਇਹ ਭੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੀ. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜਨਮਿਆ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਇਕ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਸਨ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ, ਪਰ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਉਪਾਸਕ ਸੀ ਅਤੇ ਜਦ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਮਿਥਿਲਾ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ ਵਰਣ ਸਮੇਂ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਧਨੁਖ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ, ਤਦ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਆਇਆ ਅਤੇ ਰਾਮ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਵੈਸਨਵ ਧਨੁਖ ਦੇਕੇ ਚਿੱਲਾ ਚੜ੍ਹਾਉਣ ਲਈ ਆਖਿਆ. ਸ੍ਰੀ ਰਾਮ ਨੇ ਨਿਰਯਤਨ ਹੀ ਕਮਾਨ ਚੜ੍ਹਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਹਾਰ ਮੰਨੀ, ਪਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ਜੋ ਚਿੱਲੇ ਵਿੱਚ ਤੀਰ ਜੋੜਲਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਨਿਸਫਲ ਕਰਨਾ ਨਾ ਚਾਹਿਆ, ਇਸ ਲਈ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੀ ਆਕਾਸ਼ਗਤੀ ਉਸ ਤੀਰ ਨਾਲ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਯਥਾ- \"ਨਭ ਕੀ ਗਤਿ ਤਾਂਹਿ ਹਤੀ ਸਰ ਸੋਂ.\" (ਰਾਮਾਵ) ਇਹ ਪ੍ਰਸੰਗ ਇਉਂ ਹੈ ਕਿ ਜਦ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਤੋਂ ਜਿੱਤਕੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਦਾਨ ਕੀਤੀ ਹੋਈ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਪੁਰ ਰਾਤ ਦਾ ਵਸਣਾ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਹਰੇਕ ਰਾਤ੍ਰੀ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਸੀ.#ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਛੋਟੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੀ ਸ਼ਾਗਿਰਦੀ ਕੀਤੀ. ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੂਰਣ ਰੀਤੀ ਨਾਲ ਸਿਖਾਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਿਵ੍ਯ ਪਰਸ਼ੁ (ਕੁਹਾੜਾ) ਦਿੱਤਾ. ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਹੋ ਗਿਆ. ਮਹਾਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਅਨੁਸਾਰ ਆਪਣੀ ਮਾਤਾ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਇੱਕੀ ਵੇਰ ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਛਤ੍ਰੀ ਮਾਰ ਮੁਕਾਏ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਦਿੱਤੀ. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਲਹੂ ਦੇ ਸਮੰਤ- ਪੰਚਕ ਨਾਮਕ ਪੰਜ ਵਡੇ ਤਾਲ ਭਰੇ. ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਮਾਲਾਬਾਰ ਦੇਸ਼ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਹੀ ਵਸਾਇਆ ਹੈ. ਕਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਵਰੁਣ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਕਈ ਲਿਖਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਹਟਾਕੇ ਉਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਬਣਾਈਆਂ ਸਨ. ਛਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦਾ ਵੈਰ ਹੋਣ ਦਾ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਹੈਹਯਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਾਜਾ ਅਰਜੁਨ (ਕਾਰ੍‍ਤਵੀਰ੍‍ਯ ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ) ਨੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੇ ਪਿਤਾ ਜਮਦਗਨਿ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. \"ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਰੋਵੈ ਘਰਿ ਆਇਆ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੧. ਮਃ ੧) ਦੇਖੋ, ਸਹਸ੍ਰਬਾਹੁ, ਜਮਦਗਨਿ ਅਤੇ ਰੇਣੁਕਾ."},{"id":42927,"word":"prswd","wordUni":"ਪਰਸਾਦ","definition":"dyKo, pRswd 1. \"guru prswdu kry nwmu dyvY.\" (mwJ AÚ mÚ 4) \"guru pUrw pUrw prswd.\" (BYr mÚ 5) 2. dyKo, pRswd 2. \" iehu prswd gurU qy jwxY.\" (vwr mlw mÚ 1) 3. dyKo, pRswd 3.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੧. \"ਗੁਰੁ ਪਰਸਾਦੁ ਕਰੇ ਨਾਮੁ ਦੇਵੈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੪) \"ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਪਰਸਾਦ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੨. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੨. \" ਇਹੁ ਪਰਸਾਦ ਗੁਰੂ ਤੇ ਜਾਣੈ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧) ੩. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੩."},{"id":42928,"word":"prswdu","wordUni":"ਪਰਸਾਦੁ","definition":"dyKo, pRswd 1. \"guru prswdu kry nwmu dyvY.\" (mwJ AÚ mÚ 4) \"guru pUrw pUrw prswd.\" (BYr mÚ 5) 2. dyKo, pRswd 2. \" iehu prswd gurU qy jwxY.\" (vwr mlw mÚ 1) 3. dyKo, pRswd 3.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੧. \"ਗੁਰੁ ਪਰਸਾਦੁ ਕਰੇ ਨਾਮੁ ਦੇਵੈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੪) \"ਗੁਰੁ ਪੂਰਾ ਪੂਰਾ ਪਰਸਾਦ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ੨. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੨. \" ਇਹੁ ਪਰਸਾਦ ਗੁਰੂ ਤੇ ਜਾਣੈ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧) ੩. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੩."},{"id":42929,"word":"prswdn","wordUni":"ਪਰਸਾਦਨ","definition":"sM. pRswdn. sMgÎw- pRsMn krnw[ 2. AMn. Bojn. \"fMfauq prswdn Bogw.\" (gau AÚ mÚ5) 3. iv- pRsMn krn vwlw.","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਸਾਦਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨਾ। ੨. ਅੰਨ. ਭੋਜਨ. \"ਡੰਡਉਤ ਪਰਸਾਦਨ ਭੋਗਾ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ੫) ੩. ਵਿ- ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ."},{"id":42930,"word":"prswdw","wordUni":"ਪਰਸਾਦਾ","definition":"^w sMgÎw- rotI[ 2. dyKo, pRswd 3.","definitionUni":"ਖ਼ਾ ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੋਟੀ। ੨. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੩."},{"id":42931,"word":"prswid","wordUni":"ਪਰਸਾਦਿ","definition":"pRswd (ikRpw) dÍwrw. imhrbwnI sy. \"prswid nwnk gurU AMgd.\" (sdu) \"gur prswid AMimRqrs cIinAw.\" (swr mÚ 4) 2. dyKo, pRswid.","definitionUni":"ਪ੍ਰਸਾਦ (ਕ੍ਰਿਪਾ) ਦ੍ਵਾਰਾ. ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਸੇ. \"ਪਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ.\" (ਸਦੁ) \"ਗੁਰ ਪਰਸਾਦਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤਰਸ ਚੀਨਿਆ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ੨. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦਿ."},{"id":42932,"word":"prswdI","wordUni":"ਪਰਸਾਦੀ","definition":"sMgÎw- rotI[ 2. dyvqw dw Bog. pRswd[ 3. sM. प्रसादिन pRswdI. iv- pRswdI. iv- ikRpwlu. imhrbwn. \"shjy scu imilAw prswdI.\" (gau AÚ mÚ 3) 4. pRswd (ikRpw) qoN imhrbwnI sy. \"gurprswdI qUM pwvixAw.\" (mwJ AÚ mÚ 4) 5. dyKo, pRswdI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੋਟੀ। ੨. ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਭੋਗ. ਪ੍ਰਸਾਦ। ੩. ਸੰ. प्रसादिन ਪ੍ਰਸਾਦੀ. ਵਿ- ਪ੍ਰਸਾਦੀ. ਵਿ- ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ. ਮਿਹਰਬਾਨ. \"ਸਹਜੇ ਸਚੁ ਮਿਲਿਆ ਪਰਸਾਦੀ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੩) ੪. ਪ੍ਰਸਾਦ (ਕ੍ਰਿਪਾ) ਤੋਂ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਸੇ. \"ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਤੂੰ ਪਾਵਣਿਆ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੪) ੫. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦੀ."},{"id":42933,"word":"prswdu","wordUni":"ਪਰਸਾਦੁ","definition":"dyKo prswd Aqy pRswd.","definitionUni":"ਦੇਖੋ ਪਰਸਾਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸਾਦ."},{"id":42934,"word":"prswdy","wordUni":"ਪਰਸਾਦੇ","definition":"prswdw dw bhuvcn[ 2. pRswd dÍwrw. ikRpw nwl. \"suK pwieAw sMqn kY prswdY.\" (sor mÚ 5)","definitionUni":"ਪਰਸਾਦਾ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ। ੨. ਪ੍ਰਸਾਦ ਦ੍ਵਾਰਾ. ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ. \"ਸੁਖ ਪਾਇਆ ਸੰਤਨ ਕੈ ਪਰਸਾਦੈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫)"},{"id":42966,"word":"prhrIAw","wordUni":"ਪਰਹਰੀਆ","definition":"iv- pirhrx krIAw. prDn curwaux vwlw[ 2. sMgÎw- prweI vsqu dy curwaux dI ikRXw. corI. fkYqI. \"kwm kRoD inMdw prhrIAw kwFy swDU kY sMig mwir.\" (swr mÚ 5) 3. iv- pRhwr (vwr) krn vwlw. mwrn vwlw.","definitionUni":"ਵਿ- ਪਰਿਹਰਣ ਕਰੀਆ. ਪਰਧਨ ਚੁਰਾਉਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਰਾਈ ਵਸਤੁ ਦੇ ਚੁਰਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਚੋਰੀ. ਡਕੈਤੀ. \"ਕਾਮ ਕ੍ਰੋਧ ਨਿੰਦਾ ਪਰਹਰੀਆ ਕਾਢੇ ਸਾਧੂ ਕੈ ਸੰਗਿ ਮਾਰਿ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੩. ਵਿ- ਪ੍ਰਹਾਰ (ਵਾਰ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਮਾਰਨ ਵਾਲਾ."},{"id":43068,"word":"prxwie","wordUni":"ਪਰਣਾਇ","definition":"pirxX (ivAwh) ky. SwdI krky \"ijMdu vhutI mrxu vr, lY jwsI prxwie.\" (s. PrId) dyKo pirxX.","definitionUni":"ਪਰਿਣਯ (ਵਿਆਹ) ਕੇ. ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਕੇ \"ਜਿੰਦੁ ਵਹੁਟੀ ਮਰਣੁ ਵਰ, ਲੈ ਜਾਸੀ ਪਰਣਾਇ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ਦੇਖੋ ਪਰਿਣਯ."},{"id":43069,"word":"prxwiexu","wordUni":"ਪਰਣਾਇਣੁ","definition":"isMDI, pirxX (ivAwh) dw hoxw. SwdI krnI.","definitionUni":"ਸਿੰਧੀ, ਪਰਿਣਯ (ਵਿਆਹ) ਦਾ ਹੋਣਾ. ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੀ."},{"id":43071,"word":"prxY","wordUni":"ਪਰਣੈ","definition":"Bwr bl. \"AKIN prxY jy iPrW dyKW sB Awkwru.\" (vwr swr mÚ1) 2. sM. pirxX. sMgÎw- ivAwh. SwdI. \"mrxY prxY mMnIAY.\" (Bwgu) 3. sM. pRxX. ivSÍws Brosw. \"Awpu Cif sdw rhY prxY.\" (AnMdu)","definitionUni":"ਭਾਰ ਬਲ. \"ਅਖੀਂ ਪਰਣੈ ਜੇ ਫਿਰਾਂ ਦੇਖਾਂ ਸਭ ਆਕਾਰੁ.\" (ਵਾਰ ਸਾਰ ਮਃ੧) ੨. ਸੰ. ਪਰਿਣਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ. \"ਮਰਣੈ ਪਰਣੈ ਮੰਨੀਐ.\" (ਭਾਗੁ) ੩. ਸੰ. ਪ੍ਰਣਯ. ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ ਭਰੋਸਾ. \"ਆਪੁ ਛਡਿ ਸਦਾ ਰਹੈ ਪਰਣੈ.\" (ਅਨੰਦੁ)"},{"id":43133,"word":"prDwn","wordUni":"ਪਰਧਾਨ","definition":"iv- pRDwn. sB qoN au`cw. SRys†. muKIAw. dyKo, XU- pRqwn. \"ijin min visAw pwrbRhm sy pUry prDwn.\" (sRI mÚ 5) 2. PUlvMS dy rqn bwbw Awlw isMG jI dI supuqRI, jo it`kw srdUl isMG qoN CotI sI. rmdws JMfy dy srdwr Swm isMG nwl ies dI SwdI hoeI. ieh vfI Drmwqmw Aqy ivdÍwn sI. ies ny brnwly sMq gWDw isMG jI dy fyry ƒ jwgIr lwky ieh ie`Cw pRgt kIqI sI ik gurmq dy sMqW ƒ kwSI jwx dI Kycl nw krnI pvy, ie¤Qy hI sB ivdÎw pRwpq krky pMQ Aqy dyS dw ih`q krn. bIbI jI dI lweI jwgIr hux brwbr jwrI hY, pr ivdÎw dI tkswl bxwaux v`l iksy mhMq Aqy mhwrwjy ny iDAwn nhIN id`qw.","definitionUni":"ਵਿ- ਪ੍ਰਧਾਨ. ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚਾ. ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਟ. ਮੁਖੀਆ. ਦੇਖੋ, ਯੂ- ਪ੍ਰਤਾਨ. \"ਜਿਨਿ ਮਨਿ ਵਸਿਆ ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਸੇ ਪੂਰੇ ਪਰਧਾਨ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੨. ਫੂਲਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਟਿੱਕਾ ਸਰਦੂਲ ਸਿੰਘ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਸੀ. ਰਮਦਾਸ ਝੰਡੇ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ. ਇਹ ਵਡੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਅਤੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਬਰਨਾਲੇ ਸੰਤ ਗਾਂਧਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਡੇਰੇ ਨੂੰ ਜਾਗੀਰ ਲਾਕੇ ਇਹ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਗੁਰਮਤ ਦੇ ਸੰਤਾਂ ਨੂੰ ਕਾਸ਼ੀ ਜਾਣ ਦੀ ਖੇਚਲ ਨਾ ਕਰਨੀ ਪਵੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਭ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪੰਥ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਹਿੱਤ ਕਰਨ. ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਲਾਈ ਜਾਗੀਰ ਹੁਣ ਬਰਾਬਰ ਜਾਰੀ ਹੈ, ਪਰ ਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀ ਟਕਸਾਲ ਬਣਾਉਣ ਵੱਲ ਕਿਸੇ ਮਹੰਤ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜੇ ਨੇ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ."},{"id":43160,"word":"prPVu","wordUni":"ਪਰਫੜੁ","definition":"sM. pRPu`l. iv- iKiVAw hoieAw. ivkwS hoieAw. pRPu`ilq[ 2. AwnMd sihq. pRsMn \"prPVu icq smwil soie.\" (bsM mÚ 1) \"ijau auidAwn kusm pr Puilq.\" (gau kbIr) \"swD kY sMig sdw prPulY.\" (suKmnI) \"sMq sMgy mnu prPVY.\" (mlw pVqwl mÚ 5) \"prPUlqw rhY.\" (bsM mÚ 5) \"Awqmjoiq BeI prPUilq.\" (swr mÚ 4) 3. pRiqPl. krm dw bdlw. \"swd kIqy duK prPuVy.\" (mwrU mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਫੁੱਲ. ਵਿ- ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ. ਵਿਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ। ੨. ਆਨੰਦ ਸਹਿਤ. ਪ੍ਰਸੰਨ \"ਪਰਫੜੁ ਚਿਤ ਸਮਾਲਿ ਸੋਇ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) \"ਜਿਉ ਉਦਿਆਨ ਕੁਸਮ ਪਰ ਫੁਲਿਤ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਪਰਫੁਲੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸੰਤ ਸੰਗੇ ਮਨੁ ਪਰਫੜੈ.\" (ਮਲਾ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫) \"ਪਰਫੂਲਤਾ ਰਹੈ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਆਤਮਜੋਤਿ ਭਈ ਪਰਫੂਲਿਤ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ੩. ਪ੍ਰਤਿਫਲ. ਕਰਮ ਦਾ ਬਦਲਾ. \"ਸਾਦ ਕੀਤੇ ਦੁਖ ਪਰਫੁੜੇ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)"},{"id":43161,"word":"prPuilq","wordUni":"ਪਰਫੁਲਿਤ","definition":"sM. pRPu`l. iv- iKiVAw hoieAw. ivkwS hoieAw. pRPu`ilq[ 2. AwnMd sihq. pRsMn \"prPVu icq smwil soie.\" (bsM mÚ 1) \"ijau auidAwn kusm pr Puilq.\" (gau kbIr) \"swD kY sMig sdw prPulY.\" (suKmnI) \"sMq sMgy mnu prPVY.\" (mlw pVqwl mÚ 5) \"prPUlqw rhY.\" (bsM mÚ 5) \"Awqmjoiq BeI prPUilq.\" (swr mÚ 4) 3. pRiqPl. krm dw bdlw. \"swd kIqy duK prPuVy.\" (mwrU mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਫੁੱਲ. ਵਿ- ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ. ਵਿਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ। ੨. ਆਨੰਦ ਸਹਿਤ. ਪ੍ਰਸੰਨ \"ਪਰਫੜੁ ਚਿਤ ਸਮਾਲਿ ਸੋਇ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) \"ਜਿਉ ਉਦਿਆਨ ਕੁਸਮ ਪਰ ਫੁਲਿਤ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਪਰਫੁਲੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸੰਤ ਸੰਗੇ ਮਨੁ ਪਰਫੜੈ.\" (ਮਲਾ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫) \"ਪਰਫੂਲਤਾ ਰਹੈ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਆਤਮਜੋਤਿ ਭਈ ਪਰਫੂਲਿਤ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ੩. ਪ੍ਰਤਿਫਲ. ਕਰਮ ਦਾ ਬਦਲਾ. \"ਸਾਦ ਕੀਤੇ ਦੁਖ ਪਰਫੁੜੇ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)"},{"id":43162,"word":"prPuVw","wordUni":"ਪਰਫੁੜਾ","definition":"sM. pRPu`l. iv- iKiVAw hoieAw. ivkwS hoieAw. pRPu`ilq[ 2. AwnMd sihq. pRsMn \"prPVu icq smwil soie.\" (bsM mÚ 1) \"ijau auidAwn kusm pr Puilq.\" (gau kbIr) \"swD kY sMig sdw prPulY.\" (suKmnI) \"sMq sMgy mnu prPVY.\" (mlw pVqwl mÚ 5) \"prPUlqw rhY.\" (bsM mÚ 5) \"Awqmjoiq BeI prPUilq.\" (swr mÚ 4) 3. pRiqPl. krm dw bdlw. \"swd kIqy duK prPuVy.\" (mwrU mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਫੁੱਲ. ਵਿ- ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ. ਵਿਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ। ੨. ਆਨੰਦ ਸਹਿਤ. ਪ੍ਰਸੰਨ \"ਪਰਫੜੁ ਚਿਤ ਸਮਾਲਿ ਸੋਇ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) \"ਜਿਉ ਉਦਿਆਨ ਕੁਸਮ ਪਰ ਫੁਲਿਤ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਪਰਫੁਲੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸੰਤ ਸੰਗੇ ਮਨੁ ਪਰਫੜੈ.\" (ਮਲਾ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫) \"ਪਰਫੂਲਤਾ ਰਹੈ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਆਤਮਜੋਤਿ ਭਈ ਪਰਫੂਲਿਤ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ੩. ਪ੍ਰਤਿਫਲ. ਕਰਮ ਦਾ ਬਦਲਾ. \"ਸਾਦ ਕੀਤੇ ਦੁਖ ਪਰਫੁੜੇ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)"},{"id":43163,"word":"prPUlqw","wordUni":"ਪਰਫੂਲਤਾ","definition":"sM. pRPu`l. iv- iKiVAw hoieAw. ivkwS hoieAw. pRPu`ilq[ 2. AwnMd sihq. pRsMn \"prPVu icq smwil soie.\" (bsM mÚ 1) \"ijau auidAwn kusm pr Puilq.\" (gau kbIr) \"swD kY sMig sdw prPulY.\" (suKmnI) \"sMq sMgy mnu prPVY.\" (mlw pVqwl mÚ 5) \"prPUlqw rhY.\" (bsM mÚ 5) \"Awqmjoiq BeI prPUilq.\" (swr mÚ 4) 3. pRiqPl. krm dw bdlw. \"swd kIqy duK prPuVy.\" (mwrU mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਫੁੱਲ. ਵਿ- ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ. ਵਿਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ। ੨. ਆਨੰਦ ਸਹਿਤ. ਪ੍ਰਸੰਨ \"ਪਰਫੜੁ ਚਿਤ ਸਮਾਲਿ ਸੋਇ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) \"ਜਿਉ ਉਦਿਆਨ ਕੁਸਮ ਪਰ ਫੁਲਿਤ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਪਰਫੁਲੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸੰਤ ਸੰਗੇ ਮਨੁ ਪਰਫੜੈ.\" (ਮਲਾ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫) \"ਪਰਫੂਲਤਾ ਰਹੈ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਆਤਮਜੋਤਿ ਭਈ ਪਰਫੂਲਿਤ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ੩. ਪ੍ਰਤਿਫਲ. ਕਰਮ ਦਾ ਬਦਲਾ. \"ਸਾਦ ਕੀਤੇ ਦੁਖ ਪਰਫੁੜੇ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)"},{"id":43164,"word":"prPUilq","wordUni":"ਪਰਫੂਲਿਤ","definition":"sM. pRPu`l. iv- iKiVAw hoieAw. ivkwS hoieAw. pRPu`ilq[ 2. AwnMd sihq. pRsMn \"prPVu icq smwil soie.\" (bsM mÚ 1) \"ijau auidAwn kusm pr Puilq.\" (gau kbIr) \"swD kY sMig sdw prPulY.\" (suKmnI) \"sMq sMgy mnu prPVY.\" (mlw pVqwl mÚ 5) \"prPUlqw rhY.\" (bsM mÚ 5) \"Awqmjoiq BeI prPUilq.\" (swr mÚ 4) 3. pRiqPl. krm dw bdlw. \"swd kIqy duK prPuVy.\" (mwrU mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਪ੍ਰਫੁੱਲ. ਵਿ- ਖਿੜਿਆ ਹੋਇਆ. ਵਿਕਾਸ਼ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ। ੨. ਆਨੰਦ ਸਹਿਤ. ਪ੍ਰਸੰਨ \"ਪਰਫੜੁ ਚਿਤ ਸਮਾਲਿ ਸੋਇ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) \"ਜਿਉ ਉਦਿਆਨ ਕੁਸਮ ਪਰ ਫੁਲਿਤ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਸਦਾ ਪਰਫੁਲੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਸੰਤ ਸੰਗੇ ਮਨੁ ਪਰਫੜੈ.\" (ਮਲਾ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫) \"ਪਰਫੂਲਤਾ ਰਹੈ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਆਤਮਜੋਤਿ ਭਈ ਪਰਫੂਲਿਤ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ੩. ਪ੍ਰਤਿਫਲ. ਕਰਮ ਦਾ ਬਦਲਾ. \"ਸਾਦ ਕੀਤੇ ਦੁਖ ਪਰਫੁੜੇ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧)"},{"id":43203,"word":"prmDwm","wordUni":"ਪਰਮਧਾਮ","definition":"sMgÎw- vYkuMT[ 2. AivnwSI pd. s`cKMf[ 3. hirmMidr. AimRqsr dy mDÎ gurDwm[ 4. swDusMg.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵੈਕੁੰਠ। ੨. ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਪਦ. ਸੱਚਖੰਡ। ੩. ਹਰਿਮੰਦਿਰ. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਮਧ੍ਯ ਗੁਰਧਾਮ। ੪. ਸਾਧੁਸੰਗ."},{"id":43229,"word":"prmwnMd","wordUni":"ਪਰਮਾਨੰਦ","definition":"sMgÎw- prm- AwnMd. mhwn AwnMd. bRhmwnMd. AwqmwnMd. krqwr dy AnuBv dw mhwn suK[ 2. AwnMd sÍrUp bRhm. vwhgurU. \"jo n sunih js prmwnMdw.\" (gau mÚ 5) prmwnMd dw js nhIN suxdy[ 3. bwrsI (ijlw Solwpur) dw vsnIk ie`k Bgq, jo mhw qÎwgI Aqy pRymI sI. ieh Awpxy bhuq pdW iv`c Cwp \"swrMg\" ilKdw hY, pr gurU gRMQswihb ivc prmwnMd nwm hY, ijvyN- \"prmwnMd swDsMgiq imil.\" (swr) prmwnMd dy jnm dw swl Aqy jIvnivR`qWq ivSys mwlUm nhIN hY[ 4. sulqwnpur invwsI jYrwm dw ipqw, bIbI nwnkI jI dw shurw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਰਮ- ਆਨੰਦ. ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ. ਬ੍ਰਹਮਾਨੰਦ. ਆਤਮਾਨੰਦ. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਅਨੁਭਵ ਦਾ ਮਹਾਨ ਸੁਖ। ੨. ਆਨੰਦ ਸ੍ਵਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮ. ਵਾਹਗੁਰੂ. \"ਜੋ ਨ ਸੁਨਹਿ ਜਸ ਪਰਮਾਨੰਦਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ਪਰਮਾਨੰਦ ਦਾ ਜਸ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦੇ। ੩. ਬਾਰਸੀ (ਜਿਲਾ ਸ਼ੋਲਾਪੁਰ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਇੱਕ ਭਗਤ, ਜੋ ਮਹਾ ਤ੍ਯਾਗੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸੀ. ਇਹ ਆਪਣੇ ਬਹੁਤ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਛਾਪ \"ਸਾਰੰਗ\" ਲਿਖਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿਚ ਪਰਮਾਨੰਦ ਨਾਮ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ- \"ਪਰਮਾਨੰਦ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਮਿਲਿ.\" (ਸਾਰ) ਪਰਮਾਨੰਦ ਦੇ ਜਨਮ ਦਾ ਸਾਲ ਅਤੇ ਜੀਵਨਵ੍ਰਿੱਤਾਂਤ ਵਿਸ਼ੇਸ ਮਾਲੂਮ ਨਹੀਂ ਹੈ। ੪. ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਜੈਰਾਮ ਦਾ ਪਿਤਾ, ਬੀਬੀ ਨਾਨਕੀ ਜੀ ਦਾ ਸਹੁਰਾ."},{"id":43262,"word":"prXwXoikœ","wordUni":"ਪਰਯਾਯੋਕ੍ਤਿ","definition":"ie¤ko ArQ r`Kx vwly pdW iv`c kQn. \"prXwXoikœ\" AlMkwr hY.#prXwXoikœ hY ibD doie[#rcnw soN jihN bcn ju hoie[#duqIE Cl kr swDY kwj[#XO l`Cn BwKYN kivrwj.#(grbgMjnI)#audwhrx-#hy AjIqisMG! sqRü qy moko kro AjIq.#(A) bhwny nwl tyFw vwk kihxw, ijs qoN Awpxw mnorQ is`D hovy. ieh prXwXoikœ dw dUjw rUp hY.#audwhrx-#pihr EFnI Gr rho suK soN kr inrvwh,#KVg pwg muih dIijXy jwauN jMg ky mWh.#ieh kwier pqI ƒ jMg iv`c Byjx leI iesqRI dw kQn hY.","definitionUni":"ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਨ. \"ਪਰਯਾਯੋਕ੍ਤਿ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਪਰਯਾਯੋਕ੍ਤਿ ਹੈ ਬਿਧ ਦੋਇ।#ਰਚਨਾ ਸੋਂ ਜਹਿਂ ਬਚਨ ਜੁ ਹੋਇ।#ਦੁਤੀਓ ਛਲ ਕਰ ਸਾਧੈ ਕਾਜ।#ਯੌ ਲੱਛਨ ਭਾਖੈਂ ਕਵਿਰਾਜ.#(ਗਰਬਗੰਜਨੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਹੇ ਅਜੀਤਸਿੰਘ! ਸਤ੍ਰੁ ਤੇ ਮੋਕੋ ਕਰੋ ਅਜੀਤ.#(ਅ) ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਟੇਢਾ ਵਾਕ ਕਹਿਣਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ. ਇਹ ਪਰਯਾਯੋਕ੍ਤਿ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਪਹਿਰ ਓਢਨੀ ਘਰ ਰਹੋ ਸੁਖ ਸੋਂ ਕਰ ਨਿਰਵਾਹ,#ਖੜਗ ਪਾਗ ਮੁਹਿ ਦੀਜਿਯੇ ਜਾਉਂ ਜੰਗ ਕੇ ਮਾਂਹ.#ਇਹ ਕਾਇਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ."},{"id":43263,"word":"prXwXokiq","wordUni":"ਪਰਯਾਯੋਕਤਿ","definition":"ie¤ko ArQ r`Kx vwly pdW iv`c kQn. \"prXwXoikœ\" AlMkwr hY.#prXwXoikœ hY ibD doie[#rcnw soN jihN bcn ju hoie[#duqIE Cl kr swDY kwj[#XO l`Cn BwKYN kivrwj.#(grbgMjnI)#audwhrx-#hy AjIqisMG! sqRü qy moko kro AjIq.#(A) bhwny nwl tyFw vwk kihxw, ijs qoN Awpxw mnorQ is`D hovy. ieh prXwXoikœ dw dUjw rUp hY.#audwhrx-#pihr EFnI Gr rho suK soN kr inrvwh,#KVg pwg muih dIijXy jwauN jMg ky mWh.#ieh kwier pqI ƒ jMg iv`c Byjx leI iesqRI dw kQn hY.","definitionUni":"ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਨ. \"ਪਰਯਾਯੋਕ੍ਤਿ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਪਰਯਾਯੋਕ੍ਤਿ ਹੈ ਬਿਧ ਦੋਇ।#ਰਚਨਾ ਸੋਂ ਜਹਿਂ ਬਚਨ ਜੁ ਹੋਇ।#ਦੁਤੀਓ ਛਲ ਕਰ ਸਾਧੈ ਕਾਜ।#ਯੌ ਲੱਛਨ ਭਾਖੈਂ ਕਵਿਰਾਜ.#(ਗਰਬਗੰਜਨੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਹੇ ਅਜੀਤਸਿੰਘ! ਸਤ੍ਰੁ ਤੇ ਮੋਕੋ ਕਰੋ ਅਜੀਤ.#(ਅ) ਬਹਾਨੇ ਨਾਲ ਟੇਢਾ ਵਾਕ ਕਹਿਣਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਮਨੋਰਥ ਸਿੱਧ ਹੋਵੇ. ਇਹ ਪਰਯਾਯੋਕ੍ਤਿ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਪਹਿਰ ਓਢਨੀ ਘਰ ਰਹੋ ਸੁਖ ਸੋਂ ਕਰ ਨਿਰਵਾਹ,#ਖੜਗ ਪਾਗ ਮੁਹਿ ਦੀਜਿਯੇ ਜਾਉਂ ਜੰਗ ਕੇ ਮਾਂਹ.#ਇਹ ਕਾਇਰ ਪਤੀ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੇਜਣ ਲਈ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ."},{"id":43274,"word":"prly","wordUni":"ਪਰਲੇ","definition":"prlw dw bhuvcn[ 2. pRlX. iqroBwv. lIn hox dI dSw. \"ivic dyhI doK AswD pMc DwqU, hir kIey iKin prly.\" (nt mÚ 4) iKn iv`c nwS kr id¤qy.","definitionUni":"ਪਰਲਾ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ। ੨. ਪ੍ਰਲਯ. ਤਿਰੋਭਾਵ. ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਦਸ਼ਾ. \"ਵਿਚਿ ਦੇਹੀ ਦੋਖ ਅਸਾਧ ਪੰਚ ਧਾਤੂ, ਹਰਿ ਕੀਏ ਖਿਨਿ ਪਰਲੇ.\" (ਨਟ ਮਃ ੪) ਖਿਨ ਵਿੱਚ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤੇ."},{"id":43277,"word":"prlok","wordUni":"ਪਰਲੋਕ","definition":"sMgÎw- prwey lok, jo Awpxy nhIN[ 2. sM. dUsrw lok. auh AsQwn, jo SrIr C`fx ip¤CoN pRwpq hox vwlw hY. sÍrg vYkuMT bihSœ Awid. \"ijih prlok jwie ApkIriq soeI AibidAw swDI.\" (swr prmwnMd) \"log gXo prlog gvwXo.\" (svYXy 33) 3. iv- jo sB lokW qoN pry hY, pwrbRhm. \"kYsy BytY prlok so?\" (Akwl)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਰਾਏ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ। ੨. ਸੰ. ਦੂਸਰਾ ਲੋਕ. ਉਹ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਸ਼ਰੀਰ ਛੱਡਣ ਪਿੱਛੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ. ਸ੍ਵਰਗ ਵੈਕੁੰਠ ਬਹਿਸ਼੍ਤ ਆਦਿ. \"ਜਿਹਿ ਪਰਲੋਕ ਜਾਇ ਅਪਕੀਰਤਿ ਸੋਈ ਅਬਿਦਿਆ ਸਾਧੀ.\" (ਸਾਰ ਪਰਮਾਨੰਦ) \"ਲੋਗ ਗਯੋ ਪਰਲੋਗ ਗਵਾਯੋ.\" (ਸਵੈਯੇ ੩੩) ੩. ਵਿ- ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. \"ਕੈਸੇ ਭੇਟੈ ਪਰਲੋਕ ਸੋ?\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":43278,"word":"prlog","wordUni":"ਪਰਲੋਗ","definition":"sMgÎw- prwey lok, jo Awpxy nhIN[ 2. sM. dUsrw lok. auh AsQwn, jo SrIr C`fx ip¤CoN pRwpq hox vwlw hY. sÍrg vYkuMT bihSœ Awid. \"ijih prlok jwie ApkIriq soeI AibidAw swDI.\" (swr prmwnMd) \"log gXo prlog gvwXo.\" (svYXy 33) 3. iv- jo sB lokW qoN pry hY, pwrbRhm. \"kYsy BytY prlok so?\" (Akwl)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਰਾਏ ਲੋਕ, ਜੋ ਆਪਣੇ ਨਹੀਂ। ੨. ਸੰ. ਦੂਸਰਾ ਲੋਕ. ਉਹ ਅਸਥਾਨ, ਜੋ ਸ਼ਰੀਰ ਛੱਡਣ ਪਿੱਛੋਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲਾ ਹੈ. ਸ੍ਵਰਗ ਵੈਕੁੰਠ ਬਹਿਸ਼੍ਤ ਆਦਿ. \"ਜਿਹਿ ਪਰਲੋਕ ਜਾਇ ਅਪਕੀਰਤਿ ਸੋਈ ਅਬਿਦਿਆ ਸਾਧੀ.\" (ਸਾਰ ਪਰਮਾਨੰਦ) \"ਲੋਗ ਗਯੋ ਪਰਲੋਗ ਗਵਾਯੋ.\" (ਸਵੈਯੇ ੩੩) ੩. ਵਿ- ਜੋ ਸਭ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੈ, ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. \"ਕੈਸੇ ਭੇਟੈ ਪਰਲੋਕ ਸੋ?\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":43312,"word":"prvwnw","wordUni":"ਪਰਵਾਨਾ","definition":"dyKo, prvwxu 4. \"swD sMig ijin hir hir jipE nwnk so prvwnw.\" (swr mÚ 5) 2. &w. [پروانہ] sMgÎw- AwgÎwpqR. hukmnwmw[ 3. Bm`kV. pqMgw. 4. sM. pRmwixq. iv- inScy kIqw. sqÎ TihrwieAw. \"miq piq pUrI pUrw prvwnw. nw AwvY nw jwsI.\" (sUhI CMq mÚ 1)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪਰਵਾਣੁ ੪. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਜਿਨਿ ਹਰਿ ਹਰਿ ਜਪਿਓ ਨਾਨਕ ਸੋ ਪਰਵਾਨਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੨. ਫ਼ਾ. [پروانہ] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਗ੍ਯਾਪਤ੍ਰ. ਹੁਕਮਨਾਮਾ। ੩. ਭਮੱਕੜ. ਪਤੰਗਾ. ੪. ਸੰ. ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ. ਵਿ- ਨਿਸ਼ਚੇ ਕੀਤਾ. ਸਤ੍ਯ ਠਹਿਰਾਇਆ. \"ਮਤਿ ਪਤਿ ਪੂਰੀ ਪੂਰਾ ਪਰਵਾਨਾ. ਨਾ ਆਵੈ ਨਾ ਜਾਸੀ.\" (ਸੂਹੀ ਛੰਤ ਮਃ ੧)"},{"id":43315,"word":"prvwr","wordUni":"ਪਰਵਾਰ","definition":"dyKo, pirvwr. \"mMnY prvwrY swDwru.\" (jpu)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪਰਿਵਾਰ. \"ਮੰਨੈ ਪਰਵਾਰੈ ਸਾਧਾਰੁ.\" (ਜਪੁ)"},{"id":43379,"word":"prwqy","wordUni":"ਪਰਾਤੇ","definition":"pRym nwl Dwrx kIqy. \"iqn swDUcrx lY irdY prwqy.\" (mwrU solhy mÚ 5) 2. prqy. pVqy. pYNdy. \"qy qy pwir prwqy.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਧਾਰਣ ਕੀਤੇ. \"ਤਿਨ ਸਾਧੂਚਰਣ ਲੈ ਰਿਦੈ ਪਰਾਤੇ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੫) ੨. ਪਰਤੇ. ਪੜਤੇ. ਪੈਂਦੇ. \"ਤੇ ਤੇ ਪਾਰਿ ਪਰਾਤੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":43430,"word":"pirsMKÎw","wordUni":"ਪਰਿਸੰਖ੍ਯਾ","definition":"sMgÎw- igxqI. Sumwr[ 2. ie`k ArQwlMkwr. iksy vsqu dw ie`k QW insyD krky aus ƒ dUjy QW Tihrwauxw, \"pirsMKÎw\" AlMkwr hY.#iek bl vrj duiqX bl mwhIN,#kCu TihrwX pRsMKÎw gweI. (grbgMjnI)#audwhrx-#Gory hwQI icqRn ky rhy icqRswrI mwJ#rwm ky jnm rhXo dwm dPqr my.#(rGunwQ kiv)#sUrqweI AWDry my idRVHqweI pwhn my,#nwiskw cnwn mDÎ nOn rhXo hwt myN,#Drm rhÎo poiQn vfweI rhI ivRkn my,#bMD pRpw pwqn my pwnI rhXo Gwt my,#Xh kilkwl ny ibhwl ikXo sB jg#\"nwXk\" su kiv kYsI bnI hY kuTwt my,#rj rhI pMQn rjweI rhI SIqkwl#rwjw BXo nweI Aru rweI geI Bwt my.#(nwXk kiv)#(A) ie`k vsqU dw Anyk QW insyD krky ie`k QW Tihrwauxw, \"pirsMKXw\" dw dUjw rUp hY.#audwhrx-#suKu nwhI bhuqY Din Kwty,#suKu nwhI pyKy inriq nwty,#suK nwhI bhu dyS kmwey,#srb suKw hirhir guxgwey.#(BYr mÚ 5)#nh sIqlM cMdRdyvh, nh sIqlM bwvncMdnh,#nh sIqlM sIq ruqyx, nwnk sIqlM swD sÍjnh.#(shs mÚ 5)#hoq suK jn my n bn my n Dn my n#jp my n qp my n qIrQ m nHwieXy,#Bog my n jog my sMjog my ivjog my n#dyS AO ivdyS dSoidSw jO BRmwieXy,#gÎwn my n DÎwn my n sÎwn snmwn my n#mwn Apmwn my n pRBuqw bFwieXy,#swDn smwiD vÎwiD jwinXy thl isMG#suK hY ivcwr myN ivcwry suK pwieXy.#(AlMkwrswgrsuDw)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਿਣਤੀ. ਸ਼ੁਮਾਰ। ੨. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਕਿਸੇ ਵਸਤੁ ਦਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਿਸੇਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਠਹਿਰਾਉਣਾ, \"ਪਰਿਸੰਖ੍ਯਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਇਕ ਬਲ ਵਰਜ ਦੁਤਿਯ ਬਲ ਮਾਹੀਂ,#ਕਛੁ ਠਹਿਰਾਯ ਪ੍ਰਸੰਖ੍ਯਾ ਗਾਈ. (ਗਰਬਗੰਜਨੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਘੋਰੇ ਹਾਥੀ ਚਿਤ੍ਰਨ ਕੇ ਰਹੇ ਚਿਤ੍ਰਸਾਰੀ ਮਾਝ#ਰਾਮ ਕੇ ਜਨਮ ਰਹਯੋ ਦਾਮ ਦਫਤਰ ਮੇ.#(ਰਘੁਨਾਥ ਕਵਿ)#ਸੂਰਤਾਈ ਆਂਧਰੇ ਮੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾਈ ਪਾਹਨ ਮੇ,#ਨਾਸਿਕਾ ਚਨਾਨ ਮਧ੍ਯ ਨੌਨ ਰਹਯੋ ਹਾਟ ਮੇਂ,#ਧਰ੍‍ਮ ਰਹ੍ਯੋ ਪੋਥਿਨ ਵਡਾਈ ਰਹੀ ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼੍‍ਨ ਮੇ,#ਬੰਧ ਪ੍ਰਪਾ ਪਾਤਨ ਮੇ ਪਾਨੀ ਰਹਯੋ ਘਾਟ ਮੇ,#ਯਹ ਕਲਿਕਾਲ ਨੇ ਬਿਹਾਲ ਕਿਯੋ ਸਭ ਜਗ#\"ਨਾਯਕ\" ਸੁ ਕਵਿ ਕੈਸੀ ਬਨੀ ਹੈ ਕੁਠਾਟ ਮੇ,#ਰਜ ਰਹੀ ਪੰਥਨ ਰਜਾਈ ਰਹੀ ਸ਼ੀਤਕਾਲ#ਰਾਜਾ ਭਯੋ ਨਾਈ ਅਰੁ ਰਾਈ ਗਈ ਭਾਟ ਮੇ.#(ਨਾਯਕ ਕਵਿ)#(ਅ) ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਨੇਕ ਥਾਂ ਨਿਸੇਧ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਠਹਿਰਾਉਣਾ, \"ਪਰਿਸੰਖਯਾ\" ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੁਖੁ ਨਾਹੀ ਬਹੁਤੈ ਧਨਿ ਖਾਟੇ,#ਸੁਖੁ ਨਾਹੀ ਪੇਖੇ ਨਿਰਤਿ ਨਾਟੇ,#ਸੁਖ ਨਾਹੀ ਬਹੁ ਦੇਸ਼ ਕਮਾਏ,#ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਹਰਿਹਰਿ ਗੁਣਗਾਏ.#(ਭੈਰ ਮਃ ੫)#ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਚੰਦ੍ਰਦੇਵਹ, ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਬਾਵਨਚੰਦਨਹ,#ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਸੀਤ ਰੁਤੇਣ, ਨਾਨਕ ਸੀਤਲੰ ਸਾਧ ਸ੍ਵਜਨਹ.#(ਸਹਸ ਮਃ ੫)#ਹੋਤ ਸੁਖ ਜਨ ਮੇ ਨ ਬਨ ਮੇ ਨ ਧਨ ਮੇ ਨ#ਜਪ ਮੇ ਨ ਤਪ ਮੇ ਨ ਤੀਰਥ ਮ ਨ੍ਹਾਇਯੇ,#ਭੋਗ ਮੇ ਨ ਜੋਗ ਮੇ ਸੰਜੋਗ ਮੇ ਵਿਜੋਗ ਮੇ ਨ#ਦੇਸ਼ ਔ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਸ਼ੋਦਿਸ਼ਾ ਜੌ ਭ੍ਰਮਾਇਯੇ,#ਗ੍ਯਾਨ ਮੇ ਨ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇ ਨ ਸ੍ਯਾਨ ਸਨਮਾਨ ਮੇ ਨ#ਮਾਨ ਅਪਮਾਨ ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਬਢਾਇਯੇ,#ਸਾਧਨ ਸਮਾਧਿ ਵ੍ਯਾਧਿ ਜਾਨਿਯੇ ਟਹਲ ਸਿੰਘ#ਸੁਖ ਹੈ ਵਿਚਾਰ ਮੇਂ ਵਿਚਾਰੇ ਸੁਖ ਪਾਇਯੇ.#(ਅਲੰਕਾਰਸਾਗਰਸੁਧਾ)"},{"id":43431,"word":"pirsMiKAw","wordUni":"ਪਰਿਸੰਖਿਆ","definition":"sMgÎw- igxqI. Sumwr[ 2. ie`k ArQwlMkwr. iksy vsqu dw ie`k QW insyD krky aus ƒ dUjy QW Tihrwauxw, \"pirsMKÎw\" AlMkwr hY.#iek bl vrj duiqX bl mwhIN,#kCu TihrwX pRsMKÎw gweI. (grbgMjnI)#audwhrx-#Gory hwQI icqRn ky rhy icqRswrI mwJ#rwm ky jnm rhXo dwm dPqr my.#(rGunwQ kiv)#sUrqweI AWDry my idRVHqweI pwhn my,#nwiskw cnwn mDÎ nOn rhXo hwt myN,#Drm rhÎo poiQn vfweI rhI ivRkn my,#bMD pRpw pwqn my pwnI rhXo Gwt my,#Xh kilkwl ny ibhwl ikXo sB jg#\"nwXk\" su kiv kYsI bnI hY kuTwt my,#rj rhI pMQn rjweI rhI SIqkwl#rwjw BXo nweI Aru rweI geI Bwt my.#(nwXk kiv)#(A) ie`k vsqU dw Anyk QW insyD krky ie`k QW Tihrwauxw, \"pirsMKXw\" dw dUjw rUp hY.#audwhrx-#suKu nwhI bhuqY Din Kwty,#suKu nwhI pyKy inriq nwty,#suK nwhI bhu dyS kmwey,#srb suKw hirhir guxgwey.#(BYr mÚ 5)#nh sIqlM cMdRdyvh, nh sIqlM bwvncMdnh,#nh sIqlM sIq ruqyx, nwnk sIqlM swD sÍjnh.#(shs mÚ 5)#hoq suK jn my n bn my n Dn my n#jp my n qp my n qIrQ m nHwieXy,#Bog my n jog my sMjog my ivjog my n#dyS AO ivdyS dSoidSw jO BRmwieXy,#gÎwn my n DÎwn my n sÎwn snmwn my n#mwn Apmwn my n pRBuqw bFwieXy,#swDn smwiD vÎwiD jwinXy thl isMG#suK hY ivcwr myN ivcwry suK pwieXy.#(AlMkwrswgrsuDw)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਿਣਤੀ. ਸ਼ੁਮਾਰ। ੨. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਕਿਸੇ ਵਸਤੁ ਦਾ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਿਸੇਧ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੂਜੇ ਥਾਂ ਠਹਿਰਾਉਣਾ, \"ਪਰਿਸੰਖ੍ਯਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਇਕ ਬਲ ਵਰਜ ਦੁਤਿਯ ਬਲ ਮਾਹੀਂ,#ਕਛੁ ਠਹਿਰਾਯ ਪ੍ਰਸੰਖ੍ਯਾ ਗਾਈ. (ਗਰਬਗੰਜਨੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਘੋਰੇ ਹਾਥੀ ਚਿਤ੍ਰਨ ਕੇ ਰਹੇ ਚਿਤ੍ਰਸਾਰੀ ਮਾਝ#ਰਾਮ ਕੇ ਜਨਮ ਰਹਯੋ ਦਾਮ ਦਫਤਰ ਮੇ.#(ਰਘੁਨਾਥ ਕਵਿ)#ਸੂਰਤਾਈ ਆਂਧਰੇ ਮੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾਈ ਪਾਹਨ ਮੇ,#ਨਾਸਿਕਾ ਚਨਾਨ ਮਧ੍ਯ ਨੌਨ ਰਹਯੋ ਹਾਟ ਮੇਂ,#ਧਰ੍‍ਮ ਰਹ੍ਯੋ ਪੋਥਿਨ ਵਡਾਈ ਰਹੀ ਵ੍ਰਿਕ੍ਸ਼੍‍ਨ ਮੇ,#ਬੰਧ ਪ੍ਰਪਾ ਪਾਤਨ ਮੇ ਪਾਨੀ ਰਹਯੋ ਘਾਟ ਮੇ,#ਯਹ ਕਲਿਕਾਲ ਨੇ ਬਿਹਾਲ ਕਿਯੋ ਸਭ ਜਗ#\"ਨਾਯਕ\" ਸੁ ਕਵਿ ਕੈਸੀ ਬਨੀ ਹੈ ਕੁਠਾਟ ਮੇ,#ਰਜ ਰਹੀ ਪੰਥਨ ਰਜਾਈ ਰਹੀ ਸ਼ੀਤਕਾਲ#ਰਾਜਾ ਭਯੋ ਨਾਈ ਅਰੁ ਰਾਈ ਗਈ ਭਾਟ ਮੇ.#(ਨਾਯਕ ਕਵਿ)#(ਅ) ਇੱਕ ਵਸਤੂ ਦਾ ਅਨੇਕ ਥਾਂ ਨਿਸੇਧ ਕਰਕੇ ਇੱਕ ਥਾਂ ਠਹਿਰਾਉਣਾ, \"ਪਰਿਸੰਖਯਾ\" ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੁਖੁ ਨਾਹੀ ਬਹੁਤੈ ਧਨਿ ਖਾਟੇ,#ਸੁਖੁ ਨਾਹੀ ਪੇਖੇ ਨਿਰਤਿ ਨਾਟੇ,#ਸੁਖ ਨਾਹੀ ਬਹੁ ਦੇਸ਼ ਕਮਾਏ,#ਸਰਬ ਸੁਖਾ ਹਰਿਹਰਿ ਗੁਣਗਾਏ.#(ਭੈਰ ਮਃ ੫)#ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਚੰਦ੍ਰਦੇਵਹ, ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਬਾਵਨਚੰਦਨਹ,#ਨਹ ਸੀਤਲੰ ਸੀਤ ਰੁਤੇਣ, ਨਾਨਕ ਸੀਤਲੰ ਸਾਧ ਸ੍ਵਜਨਹ.#(ਸਹਸ ਮਃ ੫)#ਹੋਤ ਸੁਖ ਜਨ ਮੇ ਨ ਬਨ ਮੇ ਨ ਧਨ ਮੇ ਨ#ਜਪ ਮੇ ਨ ਤਪ ਮੇ ਨ ਤੀਰਥ ਮ ਨ੍ਹਾਇਯੇ,#ਭੋਗ ਮੇ ਨ ਜੋਗ ਮੇ ਸੰਜੋਗ ਮੇ ਵਿਜੋਗ ਮੇ ਨ#ਦੇਸ਼ ਔ ਵਿਦੇਸ਼ ਦਸ਼ੋਦਿਸ਼ਾ ਜੌ ਭ੍ਰਮਾਇਯੇ,#ਗ੍ਯਾਨ ਮੇ ਨ ਧ੍ਯਾਨ ਮੇ ਨ ਸ੍ਯਾਨ ਸਨਮਾਨ ਮੇ ਨ#ਮਾਨ ਅਪਮਾਨ ਮੇ ਨ ਪ੍ਰਭੁਤਾ ਬਢਾਇਯੇ,#ਸਾਧਨ ਸਮਾਧਿ ਵ੍ਯਾਧਿ ਜਾਨਿਯੇ ਟਹਲ ਸਿੰਘ#ਸੁਖ ਹੈ ਵਿਚਾਰ ਮੇਂ ਵਿਚਾਰੇ ਸੁਖ ਪਾਇਯੇ.#(ਅਲੰਕਾਰਸਾਗਰਸੁਧਾ)"},{"id":43467,"word":"pirxX","wordUni":"ਪਰਿਣਯ","definition":"sM. sMgÎw- pir- nI. ivAwh. SwdI.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਰਿ- ਨੀ. ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ."},{"id":43516,"word":"pirvRwjk","wordUni":"ਪਰਿਵ੍ਰਾਜਕ","definition":"sM. sMgÎw- pirvRj (cwry pwsy GuMmx vwlw) sMnÎwsI. ivhMgmivR`iq vwlw swDU, jo ie`k QW nhIN Tihrdw, ikMqu sdw ivcrdw rihMdw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਰਿਵ੍ਰਜ (ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਘੁੰਮਣ ਵਾਲਾ) ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ. ਵਿਹੰਗਮਵ੍ਰਿੱਤਿ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਇੱਕ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ, ਕਿੰਤੁ ਸਦਾ ਵਿਚਰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ."},{"id":43647,"word":"plr","wordUni":"ਪਲਰ","definition":"sM. plwl, sMgÎw- dwxy rihq PUs. Dwn Awid AMn JwVn ip¤CoN jo iqRx bwkI rihNdy hn. \"jw pkw qw kitAw rhI su plir vwiV.\" (vwr mwJ mÚ 1) 2. sM. pll. p`Qr. \"rqn pdwrQu plir iqAwgY.\" (mwJ AÚ mÚ 3) p`Qr bdly rqn iqAwgY[ 3. ic`kV. gwrw[ 4. isvwr. kweI[ 5. mYl. gMdgI[ 6. du`D[ 7. iqlku`t. Bu`gw[ 8. bl. qæwkæq[ 9. lwS. loQ[ 10. isMDI. vrKw dw jl[ 11. sM. plÍl. srovr. qwl. \"suK plir iqAwig mhw duK pwvY.\" (mwrU solhy mÚ 3) \"hir suKpliriqAwigAw.\" (vwr iblw mÚ 3) 12. pl (qrwzU) DwrI. plrI. vwpwrI. \"gux kI swiJ iqn isau krI siB Avgx sbid jlwey[ Aaugux ivkix plrI ijs dyie su scy pwey.\" (vwr gau 1. mÚ 4) swDU plrI (vpwrI), Avgux dw ivkRXx krky (Bwv AOguxW dy bdly) gux idMdy hn[ 13. plrn. sM. pirhrx. qÎwg. \"corI cor n plrihN duK shihN grTy.\" (Bwgu) 14. ikR. iv- pirhrx krky. \"duK plir hir nwm vswey.\" (mlw AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਪਲਾਲ, ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਣੇ ਰਹਿਤ ਫੂਸ. ਧਾਨ ਆਦਿ ਅੰਨ ਝਾੜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਤ੍ਰਿਣ ਬਾਕੀ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ. \"ਜਾ ਪਕਾ ਤਾ ਕਟਿਆ ਰਹੀ ਸੁ ਪਲਰਿ ਵਾੜਿ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰ. ਪਲਲ. ਪੱਥਰ. \"ਰਤਨ ਪਦਾਰਥੁ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗੈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ਪੱਥਰ ਬਦਲੇ ਰਤਨ ਤਿਆਗੈ। ੩. ਚਿੱਕੜ. ਗਾਰਾ। ੪. ਸਿਵਾਰ. ਕਾਈ। ੫. ਮੈਲ. ਗੰਦਗੀ। ੬. ਦੁੱਧ। ੭. ਤਿਲਕੁੱਟ. ਭੁੱਗਾ। ੮. ਬਲ. ਤ਼ਾਕ਼ਤ। ੯. ਲਾਸ਼. ਲੋਥ। ੧੦. ਸਿੰਧੀ. ਵਰਖਾ ਦਾ ਜਲ। ੧੧. ਸੰ. ਪਲ੍ਵਲ. ਸਰੋਵਰ. ਤਾਲ. \"ਸੁਖ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗਿ ਮਹਾ ਦੁਖ ਪਾਵੈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩) \"ਹਰਿ ਸੁਖਪਲਰਿਤਿਆਗਿਆ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੧੨. ਪਲ (ਤਰਾਜ਼ੂ) ਧਾਰੀ. ਪਲਰੀ. ਵਾਪਾਰੀ. \"ਗੁਣ ਕੀ ਸਾਝਿ ਤਿਨ ਸਿਉ ਕਰੀ ਸਭਿ ਅਵਗਣ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ। ਅਉਗੁਣ ਵਿਕਣਿ ਪਲਰੀ ਜਿਸ ਦੇਇ ਸੁ ਸਚੇ ਪਾਏ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ਸਾਧੂ ਪਲਰੀ (ਵਪਾਰੀ), ਅਵਗੁਣ ਦਾ ਵਿਕ੍ਰਯਣ ਕਰਕੇ (ਭਾਵ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ) ਗੁਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ੧੩. ਪਲਰਨ. ਸੰ. ਪਰਿਹਰਣ. ਤ੍ਯਾਗ. \"ਚੋਰੀ ਚੋਰ ਨ ਪਲਰਹਿਂ ਦੁਖ ਸਹਹਿਂ ਗਰਠੇ.\" (ਭਾਗੁ) ੧੪. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਪਰਿਹਰਣ ਕਰਕੇ. \"ਦੁਖ ਪਲਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਵਸਾਏ.\" (ਮਲਾ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":43648,"word":"plir","wordUni":"ਪਲਰਿ","definition":"sM. plwl, sMgÎw- dwxy rihq PUs. Dwn Awid AMn JwVn ip¤CoN jo iqRx bwkI rihNdy hn. \"jw pkw qw kitAw rhI su plir vwiV.\" (vwr mwJ mÚ 1) 2. sM. pll. p`Qr. \"rqn pdwrQu plir iqAwgY.\" (mwJ AÚ mÚ 3) p`Qr bdly rqn iqAwgY[ 3. ic`kV. gwrw[ 4. isvwr. kweI[ 5. mYl. gMdgI[ 6. du`D[ 7. iqlku`t. Bu`gw[ 8. bl. qæwkæq[ 9. lwS. loQ[ 10. isMDI. vrKw dw jl[ 11. sM. plÍl. srovr. qwl. \"suK plir iqAwig mhw duK pwvY.\" (mwrU solhy mÚ 3) \"hir suKpliriqAwigAw.\" (vwr iblw mÚ 3) 12. pl (qrwzU) DwrI. plrI. vwpwrI. \"gux kI swiJ iqn isau krI siB Avgx sbid jlwey[ Aaugux ivkix plrI ijs dyie su scy pwey.\" (vwr gau 1. mÚ 4) swDU plrI (vpwrI), Avgux dw ivkRXx krky (Bwv AOguxW dy bdly) gux idMdy hn[ 13. plrn. sM. pirhrx. qÎwg. \"corI cor n plrihN duK shihN grTy.\" (Bwgu) 14. ikR. iv- pirhrx krky. \"duK plir hir nwm vswey.\" (mlw AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਪਲਾਲ, ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਣੇ ਰਹਿਤ ਫੂਸ. ਧਾਨ ਆਦਿ ਅੰਨ ਝਾੜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਤ੍ਰਿਣ ਬਾਕੀ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ. \"ਜਾ ਪਕਾ ਤਾ ਕਟਿਆ ਰਹੀ ਸੁ ਪਲਰਿ ਵਾੜਿ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰ. ਪਲਲ. ਪੱਥਰ. \"ਰਤਨ ਪਦਾਰਥੁ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗੈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ਪੱਥਰ ਬਦਲੇ ਰਤਨ ਤਿਆਗੈ। ੩. ਚਿੱਕੜ. ਗਾਰਾ। ੪. ਸਿਵਾਰ. ਕਾਈ। ੫. ਮੈਲ. ਗੰਦਗੀ। ੬. ਦੁੱਧ। ੭. ਤਿਲਕੁੱਟ. ਭੁੱਗਾ। ੮. ਬਲ. ਤ਼ਾਕ਼ਤ। ੯. ਲਾਸ਼. ਲੋਥ। ੧੦. ਸਿੰਧੀ. ਵਰਖਾ ਦਾ ਜਲ। ੧੧. ਸੰ. ਪਲ੍ਵਲ. ਸਰੋਵਰ. ਤਾਲ. \"ਸੁਖ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗਿ ਮਹਾ ਦੁਖ ਪਾਵੈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩) \"ਹਰਿ ਸੁਖਪਲਰਿਤਿਆਗਿਆ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੧੨. ਪਲ (ਤਰਾਜ਼ੂ) ਧਾਰੀ. ਪਲਰੀ. ਵਾਪਾਰੀ. \"ਗੁਣ ਕੀ ਸਾਝਿ ਤਿਨ ਸਿਉ ਕਰੀ ਸਭਿ ਅਵਗਣ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ। ਅਉਗੁਣ ਵਿਕਣਿ ਪਲਰੀ ਜਿਸ ਦੇਇ ਸੁ ਸਚੇ ਪਾਏ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ਸਾਧੂ ਪਲਰੀ (ਵਪਾਰੀ), ਅਵਗੁਣ ਦਾ ਵਿਕ੍ਰਯਣ ਕਰਕੇ (ਭਾਵ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ) ਗੁਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ੧੩. ਪਲਰਨ. ਸੰ. ਪਰਿਹਰਣ. ਤ੍ਯਾਗ. \"ਚੋਰੀ ਚੋਰ ਨ ਪਲਰਹਿਂ ਦੁਖ ਸਹਹਿਂ ਗਰਠੇ.\" (ਭਾਗੁ) ੧੪. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਪਰਿਹਰਣ ਕਰਕੇ. \"ਦੁਖ ਪਲਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਵਸਾਏ.\" (ਮਲਾ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":43649,"word":"plrI","wordUni":"ਪਲਰੀ","definition":"sM. plwl, sMgÎw- dwxy rihq PUs. Dwn Awid AMn JwVn ip¤CoN jo iqRx bwkI rihNdy hn. \"jw pkw qw kitAw rhI su plir vwiV.\" (vwr mwJ mÚ 1) 2. sM. pll. p`Qr. \"rqn pdwrQu plir iqAwgY.\" (mwJ AÚ mÚ 3) p`Qr bdly rqn iqAwgY[ 3. ic`kV. gwrw[ 4. isvwr. kweI[ 5. mYl. gMdgI[ 6. du`D[ 7. iqlku`t. Bu`gw[ 8. bl. qæwkæq[ 9. lwS. loQ[ 10. isMDI. vrKw dw jl[ 11. sM. plÍl. srovr. qwl. \"suK plir iqAwig mhw duK pwvY.\" (mwrU solhy mÚ 3) \"hir suKpliriqAwigAw.\" (vwr iblw mÚ 3) 12. pl (qrwzU) DwrI. plrI. vwpwrI. \"gux kI swiJ iqn isau krI siB Avgx sbid jlwey[ Aaugux ivkix plrI ijs dyie su scy pwey.\" (vwr gau 1. mÚ 4) swDU plrI (vpwrI), Avgux dw ivkRXx krky (Bwv AOguxW dy bdly) gux idMdy hn[ 13. plrn. sM. pirhrx. qÎwg. \"corI cor n plrihN duK shihN grTy.\" (Bwgu) 14. ikR. iv- pirhrx krky. \"duK plir hir nwm vswey.\" (mlw AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਪਲਾਲ, ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਣੇ ਰਹਿਤ ਫੂਸ. ਧਾਨ ਆਦਿ ਅੰਨ ਝਾੜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਤ੍ਰਿਣ ਬਾਕੀ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ. \"ਜਾ ਪਕਾ ਤਾ ਕਟਿਆ ਰਹੀ ਸੁ ਪਲਰਿ ਵਾੜਿ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰ. ਪਲਲ. ਪੱਥਰ. \"ਰਤਨ ਪਦਾਰਥੁ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗੈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ਪੱਥਰ ਬਦਲੇ ਰਤਨ ਤਿਆਗੈ। ੩. ਚਿੱਕੜ. ਗਾਰਾ। ੪. ਸਿਵਾਰ. ਕਾਈ। ੫. ਮੈਲ. ਗੰਦਗੀ। ੬. ਦੁੱਧ। ੭. ਤਿਲਕੁੱਟ. ਭੁੱਗਾ। ੮. ਬਲ. ਤ਼ਾਕ਼ਤ। ੯. ਲਾਸ਼. ਲੋਥ। ੧੦. ਸਿੰਧੀ. ਵਰਖਾ ਦਾ ਜਲ। ੧੧. ਸੰ. ਪਲ੍ਵਲ. ਸਰੋਵਰ. ਤਾਲ. \"ਸੁਖ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗਿ ਮਹਾ ਦੁਖ ਪਾਵੈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩) \"ਹਰਿ ਸੁਖਪਲਰਿਤਿਆਗਿਆ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੧੨. ਪਲ (ਤਰਾਜ਼ੂ) ਧਾਰੀ. ਪਲਰੀ. ਵਾਪਾਰੀ. \"ਗੁਣ ਕੀ ਸਾਝਿ ਤਿਨ ਸਿਉ ਕਰੀ ਸਭਿ ਅਵਗਣ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ। ਅਉਗੁਣ ਵਿਕਣਿ ਪਲਰੀ ਜਿਸ ਦੇਇ ਸੁ ਸਚੇ ਪਾਏ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ਸਾਧੂ ਪਲਰੀ (ਵਪਾਰੀ), ਅਵਗੁਣ ਦਾ ਵਿਕ੍ਰਯਣ ਕਰਕੇ (ਭਾਵ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ) ਗੁਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ੧੩. ਪਲਰਨ. ਸੰ. ਪਰਿਹਰਣ. ਤ੍ਯਾਗ. \"ਚੋਰੀ ਚੋਰ ਨ ਪਲਰਹਿਂ ਦੁਖ ਸਹਹਿਂ ਗਰਠੇ.\" (ਭਾਗੁ) ੧੪. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਪਰਿਹਰਣ ਕਰਕੇ. \"ਦੁਖ ਪਲਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਵਸਾਏ.\" (ਮਲਾ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":43650,"word":"plru","wordUni":"ਪਲਰੁ","definition":"sM. plwl, sMgÎw- dwxy rihq PUs. Dwn Awid AMn JwVn ip¤CoN jo iqRx bwkI rihNdy hn. \"jw pkw qw kitAw rhI su plir vwiV.\" (vwr mwJ mÚ 1) 2. sM. pll. p`Qr. \"rqn pdwrQu plir iqAwgY.\" (mwJ AÚ mÚ 3) p`Qr bdly rqn iqAwgY[ 3. ic`kV. gwrw[ 4. isvwr. kweI[ 5. mYl. gMdgI[ 6. du`D[ 7. iqlku`t. Bu`gw[ 8. bl. qæwkæq[ 9. lwS. loQ[ 10. isMDI. vrKw dw jl[ 11. sM. plÍl. srovr. qwl. \"suK plir iqAwig mhw duK pwvY.\" (mwrU solhy mÚ 3) \"hir suKpliriqAwigAw.\" (vwr iblw mÚ 3) 12. pl (qrwzU) DwrI. plrI. vwpwrI. \"gux kI swiJ iqn isau krI siB Avgx sbid jlwey[ Aaugux ivkix plrI ijs dyie su scy pwey.\" (vwr gau 1. mÚ 4) swDU plrI (vpwrI), Avgux dw ivkRXx krky (Bwv AOguxW dy bdly) gux idMdy hn[ 13. plrn. sM. pirhrx. qÎwg. \"corI cor n plrihN duK shihN grTy.\" (Bwgu) 14. ikR. iv- pirhrx krky. \"duK plir hir nwm vswey.\" (mlw AÚ mÚ 3)","definitionUni":"ਸੰ. ਪਲਾਲ, ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦਾਣੇ ਰਹਿਤ ਫੂਸ. ਧਾਨ ਆਦਿ ਅੰਨ ਝਾੜਨ ਪਿੱਛੋਂ ਜੋ ਤ੍ਰਿਣ ਬਾਕੀ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ. \"ਜਾ ਪਕਾ ਤਾ ਕਟਿਆ ਰਹੀ ਸੁ ਪਲਰਿ ਵਾੜਿ.\" (ਵਾਰ ਮਾਝ ਮਃ ੧) ੨. ਸੰ. ਪਲਲ. ਪੱਥਰ. \"ਰਤਨ ਪਦਾਰਥੁ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗੈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ਪੱਥਰ ਬਦਲੇ ਰਤਨ ਤਿਆਗੈ। ੩. ਚਿੱਕੜ. ਗਾਰਾ। ੪. ਸਿਵਾਰ. ਕਾਈ। ੫. ਮੈਲ. ਗੰਦਗੀ। ੬. ਦੁੱਧ। ੭. ਤਿਲਕੁੱਟ. ਭੁੱਗਾ। ੮. ਬਲ. ਤ਼ਾਕ਼ਤ। ੯. ਲਾਸ਼. ਲੋਥ। ੧੦. ਸਿੰਧੀ. ਵਰਖਾ ਦਾ ਜਲ। ੧੧. ਸੰ. ਪਲ੍ਵਲ. ਸਰੋਵਰ. ਤਾਲ. \"ਸੁਖ ਪਲਰਿ ਤਿਆਗਿ ਮਹਾ ਦੁਖ ਪਾਵੈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩) \"ਹਰਿ ਸੁਖਪਲਰਿਤਿਆਗਿਆ.\" (ਵਾਰ ਬਿਲਾ ਮਃ ੩) ੧੨. ਪਲ (ਤਰਾਜ਼ੂ) ਧਾਰੀ. ਪਲਰੀ. ਵਾਪਾਰੀ. \"ਗੁਣ ਕੀ ਸਾਝਿ ਤਿਨ ਸਿਉ ਕਰੀ ਸਭਿ ਅਵਗਣ ਸਬਦਿ ਜਲਾਏ। ਅਉਗੁਣ ਵਿਕਣਿ ਪਲਰੀ ਜਿਸ ਦੇਇ ਸੁ ਸਚੇ ਪਾਏ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ਸਾਧੂ ਪਲਰੀ (ਵਪਾਰੀ), ਅਵਗੁਣ ਦਾ ਵਿਕ੍ਰਯਣ ਕਰਕੇ (ਭਾਵ ਔਗੁਣਾਂ ਦੇ ਬਦਲੇ) ਗੁਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ੧੩. ਪਲਰਨ. ਸੰ. ਪਰਿਹਰਣ. ਤ੍ਯਾਗ. \"ਚੋਰੀ ਚੋਰ ਨ ਪਲਰਹਿਂ ਦੁਖ ਸਹਹਿਂ ਗਰਠੇ.\" (ਭਾਗੁ) ੧੪. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਪਰਿਹਰਣ ਕਰਕੇ. \"ਦੁਖ ਪਲਰਿ ਹਰਿ ਨਾਮ ਵਸਾਏ.\" (ਮਲਾ ਅਃ ਮਃ ੩)"},{"id":43830,"word":"pVIAY","wordUni":"ਪੜੀਐ","definition":"pTn krIAY. pVHIAY. \"pVIAY gunIAY nwmu sB sunIAY.\" (rwm rivdws) 2. pTn krIdw hY. gRMQW dy pwT qoN jwxIdw hY. \"quDu jyhw quhY pVIAY.\" (vwr gau 1. mÚ 4) 3. peIey. pVIey. \"swDUsrnI pVIAY crnI.\" (Awsw CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਪਠਨ ਕਰੀਐ. ਪੜ੍ਹੀਐ. \"ਪੜੀਐ ਗੁਨੀਐ ਨਾਮੁ ਸਭ ਸੁਨੀਐ.\" (ਰਾਮ ਰਵਿਦਾਸ) ੨. ਪਠਨ ਕਰੀਦਾ ਹੈ. ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਪਾਠ ਤੋਂ ਜਾਣੀਦਾ ਹੈ. \"ਤੁਧੁ ਜੇਹਾ ਤੁਹੈ ਪੜੀਐ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ੩. ਪਈਏ. ਪੜੀਏ. \"ਸਾਧੂਸਰਨੀ ਪੜੀਐ ਚਰਨੀ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":43846,"word":"pwau","wordUni":"ਪਾਉ","definition":"sMgÎw- pwd. pw. pYr. crn. \"prsI gur ky pwau.\" (mwJ mÚ 5. idnrYx) 2. syr dw cOQw ih`sw pweIAw. \"pwau GIau sMig lUnw.\" (sor kbIr) 3. pRwpq kr hwisl kr. \"gurpRswid nwnk suK pwau.\" (suKmnI) 4. pvW. pVW. \"swDu qyry kI crnI pwau.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਦ. ਪਾ. ਪੈਰ. ਚਰਨ. \"ਪਰਸੀ ਗੁਰ ਕੇ ਪਾਉ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫. ਦਿਨਰੈਣ) ੨. ਸੇਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਹਿੱਸਾ ਪਾਈਆ. \"ਪਾਉ ਘੀਉ ਸੰਗਿ ਲੂਨਾ.\" (ਸੋਰ ਕਬੀਰ) ੩. ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਹਾਸਿਲ ਕਰ. \"ਗੁਰਪ੍ਰਸਾਦਿ ਨਾਨਕ ਸੁਖ ਪਾਉ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੪. ਪਵਾਂ. ਪੜਾਂ. \"ਸਾਧੁ ਤੇਰੇ ਕੀ ਚਰਨੀ ਪਾਉ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":43909,"word":"pwSoXw","wordUni":"ਪਾਸ਼ੋਯਾ","definition":"&w. [پاشویہ] pYr Dox dI ikRXw. Kws rogW iv`c vYdÎk Anuswr dvweI imly AQvw swdy grm jW TMFy pwxI nwl pYr Aqy l`qW dw Doxw.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [پاشویہ] ਪੈਰ ਧੋਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਖਾਸ ਰੋਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਦ੍ਯਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦਵਾਈ ਮਿਲੇ ਅਥਵਾ ਸਾਦੇ ਗਰਮ ਜਾਂ ਠੰਢੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਪੈਰ ਅਤੇ ਲੱਤਾਂ ਦਾ ਧੋਣਾ."},{"id":43945,"word":"pwkptn","wordUni":"ਪਾਕਪਟਨ","definition":"pwkp`qn. pMjwb dy ijly mWtgumrI (Montgomery) iv`c ie`k ngr, ij¤Qy mhwqmw &rId jI rihNdy sn. ies dw purwxw nwm AjoDn hY. siqgurU nwnkdyv jI ie¤Qy pDwry hn. Sihr qoN p`Cm cwr mIl pur \"nwnksr\" gurdÍwrw hY. rylvy stySn Kws pwkptn hY. gurdÍwry pws rihx leI mkwn hn Aqy nwl A`T GumwauN zmIn hY, pujwrI isMG hn. k`qk sudI pUrnmwsI ƒ mylw huMdw hY.#Sihr qoN au`qr ie`k v`fw pRis`D audwsI swDUAW dw fyrw hY, ijs nwl hzwrW GumwauN zmIn hY. AwlISwn ieæmwrqW bxIAW hoeIAW hn. lMgr dw pRbMD au`qm hY. dyKo, &rId.","definitionUni":"ਪਾਕਪੱਤਨ. ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲੇ ਮਾਂਟਗੁਮਰੀ (Montgomery) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਜਿੱਥੇ ਮਹਾਤਮਾ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਰਹਿਂਦੇ ਸਨ. ਇਸ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਨਾਮ ਅਜੋਧਨ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਚਾਰ ਮੀਲ ਪੁਰ \"ਨਾਨਕਸਰ\" ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਖਾਸ ਪਾਕਪਟਨ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਲਈ ਮਕਾਨ ਹਨ ਅਤੇ ਨਾਲ ਅੱਠ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹਨ. ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਸ਼ਹਿਰ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਡੇਰਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਇ਼ਮਾਰਤਾਂ ਬਣੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ. ਲੰਗਰ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਉੱਤਮ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਫ਼ਰੀਦ."},{"id":43970,"word":"pwKwxu","wordUni":"ਪਾਖਾਣੁ","definition":"dyKo, pwKwx. \"ijau pwKwxu nwv ciV qrY.\" (suKmnI) 2. iv- pwswx jyhw kTor. \"imil swDU pwKwxU hirE mn muVw.\" (jYq mÚ 4)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪਾਖਾਣ. \"ਜਿਉ ਪਾਖਾਣੁ ਨਾਵ ਚੜਿ ਤਰੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਵਿ- ਪਾਸਾਣ ਜੇਹਾ ਕਠੋਰ. \"ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਪਾਖਾਣੂ ਹਰਿਓ ਮਨ ਮੁੜਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੪)"},{"id":44143,"word":"pwQ","wordUni":"ਪਾਥ","definition":"sM. pQ. sMgÎw- mwrg. rsqw. \"nh inbhq jm kY pwQ.\" (kydw mÚ 5) \"imil swDU pwQ.\" (kwn mÚ 4) dyK, AM. Path[ 2. sM. pRsœr. pMQr. \"rwiKlyhu hm pwpI pwQ.\" (kwn mÚ 4) 3. sM. pwQ (पाथस) jl. \"hir nwm AMimRqpwQ.\" (mwrU mÚ 5) hirnwm AimRqjl hY[ 4. sUrj[ 5. Agin[ 6. pvn. hvw[ 7. AMn[ 8. AwkwS.","definitionUni":"ਸੰ. ਪਥ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਾਰਗ. ਰਸਤਾ. \"ਨਹ ਨਿਬਹਤ ਜਮ ਕੈ ਪਾਥ.\" (ਕੇਦਾ ਮਃ ੫) \"ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਪਾਥ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੪) ਦੇਖ, ਅੰ. Path। ੨. ਸੰ. ਪ੍ਰਸ੍ਤਰ. ਪੰਥਰ. \"ਰਾਖਿਲੇਹੁ ਹਮ ਪਾਪੀ ਪਾਥ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੪) ੩. ਸੰ. ਪਾਥ (पाथस) ਜਲ. \"ਹਰਿ ਨਾਮ ਅੰਮ੍ਰਿਤਪਾਥ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) ਹਰਿਨਾਮ ਅਮ੍ਰਿਤਜਲ ਹੈ। ੪. ਸੂਰਜ। ੫. ਅਗਨਿ। ੬. ਪਵਨ. ਹਵਾ। ੭. ਅੰਨ। ੮. ਆਕਾਸ਼."},{"id":44186,"word":"pwn","wordUni":"ਪਾਨ","definition":"sMgÎw- pwx. Awb. cmk. BVk[ 2. AwgÎw. \"dIjY pwnM.\" (rwmwv) 3. pwix. h`Q. \"Kwn pwn kr pwn pKwry.\" (gupRsU) 4. pwXn. pYrIN.\"sbY pwn lwgy qjÎo grb BwrI.\" (d`qwv) 5. prwXx. qqpr. \"iek pwn jwn audws.\" (d`qwv) ie`k prwXx hoieAw[ 6. pRwx. sÍws. \"pwn qjy qum qwihq pRIqm, pwn qjy qumry ihq pÎwrI.\" (cirqR 367) 7. prx. p`qw. pqR. \"pOn bhY dRm pwn inhwry.\" (klkI) 8. nwgrbyil dw p`qw. qWbUl. &w. [پان] \"pwn supwrI KwqIAw.\" (iqlM mÚ 4) 9. sM. pIx dI ikRXw. pIxw. \"hir AMimRq pwn krhu swDsMig.\" (gau iQqI mÚ 5) 10. jl. \"imiQAw Bojn pwn.\" (swr mÚ 5) \"n pwn Pyr jwcqy n pRwn dyh Dwrqy.\" (gupRsU) 11. Srwb. \"pwn frwie ksuMBVo rUro.\" (cirqR 111) dyKo, ksuMBVw[ 12. AMimRq. \"hroN Awj pwnM.\" (rwmwv) A`j ieMdR qoN AimRq Koh skdw hW[ 13. pIx dw pwqR[ 14. kUlH. nhr[ 15. rkw. rKÎw[ 16. pO. pRpw. ijs QW pwxI ipAwieAw jwvy[ 17. jX. &qy. ij`q[","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਾਣ. ਆਬ. ਚਮਕ. ਭੜਕ। ੨. ਆਗ੍ਯਾ. \"ਦੀਜੈ ਪਾਨੰ.\" (ਰਾਮਾਵ) ੩. ਪਾਣਿ. ਹੱਥ. \"ਖਾਨ ਪਾਨ ਕਰ ਪਾਨ ਪਖਾਰੇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਪਾਯਨ. ਪੈਰੀਂ.\"ਸਬੈ ਪਾਨ ਲਾਗੇ ਤਜ੍ਯੋ ਗਰਬ ਭਾਰੀ.\" (ਦੱਤਾਵ) ੫. ਪਰਾਯਣ. ਤਤਪਰ. \"ਇਕ ਪਾਨ ਜਾਨ ਉਦਾਸ.\" (ਦੱਤਾਵ) ਇੱਕ ਪਰਾਯਣ ਹੋਇਆ। ੬. ਪ੍ਰਾਣ. ਸ੍ਵਾਸ. \"ਪਾਨ ਤਜੇ ਤੁਮ ਤਾਹਿਤ ਪ੍ਰੀਤਮ, ਪਾਨ ਤਜੇ ਤੁਮਰੇ ਹਿਤ ਪ੍ਯਾਰੀ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੩੬੭) ੭. ਪਰ੍‍ਣ. ਪੱਤਾ. ਪਤ੍ਰ. \"ਪੌਨ ਬਹੈ ਦ੍ਰਮ ਪਾਨ ਨਿਹਾਰੇ.\" (ਕਲਕੀ) ੮. ਨਾਗਰਬੇਲਿ ਦਾ ਪੱਤਾ. ਤਾਂਬੂਲ. ਫ਼ਾ. [پان] \"ਪਾਨ ਸੁਪਾਰੀ ਖਾਤੀਆ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੪) ੯. ਸੰ. ਪੀਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਪੀਣਾ. \"ਹਰਿ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਹੁ ਸਾਧਸੰਗਿ.\" (ਗਉ ਥਿਤੀ ਮਃ ੫) ੧੦. ਜਲ. \"ਮਿਥਿਆ ਭੋਜਨ ਪਾਨ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਨ ਪਾਨ ਫੇਰ ਜਾਚਤੇ ਨ ਪ੍ਰਾਨ ਦੇਹ ਧਾਰਤੇ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੧੧. ਸ਼ਰਾਬ. \"ਪਾਨ ਡਰਾਇ ਕਸੁੰਭੜੋ ਰੂਰੋ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੧੧੧) ਦੇਖੋ, ਕਸੁੰਭੜਾ। ੧੨. ਅੰਮ੍ਰਿਤ. \"ਹਰੋਂ ਆਜ ਪਾਨੰ.\" (ਰਾਮਾਵ) ਅੱਜ ਇੰਦ੍ਰ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਖੋਹ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ੧੩. ਪੀਣ ਦਾ ਪਾਤ੍ਰ। ੧੪. ਕੂਲ੍ਹ. ਨਹਰ। ੧੫. ਰਕ੍ਸ਼ਾ. ਰਖ੍ਯਾ। ੧੬. ਪੌ. ਪ੍ਰਪਾ. ਜਿਸ ਥਾਂ ਪਾਣੀ ਪਿਆਇਆ ਜਾਵੇ। ੧੭. ਜਯ. ਫ਼ਤੇ. ਜਿੱਤ।"},{"id":44209,"word":"pwnIpq","wordUni":"ਪਾਨੀਪਤ","definition":"pMjwb dy ijlw krnwl iv`c ie`k ngr, ijs dy mYdwn iv`c bwbr ny iebrwhIm lodI ƒ sn 1526 iv`c ij`qky id`lI dw isMGwsn m`ilAw. ies ngr dy Aws pws dI zmIn ivdySI Aqy Bwrq dy pRis`D rwijAW dI jMgBUim rhI hY. ie¤Qy hI sn 1761 iv`c AhmdSwh AbdwlI ny mrhitAW dw srvnwSw kIqw sI. siqgurU nwnk dyv BI ies QW pDwry hn, Ar Sy^ qwhr nwl (ijs ƒ jnmswKI iv`c ttIhrI SyK iliKAw hY) crcw hoeI hY. Sy^ qwhr AbU AælI kælMdr dI sMpRdwX dw swDU sI. dyKo, Sy^ Sr&.","definitionUni":"ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜਿਲਾ ਕਰਨਾਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਗਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਬਾਬਰ ਨੇ ਇਬਰਾਹੀਮ ਲੋਦੀ ਨੂੰ ਸਨ ੧੫੨੬ ਵਿੱਚ ਜਿੱਤਕੇ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਮੱਲਿਆ. ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਜੰਗਭੂਮਿ ਰਹੀ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਨ ੧੭੬੧ ਵਿੱਚ ਅਹਮਦਸ਼ਾਹ ਅਬਦਾਲੀ ਨੇ ਮਰਹਟਿਆਂ ਦਾ ਸਰਵਨਾਸ਼ਾ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਭੀ ਇਸ ਥਾਂ ਪਧਾਰੇ ਹਨ, ਅਰ ਸ਼ੇਖ਼ ਤਾਹਰ ਨਾਲ (ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਨਮਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਟਟੀਹਰੀ ਸ਼ੇਖ ਲਿਖਿਆ ਹੈ) ਚਰਚਾ ਹੋਈ ਹੈ. ਸ਼ੇਖ਼ ਤਾਹਰ ਅਬੂ ਅ਼ਲੀ ਕ਼ਲੰਦਰ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਸਾਧੂ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਸ਼ੇਖ਼ ਸ਼ਰਫ਼."},{"id":44340,"word":"pwl","wordUni":"ਪਾਲ","definition":"sMgÎw- p`lw. dwmn. \"nwnk bWiDE pwl.\" (Dnw mÚ 5) \"jgq auDwrn swDu pRBu iqn lwgo pwl.\" (iblw mÚ 5) 2. nOkw dw bwdbwn. jhwz dw auh vsqR, jo hvw dy ruK qwixAw jWdw hY, ijs dy shwry cwl qyz huMdI hY. \"auDry BRm moh swgr lig sMqnw pg pwl.\" (kydw mÚ 5) dyKo, AæM Pall[ 3. plnw. JUlw. \"idXo eyk pwlM subwlM irKIsM.\" (rwmwv) 4. p¤qy PUs Awid iv`c pkwaux leI PlW ƒ r`Kx dI ikRXw. sM. p`l. \"AMb pwl dw, KrbUjw fwl dw.\" (loko) 5. Cotw qMbU[ 6. SRyxI. kqwr[ 7. pwxI dw bMnH. v`t[ 8. sM. पाल. Dw- pwln krnw, rKÎw krnI[ 9. iv- pwlk. pwlx vwlw. rkk. \"qU AprMpr srb pwl.\" (bsM mÚ 1) \"ijau rwKY mhqwrI bwlk kau qYsy hI pRBu pwl.\" (Dnw mÚ 5) 10. ie`k j`t goq[ 11. ie`k phwVI jwiq[ 12. ie`k rwjvMS, ijs dy 18. rwijAW ny sn 815 qoN 1200 qk bMgwl Aqy mgD iv`c rwj kIqw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੱਲਾ. ਦਾਮਨ. \"ਨਾਨਕ ਬਾਂਧਿਓ ਪਾਲ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫) \"ਜਗਤ ਉਧਾਰਨ ਸਾਧੁ ਪ੍ਰਭੁ ਤਿਨ ਲਾਗੋ ਪਾਲ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਨੌਕਾ ਦਾ ਬਾਦਬਾਨ. ਜਹਾਜ਼ ਦਾ ਉਹ ਵਸਤ੍ਰ, ਜੋ ਹਵਾ ਦੇ ਰੁਖ ਤਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਚਾਲ ਤੇਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. \"ਉਧਰੇ ਭ੍ਰਮ ਮੋਹ ਸਾਗਰ ਲਗਿ ਸੰਤਨਾ ਪਗ ਪਾਲ.\" (ਕੇਦਾ ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਅ਼ੰ Pall। ੩. ਪਲਨਾ. ਝੂਲਾ. \"ਦਿਯੋ ਏਕ ਪਾਲੰ ਸੁਬਾਲੰ ਰਿਖੀਸੰ.\" (ਰਾਮਾਵ) ੪. ਪੱਤੇ ਫੂਸ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਪਕਾਉਣ ਲਈ ਫਲਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਸੰ. ਪੱਲ. \"ਅੰਬ ਪਾਲ ਦਾ, ਖਰਬੂਜਾ ਡਾਲ ਦਾ.\" (ਲੋਕੋ) ੫. ਛੋਟਾ ਤੰਬੂ। ੬. ਸ਼੍ਰੇਣੀ. ਕਤਾਰ। ੭. ਪਾਣੀ ਦਾ ਬੰਨ੍ਹ. ਵੱਟ। ੮. ਸੰ. पाल. ਧਾ- ਪਾਲਨ ਕਰਨਾ, ਰਖ੍ਯਾ ਕਰਨੀ। ੯. ਵਿ- ਪਾਲਕ. ਪਾਲਣ ਵਾਲਾ. ਰਕ੍ਸ਼੍‍ਕ. \"ਤੂ ਅਪਰੰਪਰ ਸਰਬ ਪਾਲ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) \"ਜਿਉ ਰਾਖੈ ਮਹਤਾਰੀ ਬਾਲਕ ਕਉ ਤੈਸੇ ਹੀ ਪ੍ਰਭੁ ਪਾਲ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫) ੧੦. ਇੱਕ ਜੱਟ ਗੋਤ। ੧੧. ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਜਾਤਿ। ੧੨. ਇੱਕ ਰਾਜਵੰਸ਼, ਜਿਸ ਦੇ ੧੮. ਰਾਜਿਆਂ ਨੇ ਸਨ ੮੧੫ ਤੋਂ ੧੨੦੦ ਤਕ ਬੰਗਾਲ ਅਤੇ ਮਗਧ ਵਿੱਚ ਰਾਜ ਕੀਤਾ."},{"id":44374,"word":"pwvkqoA","wordUni":"ਪਾਵਕਤੋਅ","definition":"sMgÎw- qoX- Agin. jlwg˜I. bVvw Agin. \"pwvkqoA AswD GorM.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤੋਯ- ਅਗਨਿ. ਜਲਾਗ੍ਨੀ. ਬੜਵਾ ਅਗਨਿ. \"ਪਾਵਕਤੋਅ ਅਸਾਧ ਘੋਰੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":44440,"word":"ipAwrI","wordUni":"ਪਿਆਰੀ","definition":"iv- ipRXw. ipAwrI l`gx vwlI. \"sMgiq swD ipAwrI.\" (sor mÚ 5) 2. sMgÎw- ipRXqw. muh`bq. \"hir dIjY nwm ipAwrI jIau.\" ( sor mÚ 1) 3. ipAwry dw. ipRX dw. \"AMimRqrs pIvhu pRBu ipAwrI.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਪ੍ਰਿਯਾ. ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ. \"ਸੰਗਤਿ ਸਾਧ ਪਿਆਰੀ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਿਯਤਾ. ਮੁਹੱਬਤ. \"ਹਰਿ ਦੀਜੈ ਨਾਮ ਪਿਆਰੀ ਜੀਉ.\" ( ਸੋਰ ਮਃ ੧) ੩. ਪਿਆਰੇ ਦਾ. ਪ੍ਰਿਯ ਦਾ. \"ਅੰਮ੍ਰਿਤਰਸ ਪੀਵਹੁ ਪ੍ਰਭੁ ਪਿਆਰੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":44451,"word":"ipst","wordUni":"ਪਿਸਟ","definition":"sM. ips†. iv- pITw hoieAw[ 2. ipis† sMgÎw- pITI. mWh mUMgI Awid dI iB`jI hoeI dwl ƒ isl v¤ty pur pIhky bxwieAw cUrx[ 3. ipRis†. ip`T. pIT. \"koeI Drq jwie lY ipst pwn.\" (d`qwv) koeI pdmwsn dI swDnw krdw hoieAw ip`T ip¤CoNdI h`Q lY jwky rKdw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਪਿਸ੍ਟ. ਵਿ- ਪੀਠਾ ਹੋਇਆ। ੨. ਪਿਸ੍ਟਿ ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੀਠੀ. ਮਾਂਹ ਮੂੰਗੀ ਆਦਿ ਦੀ ਭਿੱਜੀ ਹੋਈ ਦਾਲ ਨੂੰ ਸਿਲ ਵੱਟੇ ਪੁਰ ਪੀਹਕੇ ਬਣਾਇਆ ਚੂਰਣ। ੩. ਪ੍ਰਿਸ੍ਟਿ. ਪਿੱਠ. ਪੀਠ. \"ਕੋਈ ਧਰਤ ਜਾਇ ਲੈ ਪਿਸਟ ਪਾਨ.\" (ਦੱਤਾਵ) ਕੋਈ ਪਦਮਾਸਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਪਿੱਠ ਪਿੱਛੋਂਦੀ ਹੱਥ ਲੈ ਜਾਕੇ ਰਖਦਾ ਹੈ."},{"id":44622,"word":"ip`q","wordUni":"ਪਿੱਤ","definition":"sM. पित्त्. [صفرا] s&rw. Bile. ip`q SrIr dI grmI rUp hY. ieh AwpxI AslI hwlq iv`c SrIr dI rKÎw, Aqy ivgiVAw hoieAw Anyk rog auqpMn krdw hY. ip`q pqlw (dRv) pdwrQ hY, ijs dw pIlw rMg hY. ieh SrIr qoN mYl Aqy lhU dI jihr Kwrj krdw hY. vYdk vwilAW ny ip`q dy pMj rUp ilKy hn-#(a) Awlock- nyqRW iv`c invws krdw hY. A`KW iv`c iesy dI cmk hY. ieh rUp ƒ gRhx krdw hY.#(A) rMjk- ijgr iv`c rihMdw hY. Bojn dw rs, jo lhU bxn leI AwauNdw hY. aus dw KUn bxwauNdw hY.#(e) swDk- ihrdy iv`c rihMdw hY. ieh bu`iD, isimRiq Awid ƒ vDwauNdw hY.#(s) pwck- ieh mydy Aqy AMqVI iv`c rihMdw hY. ieh igjw pcwauNdw, mYl Kwirj krdw hY, rs ml mUqR Aqy dosW ƒ inKyVdw hY, jTrwgin dy bl ƒ vDwauNdw hY.#(h) BRwjk- ieh qucw (KlVI) iv`c rihMdw hY. SrIr dI SoBw Aqy cmk ƒ vDwauNdw hY. ip`q dy ivgwV nwl smyN qoN pihlW vwl ic¤ty ho jWdy hn, nyqR lwl pIly, mUqR bhuq pIlw, mUMh dw suAwd K`tw, Bs fkwr, kRoD, dwh, A`KW A¤gy hnyrw, SrIr dw qpxw, bdbUdwr psInw Awauxw Awidk cwlI rog huMdy hn.#ip`q dy SWq krn leI ausnqwp Aqy Xrkwn iv`c d¤sy aupwau krny lwBdwiek hn.#swDwrx ielwj hY ik AMqVI dI sPweI krnI, du`D cwaul Awidk pdwrQ Kwxy pIxy, goky du`D iv`c imSrI pwky eIsbgol dw sq CI mwSy lYxw, cMdn Anwr Awid dy Srbq vrqxy, srd qr Pl Kwxy, inrml sIql jl nwl snwn krnw, vtxw mlky mYl dUr krnI Awid. \"bwie ip`q kr aupjq Bey.\" (cirqR 405) 2. ip`q dy ivkwr nwl grmI dI ru`q iv`c qucw qy inklIAW brIk PunsIAW BI \"ip`q\" AwKIdIAW hn. ieh vtxy cMdn Awid dy lyp qoN Ar sugMD vwly sbUx nwl snwn krn qoN dUr ho jWdIAW hn[ 3. kRoD. qwmsI suBwau.","definitionUni":"ਸੰ. पित्त्. [صفرا] ਸਫ਼ਰਾ. Bile. ਪਿੱਤ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਗਰਮੀ ਰੂਪ ਹੈ. ਇਹ ਆਪਣੀ ਅਸਲੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ, ਅਤੇ ਵਿਗੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਨੇਕ ਰੋਗ ਉਤਪੰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਪਿੱਤ ਪਤਲਾ (ਦ੍ਰਵ) ਪਦਾਰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪੀਲਾ ਰੰਗ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਮੈਲ ਅਤੇ ਲਹੂ ਦੀ ਜਹਿਰ ਖਾਰਜ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਵੈਦਕ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਿੱਤ ਦੇ ਪੰਜ ਰੂਪ ਲਿਖੇ ਹਨ-#(ੳ) ਆਲੋਚਕ- ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਦੀ ਚਮਕ ਹੈ. ਇਹ ਰੂਪ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਦਾ ਹੈ.#(ਅ) ਰੰਜਕ- ਜਿਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਭੋਜਨ ਦਾ ਰਸ, ਜੋ ਲਹੂ ਬਣਨ ਲਈ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਉਸ ਦਾ ਖੂਨ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ.#(ੲ) ਸਾਧਕ- ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਬੁੱਧਿ, ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਆਦਿ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ.#(ਸ) ਪਾਚਕ- ਇਹ ਮੇਦੇ ਅਤੇ ਅੰਤੜੀ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਗਿਜਾ ਪਚਾਉਂਦਾ, ਮੈਲ ਖਾਰਿਜ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਰਸ ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਅਤੇ ਦੋਸਾਂ ਨੂੰ ਨਿਖੇੜਦਾ ਹੈ, ਜਠਰਾਗਨਿ ਦੇ ਬਲ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ.#(ਹ) ਭ੍ਰਾਜਕ- ਇਹ ਤੁਚਾ (ਖਲੜੀ) ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਅਤੇ ਚਮਕ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਪਿੱਤ ਦੇ ਵਿਗਾੜ ਨਾਲ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲ ਚਿੱਟੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਨੇਤ੍ਰ ਲਾਲ ਪੀਲੇ, ਮੂਤ੍ਰ ਬਹੁਤ ਪੀਲਾ, ਮੂੰਹ ਦਾ ਸੁਆਦ ਖੱਟਾ, ਭਸ ਡਕਾਰ, ਕ੍ਰੋਧ, ਦਾਹ, ਅੱਖਾਂ ਅੱਗੇ ਹਨੇਰਾ, ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਤਪਣਾ, ਬਦਬੂਦਾਰ ਪਸੀਨਾ ਆਉਣਾ ਆਦਿਕ ਚਾਲੀ ਰੋਗ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#ਪਿੱਤ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਲਈ ਉਸਨਤਾਪ ਅਤੇ ਯਰਕਾਨ ਵਿੱਚ ਦੱਸੇ ਉਪਾਉ ਕਰਨੇ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹਨ.#ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤੜੀ ਦੀ ਸਫਾਈ ਕਰਨੀ, ਦੁੱਧ ਚਾਉਲ ਆਦਿਕ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ ਪੀਣੇ, ਗੋਕੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮਿਸ਼ਰੀ ਪਾਕੇ ਈਸਬਗੋਲ ਦਾ ਸਤ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਲੈਣਾ, ਚੰਦਨ ਅਨਾਰ ਆਦਿ ਦੇ ਸ਼ਰਬਤ ਵਰਤਣੇ, ਸਰਦ ਤਰ ਫਲ ਖਾਣੇ, ਨਿਰਮਲ ਸੀਤਲ ਜਲ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨਾ, ਵਟਣਾ ਮਲਕੇ ਮੈਲ ਦੂਰ ਕਰਨੀ ਆਦਿ. \"ਬਾਇ ਪਿੱਤ ਕਰ ਉਪਜਤ ਭਏ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫) ੨. ਪਿੱਤ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਨਾਲ ਗਰਮੀ ਦੀ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ ਤੁਚਾ ਤੇ ਨਿਕਲੀਆਂ ਬਰੀਕ ਫੁਨਸੀਆਂ ਭੀ \"ਪਿੱਤ\" ਆਖੀਦੀਆਂ ਹਨ. ਇਹ ਵਟਣੇ ਚੰਦਨ ਆਦਿ ਦੇ ਲੇਪ ਤੋਂ ਅਰ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਸਬੂਣ ਨਾਲ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ੩. ਕ੍ਰੋਧ. ਤਾਮਸੀ ਸੁਭਾਉ."},{"id":44629,"word":"ip`qw","wordUni":"ਪਿੱਤਾ","definition":"sM. ip`qwSX. sMgÎw- ip`q dI QYlI. ieh ijgr dy hyT ip¤Cy v`l huMdw hY[ 2. Bwv- ijgr Aqy mn. \"swDusMgiq iml pIVn ip`qw.\" (Bwgu) 3. dyKo, ip`q[ 4. kRoD[ 5. joS[ 6. hOslw.","definitionUni":"ਸੰ. ਪਿੱਤਾਸ਼ਯ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਿੱਤ ਦੀ ਥੈਲੀ. ਇਹ ਜਿਗਰ ਦੇ ਹੇਠ ਪਿੱਛੇ ਵੱਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ੨. ਭਾਵ- ਜਿਗਰ ਅਤੇ ਮਨ. \"ਸਾਧੁਸੰਗਤਿ ਮਿਲ ਪੀੜਨ ਪਿੱਤਾ.\" (ਭਾਗੁ) ੩. ਦੇਖੋ, ਪਿੱਤ। ੪. ਕ੍ਰੋਧ। ੫. ਜੋਸ਼। ੬. ਹੌਸਲਾ."},{"id":44696,"word":"iprwg","wordUni":"ਪਿਰਾਗ","definition":"dyKo, prwg[ 2. dyKo, pRXwg. \"DUiV punIq swDu lK koit iprWgy.\" (vwr gau 2. mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪਰਾਗ। ੨. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਯਾਗ. \"ਧੂੜਿ ਪੁਨੀਤ ਸਾਧੁ ਲਖ ਕੋਟਿ ਪਿਰਾਂਗੇ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੨. ਮਃ ੫)"},{"id":44730,"word":"pI","wordUni":"ਪੀ","definition":"sM. Dw- pIxw. Pu`lxw, vDxw[ 2. ikR. iv- pIky. pwn krky. \"pI AMimRqu iqRpqwisAw.\" (iblw mÚ 5) 3. sMgÎw- ipRX pqI. \"swD sMig nwnk pI kI ry.\" (Awsw mÚ 5) pqI dI kQw swDusMg dÍwrw[ 4. Aip (punÚ) boDk BI pI Sbd hoieAw krdw hY. Bwguir irKI dy vÎwkrx iv`c Aip ky Akwr dw lop ho jWdw hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਧਾ- ਪੀਣਾ. ਫੁੱਲਣਾ, ਵਧਣਾ। ੨. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਪੀਕੇ. ਪਾਨ ਕਰਕੇ. \"ਪੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਤ੍ਰਿਪਤਾਸਿਆ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਿਯ ਪਤੀ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਨਾਨਕ ਪੀ ਕੀ ਰੇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਪਤੀ ਦੀ ਕਥਾ ਸਾਧੁਸੰਗ ਦ੍ਵਾਰਾ। ੪. ਅਪਿ (ਪੁਨਃ) ਬੋਧਕ ਭੀ ਪੀ ਸ਼ਬਦ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਭਾਗੁਰਿ ਰਿਖੀ ਦੇ ਵ੍ਯਾਕਰਣ ਵਿੱਚ ਅਪਿ ਕੇ ਅਕਾਰ ਦਾ ਲੋਪ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":44958,"word":"pujMdy","wordUni":"ਪੁਜੰਦੇ","definition":"phucdy. \"swDsMgiq gurisK pujMdY.\" (Bwgu) 2. pUjdy. aupwsdy[ 3. syvn krdy.","definitionUni":"ਪਹੁਚਦੇ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਗੁਰਸਿਖ ਪੁਜੰਦੈ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਪੂਜਦੇ. ਉਪਾਸਦੇ। ੩. ਸੇਵਨ ਕਰਦੇ."},{"id":44994,"word":"puiqRkw","wordUni":"ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ","definition":"sMgÎw- puqRI. bytI[ 2. ihMdU Drm SwsqR Anuswr auh lVkI, ijs dI SwdI smyN aus dw ipqw ieh vcn lY lvy ik jo knÎw dy puqR hoaU auh nwny dw puqR smiJAw jwaU[ 3. pu`qilkw. puqlI. \"icqR kI puiqRkw hY.\" (rwmwv) \"jnuk knk kI puiqRkw.\" (cirqR 96)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੁਤ੍ਰੀ. ਬੇਟੀ। ੨. ਹਿੰਦੂ ਧਰਮ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਉਹ ਲੜਕੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦਾ ਪਿਤਾ ਇਹ ਵਚਨ ਲੈ ਲਵੇ ਕਿ ਜੋ ਕਨ੍ਯਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਊ ਉਹ ਨਾਨੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸਮਝਿਆ ਜਾਊ। ੩. ਪੁੱਤਲਿਕਾ. ਪੁਤਲੀ. \"ਚਿਤ੍ਰ ਕੀ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ.\" (ਰਾਮਾਵ) \"ਜਨੁਕ ਕਨਕ ਕੀ ਪੁਤ੍ਰਿਕਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੯੬)"},{"id":45036,"word":"punu","wordUni":"ਪੁਨੁ","definition":"dyKo, pun 1[ 2. dyKo, pun 3. \"kir swDU AMjulI punu vfw hy.\" (soihlw)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪੁਨ ੧। ੨. ਦੇਖੋ, ਪੁਨ ੩. \"ਕਰਿ ਸਾਧੂ ਅੰਜੁਲੀ ਪੁਨੁ ਵਡਾ ਹੇ.\" (ਸੋਹਿਲਾ)"},{"id":45079,"word":"purKpiq","wordUni":"ਪੁਰਖਪਤਿ","definition":"iv- puruspiq. mnu`KW dw sÍwmI. sB purKW iv¤coN pRDwn[ 2. sMgÎw- krqwr. \"swDU purKu purKpiq pwieAw AigAwnu AMDyru gvwieAw.\" (bsM mÚ 4) dyKo, purKu 9.","definitionUni":"ਵਿ- ਪੁਰੁਸਪਤਿ. ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸ੍ਵਾਮੀ. ਸਭ ਪੁਰਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪ੍ਰਧਾਨ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਰਤਾਰ. \"ਸਾਧੂ ਪੁਰਖੁ ਪੁਰਖਪਤਿ ਪਾਇਆ ਅਗਿਆਨੁ ਅੰਧੇਰੁ ਗਵਾਇਆ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੪) ਦੇਖੋ, ਪੁਰਖੁ ੯."},{"id":45155,"word":"purMjn","wordUni":"ਪੁਰੰਜਨ","definition":"sM. पुरञ्जन. sMgÎw- jo Awpxy krmW Anuswr pur (dyh) rcdw hY, jIvwqmw. jIv. \"iprmipAwly swd prm purMjno.\" (Bwgu) dyKo, Bwgvq skMD 4, ADÎwX 25 qoN 29[ 2. dyKo, purjn[ 3. ifMg. vrux dyvqw. sM. prMjn.","definitionUni":"ਸੰ. पुरञ्जन. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੋ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪੁਰ (ਦੇਹ) ਰਚਦਾ ਹੈ, ਜੀਵਾਤਮਾ. ਜੀਵ. \"ਪਿਰਮਪਿਆਲੇ ਸਾਦ ਪਰਮ ਪੁਰੰਜਨੋ.\" (ਭਾਗੁ) ਦੇਖੋ, ਭਾਗਵਤ ਸਕੰਧ ੪, ਅਧ੍ਯਾਯ ੨੫ ਤੋਂ ੨੯। ੨. ਦੇਖੋ, ਪੁਰਜਨ। ੩. ਡਿੰਗ. ਵਰੁਣ ਦੇਵਤਾ. ਸੰ. ਪਰੰਜਨ."},{"id":45219,"word":"pUj","wordUni":"ਪੂਜ","definition":"sM. पूज्. Dw- pUjw krnw, Awdr krnw[ 2. sMgÎw- pUjw. \"ibnu nwvY puj n hoie.\" (gUj mÚ 1) 3. iv- pUjÎ. pUjx XogÎ. \"ijn nwnku siqguru pUijAw iqn hir pUj krwvw.\" (Awsw CMq mÚ 4) \"srb pUj crn guru syau.\" (gONf mÚ 5) 4. sMgÎw- jYn mq dw swDU, ijs ƒ jYnI igRhsQI pUjÎ mMndy hn[ 5. dyKo, pujxw. \"pUj ArD idswn.\" (ipRQurwj) 6. &w. [پوُز] pUz. pSU dI QuQnI. vDI hoeI bUQI.","definitionUni":"ਸੰ. पूज्. ਧਾ- ਪੂਜਾ ਕਰਨਾ, ਆਦਰ ਕਰਨਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੂਜਾ. \"ਬਿਨੁ ਨਾਵੈ ਪੁਜ ਨ ਹੋਇ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੧) ੩. ਵਿ- ਪੂਜ੍ਯ. ਪੂਜਣ ਯੋਗ੍ਯ. \"ਜਿਨ ਨਾਨਕੁ ਸਤਿਗੁਰੁ ਪੂਜਿਆ ਤਿਨ ਹਰਿ ਪੂਜ ਕਰਾਵਾ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੪) \"ਸਰਬ ਪੂਜ ਚਰਨ ਗੁਰੁ ਸੇਉ.\" (ਗੌਂਡ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੈਨ ਮਤ ਦਾ ਸਾਧੂ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜੈਨੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਪੂਜ੍ਯ ਮੰਨਦੇ ਹਨ। ੫. ਦੇਖੋ, ਪੁਜਣਾ. \"ਪੂਜ ਅਰਧ ਦਿਸਾਨ.\" (ਪ੍ਰਿਥੁਰਾਜ) ੬. ਫ਼ਾ. [پوُز] ਪੂਜ਼. ਪਸ਼ੂ ਦੀ ਥੁਥਨੀ. ਵਧੀ ਹੋਈ ਬੂਥੀ."},{"id":45322,"word":"pUrib ilKxh","wordUni":"ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਣਹ","definition":"pUrv ilKy Anuswr. pUrv krmW dy Pl Anuswr. \"lBxM swD sMgyx nwnk hir pUrib ilKxh.\" (gwQw)","definitionUni":"ਪੂਰਵ ਲਿਖੇ ਅਨੁਸਾਰ. ਪੂਰਵ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਫਲ ਅਨੁਸਾਰ. \"ਲਭਣੰ ਸਾਧ ਸੰਗੇਣ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਪੂਰਬਿ ਲਿਖਣਹ.\" (ਗਾਥਾ)"},{"id":45545,"word":"pYNqIsA`KrI","wordUni":"ਪੈਂਤੀਸਅੱਖਰੀ","definition":"pYNqI A`KrW dI vrxmwlw[ 2. pYNqIs A`KrW dI vÎwKÎwrUp rcnw, jo iksy pRymI is`K ny gurU nwnk dyv jI dy nW qoN rcI hY.¹#EAMkwr srbprkwsI,#Awqm su`D AkRY AivnwsI,#eIs jIv my Byd n jwno,#swD cor siB bRhm pCwno,#hsqI cItI iqRx lO AwdM,#eyk AKMifq vsY AnwdM. ×××#3. auh kwvÎ, ijs dy Awid AQvw AMq pYqIs A`Kr XQwkRm r¤Ky jwx, jYsy- dsmgRMQ dy ikRsnwvqwr iv`c svYXy CMdW dy AMq pYNqI ilKI hY, XQw-#kOqk eyk ivcwr jdUpiq#sUrq eyk DrI igir bWkI, ×××#hoierhy ivsmY sB gop#sunI hir ky muK qy jb swKI ×××#AOr geI suD BUl sBo#iek kwnHihN ky rs my Anurwgy ×××#kwnH khI sB ko hs kY#iml Dwm clo joau hY hrqwX ×××#BUsuq soN lrkY ijnhU#nvswq Cfwie leI brmM|w. ×××#gÎwn pRboD iv`c CMdW dy Awid pYNqI ilKI hY, XQw-#ivAsqw ikRpwrM[ iKpsqÍw AKMfM[#gqsqÍw AgMfM[ GqsqÍw GrwnM[#ibRAsqÍw |iHHhwlM[[ ××× Awid.","definitionUni":"ਪੈਂਤੀ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵਰਣਮਾਲਾ। ੨. ਪੈਂਤੀਸ ਅੱਖਰਾਂ ਦੀ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਰੂਪ ਰਚਨਾ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਂ ਤੋਂ ਰਚੀ ਹੈ.¹#ਓਅੰਕਾਰ ਸਰਬਪਰਕਾਸੀ,#ਆਤਮ ਸੁੱਧ ਅਕ੍ਰੈ ਅਵਿਨਾਸੀ,#ਈਸ ਜੀਵ ਮੇ ਭੇਦ ਨ ਜਾਨੋ,#ਸਾਧ ਚੋਰ ਸਭਿ ਬ੍ਰਹਮ ਪਛਾਨੋ,#ਹਸਤੀ ਚੀਟੀ ਤ੍ਰਿਣ ਲੌ ਆਦੰ,#ਏਕ ਅਖੰਡਿਤ ਵਸੈ ਅਨਾਦੰ. ×××#੩. ਉਹ ਕਾਵ੍ਯ, ਜਿਸ ਦੇ ਆਦਿ ਅਥਵਾ ਅੰਤ ਪੈਤੀਸ ਅੱਖਰ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਰੱਖੇ ਜਾਣ, ਜੈਸੇ- ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸਨਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਸਵੈਯੇ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਪੈਂਤੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਕੌਤਕ ਏਕ ਵਿਚਾਰ ਜਦੂਪਤਿ#ਸੂਰਤ ਏਕ ਧਰੀ ਗਿਰਿ ਬਾਂਕੀ, ×××#ਹੋਇਰਹੇ ਵਿਸਮੈ ਸਭ ਗੋਪ#ਸੁਨੀ ਹਰਿ ਕੇ ਮੁਖ ਤੇ ਜਬ ਸਾਖੀ ×××#ਔਰ ਗਈ ਸੁਧ ਭੂਲ ਸਭੋ#ਇਕ ਕਾਨ੍ਹਹਿਂ ਕੇ ਰਸ ਮੇ ਅਨੁਰਾਗੇ ×××#ਕਾਨ੍ਹ ਕਹੀ ਸਭ ਕੋ ਹਸ ਕੈ#ਮਿਲ ਧਾਮ ਚਲੋ ਜੋਉ ਹੈ ਹਰਤਾਯ ×××#ਭੂਸੁਤ ਸੋਂ ਲਰਕੈ ਜਿਨਹੂ#ਨਵਸਾਤ ਛਡਾਇ ਲਈ ਬਰਮੰਙਾ. ×××#ਗ੍ਯਾਨ ਪ੍ਰਬੋਧ ਵਿੱਚ ਛੰਦਾਂ ਦੇ ਆਦਿ ਪੈਂਤੀ ਲਿਖੀ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਵਿਅਸ੍‍ਤਾ ਕ੍ਰਿਪਾਰੰ। ਖਿਪਸ੍‍ਤ੍ਵਾ ਅਖੰਡੰ।#ਗਤਸ੍‍ਤ੍ਵਾ ਅਗੰਡੰ। ਘਤਸ੍‍ਤ੍ਵਾ ਘਰਾਨੰ।#ਬ੍ਰਿਅਸ੍‍ਤ੍ਵਾ ਙ੍ਹ੍ਹਿਹਾਲੰ।। ××× ਆਦਿ."},{"id":45600,"word":"pYVw","wordUni":"ਪੈੜਾ","definition":"moKw jwiq dw pRymI, jo gurU nwnk dyv dw is`K sI. ieh gurU AMgddyv dI syvw iv`c BI hwizr irhw. keI lyKkW ny pihlI jnmswKI dw ilKwrI iesy ƒ mMinAw hY[ 2. C`jl jwiq dw ie`k pRymI, jo gurU Arjn dyv jI dw is`K hoieAw. ieh sMglwdIp qoN pRwxsMglI dI poQI ilAwieAw sI. dyKo, rwh hkIkq[ 3. cMfwlIAw jwiq dw gurU Arjn dyv dw AnMn is`K. ieh gurU hirgoibMd swihb dI syvw iv`c rihky DrmjMgW iv`c ih`sw lYNdw irhw[ 4. kwTI nwl b`Dw qsmw, ijs nwl rkwb huMdI hY. pYr AVwaux dw swDn[ 5. ihswb dw koTw. \"bUJÎo pFXo kYsy pYVw?\" (nwpR) 6. iesqRIAW dw ie`k rog. sM. प्रदर- pRdr. [کثرتاُلطمث] ksrqulqæms Menorrhagia suBwv Aqy mOsm ivru`D pdwrQ Kwx, jwdw GoVy Awid dI AsvwrI krn, Srwb Awid niSAW dy vrqx, grB dy igrn, AqI mYQun krn, bhuq pYdl iPrn, bhuq Bwr cu`kx, Aiq Sok krn Awid qoN iesqRIAW dI Xoin qoN lhU vgdw rihMdw hY. Aqy mhIny dy irquDwm iv`c Prk Aw jWdw hY.#ies dw swDwrx ielwj hY- sMcr lUx, ic`tw jIrw, mul`TI, nIloPr, smwn pIsky Sihd iv`c imlwky cwaulW dy Dox nwl pIxw, iqRPlw, suMF, dyvdwru, hldI, loD, ienHW dw kwVHw Sihd imlwky pIxw. mMjy dw purwxw bwx PUkky aus nwl smwn qol dI KMf imlwky pwxI nwl svyr vyly fyF qolw in`q P`kxw.","definitionUni":"ਮੋਖਾ ਜਾਤਿ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੀ. ਇਹ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦਦੇਵ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭੀ ਹਾਜ਼ਿਰ ਰਿਹਾ. ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਜਨਮਸਾਖੀ ਦਾ ਲਿਖਾਰੀ ਇਸੇ ਨੂੰ ਮੰਨਿਆ ਹੈ। ੨. ਛੱਜਲ ਜਾਤਿ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਸੰਗਲਾਦੀਪ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣਸੰਗਲੀ ਦੀ ਪੋਥੀ ਲਿਆਇਆ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਰਾਹ ਹਕੀਕਤ। ੩. ਚੰਡਾਲੀਆ ਜਾਤਿ ਦਾ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਦਾ ਅਨੰਨ ਸਿੱਖ. ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਧਰਮਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲੈਂਦਾ ਰਿਹਾ। ੪. ਕਾਠੀ ਨਾਲ ਬੱਧਾ ਤਸਮਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਰਕਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਪੈਰ ਅੜਾਉਣ ਦਾ ਸਾਧਨ। ੫. ਹਿਸਾਬ ਦਾ ਕੋਠਾ. \"ਬੂਝ੍ਯੋ ਪਢਯੋ ਕੈਸੇ ਪੈੜਾ?\" (ਨਾਪ੍ਰ) ੬. ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਰੋਗ. ਸੰ. प्रदर- ਪ੍ਰਦਰ. [کثرتاُلطمث] ਕਸਰਤੁਲਤ਼ਮਸ Menorrhagia ਸੁਭਾਵ ਅਤੇ ਮੌਸਮ ਵਿਰੁੱਧ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ, ਜਾਦਾ ਘੋੜੇ ਆਦਿ ਦੀ ਅਸਵਾਰੀ ਕਰਨ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਵਰਤਣ, ਗਰਭ ਦੇ ਗਿਰਨ, ਅਤੀ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨ, ਬਹੁਤ ਪੈਦਲ ਫਿਰਨ, ਬਹੁਤ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ, ਅਤਿ ਸ਼ੋਕ ਕਰਨ ਆਦਿ ਤੋਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਦੀ ਯੋਨਿ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ. ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਰਿਤੁਧਾਮ ਵਿੱਚ ਫਰਕ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹੈ- ਸੰਚਰ ਲੂਣ, ਚਿੱਟਾ ਜੀਰਾ, ਮੁਲੱਠੀ, ਨੀਲੋਫਰ, ਸਮਾਨ ਪੀਸਕੇ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਚਾਉਲਾਂ ਦੇ ਧੋਣ ਨਾਲ ਪੀਣਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਸੁੰਢ, ਦੇਵਦਾਰੁ, ਹਲਦੀ, ਲੋਧ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਪੀਣਾ. ਮੰਜੇ ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਬਾਣ ਫੂਕਕੇ ਉਸ ਨਾਲ ਸਮਾਨ ਤੋਲ ਦੀ ਖੰਡ ਮਿਲਾਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਡੇਢ ਤੋਲਾ ਨਿੱਤ ਫੱਕਣਾ."},{"id":45777,"word":"pMc","wordUni":"ਪੰਚ","definition":"¹ sM. पन्च. Dw- pRis`D krnw, PYlwauxw (pswrnw) 2. पञ्जन. iv- pWc. cwr au`pr ie`k- 5[ 3. sMgÎw- pMj AQvw jwdw mnu`KW dw smudwX[ 4. cODrI. nMbrdwr, jo pMjW iv`c srkrdw hY, \"imil pMchu nhI shsw cukwieAw.\" (sor mÚ 5) 5. swDujn. gurmuK.#\"pMc imly suK pwieAw.\" (sUhI CMq mÚ 1)#\"pMc prvwn pMc prDwnu.\" (jpu) 6. is`K Drm Anuswr pMj pÎwry. rihxI dy pUry pMj guris`K.#\"gurGr kI mrXwdw pMchuਁ,#pMchuਁ pwhul pUrb pIn[#huie qnKwhI bKSihN pMchuਁ,#pwhul dyN iml pMc pRbIn[#lKhu pMc kI bf bifAweI,#pMc krihN so inPl n cIn.\" (gupRsU)#7. pMj igxqI vwly pdwrQ. kwmwid pMc ivkwr. \"qau pMc pRgt sMqwpY.\" (sRI byxI) \"pMc mnwey, pMc ruswey, pMc vswey, pMc gvwey.\" (Awsw AÚ mÚ 5)#sqÎ, sMqoK, dXw, Drm Aqy DIrX mnwey, kwm, kRoD, loB, moh Aqy AhMkwr ruswey, pMj q`qW dy gux iCmw Awid vswey, pMj ivsy Sbd Awid gvwey[ 8. pnc (DnuK) Aqy pRqÎMcw (ic¤ly) dI QW BI pMc Sbd AwieAw hY, dyKo, ArpMc.","definitionUni":"¹ ਸੰ. पन्च. ਧਾ- ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਰਨਾ, ਫੈਲਾਉਣਾ (ਪਸਾਰਨਾ) ੨. पञ्जन. ਵਿ- ਪਾਂਚ. ਚਾਰ ਉੱਪਰ ਇੱਕ- ੫। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੰਜ ਅਥਵਾ ਜਾਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ। ੪. ਚੌਧਰੀ. ਨੰਬਰਦਾਰ, ਜੋ ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰਕਰਦਾ ਹੈ, \"ਮਿਲਿ ਪੰਚਹੁ ਨਹੀ ਸਹਸਾ ਚੁਕਾਇਆ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) ੫. ਸਾਧੁਜਨ. ਗੁਰਮੁਖ.#\"ਪੰਚ ਮਿਲੇ ਸੁਖ ਪਾਇਆ.\" (ਸੂਹੀ ਛੰਤ ਮਃ ੧)#\"ਪੰਚ ਪਰਵਾਨ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨੁ.\" (ਜਪੁ) ੬. ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ. ਰਹਿਣੀ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੰਜ ਗੁਰਸਿੱਖ.#\"ਗੁਰਘਰ ਕੀ ਮਰਯਾਦਾ ਪੰਚਹੁਁ,#ਪੰਚਹੁਁ ਪਾਹੁਲ ਪੂਰਬ ਪੀਨ।#ਹੁਇ ਤਨਖਾਹੀ ਬਖਸ਼ਹਿਂ ਪੰਚਹੁਁ,#ਪਾਹੁਲ ਦੇਂ ਮਿਲ ਪੰਚ ਪ੍ਰਬੀਨ।#ਲਖਹੁ ਪੰਚ ਕੀ ਬਡ ਬਡਿਆਈ,#ਪੰਚ ਕਰਹਿਂ ਸੋ ਨਿਫਲ ਨ ਚੀਨ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#੭. ਪੰਜ ਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ. ਕਾਮਾਦਿ ਪੰਚ ਵਿਕਾਰ. \"ਤਉ ਪੰਚ ਪ੍ਰਗਟ ਸੰਤਾਪੈ.\" (ਸ੍ਰੀ ਬੇਣੀ) \"ਪੰਚ ਮਨਾਏ, ਪੰਚ ਰੁਸਾਏ, ਪੰਚ ਵਸਾਏ, ਪੰਚ ਗਵਾਏ.\" (ਆਸਾ ਅਃ ਮਃ ੫)#ਸਤ੍ਯ, ਸੰਤੋਖ, ਦਯਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਧੀਰਯ ਮਨਾਏ, ਕਾਮ, ਕ੍ਰੋਧ, ਲੋਭ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਹੰਕਾਰ ਰੁਸਾਏ, ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਗੁਣ ਛਿਮਾ ਆਦਿ ਵਸਾਏ, ਪੰਜ ਵਿਸੇ ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਗਵਾਏ। ੮. ਪਨਚ (ਧਨੁਖ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੰਚਾ (ਚਿੱਲੇ) ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਪੰਚ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ, ਦੇਖੋ, ਅਰਪੰਚ."},{"id":45816,"word":"pMcKMf","wordUni":"ਪੰਚਖੰਡ","definition":"swDusmwj dw AsQwn[ 2. pMj ipAwirAW dw mMfl[ 3. pMcwXq dy bYTx dw QW[ 4. pitAwlw rwj dI njwmq sunwm qsIl DUrI iv`c BsOV ipMf dy pws ie`k AsQwn. AwiKAw jWdw hY. ik siqgurU nwnk dyv sunwm sMgrUr v¤loN htdy hoey ies QW ivrwjy hn. ie¤Qy \"pMc KwlsW dIvwn\" nwm dw ie`k ^ws smwj hY.#BsOV invwsI BweI bswvw isMG jI dy au`dm nwl sMmq 1950 iv`c SRI gurU isMG sBw BsoV kwiem hoeI, ijs dy pRDwn BweI bswvw isMG jI Aqy mMqRI (sk`qr) bwbU qyjw isMG jI Qwpy gey. sMmq 1962 iv`c \"pMc ^wlsw dIvwn\" dI rcnw hoeI.","definitionUni":"ਸਾਧੁਸਮਾਜ ਦਾ ਅਸਥਾਨ। ੨. ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਮੰਡਲ। ੩. ਪੰਚਾਯਤ ਦੇ ਬੈਠਣ ਦਾ ਥਾਂ। ੪. ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਦੀ ਨਜਾਮਤ ਸੁਨਾਮ ਤਸੀਲ ਧੂਰੀ ਵਿੱਚ ਭਸੌੜ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ. ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਕਿ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਸੁਨਾਮ ਸੰਗਰੂਰ ਵੱਲੋਂ ਹਟਦੇ ਹੋਏ ਇਸ ਥਾਂ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਇੱਥੇ \"ਪੰਚ ਖਾਲਸਾਂ ਦੀਵਾਨ\" ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਮਾਜ ਹੈ.#ਭਸੌੜ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਬਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਸੰਮਤ ੧੯੫੦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਿੰਘ ਸਭਾ ਭਸੋੜ ਕਾਇਮ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਭਾਈ ਬਸਾਵਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਮੰਤ੍ਰੀ (ਸਕੱਤਰ) ਬਾਬੂ ਤੇਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਥਾਪੇ ਗਏ. ਸੰਮਤ ੧੯੬੨ ਵਿੱਚ \"ਪੰਚ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦੀਵਾਨ\" ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੋਈ."},{"id":45825,"word":"pMcjn","wordUni":"ਪੰਚਜਨ","definition":"swDujn. gurmuK. \"pMcjnw imil mMgl gwieAw.\" (gau mÚ 5) 2. kwmwid pMj ivkwr. \"pMcjnw guir visgiq Awxy.\" (swr mÚ 4) 3. sM. पञ्चजन. pMj q`qW qoN aupijAw SrIr. dyh[ 4. mnu`K. \"pMcjnw isau bwq bqaUAw.\" (rwm nwmdyv) 5. purwxW Anuswr- mnu`K, gMDrv, Apsrw, nwg Aqy ipqr[ 6. inrukœ Anuswr- gMDrv, ipqr, dyvqw, Asur Aqy rwKs[ 7. ie`k dYq, ijs dy SMK dw nwm pWcjnÎ hY. dyKo, pWcjnÎ. \"jnpMc sunwmX sMK suBM.\" (smudRmQn)","definitionUni":"ਸਾਧੁਜਨ. ਗੁਰਮੁਖ. \"ਪੰਚਜਨਾ ਮਿਲਿ ਮੰਗਲ ਗਾਇਆ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੨. ਕਾਮਾਦਿ ਪੰਜ ਵਿਕਾਰ. \"ਪੰਚਜਨਾ ਗੁਰਿ ਵਸਿਗਤਿ ਆਣੇ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੪) ੩. ਸੰ. पञ्चजन. ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਸ਼ਰੀਰ. ਦੇਹ। ੪. ਮਨੁੱਖ. \"ਪੰਚਜਨਾ ਸਿਉ ਬਾਤ ਬਤਊਆ.\" (ਰਾਮ ਨਾਮਦੇਵ) ੫. ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ- ਮਨੁੱਖ, ਗੰਧਰਵ, ਅਪਸਰਾ, ਨਾਗ ਅਤੇ ਪਿਤਰ। ੬. ਨਿਰੁਕ੍ਤ ਅਨੁਸਾਰ- ਗੰਧਰਵ, ਪਿਤਰ, ਦੇਵਤਾ, ਅਸੁਰ ਅਤੇ ਰਾਖਸ। ੭. ਇੱਕ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਦੇ ਸ਼ੰਖ ਦਾ ਨਾਮ ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਪਾਂਚਜਨ੍ਯ. \"ਜਨਪੰਚ ਸੁਨਾਮਯ ਸੰਖ ਸੁਭੰ.\" (ਸਮੁਦ੍ਰਮਥਨ)"},{"id":45873,"word":"pMc ibKwdI","wordUni":"ਪੰਚ ਬਿਖਾਦੀ","definition":"pMc ivswdI (विषादिन्) pMj iPswdI. aupdRvI. kwmwid pMj. \"pMc ibKwdI eyk grIbw, rwKhu rwKnhwry.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਪੰਚ ਵਿਸਾਦੀ (विषादिन्) ਪੰਜ ਫਿਸਾਦੀ. ਉਪਦ੍ਰਵੀ. ਕਾਮਾਦਿ ਪੰਜ. \"ਪੰਚ ਬਿਖਾਦੀ ਏਕ ਗਰੀਬਾ, ਰਾਖਹੁ ਰਾਖਨਹਾਰੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":45896,"word":"pMc rqn","wordUni":"ਪੰਚ ਰਤਨ","definition":"suvrx, hIrw, nIlm, lwl Aqy moqI[ 2. ikqinAW dy mq Anuswr- sonw, qWbw, cWdI, moqI Aqy mUMgw. moey pRwxI dy mUMh pMj rqn pwauxy ihMdUmq iv`c au`qm krm hY[3 \"qulsI Xw sMswr my pWc rqn hYN swr[ swDu imln AO hirBjn dXw dwn aupkwr.\"","definitionUni":"ਸੁਵਰਣ, ਹੀਰਾ, ਨੀਲਮ, ਲਾਲ ਅਤੇ ਮੋਤੀ। ੨. ਕਿਤਨਿਆਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ- ਸੋਨਾ, ਤਾਂਬਾ, ਚਾਂਦੀ, ਮੋਤੀ ਅਤੇ ਮੂੰਗਾ. ਮੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਪੰਜ ਰਤਨ ਪਾਉਣੇ ਹਿੰਦੂਮਤ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ ਕਰਮ ਹੈ।੩ \"ਤੁਲਸੀ ਯਾ ਸੰਸਾਰ ਮੇ ਪਾਂਚ ਰਤਨ ਹੈਂ ਸਾਰ। ਸਾਧੁ ਮਿਲਨ ਔ ਹਰਿਭਜਨ ਦਯਾ ਦਾਨ ਉਪਕਾਰ.\""},{"id":45900,"word":"pMc lok","wordUni":"ਪੰਚ ਲੋਕ","definition":"pRDwn lok. cODrI. \"pMc lok sB hsix lgy.\" (vwr gau 1. mÚ 4) 2. swDujn. \"pMc lok vsih prDwnw.\" (mwrU solhy mÚ 1)","definitionUni":"ਪ੍ਰਧਾਨ ਲੋਕ. ਚੌਧਰੀ. \"ਪੰਚ ਲੋਕ ਸਭ ਹਸਣਿ ਲਗੇ.\" (ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪) ੨. ਸਾਧੁਜਨ. \"ਪੰਚ ਲੋਕ ਵਸਹਿ ਪਰਧਾਨਾ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧)"},{"id":45919,"word":"pMcWg","wordUni":"ਪੰਚਾਂਗ","definition":"pMc- AMg. iqiQpqR. ijs iv`c iqiQ, vwr, nCqR, Xog Aqy krx ieh pMj AMg hox[ 2. ie`k DUp, ijs iv`c- cMdn, Agur, kpUr, kysr Aqy gu`gl hovy[ 3. vYdÎk Anuswr ibrC dy pMj AMg- jV SwKw, p`qw, Pu`l Aqy Pl[ 4. qMqRSwsqR dy ivDwn kIqy pMj AMg- jp, hom, qrpx, AiBsyk Aqy bRwhmx Bojn[ 5. nIiq dy pMj AMg- shwX, swDn dy aupwX, dyS kwl dw gÎwn, ivpdw dUr krn dw Xqn Aqy kwrX is`iD[ 6. k`CU, ijs dy pRDwn pMj AMg (isr, cwr pYr) hn[ 7. SrIr (dyh), h`Q, pYr Aqy isr ijs dy pMj AMg hn.","definitionUni":"ਪੰਚ- ਅੰਗ. ਤਿਥਿਪਤ੍ਰ. ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿਥਿ, ਵਾਰ, ਨਛਤ੍ਰ, ਯੋਗ ਅਤੇ ਕਰਣ ਇਹ ਪੰਜ ਅੰਗ ਹੋਣ। ੨. ਇੱਕ ਧੂਪ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ- ਚੰਦਨ, ਅਗੁਰ, ਕਪੂਰ, ਕੇਸਰ ਅਤੇ ਗੁੱਗਲ ਹੋਵੇ। ੩. ਵੈਦ੍ਯਕ ਅਨੁਸਾਰ ਬਿਰਛ ਦੇ ਪੰਜ ਅੰਗ- ਜੜ ਸ਼ਾਖਾ, ਪੱਤਾ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਫਲ। ੪. ਤੰਤ੍ਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਕੀਤੇ ਪੰਜ ਅੰਗ- ਜਪ, ਹੋਮ, ਤਰਪਣ, ਅਭਿਸੇਕ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੋਜਨ। ੫. ਨੀਤਿ ਦੇ ਪੰਜ ਅੰਗ- ਸਹਾਯ, ਸਾਧਨ ਦੇ ਉਪਾਯ, ਦੇਸ਼ ਕਾਲ ਦਾ ਗ੍ਯਾਨ, ਵਿਪਦਾ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਅਤੇ ਕਾਰਯ ਸਿੱਧਿ। ੬. ਕੱਛੂ, ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੰਜ ਅੰਗ (ਸਿਰ, ਚਾਰ ਪੈਰ) ਹਨ। ੭. ਸ਼ਰੀਰ (ਦੇਹ), ਹੱਥ, ਪੈਰ ਅਤੇ ਸਿਰ ਜਿਸ ਦੇ ਪੰਜ ਅੰਗ ਹਨ."},{"id":45926,"word":"pMcwimRq","wordUni":"ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ","definition":"पञ्चामृत. kVwh pRswd. BweI gurdws jI ilKdy hn- \"KWf iGRq cUn jl pwvk iekqR Bey pMc iml pRgt pMcwimRq pRgws hY[\" 2. isimRqIAW Anuswr- du`D, dhIN, GI, KMf Aqy Shd. \"ijh muiK pwcau AMimRq Kwey.\" (gau kbIr) 3. vYdÎk Anuswr- igloX, goKrU, muSlI, gorKmuMfI Aqy SqwvrI.","definitionUni":"पञ्चामृत. ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ. ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ- \"ਖਾਂਡ ਘ੍ਰਿਤ ਚੂਨ ਜਲ ਪਾਵਕ ਇਕਤ੍ਰ ਭਏ ਪੰਚ ਮਿਲ ਪ੍ਰਗਟ ਪੰਚਾਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਗਾਸ ਹੈ।\" ੨. ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ- ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ, ਘੀ, ਖੰਡ ਅਤੇ ਸ਼ਹਦ. \"ਜਿਹ ਮੁਖਿ ਪਾਚਉ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਖਾਏ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੩. ਵੈਦ੍ਯਕ ਅਨੁਸਾਰ- ਗਿਲੋਯ, ਗੋਖਰੂ, ਮੁਸ਼ਲੀ, ਗੋਰਖਮੁੰਡੀ ਅਤੇ ਸ਼ਤਾਵਰੀ."},{"id":45963,"word":"pMj qKq","wordUni":"ਪੰਜ ਤਖਤ","definition":"AkwlbuMgw, ptnw swihb, kysgVH, Aibclngr Aqy sRI gurU gRMQswihb dy hjUr KwlswdIvwn.","definitionUni":"ਅਕਾਲਬੁੰਗਾ, ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ, ਕੇਸਗੜ੍ਹ, ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਜੂਰ ਖਾਲਸਾਦੀਵਾਨ."},{"id":45969,"word":"pMj ipAwry","wordUni":"ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ","definition":"gurGr iv`c mu`F qoN hI pMj gurmuKW dI pRDwnqw clI AweI hY, jyhwik gurbwxI Aqy BweI gurdws jI dy vwk qoN pRis`D hY. \"pMc prvwx pMc prDwn.\" (jpu) \"gurmiq pMc sKy gurBweI.\" (mwrU solhy mÚ 1) \"pMc imly prpMc qj ××× swDsMgiq sohin gurBweI.\" (Bwgu) \"sbd surq ilv guru isK sMiD imly pMc prpMc imty pMc prDwn hYN\" (Bwgu k) \"guruGr kI mrjwdw pMchu.\" (gupRsU)#gurU nwnk dyv qoN lY ky pMj pÎwry cuxy jWdy rhy hn, pr ieiqhws iv`c swirAW dy nwm nhIN ilKy, kyvl QoVy nwm id¤qy hn, jyhw ik- gurU Arjndyv dy pMj pÎwry- ibDIcMd, jyTw, lMgwh, iprwxw Aqy BweI pYVw. SRI gurU qygbhwdur swihb dy AwqmgÎwnI pMj pÎwry- dIvwn mqIdws, BweI gurid`qw, BweI idAwlw, aUdw Aqy jYqw[#2. ^ws krky BweI dXw isMG jI, Drm isMG jI, muhkm isMG jI, swihb isMG jI Aqy ihMmq isMG jI. ieh pMj mhwpurK \"pÎwry\" ies leI khy jWdy hn ik 1. vYswK sMmq 1756 ƒ kySgVH dy dIvwn iv`c jd dSmyS ny nMgI qlvwr DUhky PrmwieAw ik jo pRymI is`K hY auh mYƒ sIs Arpx kry, kÎoNik ies vyly kurbwnI dI zrUrq hY, qd sB qoN pihlW ienHW pMjW ny sIs Arpx kIqy. prmipqw ny ienHW ƒ CwqI nwl lwky \"pÎwrw\" kihky sMboDn kIqw Ar AimRq Ckwky KwlswpMQ dI inauN r`KI.#SRI gurU goibMd isMG swihb dI AwgÎw sI ik dIvwn iv`c jo pRswd vrqy, auh sB is`KW qoN pihlW ienHW pMjW ƒ id`qw jwieAw kry. aus rIiq dI nkl hux qIk kVwhpRswd vrqx smyN dyKI jWdI hY.#APsos hY ik ienHW mhwn propkwrI gurmuKW dw shI jIvn swƒ jqn krn qy BI pRwpq nhIN hoieAw, jo kuJ iliKAw imilAw hY aus nwl swfI pUrI sMmqI nhIN, pr pwTkW dy gÎwn Aqy ivcwr ihq pyS krdy hW- BweI Twkur isMG jI gÎwnI \"gurduAwry drSn\" iv`c ieauN ilKdy hn-#(1) f`lw invwsI BweI pwro KqRI dI kul iv`c su¤Dy dy Gr mweI idAwlI dI ku`K qoN sMmq 1718 BwdoN pRivs†w 11. ƒ dXw isMG jI dw jnm lwhOr hoieAw. ienHW dw ipqw gurU qyg bhwdur swihb dw syvk sI. dXw isMG jI sMmq 1734 iv`c AwnMdpur Awky klgIDr dI syvw krn l¤gy. 1. vYswK sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky AMimRq CikAw.#sMmq 1762 iv`c lohgVH (dIny) qoN jPrnwmw lY ky AOrMgzyb pws d`Kx gey. sMmq 1765 A`sU 11. ƒ Aibclngr prlok isDwry. dXw isMG jI dw pirvwr mwqw suMdrI jI nwl id`lI irhw, jd BweI mnI isMG jI AMimRqsr jI dy gRMQI hoey, qd auh BI AimRqsr jI Aw igAw. ies vMS iv¤coN pujwrI jvwhr isMG jI hn.#(2) ipMf jtvwVw (ijlw shwrnpur) iv`c sMqrwm j`t dy Gr mwqw j`sI (jW swvo) dI ku`K qoN sMmq 1724 k`qk 7. ƒ Drm isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1735 iv`c klgIDr dI Srx Awey. vYswKI sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dI vMS iv¤coN srdwr nOD isMG jI rwjw swihb klsIAW dy rswldwr rhy hn.#(3) nMglShIdW (ijlw huiSAwrpur) iv`c qulsI (jW cmnrwm) nweI dy Gr mwqw ibsndyeI dI ku`K qoN 4. hwVH sMmq 1722 ƒ swihb isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1738 iv`c AwnMdpur Awky siqgurU dI Srx rhy. sMmq 1756 iv`c sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dI sMqwn dy lok nMglShIdW iv`c vsdy hn.#(4) ipMf sMgqpurw (rwj pitAwlw) iv`c joqIrwm iJaur dy Gr mweI rwmo dI ku`K qoN 5. mwG sMmq 1718 ƒ ihMmq isMG jI jnmy. sMmq 1735 iv`c klgIDr dI srx Awey. sMmq 1756 iv`c sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dy sMqwn nhIN hoeI.#(5) bUVIey ipMf iv`c qIrQrwm CINby dy Gr mwqw suKdyvI dI ku`K qoN 22 jyT sMmq 1733 ƒ muhkm isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1742 iv`c AwnMdpur invws kIqw. vYswKI sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. kivrwj BweI sMqoK isMG jI krqw. guru pRqwp sUrX ienHW dI hI vMS iv¤coN sn.#bwbw bu`Fw jI dy jIvncirqR iv`c BweI mMgl isMG jI ilKdy hn-#(a) lhOr invwsI su¤Dy KqRI dy Gr mwqw idAwlI qoN sMmq 1726 iv`c dXwrwm jnimAw, sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG pd Dwrx kIqw. sMmq 1765 iv`c Awp dw dyhWq godwvrI dy iknwry Aibclngr hoieAw. Awp pMj ipAwirAW dy jQydwr sn.#(A) hsqnwpur invwsI sMqrwm j`t dy Gr mwqw swBo dy audr qoN sMmq 1723 iv`c Drmdws jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG sjy, sMmq 1765 iv`c hjUr swihb ienHW dw dyhWq hoieAw.#(e) dÍwirkw invwsI qIrQcMd CINby dy Gr mwqw dyvWbweI dy audr qoN sMmq 1720 iv`c muhkmcMd jI jnmy. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AMimRq Ckky Kwlsw sjy. sMmq 1761 iv`c cmkOr dy DrmXu`D iv`c ShId hoey.#(s) ibdur invwsI cmny nweI dy Gr sonwbweI dy audr qoN sMmq 1719 iv`c swih bcMd jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG pd Dwrn kIqw. sMmq 1761 dy DrmXu`D iv`c cmkOr swihb ShId hoey. ienHW ny AimRq Ckx qoN pihlW BI DrmXu`DW iv`c ih`sw ilAw hY. BMgwxI dy jMg iv`c Awp ny vfI vIrqw idKweI, ijs dw ijkr ivicqRnwtk dy A`TvyN ADÎwX iv`c dyKIdw hY.#(h) purI (jgMnwQ) invwsI guljwrI JIvr dy Gr DMno dy audr qoN sMmq 1718 iv`c ihMmq jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq pwn krky isMG sjy. sMmq 1761 dy DrmXu`D iv`c cmkOr ShId hoey¹[ 3. auh pMj gurmuK isMG, ijnHW ƒ klgIDr ny cmkOr dI gVHI C`fx smyN gurqw ArpI- dXw isMG, Drm isMG, mwn isMG, sMgq isMG Aqy sMqisMG.","definitionUni":"ਗੁਰਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਚਲੀ ਆਈ ਹੈ, ਜੇਹਾਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. \"ਪੰਚ ਪਰਵਾਣ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨ.\" (ਜਪੁ) \"ਗੁਰਮਤਿ ਪੰਚ ਸਖੇ ਗੁਰਭਾਈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧) \"ਪੰਚ ਮਿਲੇ ਪਰਪੰਚ ਤਜ ××× ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸੋਹਨਿ ਗੁਰਭਾਈ.\" (ਭਾਗੁ) \"ਸਬਦ ਸੁਰਤ ਲਿਵ ਗੁਰੁ ਸਿਖ ਸੰਧਿ ਮਿਲੇ ਪੰਚ ਪਰਪੰਚ ਮਿਟੇ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨ ਹੈਂ\" (ਭਾਗੁ ਕ) \"ਗੁਰੁਘਰ ਕੀ ਮਰਜਾਦਾ ਪੰਚਹੁ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ, ਕੇਵਲ ਥੋੜੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੇਹਾ ਕਿ- ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ- ਬਿਧੀਚੰਦ, ਜੇਠਾ, ਲੰਗਾਹ, ਪਿਰਾਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ- ਦੀਵਾਨ ਮਤੀਦਾਸ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਿੱਤਾ, ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ, ਊਦਾ ਅਤੇ ਜੈਤਾ।#੨. ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ. ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾਪੁਰਖ \"ਪ੍ਯਾਰੇ\" ਇਸ ਲਈ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਜਦ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਧੂਹਕੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੀਸ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਤਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੇ ਸੀਸ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ. ਪਰਮਪਿਤਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਕੇ \"ਪ੍ਯਾਰਾ\" ਕਹਿਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਕੇ ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਦੀ ਨਿਉਂ ਰੱਖੀ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਸੀ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਇਆ ਕਰੇ. ਉਸ ਰੀਤਿ ਦੀ ਨਕਲ ਹੁਣ ਤੀਕ ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤਣ ਸਮੇਂ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਜਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪੂਰੀ ਸੰਮਤੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ- ਭਾਈ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗ੍ਯਾਨੀ \"ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਰਸ਼ਨ\" ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#(੧) ਡੱਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਖਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਧੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਦਿਆਲੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਭਾਦੋਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾ ੧੧. ਨੂੰ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਹੋਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ. ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੰਮਤ ੧੭੩੪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਆਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ. ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ.#ਸੰਮਤ ੧੭੬੨ ਵਿੱਚ ਲੋਹਗੜ੍ਹ (ਦੀਨੇ) ਤੋਂ ਜਫਰਨਾਮਾ ਲੈ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਪਾਸ ਦੱਖਣ ਗਏ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਅੱਸੂ ੧੧. ਨੂੰ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰੇ. ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਹ ਭੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਆ ਗਿਆ. ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਜਾਰੀ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ.#(੨) ਪਿੰਡ ਜਟਵਾੜਾ (ਜਿਲਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਸੰਤਰਾਮ ਜੱਟ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਜੱਸੀ (ਜਾਂ ਸਾਵੋ) ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੪ ਕੱਤਕ ੭. ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ. ਵੈਸਾਖੀ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਦਾਰ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਲਸੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਰਹੇ ਹਨ.#(੩) ਨੰਗਲਸ਼ਹੀਦਾਂ (ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ (ਜਾਂ ਚਮਨਰਾਮ) ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬਿਸਨਦੇਈ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੪. ਹਾੜ੍ਹ ਸੰਮਤ ੧੭੨੨ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੮ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਆਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਰਹੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੰਗਲਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ.#(੪) ਪਿੰਡ ਸੰਗਤਪੁਰਾ (ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ) ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਰਾਮ ਝਿਉਰ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਰਾਮੋ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੫. ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਨਮੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸਰਣ ਆਏ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ.#(੫) ਬੂੜੀਏ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਰਾਮ ਛੀਂਬੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੁਖਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੨੨ ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੭੩੩ ਨੂੰ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੪੨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ. ਵੈਸਾਖੀ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਕਵਿਰਾਜ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਤਾ. ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ.#ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#(ੳ) ਲਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸੁੱਧੇ ਖਤ੍ਰੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਦਿਆਲੀ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੬ ਵਿੱਚ ਦਯਾਰਾਮ ਜਨਮਿਆ, ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਹੋਇਆ. ਆਪ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ.#(ਅ) ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸੰਤਰਾਮ ਜੱਟ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸਾਭੋ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੩ ਵਿੱਚ ਧਰਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ, ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#(ੲ) ਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਤੀਰਥਚੰਦ ਛੀਂਬੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਦੇਵਾਂਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੦ ਵਿੱਚ ਮੁਹਕਮਚੰਦ ਜੀ ਜਨਮੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਜੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ.#(ਸ) ਬਿਦੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਚਮਨੇ ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਸੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੯ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿ ਬਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀ ਧਰਮਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ. ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ.#(ਹ) ਪੁਰੀ (ਜਗੰਨਾਥ) ਨਿਵਾਸੀ ਗੁਲਜਾਰੀ ਝੀਵਰ ਦੇ ਘਰ ਧੰਨੋ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ¹। ੩. ਉਹ ਪੰਜ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰਤਾ ਅਰਪੀ- ਦਯਾ ਸਿੰਘ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤਸਿੰਘ."},{"id":45970,"word":"pMj pÎwry","wordUni":"ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ","definition":"gurGr iv`c mu`F qoN hI pMj gurmuKW dI pRDwnqw clI AweI hY, jyhwik gurbwxI Aqy BweI gurdws jI dy vwk qoN pRis`D hY. \"pMc prvwx pMc prDwn.\" (jpu) \"gurmiq pMc sKy gurBweI.\" (mwrU solhy mÚ 1) \"pMc imly prpMc qj ××× swDsMgiq sohin gurBweI.\" (Bwgu) \"sbd surq ilv guru isK sMiD imly pMc prpMc imty pMc prDwn hYN\" (Bwgu k) \"guruGr kI mrjwdw pMchu.\" (gupRsU)#gurU nwnk dyv qoN lY ky pMj pÎwry cuxy jWdy rhy hn, pr ieiqhws iv`c swirAW dy nwm nhIN ilKy, kyvl QoVy nwm id¤qy hn, jyhw ik- gurU Arjndyv dy pMj pÎwry- ibDIcMd, jyTw, lMgwh, iprwxw Aqy BweI pYVw. SRI gurU qygbhwdur swihb dy AwqmgÎwnI pMj pÎwry- dIvwn mqIdws, BweI gurid`qw, BweI idAwlw, aUdw Aqy jYqw[#2. ^ws krky BweI dXw isMG jI, Drm isMG jI, muhkm isMG jI, swihb isMG jI Aqy ihMmq isMG jI. ieh pMj mhwpurK \"pÎwry\" ies leI khy jWdy hn ik 1. vYswK sMmq 1756 ƒ kySgVH dy dIvwn iv`c jd dSmyS ny nMgI qlvwr DUhky PrmwieAw ik jo pRymI is`K hY auh mYƒ sIs Arpx kry, kÎoNik ies vyly kurbwnI dI zrUrq hY, qd sB qoN pihlW ienHW pMjW ny sIs Arpx kIqy. prmipqw ny ienHW ƒ CwqI nwl lwky \"pÎwrw\" kihky sMboDn kIqw Ar AimRq Ckwky KwlswpMQ dI inauN r`KI.#SRI gurU goibMd isMG swihb dI AwgÎw sI ik dIvwn iv`c jo pRswd vrqy, auh sB is`KW qoN pihlW ienHW pMjW ƒ id`qw jwieAw kry. aus rIiq dI nkl hux qIk kVwhpRswd vrqx smyN dyKI jWdI hY.#APsos hY ik ienHW mhwn propkwrI gurmuKW dw shI jIvn swƒ jqn krn qy BI pRwpq nhIN hoieAw, jo kuJ iliKAw imilAw hY aus nwl swfI pUrI sMmqI nhIN, pr pwTkW dy gÎwn Aqy ivcwr ihq pyS krdy hW- BweI Twkur isMG jI gÎwnI \"gurduAwry drSn\" iv`c ieauN ilKdy hn-#(1) f`lw invwsI BweI pwro KqRI dI kul iv`c su¤Dy dy Gr mweI idAwlI dI ku`K qoN sMmq 1718 BwdoN pRivs†w 11. ƒ dXw isMG jI dw jnm lwhOr hoieAw. ienHW dw ipqw gurU qyg bhwdur swihb dw syvk sI. dXw isMG jI sMmq 1734 iv`c AwnMdpur Awky klgIDr dI syvw krn l¤gy. 1. vYswK sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky AMimRq CikAw.#sMmq 1762 iv`c lohgVH (dIny) qoN jPrnwmw lY ky AOrMgzyb pws d`Kx gey. sMmq 1765 A`sU 11. ƒ Aibclngr prlok isDwry. dXw isMG jI dw pirvwr mwqw suMdrI jI nwl id`lI irhw, jd BweI mnI isMG jI AMimRqsr jI dy gRMQI hoey, qd auh BI AimRqsr jI Aw igAw. ies vMS iv¤coN pujwrI jvwhr isMG jI hn.#(2) ipMf jtvwVw (ijlw shwrnpur) iv`c sMqrwm j`t dy Gr mwqw j`sI (jW swvo) dI ku`K qoN sMmq 1724 k`qk 7. ƒ Drm isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1735 iv`c klgIDr dI Srx Awey. vYswKI sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dI vMS iv¤coN srdwr nOD isMG jI rwjw swihb klsIAW dy rswldwr rhy hn.#(3) nMglShIdW (ijlw huiSAwrpur) iv`c qulsI (jW cmnrwm) nweI dy Gr mwqw ibsndyeI dI ku`K qoN 4. hwVH sMmq 1722 ƒ swihb isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1738 iv`c AwnMdpur Awky siqgurU dI Srx rhy. sMmq 1756 iv`c sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dI sMqwn dy lok nMglShIdW iv`c vsdy hn.#(4) ipMf sMgqpurw (rwj pitAwlw) iv`c joqIrwm iJaur dy Gr mweI rwmo dI ku`K qoN 5. mwG sMmq 1718 ƒ ihMmq isMG jI jnmy. sMmq 1735 iv`c klgIDr dI srx Awey. sMmq 1756 iv`c sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dy sMqwn nhIN hoeI.#(5) bUVIey ipMf iv`c qIrQrwm CINby dy Gr mwqw suKdyvI dI ku`K qoN 22 jyT sMmq 1733 ƒ muhkm isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1742 iv`c AwnMdpur invws kIqw. vYswKI sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. kivrwj BweI sMqoK isMG jI krqw. guru pRqwp sUrX ienHW dI hI vMS iv¤coN sn.#bwbw bu`Fw jI dy jIvncirqR iv`c BweI mMgl isMG jI ilKdy hn-#(a) lhOr invwsI su¤Dy KqRI dy Gr mwqw idAwlI qoN sMmq 1726 iv`c dXwrwm jnimAw, sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG pd Dwrx kIqw. sMmq 1765 iv`c Awp dw dyhWq godwvrI dy iknwry Aibclngr hoieAw. Awp pMj ipAwirAW dy jQydwr sn.#(A) hsqnwpur invwsI sMqrwm j`t dy Gr mwqw swBo dy audr qoN sMmq 1723 iv`c Drmdws jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG sjy, sMmq 1765 iv`c hjUr swihb ienHW dw dyhWq hoieAw.#(e) dÍwirkw invwsI qIrQcMd CINby dy Gr mwqw dyvWbweI dy audr qoN sMmq 1720 iv`c muhkmcMd jI jnmy. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AMimRq Ckky Kwlsw sjy. sMmq 1761 iv`c cmkOr dy DrmXu`D iv`c ShId hoey.#(s) ibdur invwsI cmny nweI dy Gr sonwbweI dy audr qoN sMmq 1719 iv`c swih bcMd jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG pd Dwrn kIqw. sMmq 1761 dy DrmXu`D iv`c cmkOr swihb ShId hoey. ienHW ny AimRq Ckx qoN pihlW BI DrmXu`DW iv`c ih`sw ilAw hY. BMgwxI dy jMg iv`c Awp ny vfI vIrqw idKweI, ijs dw ijkr ivicqRnwtk dy A`TvyN ADÎwX iv`c dyKIdw hY.#(h) purI (jgMnwQ) invwsI guljwrI JIvr dy Gr DMno dy audr qoN sMmq 1718 iv`c ihMmq jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq pwn krky isMG sjy. sMmq 1761 dy DrmXu`D iv`c cmkOr ShId hoey¹[ 3. auh pMj gurmuK isMG, ijnHW ƒ klgIDr ny cmkOr dI gVHI C`fx smyN gurqw ArpI- dXw isMG, Drm isMG, mwn isMG, sMgq isMG Aqy sMqisMG.","definitionUni":"ਗੁਰਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਚਲੀ ਆਈ ਹੈ, ਜੇਹਾਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. \"ਪੰਚ ਪਰਵਾਣ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨ.\" (ਜਪੁ) \"ਗੁਰਮਤਿ ਪੰਚ ਸਖੇ ਗੁਰਭਾਈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧) \"ਪੰਚ ਮਿਲੇ ਪਰਪੰਚ ਤਜ ××× ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸੋਹਨਿ ਗੁਰਭਾਈ.\" (ਭਾਗੁ) \"ਸਬਦ ਸੁਰਤ ਲਿਵ ਗੁਰੁ ਸਿਖ ਸੰਧਿ ਮਿਲੇ ਪੰਚ ਪਰਪੰਚ ਮਿਟੇ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨ ਹੈਂ\" (ਭਾਗੁ ਕ) \"ਗੁਰੁਘਰ ਕੀ ਮਰਜਾਦਾ ਪੰਚਹੁ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ, ਕੇਵਲ ਥੋੜੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੇਹਾ ਕਿ- ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ- ਬਿਧੀਚੰਦ, ਜੇਠਾ, ਲੰਗਾਹ, ਪਿਰਾਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ- ਦੀਵਾਨ ਮਤੀਦਾਸ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਿੱਤਾ, ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ, ਊਦਾ ਅਤੇ ਜੈਤਾ।#੨. ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ. ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾਪੁਰਖ \"ਪ੍ਯਾਰੇ\" ਇਸ ਲਈ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਜਦ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਧੂਹਕੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੀਸ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਤਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੇ ਸੀਸ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ. ਪਰਮਪਿਤਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਕੇ \"ਪ੍ਯਾਰਾ\" ਕਹਿਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਕੇ ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਦੀ ਨਿਉਂ ਰੱਖੀ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਸੀ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਇਆ ਕਰੇ. ਉਸ ਰੀਤਿ ਦੀ ਨਕਲ ਹੁਣ ਤੀਕ ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤਣ ਸਮੇਂ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਜਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪੂਰੀ ਸੰਮਤੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ- ਭਾਈ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗ੍ਯਾਨੀ \"ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਰਸ਼ਨ\" ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#(੧) ਡੱਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਖਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਧੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਦਿਆਲੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਭਾਦੋਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾ ੧੧. ਨੂੰ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਹੋਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ. ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੰਮਤ ੧੭੩੪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਆਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ. ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ.#ਸੰਮਤ ੧੭੬੨ ਵਿੱਚ ਲੋਹਗੜ੍ਹ (ਦੀਨੇ) ਤੋਂ ਜਫਰਨਾਮਾ ਲੈ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਪਾਸ ਦੱਖਣ ਗਏ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਅੱਸੂ ੧੧. ਨੂੰ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰੇ. ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਹ ਭੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਆ ਗਿਆ. ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਜਾਰੀ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ.#(੨) ਪਿੰਡ ਜਟਵਾੜਾ (ਜਿਲਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਸੰਤਰਾਮ ਜੱਟ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਜੱਸੀ (ਜਾਂ ਸਾਵੋ) ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੪ ਕੱਤਕ ੭. ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ. ਵੈਸਾਖੀ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਦਾਰ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਲਸੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਰਹੇ ਹਨ.#(੩) ਨੰਗਲਸ਼ਹੀਦਾਂ (ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ (ਜਾਂ ਚਮਨਰਾਮ) ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬਿਸਨਦੇਈ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੪. ਹਾੜ੍ਹ ਸੰਮਤ ੧੭੨੨ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੮ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਆਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਰਹੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੰਗਲਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ.#(੪) ਪਿੰਡ ਸੰਗਤਪੁਰਾ (ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ) ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਰਾਮ ਝਿਉਰ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਰਾਮੋ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੫. ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਨਮੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸਰਣ ਆਏ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ.#(੫) ਬੂੜੀਏ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਰਾਮ ਛੀਂਬੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੁਖਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੨੨ ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੭੩੩ ਨੂੰ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੪੨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ. ਵੈਸਾਖੀ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਕਵਿਰਾਜ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਤਾ. ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ.#ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#(ੳ) ਲਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸੁੱਧੇ ਖਤ੍ਰੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਦਿਆਲੀ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੬ ਵਿੱਚ ਦਯਾਰਾਮ ਜਨਮਿਆ, ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਹੋਇਆ. ਆਪ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ.#(ਅ) ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸੰਤਰਾਮ ਜੱਟ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸਾਭੋ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੩ ਵਿੱਚ ਧਰਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ, ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#(ੲ) ਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਤੀਰਥਚੰਦ ਛੀਂਬੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਦੇਵਾਂਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੦ ਵਿੱਚ ਮੁਹਕਮਚੰਦ ਜੀ ਜਨਮੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਜੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ.#(ਸ) ਬਿਦੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਚਮਨੇ ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਸੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੯ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿ ਬਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀ ਧਰਮਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ. ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ.#(ਹ) ਪੁਰੀ (ਜਗੰਨਾਥ) ਨਿਵਾਸੀ ਗੁਲਜਾਰੀ ਝੀਵਰ ਦੇ ਘਰ ਧੰਨੋ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ¹। ੩. ਉਹ ਪੰਜ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰਤਾ ਅਰਪੀ- ਦਯਾ ਸਿੰਘ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤਸਿੰਘ."},{"id":45971,"word":"pMj ipAwry","wordUni":"ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ","definition":"gurGr iv`c mu`F qoN hI pMj gurmuKW dI pRDwnqw clI AweI hY, jyhwik gurbwxI Aqy BweI gurdws jI dy vwk qoN pRis`D hY. \"pMc prvwx pMc prDwn.\" (jpu) \"gurmiq pMc sKy gurBweI.\" (mwrU solhy mÚ 1) \"pMc imly prpMc qj ××× swDsMgiq sohin gurBweI.\" (Bwgu) \"sbd surq ilv guru isK sMiD imly pMc prpMc imty pMc prDwn hYN\" (Bwgu k) \"guruGr kI mrjwdw pMchu.\" (gupRsU)#gurU nwnk dyv qoN lY ky pMj pÎwry cuxy jWdy rhy hn, pr ieiqhws iv`c swirAW dy nwm nhIN ilKy, kyvl QoVy nwm id¤qy hn, jyhw ik- gurU Arjndyv dy pMj pÎwry- ibDIcMd, jyTw, lMgwh, iprwxw Aqy BweI pYVw. SRI gurU qygbhwdur swihb dy AwqmgÎwnI pMj pÎwry- dIvwn mqIdws, BweI gurid`qw, BweI idAwlw, aUdw Aqy jYqw[#2. ^ws krky BweI dXw isMG jI, Drm isMG jI, muhkm isMG jI, swihb isMG jI Aqy ihMmq isMG jI. ieh pMj mhwpurK \"pÎwry\" ies leI khy jWdy hn ik 1. vYswK sMmq 1756 ƒ kySgVH dy dIvwn iv`c jd dSmyS ny nMgI qlvwr DUhky PrmwieAw ik jo pRymI is`K hY auh mYƒ sIs Arpx kry, kÎoNik ies vyly kurbwnI dI zrUrq hY, qd sB qoN pihlW ienHW pMjW ny sIs Arpx kIqy. prmipqw ny ienHW ƒ CwqI nwl lwky \"pÎwrw\" kihky sMboDn kIqw Ar AimRq Ckwky KwlswpMQ dI inauN r`KI.#SRI gurU goibMd isMG swihb dI AwgÎw sI ik dIvwn iv`c jo pRswd vrqy, auh sB is`KW qoN pihlW ienHW pMjW ƒ id`qw jwieAw kry. aus rIiq dI nkl hux qIk kVwhpRswd vrqx smyN dyKI jWdI hY.#APsos hY ik ienHW mhwn propkwrI gurmuKW dw shI jIvn swƒ jqn krn qy BI pRwpq nhIN hoieAw, jo kuJ iliKAw imilAw hY aus nwl swfI pUrI sMmqI nhIN, pr pwTkW dy gÎwn Aqy ivcwr ihq pyS krdy hW- BweI Twkur isMG jI gÎwnI \"gurduAwry drSn\" iv`c ieauN ilKdy hn-#(1) f`lw invwsI BweI pwro KqRI dI kul iv`c su¤Dy dy Gr mweI idAwlI dI ku`K qoN sMmq 1718 BwdoN pRivs†w 11. ƒ dXw isMG jI dw jnm lwhOr hoieAw. ienHW dw ipqw gurU qyg bhwdur swihb dw syvk sI. dXw isMG jI sMmq 1734 iv`c AwnMdpur Awky klgIDr dI syvw krn l¤gy. 1. vYswK sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky AMimRq CikAw.#sMmq 1762 iv`c lohgVH (dIny) qoN jPrnwmw lY ky AOrMgzyb pws d`Kx gey. sMmq 1765 A`sU 11. ƒ Aibclngr prlok isDwry. dXw isMG jI dw pirvwr mwqw suMdrI jI nwl id`lI irhw, jd BweI mnI isMG jI AMimRqsr jI dy gRMQI hoey, qd auh BI AimRqsr jI Aw igAw. ies vMS iv¤coN pujwrI jvwhr isMG jI hn.#(2) ipMf jtvwVw (ijlw shwrnpur) iv`c sMqrwm j`t dy Gr mwqw j`sI (jW swvo) dI ku`K qoN sMmq 1724 k`qk 7. ƒ Drm isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1735 iv`c klgIDr dI Srx Awey. vYswKI sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dI vMS iv¤coN srdwr nOD isMG jI rwjw swihb klsIAW dy rswldwr rhy hn.#(3) nMglShIdW (ijlw huiSAwrpur) iv`c qulsI (jW cmnrwm) nweI dy Gr mwqw ibsndyeI dI ku`K qoN 4. hwVH sMmq 1722 ƒ swihb isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1738 iv`c AwnMdpur Awky siqgurU dI Srx rhy. sMmq 1756 iv`c sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dI sMqwn dy lok nMglShIdW iv`c vsdy hn.#(4) ipMf sMgqpurw (rwj pitAwlw) iv`c joqIrwm iJaur dy Gr mweI rwmo dI ku`K qoN 5. mwG sMmq 1718 ƒ ihMmq isMG jI jnmy. sMmq 1735 iv`c klgIDr dI srx Awey. sMmq 1756 iv`c sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. ienHW dy sMqwn nhIN hoeI.#(5) bUVIey ipMf iv`c qIrQrwm CINby dy Gr mwqw suKdyvI dI ku`K qoN 22 jyT sMmq 1733 ƒ muhkm isMG jI dw jnm hoieAw. sMmq 1742 iv`c AwnMdpur invws kIqw. vYswKI sMmq 1756 ƒ sIs Byt krky isMG sjy. 8. poh sMmq 1761 ƒ cmkOr ShId hoey. kivrwj BweI sMqoK isMG jI krqw. guru pRqwp sUrX ienHW dI hI vMS iv¤coN sn.#bwbw bu`Fw jI dy jIvncirqR iv`c BweI mMgl isMG jI ilKdy hn-#(a) lhOr invwsI su¤Dy KqRI dy Gr mwqw idAwlI qoN sMmq 1726 iv`c dXwrwm jnimAw, sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG pd Dwrx kIqw. sMmq 1765 iv`c Awp dw dyhWq godwvrI dy iknwry Aibclngr hoieAw. Awp pMj ipAwirAW dy jQydwr sn.#(A) hsqnwpur invwsI sMqrwm j`t dy Gr mwqw swBo dy audr qoN sMmq 1723 iv`c Drmdws jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG sjy, sMmq 1765 iv`c hjUr swihb ienHW dw dyhWq hoieAw.#(e) dÍwirkw invwsI qIrQcMd CINby dy Gr mwqw dyvWbweI dy audr qoN sMmq 1720 iv`c muhkmcMd jI jnmy. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AMimRq Ckky Kwlsw sjy. sMmq 1761 iv`c cmkOr dy DrmXu`D iv`c ShId hoey.#(s) ibdur invwsI cmny nweI dy Gr sonwbweI dy audr qoN sMmq 1719 iv`c swih bcMd jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq Ckky isMG pd Dwrn kIqw. sMmq 1761 dy DrmXu`D iv`c cmkOr swihb ShId hoey. ienHW ny AimRq Ckx qoN pihlW BI DrmXu`DW iv`c ih`sw ilAw hY. BMgwxI dy jMg iv`c Awp ny vfI vIrqw idKweI, ijs dw ijkr ivicqRnwtk dy A`TvyN ADÎwX iv`c dyKIdw hY.#(h) purI (jgMnwQ) invwsI guljwrI JIvr dy Gr DMno dy audr qoN sMmq 1718 iv`c ihMmq jI dw jnm hoieAw. sMmq 1756 iv`c dSmyS qoN AimRq pwn krky isMG sjy. sMmq 1761 dy DrmXu`D iv`c cmkOr ShId hoey¹[ 3. auh pMj gurmuK isMG, ijnHW ƒ klgIDr ny cmkOr dI gVHI C`fx smyN gurqw ArpI- dXw isMG, Drm isMG, mwn isMG, sMgq isMG Aqy sMqisMG.","definitionUni":"ਗੁਰਘਰ ਵਿੱਚ ਮੁੱਢ ਤੋਂ ਹੀ ਪੰਜ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਤਾ ਚਲੀ ਆਈ ਹੈ, ਜੇਹਾਕਿ ਗੁਰਬਾਣੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਗੁਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਵਾਕ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. \"ਪੰਚ ਪਰਵਾਣ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨ.\" (ਜਪੁ) \"ਗੁਰਮਤਿ ਪੰਚ ਸਖੇ ਗੁਰਭਾਈ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧) \"ਪੰਚ ਮਿਲੇ ਪਰਪੰਚ ਤਜ ××× ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸੋਹਨਿ ਗੁਰਭਾਈ.\" (ਭਾਗੁ) \"ਸਬਦ ਸੁਰਤ ਲਿਵ ਗੁਰੁ ਸਿਖ ਸੰਧਿ ਮਿਲੇ ਪੰਚ ਪਰਪੰਚ ਮਿਟੇ ਪੰਚ ਪਰਧਾਨ ਹੈਂ\" (ਭਾਗੁ ਕ) \"ਗੁਰੁਘਰ ਕੀ ਮਰਜਾਦਾ ਪੰਚਹੁ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ ਚੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਨਹੀਂ ਲਿਖੇ, ਕੇਵਲ ਥੋੜੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਜੇਹਾ ਕਿ- ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦੇ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ- ਬਿਧੀਚੰਦ, ਜੇਠਾ, ਲੰਗਾਹ, ਪਿਰਾਣਾ ਅਤੇ ਭਾਈ ਪੈੜਾ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਪੰਜ ਪ੍ਯਾਰੇ- ਦੀਵਾਨ ਮਤੀਦਾਸ, ਭਾਈ ਗੁਰਦਿੱਤਾ, ਭਾਈ ਦਿਆਲਾ, ਊਦਾ ਅਤੇ ਜੈਤਾ।#੨. ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਭਾਈ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ. ਇਹ ਪੰਜ ਮਹਾਪੁਰਖ \"ਪ੍ਯਾਰੇ\" ਇਸ ਲਈ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਕੇਸ਼ਗੜ੍ਹ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਜਦ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਨੰਗੀ ਤਲਵਾਰ ਧੂਹਕੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ ਹੈ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸੀਸ ਅਰਪਣ ਕਰੇ, ਕ੍ਯੋਂਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਤਦ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੇ ਸੀਸ ਅਰਪਣ ਕੀਤੇ. ਪਰਮਪਿਤਾ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛਾਤੀ ਨਾਲ ਲਾਕੇ \"ਪ੍ਯਾਰਾ\" ਕਹਿਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਅਰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਕੇ ਖਾਲਸਾਪੰਥ ਦੀ ਨਿਉਂ ਰੱਖੀ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਸੀ ਕਿ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤੇ, ਉਹ ਸਭ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਇਆ ਕਰੇ. ਉਸ ਰੀਤਿ ਦੀ ਨਕਲ ਹੁਣ ਤੀਕ ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤਣ ਸਮੇਂ ਦੇਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਅਫਸੋਸ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਹਾਨ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦਾ ਸਹੀ ਜੀਵਨ ਸਾਨੂੰ ਜਤਨ ਕਰਨ ਤੇ ਭੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਕੁਝ ਲਿਖਿਆ ਮਿਲਿਆ ਹੈ ਉਸ ਨਾਲ ਸਾਡੀ ਪੂਰੀ ਸੰਮਤੀ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਾਠਕਾਂ ਦੇ ਗ੍ਯਾਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰ ਹਿਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਾਂ- ਭਾਈ ਠਾਕੁਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਗ੍ਯਾਨੀ \"ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦਰਸ਼ਨ\" ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#(੧) ਡੱਲਾ ਨਿਵਾਸੀ ਭਾਈ ਪਾਰੋ ਖਤ੍ਰੀ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਸੁੱਧੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਦਿਆਲੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਭਾਦੋਂ ਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਾ ੧੧. ਨੂੰ ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਲਾਹੌਰ ਹੋਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ. ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸੰਮਤ ੧੭੩੪ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਆਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ. ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ.#ਸੰਮਤ ੧੭੬੨ ਵਿੱਚ ਲੋਹਗੜ੍ਹ (ਦੀਨੇ) ਤੋਂ ਜਫਰਨਾਮਾ ਲੈ ਕੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਪਾਸ ਦੱਖਣ ਗਏ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਅੱਸੂ ੧੧. ਨੂੰ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰੇ. ਦਯਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਪਰਿਵਾਰ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਨਾਲ ਦਿੱਲੀ ਰਿਹਾ, ਜਦ ਭਾਈ ਮਨੀ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥੀ ਹੋਏ, ਤਦ ਉਹ ਭੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਆ ਗਿਆ. ਇਸ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਪੁਜਾਰੀ ਜਵਾਹਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਨ.#(੨) ਪਿੰਡ ਜਟਵਾੜਾ (ਜਿਲਾ ਸਹਾਰਨਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਸੰਤਰਾਮ ਜੱਟ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਜੱਸੀ (ਜਾਂ ਸਾਵੋ) ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੪ ਕੱਤਕ ੭. ਨੂੰ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਏ. ਵੈਸਾਖੀ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਰਦਾਰ ਨੌਧ ਸਿੰਘ ਜੀ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਕਲਸੀਆਂ ਦੇ ਰਸਾਲਦਾਰ ਰਹੇ ਹਨ.#(੩) ਨੰਗਲਸ਼ਹੀਦਾਂ (ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਤੁਲਸੀ (ਜਾਂ ਚਮਨਰਾਮ) ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਬਿਸਨਦੇਈ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੪. ਹਾੜ੍ਹ ਸੰਮਤ ੧੭੨੨ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੮ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਆਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਰਹੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਲੋਕ ਨੰਗਲਸ਼ਹੀਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਹਨ.#(੪) ਪਿੰਡ ਸੰਗਤਪੁਰਾ (ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ) ਵਿੱਚ ਜੋਤੀਰਾਮ ਝਿਉਰ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਰਾਮੋ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੫. ਮਾਘ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਨੂੰ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਜਨਮੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸਰਣ ਆਏ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਈ.#(੫) ਬੂੜੀਏ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥਰਾਮ ਛੀਂਬੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸੁਖਦੇਵੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ੨੨ ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੭੩੩ ਨੂੰ ਮੁਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੪੨ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦਪੁਰ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ. ਵੈਸਾਖੀ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਸੀਸ ਭੇਟ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ੮. ਪੋਹ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਕਵਿਰਾਜ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਰਤਾ. ਗੁਰੁ ਪ੍ਰਤਾਪ ਸੂਰਯ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ.#ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨਚਰਿਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਮੰਗਲ ਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#(ੳ) ਲਹੌਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸੁੱਧੇ ਖਤ੍ਰੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਦਿਆਲੀ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੬ ਵਿੱਚ ਦਯਾਰਾਮ ਜਨਮਿਆ, ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦ ਧਾਰਣ ਕੀਤਾ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਆਪ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਹੋਇਆ. ਆਪ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਜਥੇਦਾਰ ਸਨ.#(ਅ) ਹਸਤਨਾਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਸੰਤਰਾਮ ਜੱਟ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਸਾਭੋ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੩ ਵਿੱਚ ਧਰਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ, ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਹਜੂਰ ਸਾਹਿਬ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#(ੲ) ਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਨਿਵਾਸੀ ਤੀਰਥਚੰਦ ਛੀਂਬੇ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਦੇਵਾਂਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੨੦ ਵਿੱਚ ਮੁਹਕਮਚੰਦ ਜੀ ਜਨਮੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਖਾਲਸਾ ਸਜੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ.#(ਸ) ਬਿਦੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਚਮਨੇ ਨਾਈ ਦੇ ਘਰ ਸੋਨਾਬਾਈ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੯ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿ ਬਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਸਿੰਘ ਪਦ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀ ਧਰਮਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ ਹੈ. ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ.#(ਹ) ਪੁਰੀ (ਜਗੰਨਾਥ) ਨਿਵਾਸੀ ਗੁਲਜਾਰੀ ਝੀਵਰ ਦੇ ਘਰ ਧੰਨੋ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੧੮ ਵਿੱਚ ਹਿੰਮਤ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਪਾਨ ਕਰਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜੇ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੧ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਚਮਕੌਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ¹। ੩. ਉਹ ਪੰਜ ਗੁਰਮੁਖ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਛੱਡਣ ਸਮੇਂ ਗੁਰਤਾ ਅਰਪੀ- ਦਯਾ ਸਿੰਘ, ਧਰਮ ਸਿੰਘ, ਮਾਨ ਸਿੰਘ, ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸੰਤਸਿੰਘ."},{"id":45972,"word":"pMj pRswd","wordUni":"ਪੰਜ ਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"^wlswmq dy mMny hoey pMj nYvydÎ, jo Akwl ƒ Arpx krky dIvwn iv`c vrqwaux XogÎ hn- kVwhpRswd, pqwsy, guV, Pl Aqy mKwxy (lwcIdwxw).","definitionUni":"ਖ਼ਾਲਸਾਮਤ ਦੇ ਮੰਨੇ ਹੋਏ ਪੰਜ ਨੈਵੇਦ੍ਯ, ਜੋ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਉਣ ਯੋਗ੍ਯ ਹਨ- ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ, ਪਤਾਸੇ, ਗੁੜ, ਫਲ ਅਤੇ ਮਖਾਣੇ (ਲਾਚੀਦਾਣਾ)."},{"id":46001,"word":"pMjW iv`c prmysur","wordUni":"ਪੰਜਾਂ ਵਿੱਚ ਪਰਮੇਸੁਰ","definition":"Bwv- pMj gurmuKW dI AwgÎw eISÍr dw hukm smJxw cwhIey.#bwix my Swrd kwT huqwSn#qwr ky XMqR my rwg klolYN,#swDn mwih jÎoN is`iD bsY#hir swDun sMgiq my inq folYN.#mYn my jIv jÎoN Dynu my \"AMimRq\"#qÎoN diD my iGRq pwieXy ColYN,#PUl my gMD mhwnd kMcn#pMcn my prmySÍr bolYN.#dyKo, pMc.","definitionUni":"ਭਾਵ- ਪੰਜ ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਏ.#ਬਾਣਿ ਮੇ ਸ਼ਾਰਦ ਕਾਠ ਹੁਤਾਸ਼ਨ#ਤਾਰ ਕੇ ਯੰਤ੍ਰ ਮੇ ਰਾਗ ਕਲੋਲੈਂ,#ਸਾਧਨ ਮਾਹਿ ਜ੍ਯੋਂ ਸਿੱਧਿ ਬਸੈ#ਹਰਿ ਸਾਧੁਨ ਸੰਗਤਿ ਮੇ ਨਿਤ ਡੋਲੈਂ.#ਮੈਨ ਮੇ ਜੀਵ ਜ੍ਯੋਂ ਧੇਨੁ ਮੇ \"ਅੰਮ੍ਰਿਤ\"#ਤ੍ਯੋਂ ਦਧਿ ਮੇ ਘ੍ਰਿਤ ਪਾਇਯੇ ਛੋਲੈਂ,#ਫੂਲ ਮੇ ਗੰਧ ਮਹਾਨਦ ਕੰਚਨ#ਪੰਚਨ ਮੇ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਬੋਲੈਂ.#ਦੇਖੋ, ਪੰਚ."},{"id":46011,"word":"pM\\","wordUni":"ਪੰਞ","definition":"pMc. pRDwn. \"srxwgiq swDU pM\\u.\"(bsM mÚ 4)","definitionUni":"ਪੰਚ. ਪ੍ਰਧਾਨ. \"ਸਰਣਾਗਤਿ ਸਾਧੂ ਪੰਞੁ.\"(ਬਸੰ ਮਃ ੪)"},{"id":46012,"word":"pM\\u","wordUni":"ਪੰਞੁ","definition":"pMc. pRDwn. \"srxwgiq swDU pM\\u.\"(bsM mÚ 4)","definitionUni":"ਪੰਚ. ਪ੍ਰਧਾਨ. \"ਸਰਣਾਗਤਿ ਸਾਧੂ ਪੰਞੁ.\"(ਬਸੰ ਮਃ ੪)"},{"id":46103,"word":"pRswd","wordUni":"ਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"sMgÎw- ^uSI. pRsMnqw. \"aur hnAY pRswd qqkwlw.\" (gupRsU) 2. sÍ`Cqw. inrmlqw[ 3. Arogqw[#4. dyvqw ƒ AripAw hoieAw Kwx XogÎ pdwrQ. nYvydÎ. \"jy Eh Aink pRswd krwvY.\" (gONf rivdws) \"vrqwie pRswd ivswlw.\" (gupRsU) 5. kwvÎ dw ie`k gux. pdW dI jVqI suMdr Aqy ArQ dw sps† hoxw[ 6. ikRpw. AnugRh[ 7. ^w. Bojn. rsoeI[ 8. dyKo, pRwswd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖ਼ੁਸ਼ੀ. ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ. \"ਉਰ ਹਨਐ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਤਕਾਲਾ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਸ੍ਵੱਛਤਾ. ਨਿਰਮਲਤਾ। ੩. ਅਰੋਗਤਾ।#੪. ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣ ਯੋਗ੍ਯ ਪਦਾਰਥ. ਨੈਵੇਦ੍ਯ. \"ਜੇ ਓਹ ਅਨਿਕ ਪ੍ਰਸਾਦ ਕਰਾਵੈ.\" (ਗੌਂਡ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਵਰਤਾਇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿਸਾਲਾ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੫. ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਇੱਕ ਗੁਣ. ਪਦਾਂ ਦੀ ਜੜਤੀ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦਾ ਸਪਸ੍ਟ ਹੋਣਾ। ੬. ਕ੍ਰਿਪਾ. ਅਨੁਗ੍ਰਹ। ੭. ਖ਼ਾ. ਭੋਜਨ. ਰਸੋਈ। ੮. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਾਸਾਦ."},{"id":46105,"word":"pRswdI","wordUni":"ਪ੍ਰਸਾਦੀ","definition":"rotI[ 2. SRI gurU goibMd isMG swihb dw ie`k AdBuq hwQI, jo Awswm dy rwjw rqn rwie ny AripAw sI. ies hwQI dy m¤Qy pur pRswdI (rotI) dy Awkwr dw ic`tw cMd sI Ar ausy qoN do auNgl dI cOVI sPyd lIk inklky suMf dI nok qk Aqy AYsI hI ie`k ryKw ip`T purdIN huMdI hoeI pUC dy isry qIk phucI sI. ieh gurUswihb pur cOr krdw, gMgwswgr nwl crn DuAwky rumwl nwl swP krdw, mswl lY ky A¤gy cldw Aqy clwey hoey qIr cug lY AwauNdw sI[ 3. dyKo, pRswid 2.","definitionUni":"ਰੋਟੀ। ੨. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇੱਕ ਅਦਭੁਤ ਹਾਥੀ, ਜੋ ਆਸਾਮ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਤਨ ਰਾਇ ਨੇ ਅਰਪਿਆ ਸੀ. ਇਸ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੱਥੇ ਪੁਰ ਪ੍ਰਸਾਦੀ (ਰੋਟੀ) ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਚਿੱਟਾ ਚੰਦ ਸੀ ਅਰ ਉਸੇ ਤੋਂ ਦੋ ਉਂਗਲ ਦੀ ਚੌੜੀ ਸਫੇਦ ਲੀਕ ਨਿਕਲਕੇ ਸੁੰਡ ਦੀ ਨੋਕ ਤਕ ਅਤੇ ਐਸੀ ਹੀ ਇੱਕ ਰੇਖਾ ਪਿੱਠ ਪੁਰਦੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਪੂਛ ਦੇ ਸਿਰੇ ਤੀਕ ਪਹੁਚੀ ਸੀ. ਇਹ ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਪੁਰ ਚੌਰ ਕਰਦਾ, ਗੰਗਾਸਾਗਰ ਨਾਲ ਚਰਨ ਧੁਆਕੇ ਰੁਮਾਲ ਨਾਲ ਸਾਫ ਕਰਦਾ, ਮਸਾਲ ਲੈ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਅਤੇ ਚਲਾਏ ਹੋਏ ਤੀਰ ਚੁਗ ਲੈ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ੩. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦਿ ੨."},{"id":46106,"word":"pRswdu","wordUni":"ਪ੍ਰਸਾਦੁ","definition":"dyKo, pRswd 1. Aqy 6. \"kir pRswdu gurdyv.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਸਾਦ ੧. ਅਤੇ ੬. \"ਕਰਿ ਪ੍ਰਸਾਦੁ ਗੁਰਦੇਵ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":46107,"word":"pRswDn","wordUni":"ਪ੍ਰਸਾਧਨ","definition":"sM. sMgÎw- pR- swDn. Xqn. aupwau[ 2. AlMkwr iSRMgwr. \"ivsÍ pRswDM.\" (gÎwn) 3. vys. Bys. ByK.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰ- ਸਾਧਨ. ਯਤਨ. ਉਪਾਉ। ੨. ਅਲੰਕਾਰ ਸ਼੍ਰਿੰਗਾਰ. \"ਵਿਸ੍ਵ ਪ੍ਰਸਾਧੰ.\" (ਗ੍ਯਾਨ) ੩. ਵੇਸ. ਭੇਸ. ਭੇਖ."},{"id":46116,"word":"pRsIjn","wordUni":"ਪ੍ਰਸੀਜਨ","definition":"pRs†yd (psIny) sihq hoxw[ 2. pRswdvwn hoxw, rIJxw, psIjxw. \"lIny ibnw nih nYk pRsIjY.\" (33 svYXy) \"gurU pRsIdy bwly pr qb.\" (nwpR)","definitionUni":"ਪ੍ਰਸ੍ਟੇਦ (ਪਸੀਨੇ) ਸਹਿਤ ਹੋਣਾ। ੨. ਪ੍ਰਸਾਦਵਾਨ ਹੋਣਾ, ਰੀਝਣਾ, ਪਸੀਜਣਾ. \"ਲੀਨੇ ਬਿਨਾ ਨਹਿ ਨੈਕ ਪ੍ਰਸੀਜੈ.\" (੩੩ ਸਵੈਯੇ) \"ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੀਦੇ ਬਾਲੇ ਪਰ ਤਬ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":46117,"word":"pRsIdn","wordUni":"ਪ੍ਰਸੀਦਨ","definition":"pRs†yd (psIny) sihq hoxw[ 2. pRswdvwn hoxw, rIJxw, psIjxw. \"lIny ibnw nih nYk pRsIjY.\" (33 svYXy) \"gurU pRsIdy bwly pr qb.\" (nwpR)","definitionUni":"ਪ੍ਰਸ੍ਟੇਦ (ਪਸੀਨੇ) ਸਹਿਤ ਹੋਣਾ। ੨. ਪ੍ਰਸਾਦਵਾਨ ਹੋਣਾ, ਰੀਝਣਾ, ਪਸੀਜਣਾ. \"ਲੀਨੇ ਬਿਨਾ ਨਹਿ ਨੈਕ ਪ੍ਰਸੀਜੈ.\" (੩੩ ਸਵੈਯੇ) \"ਗੁਰੂ ਪ੍ਰਸੀਦੇ ਬਾਲੇ ਪਰ ਤਬ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":46370,"word":"pRiqvsœüpmw","wordUni":"ਪ੍ਰਤਿਵਸ੍ਤੁਪਮਾ","definition":"(A`f A`f vsqW dI smqw). aupmwn Aqy aupmyX vwkW dw ie`k hI swDwrx Drm, ie¤ko ArQ r`Kx vwly, judy judy pdW dÍwrw vrxn krnw. \"pRiqsœüpmw\" AlMkwr hY.#pd smUh jug Drm jihN iBMn pdn soN eyk,#prgt pRiqvsœüpmw qihN kiv khq Anyk.#(lilqllwm)#audwhrx-#lsq sUr mDÎwn jÎoN,#qÎoN dIpq guru sBw mih.#sUrj Aqy gurU dw pRkwSnrUp Drm, lsq Aqy dIpq smwn ArQ vwly SbdW nwl kQn kIqw.","definitionUni":"(ਅੱਡ ਅੱਡ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ). ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਮੇਯ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ, ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਪਦਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ. \"ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਤੁਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਪਦ ਸਮੂਹ ਜੁਗ ਧਰਮ ਜਹਿਂ ਭਿੰਨ ਪਦਨ ਸੋਂ ਏਕ,#ਪਰਗਟ ਪ੍ਰਤਿਵਸ੍ਤੁਪਮਾ ਤਹਿਂ ਕਵਿ ਕਹਤ ਅਨੇਕ.#(ਲਲਿਤਲਲਾਮ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਲਸਤ ਸੂਰ ਮਧ੍ਯਾਨ ਜ੍ਯੋਂ,#ਤ੍ਯੋਂ ਦੀਪਤ ਗੁਰੁ ਸਭਾ ਮਹਿ.#ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਰੂਪ ਧਰਮ, ਲਸਤ ਅਤੇ ਦੀਪਤ ਸਮਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਥਨ ਕੀਤਾ."},{"id":46371,"word":"priqvsqupmw","wordUni":"ਪਰਤਿਵਸਤੁਪਮਾ","definition":"(A`f A`f vsqW dI smqw). aupmwn Aqy aupmyX vwkW dw ie`k hI swDwrx Drm, ie¤ko ArQ r`Kx vwly, judy judy pdW dÍwrw vrxn krnw. \"pRiqsœüpmw\" AlMkwr hY.#pd smUh jug Drm jihN iBMn pdn soN eyk,#prgt pRiqvsœüpmw qihN kiv khq Anyk.#(lilqllwm)#audwhrx-#lsq sUr mDÎwn jÎoN,#qÎoN dIpq guru sBw mih.#sUrj Aqy gurU dw pRkwSnrUp Drm, lsq Aqy dIpq smwn ArQ vwly SbdW nwl kQn kIqw.","definitionUni":"(ਅੱਡ ਅੱਡ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਸਮਤਾ). ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਮੇਯ ਵਾਕਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਹੀ ਸਾਧਾਰਣ ਧਰਮ, ਇੱਕੋ ਅਰਥ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਪਦਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵਰਣਨ ਕਰਨਾ. \"ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਤੁਪਮਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਪਦ ਸਮੂਹ ਜੁਗ ਧਰਮ ਜਹਿਂ ਭਿੰਨ ਪਦਨ ਸੋਂ ਏਕ,#ਪਰਗਟ ਪ੍ਰਤਿਵਸ੍ਤੁਪਮਾ ਤਹਿਂ ਕਵਿ ਕਹਤ ਅਨੇਕ.#(ਲਲਿਤਲਲਾਮ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਲਸਤ ਸੂਰ ਮਧ੍ਯਾਨ ਜ੍ਯੋਂ,#ਤ੍ਯੋਂ ਦੀਪਤ ਗੁਰੁ ਸਭਾ ਮਹਿ.#ਸੂਰਜ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨਰੂਪ ਧਰਮ, ਲਸਤ ਅਤੇ ਦੀਪਤ ਸਮਾਨ ਅਰਥ ਵਾਲੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਨਾਲ ਕਥਨ ਕੀਤਾ."},{"id":46446,"word":"pRd`Cn","wordUni":"ਪ੍ਰਦੱਛਨ","definition":"dyKo, pRdikx[ 2. iv- pRdikixq. ijs dI pirkRmw kIqI geI hY. \"swDu pRd`Cn.\" (Akwl)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣ। ੨. ਵਿ- ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਿਤ. ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. \"ਸਾਧੁ ਪ੍ਰਦੱਛਨ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":46447,"word":"pRd`Cnw","wordUni":"ਪ੍ਰਦੱਛਨਾ","definition":"dyKo, pRdikx[ 2. iv- pRdikixq. ijs dI pirkRmw kIqI geI hY. \"swDu pRd`Cn.\" (Akwl)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣ। ੨. ਵਿ- ਪ੍ਰਦਕ੍ਸ਼ਿਣਿਤ. ਜਿਸ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ. \"ਸਾਧੁ ਪ੍ਰਦੱਛਨ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":46450,"word":"pRdwn","wordUni":"ਪ੍ਰਦਾਨ","definition":"sMgÎw- dyx dI ikRXw[ 2. ivAwh. SwdI[ 3. AMkuS.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਵਿਆਹ. ਸ਼ਾਦੀ। ੩. ਅੰਕੁਸ਼."},{"id":46525,"word":"pRBusMq","wordUni":"ਪ੍ਰਭੁਸੰਤ","definition":"krqwr dy dwS. SWqmn swDu, jo kyvl krdwr dy aupwsk hn.","definitionUni":"ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਦਾਸ਼. ਸ਼ਾਂਤਮਨ ਸਾਧੁ, ਜੋ ਕੇਵਲ ਕਰਦਾਰ ਦੇ ਉਪਾਸਕ ਹਨ."},{"id":46531,"word":"pRBulog","wordUni":"ਪ੍ਰਭੁਲੋਗ","definition":"sÍwmI (krqwr) dy lok swDujn.","definitionUni":"ਸ੍ਵਾਮੀ (ਕਰਤਾਰ) ਦੇ ਲੋਕ ਸਾਧੁਜਨ."},{"id":46554,"word":"pRmwx","wordUni":"ਪ੍ਰਮਾਣ","definition":"sMgÎw- pR- mwx. qol. vzn. dyKo, qol[ 2. mwp. imxqI. dyKo, imxqI[ 3. kwrx. hyqu. sbb[ 4. mrXwdw[ 5. igAwnyNidRX[ 3. qrwzU. qulw[ 7. dUrI. Pwislw[ 8. bRhm. krqwr[ 9. sqÎvkqw purK[ 10. pRwmwixk DrmgRMQ[ 11. pRmw (XQwrQ) igAwn dw swDn rUp sbUq.#mqByd krky pRmwxW dI igxqI v`D G`t hY, pr kwvÎgRMQW iv`c A`T pRmwx mMny hn- pRqÎk, Anumwn, aupmwn, Sbd, ArQwp`iq, AnuplbiD, sMBv Aqy AYiqhÎ.#(a) AMqhkrx dy sMXog nwl nyqRwidk igAwn ieMdRIAW dÍwrw hoieAw igAwn 'pRqÎk' hY.#ieMidRX Aru mn Xy jhW#ivsX Awpno pwie,#gÎwn kryN pRqÎk qihN#kih gulwb kivrwie.#(lilq kOmudI)#audwhrx-#kudriq idsY kudriq suxIAY#kudriq Bau suKswr,#kudriq pwqwlI AwkwsI#kudriq srb Awkwr.#(vwr Awsw mÚ 1)#jYsw siqguru suxIdw qYso hI mY fIT.#(vwr rwm 2. mÚ 5)#sMqn kI suix swcI swKI,#so bolih jo pyKih AwKI.#(rwm mÚ 5)#(A) kwrx dÍwrw kwrX dw igAwn \"Anumwn\" pRmwx hY.#kwrx ky jwny jhW kwrX jwnÎojwie,#hY Anumwn AlMikRqI kiv gulwb ky Bwie.#(lilq kOmudI)#audwhrx-#DUm qy Awg rhY n durI ijm,#qÎoN Cl qy qum ko lKpwXo.#(ikRsnwv)#(e) iksy pRis`D vsqU ƒ jwxky aus dy qulÎ iksy AxdyKI vsqU ƒ jwxnw \"aupmwn\" pRmwx hY.#aupmw kI swidRSÎ qyN ibn dyKÎo aupmyX,#jwnprY aupmwn so AlMkwr hY goX.#(lilq kOmudI)#audwhrx-#gW jyhw roJ, biGAwV huMdw ku¤qy jyhw,#ib`lI ijhw bwG ie`l jyhw huMdw bwj hY.#(s)DrmgRMQ AQvw lokpRmwx vwkÎ \"Sbd pRmwx\" hY.#jhW SwsqR Ar lok ko bcn pRmwx bKwn,#soaU Sbd pRmwx hY BwKq sukiv sujwn.#(lilq kOmudI)#audwhrx-#suixAw mMinAw min kIqw Bwau,#AMqrgiq qIriQ mil nwau.#ijnI nwmu iDAwieAw gey, mskiq Gwil,#nwnk qy muK aujly kyqI CutI nwil.#(jpu)#siqgur kI bwxI siq siq kir jwxhu gurisKhu!#hir krqw Awip muhhu kFwey.#(vwr gau 1. mÚ 4)#(h) ie`k bwq vÎrQ hoeI AwpxI is`DI leI dUjI dI klpxw krwvy, ieh \"ArQwp`iq\" pRmwx hY.#jhW vÎrQ By ArQ ko AOr jog sy Qwp,#ArQwp`iq AlMikRqI BwKq sukiv sdwp,#(lilq kOmudI)#audwhrx-#swihbu ijs kw nMgw BuKw hovY,#iqs dw nPru ikQhu rij Kwey?#ij swihb kY Gir vQu hovY su nPrY hiQ AwvY,#AxhoNdI ikQhu pwey?#(vwr gau 1. mÚ 4)#(k) iksy pRmwx dÍwrw ij¤Qy vsqu pRqIq nw hovy, ieh \"AnuplbiD\" hY.#jwn prY nih vsœü kCu AnuplbiD hY soX.#(lilq kOmudI)#audwhrx-#nwrwiex inMdis kwie BUlI gwvwrI[#duikRqu suikRqu Qwro krmu rI, ×××#pUrblo ikRq krmu n imtY rI Grgyhix,#qwcy moih jwpIAly rwm cy nwmM.#(Dnw iqRlocn)#swqo Akws swqo pqwr,#ibQrÎo AidRst ijh krmjwr.#(Akwl)#(K) ijs QW iksy g`l dw hoxw mumikn TihrwieAw jwvy ieh \"sMBv\" pRmwx hY.#jih sMBv hnAY vsœü ko, sMBv nwm su hoX.#(lilq kOmudI)#audwhrx-#cwr jny cwrhu idSw qy cwr kony gih,#myru ko hlwXkY auKwrYN, qo auKrjwX.#(Twkur kiv)#(g) ijs kQn dy vkqw dw pqw nhIN, pr prMprw g`l c`lI AwauNdI hY, eyh \"AYiqhÎ\" pRmwx hY.#prMprw khnwvq joeI,#iqh eyiqhÎ kihq sbkoeI.#(srb gMjnI)#audwhrx-#Bgq hyiq mwirE hrnwKsu#nrisMG rUp hoie dyh DirE,#nwmw khY Bgiq bis kysv#AjhUM bilky duAwr Kro.#(mwrU nwmdyv)#inRpkMinAw ky kwrnY iek BieAw ByKDwrI,#kwmwrQI suAwrQI vwkI pYj svwrI.#(iblw sDnw)#12 iv- qu`l. smwn. \"siqguru pRmwxu ibD nY isirau.\" (svYXy mÚ 4. ky) gurU Amrdws jI dy qulÎ hI Awp ƒ ivDwqw ny ricAw hY[ 13. vÎ- qIk. qoVI. prXMq.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰ- ਮਾਣ. ਤੋਲ. ਵਜ਼ਨ. ਦੇਖੋ, ਤੋਲ। ੨. ਮਾਪ. ਮਿਣਤੀ. ਦੇਖੋ, ਮਿਣਤੀ। ੩. ਕਾਰਣ. ਹੇਤੁ. ਸਬਬ। ੪. ਮਰਯਾਦਾ। ੫. ਗਿਆਨੇਂਦ੍ਰਿਯ। ੩. ਤਰਾਜ਼ੂ. ਤੁਲਾ। ੭. ਦੂਰੀ. ਫਾਸਿਲਾ। ੮. ਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ। ੯. ਸਤ੍ਯਵਕਤਾ ਪੁਰਖ। ੧੦. ਪ੍ਰਾਮਾਣਿਕ ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ। ੧੧. ਪ੍ਰਮਾ (ਯਥਾਰਥ) ਗਿਆਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਰੂਪ ਸਬੂਤ.#ਮਤਭੇਦ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵੱਧ ਘੱਟ ਹੈ, ਪਰ ਕਾਵ੍ਯਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਪ੍ਰਮਾਣ ਮੰਨੇ ਹਨ- ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍, ਅਨੁਮਾਨ, ਉਪਮਾਨ, ਸ਼ਬਦ, ਅਰਥਾਪੱਤਿ, ਅਨੁਪਲਬਧਿ, ਸੰਭਵ ਅਤੇ ਐਤਿਹ੍ਯ.#(ੳ) ਅੰਤਹਕਰਣ ਦੇ ਸੰਯੋਗ ਨਾਲ ਨੇਤ੍ਰਾਦਿਕ ਗਿਆਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਹੋਇਆ ਗਿਆਨ 'ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ' ਹੈ.#ਇੰਦ੍ਰਿਯ ਅਰੁ ਮਨ ਯੇ ਜਹਾਂ#ਵਿਸਯ ਆਪਨੋ ਪਾਇ,#ਗ੍ਯਾਨ ਕਰੇਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸ਼੍‍ ਤਹਿਂ#ਕਹਿ ਗੁਲਾਬ ਕਵਿਰਾਇ.#(ਲਲਿਤ ਕੌਮੁਦੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕੁਦਰਤਿ ਦਿਸੈ ਕੁਦਰਤਿ ਸੁਣੀਐ#ਕੁਦਰਤਿ ਭਉ ਸੁਖਸਾਰ,#ਕੁਦਰਤਿ ਪਾਤਾਲੀ ਆਕਾਸੀ#ਕੁਦਰਤਿ ਸਰਬ ਆਕਾਰ.#(ਵਾਰ ਆਸਾ ਮਃ ੧)#ਜੈਸਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਸੁਣੀਦਾ ਤੈਸੋ ਹੀ ਮੈ ਡੀਠ.#(ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫)#ਸੰਤਨ ਕੀ ਸੁਣਿ ਸਾਚੀ ਸਾਖੀ,#ਸੋ ਬੋਲਹਿ ਜੋ ਪੇਖਹਿ ਆਖੀ.#(ਰਾਮ ਮਃ ੫)#(ਅ) ਕਾਰਣ ਦ੍ਵਾਰਾ ਕਾਰਯ ਦਾ ਗਿਆਨ \"ਅਨੁਮਾਨ\" ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ.#ਕਾਰਣ ਕੇ ਜਾਨੇ ਜਹਾਂ ਕਾਰਯ ਜਾਨ੍ਯੋਜਾਇ,#ਹੈ ਅਨੁਮਾਨ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤੀ ਕਵਿ ਗੁਲਾਬ ਕੇ ਭਾਇ.#(ਲਲਿਤ ਕੌਮੁਦੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਧੂਮ ਤੇ ਆਗ ਰਹੈ ਨ ਦੁਰੀ ਜਿਮ,#ਤ੍ਯੋਂ ਛਲ ਤੇ ਤੁਮ ਕੋ ਲਖਪਾਯੋ.#(ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)#(ੲ) ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਾਣਕੇ ਉਸ ਦੇ ਤੁਲ੍ਯ ਕਿਸੇ ਅਣਦੇਖੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਜਾਣਨਾ \"ਉਪਮਾਨ\" ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ.#ਉਪਮਾ ਕੀ ਸਾਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਤੇਂ ਬਿਨ ਦੇਖ੍ਯੋ ਉਪਮੇਯ,#ਜਾਨਪਰੈ ਉਪਮਾਨ ਸੋ ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ ਗੋਯ.#(ਲਲਿਤ ਕੌਮੁਦੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਗਾਂ ਜੇਹਾ ਰੋਝ, ਬਘਿਆੜ ਹੁੰਦਾ ਕੁੱਤੇ ਜੇਹਾ,#ਬਿੱਲੀ ਜਿਹਾ ਬਾਘ ਇੱਲ ਜੇਹਾ ਹੁੰਦਾ ਬਾਜ ਹੈ.#(ਸ)ਧਰਮਗ੍ਰੰਥ ਅਥਵਾ ਲੋਕਪ੍ਰਮਾਣ ਵਾਕ੍ਯ \"ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਮਾਣ\" ਹੈ.#ਜਹਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਰ ਲੋਕ ਕੋ ਬਚਨ ਪ੍ਰਮਾਣ ਬਖਾਨ,#ਸੋਊ ਸ਼ਬਦ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ ਭਾਖਤ ਸੁਕਵਿ ਸੁਜਾਨ.#(ਲਲਿਤ ਕੌਮੁਦੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸੁਣਿਆ ਮੰਨਿਆ ਮਨਿ ਕੀਤਾ ਭਾਉ,#ਅੰਤਰਗਤਿ ਤੀਰਥਿ ਮਲਿ ਨਾਉ.#ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ ਗਏ, ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ,#ਨਾਨਕ ਤੇ ਮੁਖ ਉਜਲੇ ਕੇਤੀ ਛੁਟੀ ਨਾਲਿ.#(ਜਪੁ)#ਸਤਿਗੁਰ ਕੀ ਬਾਣੀ ਸਤਿ ਸਤਿ ਕਰਿ ਜਾਣਹੁ ਗੁਰਸਿਖਹੁ!#ਹਰਿ ਕਰਤਾ ਆਪਿ ਮੁਹਹੁ ਕਢਾਏ.#(ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪)#(ਹ) ਇੱਕ ਬਾਤ ਵ੍ਯਰਥ ਹੋਈ ਆਪਣੀ ਸਿੱਧੀ ਲਈ ਦੂਜੀ ਦੀ ਕਲਪਣਾ ਕਰਾਵੇ, ਇਹ \"ਅਰਥਾਪੱਤਿ\" ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ.#ਜਹਾਂ ਵ੍ਯਰ੍‍ਥ ਭੇ ਅਰਥ ਕੋ ਔਰ ਜੋਗ ਸੇ ਥਾਪ,#ਅਰਥਾਪੱਤਿ ਅਲੰਕ੍ਰਿਤੀ ਭਾਖਤ ਸੁਕਵਿ ਸਦਾਪ,#(ਲਲਿਤ ਕੌਮੁਦੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸਾਹਿਬੁ ਜਿਸ ਕਾ ਨੰਗਾ ਭੁਖਾ ਹੋਵੈ,#ਤਿਸ ਦਾ ਨਫਰੁ ਕਿਥਹੁ ਰਜਿ ਖਾਏ?#ਜਿ ਸਾਹਿਬ ਕੈ ਘਰਿ ਵਥੁ ਹੋਵੈ ਸੁ ਨਫਰੈ ਹਥਿ ਆਵੈ,#ਅਣਹੋਂਦੀ ਕਿਥਹੁ ਪਾਏ?#(ਵਾਰ ਗਉ ੧. ਮਃ ੪)#(ਕ) ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਮਾਣ ਦ੍ਵਾਰਾ ਜਿੱਥੇ ਵਸ੍‍ਤੁ ਪ੍ਰਤੀਤ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਇਹ \"ਅਨੁਪਲਬਧਿ\" ਹੈ.#ਜਾਨ ਪਰੈ ਨਹਿ ਵਸ੍ਤੁ ਕਛੁ ਅਨੁਪਲਬਧਿ ਹੈ ਸੋਯ.#(ਲਲਿਤ ਕੌਮੁਦੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਨਾਰਾਇਣ ਨਿੰਦਸਿ ਕਾਇ ਭੂਲੀ ਗਾਵਾਰੀ।#ਦੁਕ੍ਰਿਤੁ ਸੁਕ੍ਰਿਤੁ ਥਾਰੋ ਕਰਮੁ ਰੀ, ×××#ਪੂਰਬਲੋ ਕ੍ਰਿਤ ਕਰਮੁ ਨ ਮਿਟੈ ਰੀ ਘਰਗੇਹਣਿ,#ਤਾਚੇ ਮੋਹਿ ਜਾਪੀਅਲੇ ਰਾਮ ਚੇ ਨਾਮੰ.#(ਧਨਾ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ)#ਸਾਤੋ ਅਕਾਸ ਸਾਤੋ ਪਤਾਰ,#ਬਿਥਰ੍ਯੋ ਅਦ੍ਰਿਸਟ ਜਿਹ ਕਰਮਜਾਰ.#(ਅਕਾਲ)#(ਖ) ਜਿਸ ਥਾਂ ਕਿਸੇ ਗੱਲ ਦਾ ਹੋਣਾ ਮੁਮਕਿਨ ਠਹਿਰਾਇਆ ਜਾਵੇ ਇਹ \"ਸੰਭਵ\" ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ.#ਜਹਿ ਸੰਭਵ ਹਨਐ ਵਸ੍ਤੁ ਕੋ, ਸੰਭਵ ਨਾਮ ਸੁ ਹੋਯ.#(ਲਲਿਤ ਕੌਮੁਦੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਚਾਰ ਜਨੇ ਚਾਰਹੁ ਦਿਸ਼ਾ ਤੇ ਚਾਰ ਕੋਨੇ ਗਹਿ,#ਮੇਰੁ ਕੋ ਹਲਾਯਕੈ ਉਖਾਰੈਂ, ਤੋ ਉਖਰਜਾਯ.#(ਠਾਕੁਰ ਕਵਿ)#(ਗ) ਜਿਸ ਕਥਨ ਦੇ ਵਕਤਾ ਦਾ ਪਤਾ ਨਹੀਂ, ਪਰ ਪਰੰਪਰਾ ਗੱਲ ਚੱਲੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਏਹ \"ਐਤਿਹ੍ਯ\" ਪ੍ਰਮਾਣ ਹੈ.#ਪਰੰਪਰਾ ਕਹਨਾਵਤ ਜੋਈ,#ਤਿਹ ਏਤਿਹ੍ਯ ਕਹਿਤ ਸਬਕੋਈ.#(ਸਰਬ ਗੰਜਨੀ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਭਗਤ ਹੇਤਿ ਮਾਰਿਓ ਹਰਨਾਖਸੁ#ਨਰਸਿੰਘ ਰੂਪ ਹੋਇ ਦੇਹ ਧਰਿਓ,#ਨਾਮਾ ਕਹੈ ਭਗਤਿ ਬਸਿ ਕੇਸਵ#ਅਜਹੂੰ ਬਲਿਕੇ ਦੁਆਰ ਖਰੋ.#(ਮਾਰੂ ਨਾਮਦੇਵ)#ਨ੍ਰਿਪਕੰਨਿਆ ਕੇ ਕਾਰਨੈ ਇਕ ਭਇਆ ਭੇਖਧਾਰੀ,#ਕਾਮਾਰਥੀ ਸੁਆਰਥੀ ਵਾਕੀ ਪੈਜ ਸਵਾਰੀ.#(ਬਿਲਾ ਸਧਨਾ)#੧੨ ਵਿ- ਤੁੱਲ. ਸਮਾਨ. \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਪ੍ਰਮਾਣੁ ਬਿਧ ਨੈ ਸਿਰਿਉ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਤੁਲ੍ਯ ਹੀ ਆਪ ਨੂੰ ਵਿਧਾਤਾ ਨੇ ਰਚਿਆ ਹੈ। ੧੩. ਵ੍ਯ- ਤੀਕ. ਤੋੜੀ. ਪਰਯੰਤ."},{"id":46569,"word":"pRmyh","wordUni":"ਪ੍ਰਮੇਹ","definition":"[جریان] jrIAwn. Spermatorrhoea. ies rog dw l`Cx hY- pySwb imkdwr qoN vDky Awauxw Aqy gMDlw hoxw, Dwqu igrnI Awidk. jy pRmyh dw ielwj CyqI nw kIqw jwvy. qW mDu pRmyh [ذیابیطس] Diabetes hox dw fr huMdw hY.#pRmyh dy kwrx hn- bhuq bYTk, bhuq sOxw, bhuq dhIN KwxI, S`kr guV dw syvn, AqI mYQun, Srwb bhuqI pIxI, ctxI Acwr Kwxw, iq¤Ky Aqy kP vDwaux vwly Bojn krny Awid.#pRmyh dy swDwrx ielwj hn- iglo jW AwauilAW dw rs Sihd pwky pIxw. islwjIq AQvw kuSqw POlwd Sihd iv`c imlwky c`txw. Awauly dy rs nwl hldI dw cUrn P`kxw. iemlI dy bIj BuMnky aunHW dI iC`l lwhky brIk ku`tky, mwhW dI DoqI BuMnI dwl Aqy KMf smwn qol dy lY ky sB dw cUrx krky in`q b`krI dy du`D nwl fyF qolw P`kxw. ik`kr dy k¤cy qu¤ky suky pIhky brwbr dI KMf imlwky gaU dy du`D nwl in`q ie`k qolw P`kI lYxI.#pRmyh hox swr isAwxy fwktr qoN mUqR dI prIKÎw krwauxI cwhIey Ar ibnw iF`l ielwj hoxw XogÎ hY. \"icxg pRmyh BigMdR duKUqRw.\" (cirqR 405)","definitionUni":"[جریان] ਜਰੀਆਨ. Spermatorrhoea. ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਲੱਛਣ ਹੈ- ਪੇਸ਼ਾਬ ਮਿਕਦਾਰ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਗੰਧਲਾ ਹੋਣਾ, ਧਾਤੁ ਗਿਰਨੀ ਆਦਿਕ. ਜੇ ਪ੍ਰਮੇਹ ਦਾ ਇਲਾਜ ਛੇਤੀ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ. ਤਾਂ ਮਧੁ ਪ੍ਰਮੇਹ [ذیابیطس] Diabetes ਹੋਣ ਦਾ ਡਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਬਹੁਤ ਬੈਠਕ, ਬਹੁਤ ਸੌਣਾ, ਬਹੁਤ ਦਹੀਂ ਖਾਣੀ, ਸ਼ੱਕਰ ਗੁੜ ਦਾ ਸੇਵਨ, ਅਤੀ ਮੈਥੁਨ, ਸ਼ਰਾਬ ਬਹੁਤੀ ਪੀਣੀ, ਚਟਣੀ ਅਚਾਰ ਖਾਣਾ, ਤਿੱਖੇ ਅਤੇ ਕਫ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਕਰਨੇ ਆਦਿ.#ਪ੍ਰਮੇਹ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹਨ- ਗਿਲੋ ਜਾਂ ਆਉਲਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਿਦ ਪਾਕੇ ਪੀਣਾ. ਸਿਲਾਜੀਤ ਅਥਵਾ ਕੁਸ਼ਤਾ ਫੌਲਾਦ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ. ਆਉਲੇ ਦੇ ਰਸ ਨਾਲ ਹਲਦੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ਫੱਕਣਾ. ਇਮਲੀ ਦੇ ਬੀਜ ਭੁੰਨਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਛਿੱਲ ਲਾਹਕੇ ਬਰੀਕ ਕੁੱਟਕੇ, ਮਾਹਾਂ ਦੀ ਧੋਤੀ ਭੁੰਨੀ ਦਾਲ ਅਤੇ ਖੰਡ ਸਮਾਨ ਤੋਲ ਦੇ ਲੈ ਕੇ ਸਭ ਦਾ ਚੂਰਣ ਕਰਕੇ ਨਿੱਤ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਡੇਢ ਤੋਲਾ ਫੱਕਣਾ. ਕਿੱਕਰ ਦੇ ਕੱਚੇ ਤੁੱਕੇ ਸੁਕੇ ਪੀਹਕੇ ਬਰਾਬਰ ਦੀ ਖੰਡ ਮਿਲਾਕੇ ਗਊ ਦੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਇੱਕ ਤੋਲਾ ਫੱਕੀ ਲੈਣੀ.#ਪ੍ਰਮੇਹ ਹੋਣ ਸਾਰ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਮੂਤ੍ਰ ਦੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਕਰਾਉਣੀ ਚਾਹੀਏ ਅਰ ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਇਲਾਜ ਹੋਣਾ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ. \"ਚਿਣਗ ਪ੍ਰਮੇਹ ਭਗਿੰਦ੍ਰ ਦੁਖੂਤ੍ਰਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":46578,"word":"pRXwg","wordUni":"ਪ੍ਰਯਾਗ","definition":"sM. sMgÎw- ijs qoN cMgw XgX hovy, GoVw[ 2. au`qm XgÎ[ 3. XgÎ dw AsQwn[ 4. XU. pI. iv`c gMgw jmunw dy sMgm dw ie`k pRis`D qIrQ, ij¤Qy srsÍqI ndI dw gupq sMgm mMinAw jWdw hY. purwxW Anuswr jd SMKwsur pwsoN ivsnu ny vyd vwips ilAwky bRhmw ƒ id¤qy, qd aus ny ds ASÍmyD XgÎ ie¤Qy kIqy, ijs qoN nwm \"pRXwg\" ho igAw[ 5. pRXwg qIrQ qoN Shr dw nwm BI pRXwg hoieAw hY, jo hux Alwhwbwd krky pRis`D hY.¹ pRXwg iv`c ie`k AkÎvt sI, ijs qoN ifgky mrnw ihMdU mukiq dw swDn jwxdy sn. bwdSwh jhWgIr ny ieh bohV ktvw id`qw sI.² ies ngr dy mh`lw AihXwpur iv`c SRI gurU qygbhwdur swihb dw gurdÍwrw \"p`kI sMgiq\" nwm qoN pRis`D hY, ijs dw pRbMD inrmly sMqW dw AKwVw krdw hY.#\"qhIN pRkws hmwrw BXo.\" ivicqR nwtk dy ies vwk Anuswr dSmyS, mwqw dy grB iv`c iesy QW ivrwjy hn.#SRI gurU goibMd isMG swihb BI ptny qoN pMjwb ƒ AwauNdy hoey pRXwg pDwry hn. pRXwg lhOr qoN 697, klk¤qy qoN 560 Aqy bMbeI qoN 844 mIl hY. AwbwdI 155, 970 hY.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਯਗਯ ਹੋਵੇ, ਘੋੜਾ। ੨. ਉੱਤਮ ਯਗ੍ਯ। ੩. ਯਗ੍ਯ ਦਾ ਅਸਥਾਨ। ੪. ਯੂ. ਪੀ. ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਜਮੁਨਾ ਦੇ ਸੰਗਮ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਤੀਰਥ, ਜਿੱਥੇ ਸਰਸ੍ਵਤੀ ਨਦੀ ਦਾ ਗੁਪਤ ਸੰਗਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਪੁਰਾਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜਦ ਸ਼ੰਖਾਸੁਰ ਪਾਸੋਂ ਵਿਸਨੁ ਨੇ ਵੇਦ ਵਾਪਿਸ ਲਿਆਕੇ ਬ੍ਰਹਮਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ, ਤਦ ਉਸ ਨੇ ਦਸ ਅਸ਼੍ਵਮੇਧ ਯਗ੍ਯ ਇੱਥੇ ਕੀਤੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਨਾਮ \"ਪ੍ਰਯਾਗ\" ਹੋ ਗਿਆ। ੫. ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੀਰਥ ਤੋਂ ਸ਼ਹਰ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਹੁਣ ਅਲਾਹਾਬਾਦ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ.¹ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਕ੍ਸ਼੍ਯਵਟ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਡਿਗਕੇ ਮਰਨਾ ਹਿੰਦੂ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਸਾਧਨ ਜਾਣਦੇ ਸਨ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨੇ ਇਹ ਬੋਹੜ ਕਟਵਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ.² ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਮਹੱਲਾ ਅਹਿਯਾਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ \"ਪੱਕੀ ਸੰਗਤਿ\" ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਦਾ ਅਖਾੜਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.#\"ਤਹੀਂ ਪ੍ਰਕਾਸ ਹਮਾਰਾ ਭਯੋ.\" ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਇਸ ਵਾਕ ਅਨੁਸਾਰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼, ਮਾਤਾ ਦੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਥਾਂ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਭੀ ਪਟਨੇ ਤੋਂ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਆਉਂਦੇ ਹੋਏ ਪ੍ਰਯਾਗ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਪ੍ਰਯਾਗ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ੬੯੭, ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ੫੬੦ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ੮੪੪ ਮੀਲ ਹੈ. ਆਬਾਦੀ ੧੫੫, ੯੭੦ ਹੈ."},{"id":46633,"word":"pRwswd","wordUni":"ਪ੍ਰਾਸਾਦ","definition":"sMgÎw- rwjmMidr[ 2. dyvqw dw bhuq vfw mMidr.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਜਮੰਦਿਰ। ੨. ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਬਹੁਤ ਵਡਾ ਮੰਦਿਰ."},{"id":46636,"word":"pRwh","wordUni":"ਪ੍ਰਾਹ","definition":"sM. kihAw. AwiKAw. \"pws bswiekY swdr pRwhI.\" (nwpR)","definitionUni":"ਸੰ. ਕਹਿਆ. ਆਖਿਆ. \"ਪਾਸ ਬਸਾਇਕੈ ਸਾਦਰ ਪ੍ਰਾਹੀ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":46641,"word":"pRwikRq","wordUni":"ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ","definition":"sM. प्रकृत. iv- sÍwBwivk. kudrqI[ 2. sMswrI. lOikk[ 3. swDwrx. mwmUlI[ 4. sMgÎw- smyN dy Pyr Aqy Anyk BwKw bolx vwly lokW dy myl imlwp qoN sÍwBwivk bxI hoeI ie`k bolI. ieh Asl sMsikRq qoN ivgVI hoeI Bwsw hY, jo purwxy smyN nwtkW iv`c bhuq vrqI jWdI sI.#Bwsw dy ieiqhws qoN pqw lgdw hY ik rwjy, Aihlkwr, pMifq Aqy ipMfW dy gvwr, Ar nIc jwiq dy lok jd prspr bwqcIq krdy sn, qd ie`k imiSRq Bwsw suBwivk hI bx geI.#BwvyN ihMdI aurdU bMgwlI pMjwbI Awid sB pRwikRq Bwsw hn, pr Kws krky aus bolI dI pRwikRq sMgÎw hoeI, jo sMsikRq bolx dy zmwny qoN ip¤CoN imlI hoeI Bwsw sI.#pRwikRq iv`c अ आ इ ई उ ऊ ए ओ ieh A`T sÍr Aqy क ख ग घ, च छ ज झ, ट ठ ड ढ ण, त थ द ध, प फ ब भ म, य र ल व स ह ieh 28 vÎMjn hn.#dyKo, shsikrq Aqy gwQw.","definitionUni":"ਸੰ. प्रकृत. ਵਿ- ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ. ਕੁਦਰਤੀ। ੨. ਸੰਸਾਰੀ. ਲੌਕਿਕ। ੩. ਸਾਧਾਰਣ. ਮਾਮੂਲੀ। ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਮੇਂ ਦੇ ਫੇਰ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਭਾਖਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮੇਲ ਮਿਲਾਪ ਤੋਂ ਸ੍ਵਾਭਾਵਿਕ ਬਣੀ ਹੋਈ ਇੱਕ ਬੋਲੀ. ਇਹ ਅਸਲ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਤੋਂ ਵਿਗੜੀ ਹੋਈ ਭਾਸਾ ਹੈ, ਜੋ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵਰਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ.#ਭਾਸਾ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜੇ, ਅਹਿਲਕਾਰ, ਪੰਡਿਤ ਅਤੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਗਵਾਰ, ਅਰ ਨੀਚ ਜਾਤਿ ਦੇ ਲੋਕ ਜਦ ਪਰਸਪਰ ਬਾਤਚੀਤ ਕਰਦੇ ਸਨ, ਤਦ ਇੱਕ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ ਭਾਸਾ ਸੁਭਾਵਿਕ ਹੀ ਬਣ ਗਈ.#ਭਾਵੇਂ ਹਿੰਦੀ ਉਰਦੂ ਬੰਗਾਲੀ ਪੰਜਾਬੀ ਆਦਿ ਸਭ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਭਾਸਾ ਹਨ, ਪਰ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਬੋਲੀ ਦੀ ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋਈ, ਜੋ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬੋਲਣ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਤੋਂ ਪਿੱਛੋਂ ਮਿਲੀ ਹੋਈ ਭਾਸਾ ਸੀ.#ਪ੍ਰਾਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ अ आ इ ई उ ऊ ए ओ ਇਹ ਅੱਠ ਸ੍ਵਰ ਅਤੇ क ख ग घ, च छ ज झ, ट ठ ड ढ ण, त थ द ध, प फ ब भ म, य र ल व स ह ਇਹ ੨੮ ਵ੍ਯੰਜਨ ਹਨ.#ਦੇਖੋ, ਸਹਸਕਿਰਤ ਅਤੇ ਗਾਥਾ."},{"id":46667,"word":"pRwxd","wordUni":"ਪ੍ਰਾਣਦ","definition":"sMgÎw- pRwx dyx vwlw AMimRq. (snwmw) 2. KwlswDrm dw AMimRqjl. \"pRwxd qum ko guru dInw.\" (guiv 10)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ. (ਸਨਾਮਾ) ੨. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਜਲ. \"ਪ੍ਰਾਣਦ ਤੁਮ ਕੋ ਗੁਰੁ ਦੀਨਾ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦)"},{"id":46668,"word":"pRwxd`q","wordUni":"ਪ੍ਰਾਣਦੱਤ","definition":"sMgÎw- pRwx dyx vwlw AMimRq. (snwmw) 2. KwlswDrm dw AMimRqjl. \"pRwxd qum ko guru dInw.\" (guiv 10)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ. (ਸਨਾਮਾ) ੨. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਜਲ. \"ਪ੍ਰਾਣਦ ਤੁਮ ਕੋ ਗੁਰੁ ਦੀਨਾ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦)"},{"id":46669,"word":"pRwxdwqw","wordUni":"ਪ੍ਰਾਣਦਾਤਾ","definition":"sMgÎw- pRwx dyx vwlw AMimRq. (snwmw) 2. KwlswDrm dw AMimRqjl. \"pRwxd qum ko guru dInw.\" (guiv 10)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤ. (ਸਨਾਮਾ) ੨. ਖਾਲਸਾਧਰਮ ਦਾ ਅੰਮ੍ਰਿਤਜਲ. \"ਪ੍ਰਾਣਦ ਤੁਮ ਕੋ ਗੁਰੁ ਦੀਨਾ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦)"},{"id":46807,"word":"pRIqmdws","wordUni":"ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ","definition":"ie`k mhwqmw audwsI swDU, jo sMgqdws jI dw sMmq 1820 iv`c cylw hoieAw. ies ƒ \"inrbwx\" pdvI Aqy ivBUq (Bsm) dw golw mhwqmw bnKMfI jI ny id`qw. pRIqmdws jd DrmpRcwr krdw hYdrwbwd d`Kx phuਁicAw, qd dIvwn cMdUlwl dw cwcw nwnkcMd ies dw syvk ho igAw. pRIqmdws ny ie`Cw pRgt kIqI ik qIrQW pur gurU nwnkpMQI swDUAW dy Kwn pwn dw Xog pRbMD hoxw cwhIey. ies pur nwnkcMd ny bhuq rupXw id`qw, ijs ƒ propkwrI pRIqmdws ny pRXwg iv`c ilAwky ByK dy spurd kIqw Ar sMmq 1836 iv`c pMcwieqI AKwVw kwiem kIqw.#sMmq 1838 iv`c rwvI qoN nihr (hslI) ilAwky AimRqsrovr iv`c jl pwaux dI syvw pRIqmdws Aqy sMgqdws jI ny prm au`qm kIqI.#pRIqmdws jI dw jnm huiSAwrpur sMmq 1809 iv`c Aqy dyhWq AimRqsr iv`c sMmq 1888 iv`c hoieAw. sMgulvwlw AKwVw ies sMq dw pRis`D AsQwn AMimRqsr iv`c hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਸੰਗਤਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਸੰਮਤ ੧੮੨੦ ਵਿੱਚ ਚੇਲਾ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੂੰ \"ਨਿਰਬਾਣ\" ਪਦਵੀ ਅਤੇ ਵਿਭੂਤ (ਭਸਮ) ਦਾ ਗੋਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਬਨਖੰਡੀ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਤਾ. ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਜਦ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈਦਰਾਬਾਦ ਦੱਖਣ ਪਹੁਁਚਿਆ, ਤਦ ਦੀਵਾਨ ਚੰਦੂਲਾਲ ਦਾ ਚਾਚਾ ਨਾਨਕਚੰਦ ਇਸ ਦਾ ਸੇਵਕ ਹੋ ਗਿਆ. ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਨੇ ਇੱਛਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਕਿ ਤੀਰਥਾਂ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਪੰਥੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਖਾਨ ਪਾਨ ਦਾ ਯੋਗ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਇਸ ਪੁਰ ਨਾਨਕਚੰਦ ਨੇ ਬਹੁਤ ਰੁਪਯਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਨੇ ਪ੍ਰਯਾਗ ਵਿੱਚ ਲਿਆਕੇ ਭੇਖ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤਾ ਅਰ ਸੰਮਤ ੧੮੩੬ ਵਿੱਚ ਪੰਚਾਇਤੀ ਅਖਾੜਾ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ.#ਸੰਮਤ ੧੮੩੮ ਵਿੱਚ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਨਹਿਰ (ਹਸਲੀ) ਲਿਆਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਅਤੇ ਸੰਗਤਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਪਰਮ ਉੱਤਮ ਕੀਤੀ.#ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਸੰਮਤ ੧੮੦੯ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਸੰਮਤ ੧੮੮੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਸੰਗੁਲਵਾਲਾ ਅਖਾੜਾ ਇਸ ਸੰਤ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਥਾਨ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿੱਚ ਹੈ."},{"id":46834,"word":"pRymkor","wordUni":"ਪ੍ਰੇਮਕੋਰ","definition":"rwjw swihb isMG pitAwlwpiq dI, rwxI AwskOr dy pytoN, CotI supuqRI. ijs dI SwdI srdwr KVg isMG reIs Swhbwd nwl hoeI[ 2. srdwr hrIisMG l¤Dyvwly (gu`jrWvwlw) dy nMbrdwr dI puqRI, ijs dI SwdI mhwrwjkumwr Syr isMG nwl sn 1822 iv`c hoeI. sn 1831 iv`c ies dI ku`K qoN kOr pRqwpisMG jnimAw, ijs ƒ lihxw isMG sMDwvwlIey ny 15. isqMbr sn 1843 ƒ vfI byrihmI nwl kql kIqw.¹","definitionUni":"ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੀ, ਰਾਣੀ ਆਸਕੌਰ ਦੇ ਪੇਟੋਂ, ਛੋਟੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ. ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸਰਦਾਰ ਖੜਗ ਸਿੰਘ ਰਈਸ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਨਾਲ ਹੋਈ। ੨. ਸਰਦਾਰ ਹਰੀਸਿੰਘ ਲੱਧੇਵਾਲੇ (ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲਾ) ਦੇ ਨੰਬਰਦਾਰ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਾਰਾਜਕੁਮਾਰ ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਨ ੧੮੨੨ ਵਿੱਚ ਹੋਈ. ਸਨ ੧੮੩੧ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਕੌਰ ਪ੍ਰਤਾਪਸਿੰਘ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲਹਿਣਾ ਸਿੰਘ ਸੰਧਾਵਾਲੀਏ ਨੇ ੧੫. ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੮੪੩ ਨੂੰ ਵਡੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕੀਤਾ.¹"},{"id":46879,"word":"pROFoikœ","wordUni":"ਪ੍ਰੌਢੋਕ੍ਤਿ","definition":"(AiDk auikœ) Akwrx ƒ kwrx kQn krnw \"pROFoikœ\" AlMkwr hY.#jih auqkr Ahyqu ko vrxq hYN kr hyqu,#pROFokœI qW so kihq BUsx kivkulkyqu.#(iSvrwj BUsx)#audwhrx-#JUTy ko nwhI piq nwauN,#kbhU n sUcw kwlw kwau.#(iblw iQqI mÚ 1)#kwlw kwauN hI ApivqRqw dw kwrx nhIN.#poKr nIr ivrolIAY mwKn nhI rIsY.#(gwau AÚ mÚ 1)#jy KUh dw pwxI irVkIey qd BI m`Kx nhIN inklygw.#swDun ky au`jl irdX jÎoN ihm ihmvq sÍyq.#ihmwly dI brP hI ic`tI nhIN, ikMqU hor brP BI ic`tI huMdI hY.#kwry pwhn swrKy durjn ic`q kTor.#(AlMkwr swgrsuDw)#BUrw p`Qr BI nrm nhIM huMdw, ies vwsqy kwlw p`Qr kTorqw leI Akwrx hY.","definitionUni":"(ਅਧਿਕ ਉਕ੍ਤਿ) ਅਕਾਰਣ ਨੂੰ ਕਾਰਣ ਕਥਨ ਕਰਨਾ \"ਪ੍ਰੌਢੋਕ੍ਤਿ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਜਹਿ ਉਤਕਰ੍ਸ ਅਹੇਤੁ ਕੋ ਵਰਣਤ ਹੈਂ ਕਰ ਹੇਤੁ,#ਪ੍ਰੌਢੋਕ੍ਤੀ ਤਾਂ ਸੋ ਕਹਿਤ ਭੂਸਣ ਕਵਿਕੁਲਕੇਤੁ.#(ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਭੂਸਣ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਝੂਠੇ ਕੋ ਨਾਹੀ ਪਤਿ ਨਾਉਂ,#ਕਬਹੂ ਨ ਸੂਚਾ ਕਾਲਾ ਕਾਉ.#(ਬਿਲਾ ਥਿਤੀ ਮਃ ੧)#ਕਾਲਾ ਕਾਉਂ ਹੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ.#ਪੋਖਰ ਨੀਰ ਵਿਰੋਲੀਐ ਮਾਖਨ ਨਹੀ ਰੀਸੈ.#(ਗਾਉ ਅਃ ਮਃ ੧)#ਜੇ ਖੂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰਿੜਕੀਏ ਤਦ ਭੀ ਮੱਖਣ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇਗਾ.#ਸਾਧੁਨ ਕੇ ਉੱਜਲ ਰਿਦਯ ਜ੍ਯੋਂ ਹਿਮ ਹਿਮਵਤ ਸ੍ਵੇਤ.#ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਬਰਫ ਹੀ ਚਿੱਟੀ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਤੂ ਹੋਰ ਬਰਫ ਭੀ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਕਾਰੇ ਪਾਹਨ ਸਾਰਖੇ ਦੁਰਜਨ ਚਿੱਤ ਕਠੋਰ.#(ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਗਰਸੁਧਾ)#ਭੂਰਾ ਪੱਥਰ ਭੀ ਨਰਮ ਨਹੀੰ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ ਕਠੋਰਤਾ ਲਈ ਅਕਾਰਣ ਹੈ."},{"id":46880,"word":"prOFokiq","wordUni":"ਪਰੌਢੋਕਤਿ","definition":"(AiDk auikœ) Akwrx ƒ kwrx kQn krnw \"pROFoikœ\" AlMkwr hY.#jih auqkr Ahyqu ko vrxq hYN kr hyqu,#pROFokœI qW so kihq BUsx kivkulkyqu.#(iSvrwj BUsx)#audwhrx-#JUTy ko nwhI piq nwauN,#kbhU n sUcw kwlw kwau.#(iblw iQqI mÚ 1)#kwlw kwauN hI ApivqRqw dw kwrx nhIN.#poKr nIr ivrolIAY mwKn nhI rIsY.#(gwau AÚ mÚ 1)#jy KUh dw pwxI irVkIey qd BI m`Kx nhIN inklygw.#swDun ky au`jl irdX jÎoN ihm ihmvq sÍyq.#ihmwly dI brP hI ic`tI nhIN, ikMqU hor brP BI ic`tI huMdI hY.#kwry pwhn swrKy durjn ic`q kTor.#(AlMkwr swgrsuDw)#BUrw p`Qr BI nrm nhIM huMdw, ies vwsqy kwlw p`Qr kTorqw leI Akwrx hY.","definitionUni":"(ਅਧਿਕ ਉਕ੍ਤਿ) ਅਕਾਰਣ ਨੂੰ ਕਾਰਣ ਕਥਨ ਕਰਨਾ \"ਪ੍ਰੌਢੋਕ੍ਤਿ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ.#ਜਹਿ ਉਤਕਰ੍ਸ ਅਹੇਤੁ ਕੋ ਵਰਣਤ ਹੈਂ ਕਰ ਹੇਤੁ,#ਪ੍ਰੌਢੋਕ੍ਤੀ ਤਾਂ ਸੋ ਕਹਿਤ ਭੂਸਣ ਕਵਿਕੁਲਕੇਤੁ.#(ਸ਼ਿਵਰਾਜ ਭੂਸਣ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਝੂਠੇ ਕੋ ਨਾਹੀ ਪਤਿ ਨਾਉਂ,#ਕਬਹੂ ਨ ਸੂਚਾ ਕਾਲਾ ਕਾਉ.#(ਬਿਲਾ ਥਿਤੀ ਮਃ ੧)#ਕਾਲਾ ਕਾਉਂ ਹੀ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਨਹੀਂ.#ਪੋਖਰ ਨੀਰ ਵਿਰੋਲੀਐ ਮਾਖਨ ਨਹੀ ਰੀਸੈ.#(ਗਾਉ ਅਃ ਮਃ ੧)#ਜੇ ਖੂਹ ਦਾ ਪਾਣੀ ਰਿੜਕੀਏ ਤਦ ਭੀ ਮੱਖਣ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲੇਗਾ.#ਸਾਧੁਨ ਕੇ ਉੱਜਲ ਰਿਦਯ ਜ੍ਯੋਂ ਹਿਮ ਹਿਮਵਤ ਸ੍ਵੇਤ.#ਹਿਮਾਲੇ ਦੀ ਬਰਫ ਹੀ ਚਿੱਟੀ ਨਹੀਂ, ਕਿੰਤੂ ਹੋਰ ਬਰਫ ਭੀ ਚਿੱਟੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਕਾਰੇ ਪਾਹਨ ਸਾਰਖੇ ਦੁਰਜਨ ਚਿੱਤ ਕਠੋਰ.#(ਅਲੰਕਾਰ ਸਾਗਰਸੁਧਾ)#ਭੂਰਾ ਪੱਥਰ ਭੀ ਨਰਮ ਨਹੀੰ ਹੁੰਦਾ, ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਕਾਲਾ ਪੱਥਰ ਕਠੋਰਤਾ ਲਈ ਅਕਾਰਣ ਹੈ."},{"id":46919,"word":"Pkrdys","wordUni":"ਫਕਰਦੇਸ","definition":"sMgÎw- swDusmwgm. sMqsBw. \"Pkrdys ikauN imlY dmY qy.\" (Bwgu) dMmW (rupXW) nwl swDusmwgm iks qrW iml skdw hY?","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁਸਮਾਗਮ. ਸੰਤਸਭਾ. \"ਫਕਰਦੇਸ ਕਿਉਂ ਮਿਲੈ ਦਮੈ ਤੇ.\" (ਭਾਗੁ) ਦੰਮਾਂ (ਰੁਪਯਾਂ) ਨਾਲ ਸਾਧੁਸਮਾਗਮ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ?"},{"id":46927,"word":"PkIr","wordUni":"ਫਕੀਰ","definition":"Aæ. [فقیر] &kæIr. sMgÎw- inrDn. kMgwl. \"ijn kY plY Dn vsY iqn kw nwau PkIr.\" (vwr mlw mÚ 1) 2. drvyS. swDU. pUrx iqAwgI. \"pUrY guir bKsweIAih siB gunh PkIrY.\" (mwrU AÚ mÚ 1)#kwhy ko qU Gr Cofw kwho ko Grin CofI?#kwhy ko ie`jq KoeI durbys bwny kI?#kwhy ko qU nMgw hUAw kwhy ko ibBUiq lweI?#kwny sIK deI quJy jMgl my jwny kI?#Awdq ko CoVdyqw prySwn mq hoqw?#sIK sun lyqw qU \"cqurisMG\" rwny kI,#goSw jwie eyk lyqw Kwny ko Kudwie dyqw#jwqI imt icMqw ry &kæIr Kwny dwny kI.#jl ihm mwih dyKI Awg kI lpt khW?#swDu ky kpt khW BX khW bIr ky?#Kln ky gÎwn icq cpl ky DÎwn khW?#AwqurI isMGwn khW bcn ADIr ky?#\"cMdn\" kihq Dn kwj lwj Cof ihXy?#lwlc smwq khW kWhUM miqDIr ky?#mUFqw my rs khW sUmqw my js khW?#jogI bwmbs khW iPkr PkIr ky?","definitionUni":"ਅ਼. [فقیر] ਫ਼ਕ਼ੀਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਰਧਨ. ਕੰਗਾਲ. \"ਜਿਨ ਕੈ ਪਲੈ ਧਨ ਵਸੈ ਤਿਨ ਕਾ ਨਾਉ ਫਕੀਰ.\" (ਵਾਰ ਮਲਾ ਮਃ ੧) ੨. ਦਰਵੇਸ਼. ਸਾਧੂ. ਪੂਰਣ ਤਿਆਗੀ. \"ਪੂਰੈ ਗੁਰਿ ਬਖਸਾਈਅਹਿ ਸਭਿ ਗੁਨਹ ਫਕੀਰੈ.\" (ਮਾਰੂ ਅਃ ਮਃ ੧)#ਕਾਹੇ ਕੋ ਤੂ ਘਰ ਛੋਡਾ ਕਾਹੋ ਕੋ ਘਰਨਿ ਛੋਡੀ?#ਕਾਹੇ ਕੋ ਇੱਜਤ ਖੋਈ ਦੁਰਬੇਸ ਬਾਨੇ ਕੀ?#ਕਾਹੇ ਕੋ ਤੂ ਨੰਗਾ ਹੂਆ ਕਾਹੇ ਕੋ ਬਿਭੂਤਿ ਲਾਈ?#ਕਾਨੇ ਸੀਖ ਦਈ ਤੁਝੇ ਜੰਗਲ ਮੇ ਜਾਨੇ ਕੀ?#ਆਦਤ ਕੋ ਛੋੜਦੇਤਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਮਤ ਹੋਤਾ?#ਸੀਖ ਸੁਨ ਲੇਤਾ ਤੂ \"ਚਤੁਰਸਿੰਘ\" ਰਾਨੇ ਕੀ,#ਗੋਸ਼ਾ ਜਾਇ ਏਕ ਲੇਤਾ ਖਾਨੇ ਕੋ ਖੁਦਾਇ ਦੇਤਾ#ਜਾਤੀ ਮਿਟ ਚਿੰਤਾ ਰੇ ਫ਼ਕ਼ੀਰ ਖਾਨੇ ਦਾਨੇ ਕੀ.#ਜਲ ਹਿਮ ਮਾਹਿ ਦੇਖੀ ਆਗ ਕੀ ਲਪਟ ਕਹਾਂ?#ਸਾਧੁ ਕੇ ਕਪਟ ਕਹਾਂ ਭਯ ਕਹਾਂ ਬੀਰ ਕੇ?#ਖਲਨ ਕੇ ਗ੍ਯਾਨ ਚਿਤ ਚਪਲ ਕੇ ਧ੍ਯਾਨ ਕਹਾਂ?#ਆਤੁਰੀ ਸਿੰਘਾਨ ਕਹਾਂ ਬਚਨ ਅਧੀਰ ਕੇ?#\"ਚੰਦਨ\" ਕਹਿਤ ਧਨ ਕਾਜ ਲਾਜ ਛੋਡ ਹਿਯੇ?#ਲਾਲਚ ਸਮਾਤ ਕਹਾਂ ਕਾਂਹੂੰ ਮਤਿਧੀਰ ਕੇ?#ਮੂਢਤਾ ਮੇ ਰਸ ਕਹਾਂ ਸੂਮਤਾ ਮੇ ਜਸ ਕਹਾਂ?#ਜੋਗੀ ਬਾਮਬਸ ਕਹਾਂ ਫਿਕਰ ਫਕੀਰ ਕੇ?"},{"id":46928,"word":"PkIrI","wordUni":"ਫਕੀਰੀ","definition":"sMgÎw- inrDnqw. kMgwlI[ 2. drvySI. swDupn.#jb lO hY prw ^Íwb gPL kw AWKoN pr#l`jq qBI lO bwdSwhI AO vzIrI hY,#iksI vkœ cONk jwvY BUl prdw auTwvY#rMg lwl nzrwvY CUtY idlgIrI hY,#\"jY\" khY jhWn bIc inghSwn PIkI kCu#Bwvq n nIkI Duin nObq nPIrI hY,#Awp hUAw mIrI qb pSm AmIrI gnY#BwvY nw muswihbI qO swihbI PkIrI hY.#duKn soN duiK AOr suKn soN Anurwg,#inMdk soN bYr iPr bMdk soN gIrI hY,#pUjw ko Brm AO pujwXby ko dMB jOlO#pwXy qy AnMd AnpwXy idlgIrI hY,#jIvn kI AwSw Aru mrx iPkr jOlO#ibn hirBikœ jg jwmq kI jIrI hY,#\"Akr AnnÎ\" eyqI PwtY n iPkr jOlO#qOlO Pijhq¹ bwbw! PurY nw PkIrI hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਰਧਨਤਾ. ਕੰਗਾਲੀ। ੨. ਦਰਵੇਸ਼ੀ. ਸਾਧੁਪਨ.#ਜਬ ਲੌ ਹੈ ਪਰਾ ਖ਼੍ਵਾਬ ਗਫਲ਼ ਕਾ ਆਂਖੋਂ ਪਰ#ਲੱਜਤ ਤਭੀ ਲੌ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਔ ਵਜ਼ੀਰੀ ਹੈ,#ਕਿਸੀ ਵਕ੍ਤ ਚੌਂਕ ਜਾਵੈ ਭੂਲ ਪਰਦਾ ਉਠਾਵੈ#ਰੰਗ ਲਾਲ ਨਜ਼ਰਾਵੈ ਛੂਟੈ ਦਿਲਗੀਰੀ ਹੈ,#\"ਜੈ\" ਕਹੈ ਜਹਾਂਨ ਬੀਚ ਨਿਗਹਸ਼ਾਨ ਫੀਕੀ ਕਛੁ#ਭਾਵਤ ਨ ਨੀਕੀ ਧੁਨਿ ਨੌਬਤ ਨਫੀਰੀ ਹੈ,#ਆਪ ਹੂਆ ਮੀਰੀ ਤਬ ਪਸ਼ਮ ਅਮੀਰੀ ਗਨੈ#ਭਾਵੈ ਨਾ ਮੁਸਾਹਿਬੀ ਤੌ ਸਾਹਿਬੀ ਫਕੀਰੀ ਹੈ.#ਦੁਖਨ ਸੋਂ ਦੁਖਿ ਔਰ ਸੁਖਨ ਸੋਂ ਅਨੁਰਾਗ,#ਨਿੰਦਕ ਸੋਂ ਬੈਰ ਫਿਰ ਬੰਦਕ ਸੋਂ ਗੀਰੀ ਹੈ,#ਪੂਜਾ ਕੋ ਭਰਮ ਔ ਪੁਜਾਯਬੇ ਕੋ ਦੰਭ ਜੌਲੌ#ਪਾਯੇ ਤੇ ਅਨੰਦ ਅਨਪਾਯੇ ਦਿਲਗੀਰੀ ਹੈ,#ਜੀਵਨ ਕੀ ਆਸ਼ਾ ਅਰੁ ਮਰਣ ਫਿਕਰ ਜੌਲੌ#ਬਿਨ ਹਰਿਭਕ੍ਤਿ ਜਗ ਜਾਮਤ ਕੀ ਜੀਰੀ ਹੈ,#\"ਅਕ੍ਸ਼੍‍ਰ ਅਨਨ੍ਯ\" ਏਤੀ ਫਾਟੈ ਨ ਫਿਕਰ ਜੌਲੌ#ਤੌਲੌ ਫਜਿਹਤ¹ ਬਾਬਾ! ਫੁਰੈ ਨਾ ਫਕੀਰੀ ਹੈ."},{"id":46983,"word":"PqykOr","wordUni":"ਫਤੇਕੌਰ","definition":"bwbw Awlw isMG pitAwlwpiq dI rwxI, ijs ƒ keIAW ny Bu`lky \"P¤qo\" iliKAw hY. ieh kwly ky cODrI Kwny dI supuqRI sI. ieh Kwlswdl ƒ lMgr vrqwaux dI syvw Awp kIqw krdI Aqy hjwrW AnwQW dI pwlnw krdI sI. ieh Awpxy pqI ƒ Dwrimk Aqy ivvhwirk kMmW iv`c pUrI shwieqw idMdI rhI. ies dw dyhWq sMmq 1830 iv`c hoieAw.","definitionUni":"ਬਾਬਾ ਆਲਾ ਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੀ ਰਾਣੀ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਈਆਂ ਨੇ ਭੁੱਲਕੇ \"ਫੱਤੋ\" ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਇਹ ਕਾਲੇ ਕੇ ਚੌਧਰੀ ਖਾਨੇ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਸੀ. ਇਹ ਖਾਲਸਾਦਲ ਨੂੰ ਲੰਗਰ ਵਰਤਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਆਪ ਕੀਤਾ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਹਜਾਰਾਂ ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਪਾਲਨਾ ਕਰਦੀ ਸੀ. ਇਹ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਵਿਵਹਾਰਿਕ ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੰਦੀ ਰਹੀ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੮੩੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ."},{"id":46992,"word":"P¤qo","wordUni":"ਫੱਤੋ","definition":"bwbw PUl dI supuqRI bIbI P¤qo, ijs dI SwdI bwbw bu`Fw jI dI vMS dy rqn BweI DMnw isMG jI nwl hoeI Ar sMgq isMG puqR jnimAw, ijs dI AOlwd bIlHyvwly srdwr hn[ 2. keI lyKkW ny rwxI PqykOr ƒ BulyKy nwl P¤qo iliKAw hY. dyKo, PqykOr.","definitionUni":"ਬਾਬਾ ਫੂਲ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਫੱਤੋ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਰਤਨ ਭਾਈ ਧੰਨਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਰ ਸੰਗਤ ਸਿੰਘ ਪੁਤ੍ਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਦੀ ਔਲਾਦ ਬੀਲ੍ਹੇਵਾਲੇ ਸਰਦਾਰ ਹਨ। ੨. ਕਈ ਲੇਖਕਾਂ ਨੇ ਰਾਣੀ ਫਤੇਕੌਰ ਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਫੱਤੋ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਫਤੇਕੌਰ."},{"id":47079,"word":"Pirsqw","wordUni":"ਫਰਿਸਤਾ","definition":"&w. [فرشتہ] &irSœh. iv- ByijAw hoieAw. ies dw mUl &rsœwdn (Byjxw) hY. sIn dy QW SIn ho igAw hY[ 2. sMgÎw- vkIl. dUq[ 3. qo&w. Bytw. auphwr[ 4. dyvqw. Angel. Aæ. [ملک] mlk. ieslwm ( [اسِلام] ) dI ikqwbW Anuswr &irSqy ^udw dy nUr qoN pYdw hoey hn. aunHW ƒ Bu`K nhIN lgdI Ar vfI Skiq r`Kdy hn. &irSiqAW dI igxqI keI QWeIN svw l`K, ikqy A`sI hzwr id`qI hY. kæurwn iv`c cwr &irSqy muKIey ilKy hn-#(a) ijbrweIl ( [جِبرائیل] ) jo ^udw dw pYZwm pYZMbrW kol lY jWdw hY. iesy mlk ny muhæMmd swihb ƒ kurwn dIAW bhuq AwXqW smyN smyN pur ilAwky id`qIAW hn. ies ƒ rUhulkuæds (Holy Ghost) BI iliKAw hY.#(A) mIkwiel [میکائیل] jo jIvW ƒ irjk phucWauNdw Aqy vrKw krdw hY.#(e) iesrw&Il [اسرافیل] ieh pRlX dy vyly qurHI vjwaux vwlw hY. ies dy rxisMgy dI Duin nwl dunIAW iv`c pRlX AwvygI Ar kbrW iv¤coN murdy auTxgy.#(s) ieæzrweIl AQvw AæzrweIl [عزرائیل] ieh mOq dw dyvqw hY. \"AjrweIlu Prysqw iql pIVy GwxI.\" (gau vwr 1. mÚ 5) ies dw nwm mlkulmOq [ملکاُلموت] BI hY. \"mlklmauq jW AwvsI sB drvwjy BMin.\" (sÚ PrId)#ienHW qoN Cu`t, kurwn iv`c do hor &irSqy ikrwmn kwiqbIn [کراناکاتِبین] hn. ie`k AwdmIAW dy sjy h`Q SuB krm ilKx leI, dUjw K¤by pwsy kukærm ilKx leI hwizr rihNdw hY. dyKo, icqRgupq.#do &irSqy \"munkr\" [مُنکر] \"nkIr\" [نکیر] kbrW iv`c muridAW dw iemqhwn krn vwly hn. A`T &irSqy ^udw dw isMGwsn auTwky rKdy hn, Ar mwilk [ماِلک] &irSqy dy mwqihq 19. &irSqy nrk dy rwKy hn. bihSq dw pRDwn &irSqw irjvwn [رضوان] hY, ijs ƒ purwxW dw ieMdR smJxw cwhIey[#5. ie`k kvI, ijs dw Asl nwm muhæMmd kæwism sI. ies dw jnm \"Asqrwbwd\" &wrs iv`c krIb sn 1570 dy hoieAw. ies dy ipqw dw nwm ZulwmAælI sI. muhæMmd kæwism dI ilKI hoeI qvwrI^, jo sn 1614 iv`c iqAwr hoeI hY \"&irSœw\" nwm qoN pRis`D hY.¹ muhæMmd kæwism jhWgIr bwdSwh dy drbwr iv`c BI kuJ smW irhw hY[ 6. dyvqw dy gux r`Kx vwlw swDu. dyKo &irSqw is&q.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [فرشتہ] ਫ਼ਰਿਸ਼੍ਤਹ. ਵਿ- ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਫ਼ਰਸ੍ਤਾਦਨ (ਭੇਜਣਾ) ਹੈ. ਸੀਨ ਦੇ ਥਾਂ ਸ਼ੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਕੀਲ. ਦੂਤ। ੩. ਤੋਫ਼ਾ. ਭੇਟਾ. ਉਪਹਾਰ। ੪. ਦੇਵਤਾ. Angel. ਅ਼. [ملک] ਮਲਕ. ਇਸਲਾਮ ( [اسِلام] ) ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਨੂਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ ਅਰ ਵਡੀ ਸ਼ਕਤਿ ਰੱਖਦੇ ਹਨ. ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਈ ਥਾਂਈਂ ਸਵਾ ਲੱਖ, ਕਿਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ. ਕ਼ੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੁਖੀਏ ਲਿਖੇ ਹਨ-#(ੳ) ਜਿਬਰਾਈਲ ( [جِبرائیل] ) ਜੋ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਪੈਗ਼ੰਬਰਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਮਲਕ ਨੇ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਆਯਤਾਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਪੁਰ ਲਿਆਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ. ਇਸ ਨੂੰ ਰੂਹੁਲਕੁ਼ਦਸ (Holy Ghost) ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ.#(ਅ) ਮੀਕਾਇਲ [میکائیل] ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਜਕ ਪਹੁਚਾਂਉਂਦਾ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.#(ੲ) ਇਸਰਾਫ਼ੀਲ [اسرافیل] ਇਹ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੁਰ੍ਹੀ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਰਣਸਿੰਗੇ ਦੀ ਧੁਨਿ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ ਆਵੇਗੀ ਅਰ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਰਦੇ ਉਠਣਗੇ.#(ਸ) ਇ਼ਜ਼ਰਾਈਲ ਅਥਵਾ ਅ਼ਜ਼ਰਾਈਲ [عزرائیل] ਇਹ ਮੌਤ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ. \"ਅਜਰਾਈਲੁ ਫਰੇਸਤਾ ਤਿਲ ਪੀੜੇ ਘਾਣੀ.\" (ਗਉ ਵਾਰ ੧. ਮਃ ੫) ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਲਕੁਲਮੌਤ [ملکاُلموت] ਭੀ ਹੈ. \"ਮਲਕਲਮਉਤ ਜਾਂ ਆਵਸੀ ਸਭ ਦਰਵਾਜੇ ਭੰਨਿ.\" (ਸਃ ਫਰੀਦ)#ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿਰਾਮਨ ਕਾਤਿਬੀਨ [کراناکاتِبین] ਹਨ. ਇੱਕ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਸਜੇ ਹੱਥ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਦੂਜਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੁਕ਼ਰਮ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹਾਜ਼ਿਰ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ.#ਦੋ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ \"ਮੁਨਕਰ\" [مُنکر] \"ਨਕੀਰ\" [نکیر] ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਇਮਤਹਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ. ਅੱਠ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉਠਾਕੇ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਮਾਲਿਕ [ماِلک] ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਮਾਤਹਿਤ ੧੯. ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਨ. ਬਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਜਵਾਨ [رضوان] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਏ।#੫. ਇੱਕ ਕਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਕ਼ਾਸਿਮ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ \"ਅਸਤਰਾਬਾਦ\" ਫ਼ਾਰਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਸਨ ੧੫੭੦ ਦੇ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗ਼ੁਲਾਮਅ਼ਲੀ ਸੀ. ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਕ਼ਾਸਿਮ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਤਵਾਰੀਖ਼, ਜੋ ਸਨ ੧੬੧੪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਹੈ \"ਫ਼ਰਿਸ਼੍ਤਾ\" ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ.¹ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਕ਼ਾਸਿਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ੬. ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧੁ. ਦੇਖੋ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਫ਼ਤ."},{"id":47080,"word":"PirSqw","wordUni":"ਫਰਿਸ਼ਤਾ","definition":"&w. [فرشتہ] &irSœh. iv- ByijAw hoieAw. ies dw mUl &rsœwdn (Byjxw) hY. sIn dy QW SIn ho igAw hY[ 2. sMgÎw- vkIl. dUq[ 3. qo&w. Bytw. auphwr[ 4. dyvqw. Angel. Aæ. [ملک] mlk. ieslwm ( [اسِلام] ) dI ikqwbW Anuswr &irSqy ^udw dy nUr qoN pYdw hoey hn. aunHW ƒ Bu`K nhIN lgdI Ar vfI Skiq r`Kdy hn. &irSiqAW dI igxqI keI QWeIN svw l`K, ikqy A`sI hzwr id`qI hY. kæurwn iv`c cwr &irSqy muKIey ilKy hn-#(a) ijbrweIl ( [جِبرائیل] ) jo ^udw dw pYZwm pYZMbrW kol lY jWdw hY. iesy mlk ny muhæMmd swihb ƒ kurwn dIAW bhuq AwXqW smyN smyN pur ilAwky id`qIAW hn. ies ƒ rUhulkuæds (Holy Ghost) BI iliKAw hY.#(A) mIkwiel [میکائیل] jo jIvW ƒ irjk phucWauNdw Aqy vrKw krdw hY.#(e) iesrw&Il [اسرافیل] ieh pRlX dy vyly qurHI vjwaux vwlw hY. ies dy rxisMgy dI Duin nwl dunIAW iv`c pRlX AwvygI Ar kbrW iv¤coN murdy auTxgy.#(s) ieæzrweIl AQvw AæzrweIl [عزرائیل] ieh mOq dw dyvqw hY. \"AjrweIlu Prysqw iql pIVy GwxI.\" (gau vwr 1. mÚ 5) ies dw nwm mlkulmOq [ملکاُلموت] BI hY. \"mlklmauq jW AwvsI sB drvwjy BMin.\" (sÚ PrId)#ienHW qoN Cu`t, kurwn iv`c do hor &irSqy ikrwmn kwiqbIn [کراناکاتِبین] hn. ie`k AwdmIAW dy sjy h`Q SuB krm ilKx leI, dUjw K¤by pwsy kukærm ilKx leI hwizr rihNdw hY. dyKo, icqRgupq.#do &irSqy \"munkr\" [مُنکر] \"nkIr\" [نکیر] kbrW iv`c muridAW dw iemqhwn krn vwly hn. A`T &irSqy ^udw dw isMGwsn auTwky rKdy hn, Ar mwilk [ماِلک] &irSqy dy mwqihq 19. &irSqy nrk dy rwKy hn. bihSq dw pRDwn &irSqw irjvwn [رضوان] hY, ijs ƒ purwxW dw ieMdR smJxw cwhIey[#5. ie`k kvI, ijs dw Asl nwm muhæMmd kæwism sI. ies dw jnm \"Asqrwbwd\" &wrs iv`c krIb sn 1570 dy hoieAw. ies dy ipqw dw nwm ZulwmAælI sI. muhæMmd kæwism dI ilKI hoeI qvwrI^, jo sn 1614 iv`c iqAwr hoeI hY \"&irSœw\" nwm qoN pRis`D hY.¹ muhæMmd kæwism jhWgIr bwdSwh dy drbwr iv`c BI kuJ smW irhw hY[ 6. dyvqw dy gux r`Kx vwlw swDu. dyKo &irSqw is&q.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [فرشتہ] ਫ਼ਰਿਸ਼੍ਤਹ. ਵਿ- ਭੇਜਿਆ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਫ਼ਰਸ੍ਤਾਦਨ (ਭੇਜਣਾ) ਹੈ. ਸੀਨ ਦੇ ਥਾਂ ਸ਼ੀਨ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਕੀਲ. ਦੂਤ। ੩. ਤੋਫ਼ਾ. ਭੇਟਾ. ਉਪਹਾਰ। ੪. ਦੇਵਤਾ. Angel. ਅ਼. [ملک] ਮਲਕ. ਇਸਲਾਮ ( [اسِلام] ) ਦੀ ਕਿਤਾਬਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਨੂਰ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਹਨ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭੁੱਖ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ ਅਰ ਵਡੀ ਸ਼ਕਤਿ ਰੱਖਦੇ ਹਨ. ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਈ ਥਾਂਈਂ ਸਵਾ ਲੱਖ, ਕਿਤੇ ਅੱਸੀ ਹਜ਼ਾਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ. ਕ਼ੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਮੁਖੀਏ ਲਿਖੇ ਹਨ-#(ੳ) ਜਿਬਰਾਈਲ ( [جِبرائیل] ) ਜੋ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਪੈਗ਼ੰਬਰਾਂ ਕੋਲ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸੇ ਮਲਕ ਨੇ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਕੁਰਾਨ ਦੀਆਂ ਬਹੁਤ ਆਯਤਾਂ ਸਮੇਂ ਸਮੇਂ ਪੁਰ ਲਿਆਕੇ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ. ਇਸ ਨੂੰ ਰੂਹੁਲਕੁ਼ਦਸ (Holy Ghost) ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ.#(ਅ) ਮੀਕਾਇਲ [میکائیل] ਜੋ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਰਿਜਕ ਪਹੁਚਾਂਉਂਦਾ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਕਰਦਾ ਹੈ.#(ੲ) ਇਸਰਾਫ਼ੀਲ [اسرافیل] ਇਹ ਪ੍ਰਲਯ ਦੇ ਵੇਲੇ ਤੁਰ੍ਹੀ ਵਜਾਉਣ ਵਾਲਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਰਣਸਿੰਗੇ ਦੀ ਧੁਨਿ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਲਯ ਆਵੇਗੀ ਅਰ ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਮੁਰਦੇ ਉਠਣਗੇ.#(ਸ) ਇ਼ਜ਼ਰਾਈਲ ਅਥਵਾ ਅ਼ਜ਼ਰਾਈਲ [عزرائیل] ਇਹ ਮੌਤ ਦਾ ਦੇਵਤਾ ਹੈ. \"ਅਜਰਾਈਲੁ ਫਰੇਸਤਾ ਤਿਲ ਪੀੜੇ ਘਾਣੀ.\" (ਗਉ ਵਾਰ ੧. ਮਃ ੫) ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮਲਕੁਲਮੌਤ [ملکاُلموت] ਭੀ ਹੈ. \"ਮਲਕਲਮਉਤ ਜਾਂ ਆਵਸੀ ਸਭ ਦਰਵਾਜੇ ਭੰਨਿ.\" (ਸਃ ਫਰੀਦ)#ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, ਕੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਦੋ ਹੋਰ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਿਰਾਮਨ ਕਾਤਿਬੀਨ [کراناکاتِبین] ਹਨ. ਇੱਕ ਆਦਮੀਆਂ ਦੇ ਸਜੇ ਹੱਥ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਲਿਖਣ ਲਈ, ਦੂਜਾ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਕੁਕ਼ਰਮ ਲਿਖਣ ਲਈ ਹਾਜ਼ਿਰ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਚਿਤ੍ਰਗੁਪਤ.#ਦੋ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ \"ਮੁਨਕਰ\" [مُنکر] \"ਨਕੀਰ\" [نکیر] ਕਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਇਮਤਹਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ. ਅੱਠ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉਠਾਕੇ ਰਖਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਮਾਲਿਕ [ماِلک] ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਮਾਤਹਿਤ ੧੯. ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਨਰਕ ਦੇ ਰਾਖੇ ਹਨ. ਬਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਰਿਜਵਾਨ [رضوان] ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਇੰਦ੍ਰ ਸਮਝਣਾ ਚਾਹੀਏ।#੫. ਇੱਕ ਕਵੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਸਲ ਨਾਮ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਕ਼ਾਸਿਮ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ \"ਅਸਤਰਾਬਾਦ\" ਫ਼ਾਰਸ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਸਨ ੧੫੭੦ ਦੇ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਮ ਗ਼ੁਲਾਮਅ਼ਲੀ ਸੀ. ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਕ਼ਾਸਿਮ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਤਵਾਰੀਖ਼, ਜੋ ਸਨ ੧੬੧੪ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਹੋਈ ਹੈ \"ਫ਼ਰਿਸ਼੍ਤਾ\" ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ.¹ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਕ਼ਾਸਿਮ ਜਹਾਂਗੀਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਭੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ੬. ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਗੁਣ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ ਸਾਧੁ. ਦੇਖੋ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤਾ ਸਿਫ਼ਤ."},{"id":47082,"word":"PrId","wordUni":"ਫਰੀਦ","definition":"Aæ. [فرید] &rId. iv- AduqI. lwswnI[ 2. sMgÎw- ie`k mhwqmw sMq, ijnHW dI sMKyp- kQw ieh hY-#Sy^ &rId jI dw jnm SyK jlwlu`dIn sulYmwn dy Gr (jo ieslwm dy dUjy KlIPw aumr dI sMqwn iv¤coN sn), mwqw mirXm dy audr qoN koTIvwl ipMf iv`c (jo hux cwvlI mSwX^ krky pRis`D hY). sMmq 1231 (sn 1173) iv`c hoieAw. Awp ^Íwjw kuqbu`dIn b^qXwr kwkI dy murId hoey. PrId jI v¤fy ivdÍwn, mhw iqAwgI, prm qpsÍI Ar krqwr dy AnMn (AnnÎ) aupwsk sn. Awp ny AjoDn iv`c (jo hux pwkptn ArQwq pwkp`qn s`dIdw hY), rhwieS kIqI.#&rId jI dI ie`k SwdI nwisru`dIn mhæmUd bwdSwh id`lI dI puqRI hzbrw nwl hoeI. ijs ƒ aunHW ny drvySI ilbws pihnwky Awpxy swQ r`iKAw. ies qoN Cu`t iqMn hor iesqRIAW PrId jI dy pihlW sn. Awp dy pMj puqR, iqMn puqRIAW aupjIAW. sMmq 1323 (sn 1266) iv`c PrId jI dw dyhWq pwkptn hoieAw¹ Ar aunHW dI g`dI pur vfw bytw dIvwn bdru`dIn sulYmwn bYTw.#PrId jI dI vMSwvlI ieauN hY:-:#Sy^ jmwlu`dIn#[#bwbw &rIdu`dIn msaUd SkrgMj#[#dIvwn bdru`dIn sulYmwn#[#^Íwjw dIvwn pIr Aælwau`dIn (mOjy drXw)#[#^Íwjw dIvwn pIr muieæzu`dIn#[#^Íwjw dIvwn pIr&zl#[#^Íwjw mun`vrSwh#[#dIvwn pIr bhwau`dIn (hwrUM)#[#dIvwny SyK Ahæmd Swh#[#dIvwn pIr Aæqæwau`lw#[#^Íwjw SyK muhæMmd#[#SyKbRhm (iebrwhIm)#SRI gurU nwnkdyv jI dI mulwkwq \"Sy^ bRhm\" (Sy^ iebrwhIm jI) nwl (ijnHW dy nwm PrId swnI, blrwjw, swils PrId Awidk hn) do vwr hoeI. purwxIAW swKIAW Aqy nwnk pRkwS iv`c BI SyKbRhm hI nwm AwauNdw hY.#\"Sy^ PrId ptn hY jihMvw,#Sy^bRhm qb bseI qihMvw,#iqh ky imln hyq giqdweI#doie kos pr bYTy jweI.\"#(nwpR au`qrw AÚ 33)#PrIdswnI dw dyhWq sMmq 1610 iv`c hoieAw hY. ies leI gurU nwnk sÍwmI dy smkwlI sn. Sy^ PrId jI dI bwxI SRI gurU gRMQ swihb jI iv`c drj hY. dyKo, gRMQswihb[ 3. SyK PrId jhWgIr dw ^zwncI, ijs ny blbgVH dI qsIl iv`c sn 1607 iv`c PrIdwbwd vswieAw hY.","definitionUni":"ਅ਼. [فرید] ਫ਼ਰੀਦ. ਵਿ- ਅਦੁਤੀ. ਲਾਸਾਨੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸੰਤ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ- ਕਥਾ ਇਹ ਹੈ-#ਸ਼ੇਖ਼ ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼ੇਖ ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਸੁਲੈਮਾਨ ਦੇ ਘਰ (ਜੋ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਦੂਜੇ ਖਲੀਫਾ ਉਮਰ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ), ਮਾਤਾ ਮਰਿਯਮ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਕੋਠੀਵਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਹੁਣ ਚਾਵਲੀ ਮਸ਼ਾਯਖ਼ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ). ਸੰਮਤ ੧੨੩੧ (ਸਨ ੧੧੭੩) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਆਪ ਖ਼੍ਵਾਜਾ ਕੁਤਬੁੱਦੀਨ ਬਖ਼ਤਯਾਰ ਕਾਕੀ ਦੇ ਮੁਰੀਦ ਹੋਏ. ਫਰੀਦ ਜੀ ਵੱਡੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ, ਮਹਾ ਤਿਆਗੀ, ਪਰਮ ਤਪਸ੍ਵੀ ਅਰ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਅਨੰਨ (ਅਨਨ੍ਯ) ਉਪਾਸਕ ਸਨ. ਆਪ ਨੇ ਅਜੋਧਨ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਹੁਣ ਪਾਕਪਟਨ ਅਰਥਾਤ ਪਾਕਪੱਤਨ ਸੱਦੀਦਾ ਹੈ), ਰਹਾਇਸ਼ ਕੀਤੀ.#ਫ਼ਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਦੀ ਨਾਸਿਰੁੱਦੀਨ ਮਹ਼ਮੂਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਹਜ਼ਬਰਾ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਰਵੇਸ਼ੀ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਾਕੇ ਆਪਣੇ ਸਾਥ ਰੱਖਿਆ. ਇਸ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਤਿੰਨ ਹੋਰ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸਨ. ਆਪ ਦੇ ਪੰਜ ਪੁਤ੍ਰ, ਤਿੰਨ ਪੁਤ੍ਰੀਆਂ ਉਪਜੀਆਂ. ਸੰਮਤ ੧੩੨੩ (ਸਨ ੧੨੬੬) ਵਿੱਚ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਪਾਕਪਟਨ ਹੋਇਆ¹ ਅਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਪੁਰ ਵਡਾ ਬੇਟਾ ਦੀਵਾਨ ਬਦਰੁੱਦੀਨ ਸੁਲੈਮਾਨ ਬੈਠਾ.#ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਉਂ ਹੈ:-:#ਸ਼ੇਖ਼ ਜਮਾਲੁੱਦੀਨ#।#ਬਾਬਾ ਫ਼ਰੀਦੁੱਦੀਨ ਮਸਊਦ ਸ਼ਕਰਗੰਜ#।#ਦੀਵਾਨ ਬਦਰੁੱਦੀਨ ਸੁਲੈਮਾਨ#।#ਖ਼੍ਵਾਜਾ ਦੀਵਾਨ ਪੀਰ ਅ਼ਲਾਉੱਦੀਨ (ਮੌਜੇ ਦਰਯਾ)#।#ਖ਼੍ਵਾਜਾ ਦੀਵਾਨ ਪੀਰ ਮੁਇ਼ਜ਼ੁੱਦੀਨ#।#ਖ਼੍ਵਾਜਾ ਦੀਵਾਨ ਪੀਰਫ਼ਜ਼ਲ#।#ਖ਼੍ਵਾਜਾ ਮੁਨੱਵਰਸ਼ਾਹ#।#ਦੀਵਾਨ ਪੀਰ ਬਹਾਉੱਦੀਨ (ਹਾਰੂੰ)#।#ਦੀਵਾਨੇ ਸ਼ੇਖ ਅਹ਼ਮਦ ਸ਼ਾਹ#।#ਦੀਵਾਨ ਪੀਰ ਅ਼ਤ਼ਾਉੱਲਾ#।#ਖ਼੍ਵਾਜਾ ਸ਼ੇਖ ਮੁਹ਼ੰਮਦ#।#ਸ਼ੇਖਬ੍ਰਹਮ (ਇਬਰਾਹੀਮ)#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ \"ਸ਼ੇਖ਼ ਬ੍ਰਹਮ\" (ਸ਼ੇਖ਼ ਇਬਰਾਹੀਮ ਜੀ) ਨਾਲ (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਫਰੀਦ ਸਾਨੀ, ਬਲਰਾਜਾ, ਸਾਲਿਸ ਫਰੀਦ ਆਦਿਕ ਹਨ) ਦੋ ਵਾਰ ਹੋਈ. ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਾਖੀਆਂ ਅਤੇ ਨਾਨਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਭੀ ਸ਼ੇਖਬ੍ਰਹਮ ਹੀ ਨਾਮ ਆਉਂਦਾ ਹੈ.#\"ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਪਟਨ ਹੈ ਜਹਿੰਵਾ,#ਸ਼ੇਖ਼ਬ੍ਰਹਮ ਤਬ ਬਸਈ ਤਹਿੰਵਾ,#ਤਿਹ ਕੇ ਮਿਲਨ ਹੇਤ ਗਤਿਦਾਈ#ਦੋਇ ਕੋਸ ਪਰ ਬੈਠੇ ਜਾਈ.\"#(ਨਾਪ੍ਰ ਉੱਤਰਾ ਅਃ ੩੩)#ਫਰੀਦਸਾਨੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੬੧੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਲਈ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦੇ ਸਮਕਾਲੀ ਸਨ. ਸ਼ੇਖ਼ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ। ੩. ਸ਼ੇਖ ਫਰੀਦ ਜਹਾਂਗੀਰ ਦਾ ਖ਼ਜ਼ਾਨਚੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਲਬਗੜ੍ਹ ਦੀ ਤਸੀਲ ਵਿੱਚ ਸਨ ੧੬੦੭ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਾਬਾਦ ਵਸਾਇਆ ਹੈ."},{"id":47083,"word":"PrIdkot","wordUni":"ਫਰੀਦਕੋਟ","definition":"\"mokl ngr\" rwjw mokldyv ny ivkRmI bwrHvIN sdI dy AMq vswieAw, pr PrId jI dy crx pwaux smyN rwjy ny Awpxw nwauN htwky drvyS dy nwauN pur ngr dw nwauN r`iKAw.¹ ieh lhOroN 79 Aqy iProzpur qoN 22 mIl d`Kx pUrv hY.#PrIdkot icr qIk Anyk lokW dy h`Q irhw, AMq ƒ eIsvI solvIN sdI iv`c ies qy brwVvMS dw kbjw hoieAw. hux ieh pRis`D is`K irAwsq hY. ies dI sMKyp kQw ieh hY-#jYsl B`tI rwjpUq dI vMS iv`c brwV pRqwpI purK hoieAw. ijs dy vfy puqR pOV qoN PUlvMS dI SwK qurI Aqy Coty du`l qoN PrIdkot dw vMS c`ilAw. du`l dI kul iv`c bwdSwh Akbr dy smyN cODrI B`lx mwlvy iv`c isr krdw AwdmI sI, ikauNik B`lx dy ipqw sMGr ny keI jMgW iv`c bwdSwh ƒ BwrI shwieqw id`qI sI. ijs dw Akbr ƒ sdw iDAwn rihMdw sI. pr B`lx dw mnsUr nwl, jo srsy v`l dy prgny dw mwlgujwr cODrI sI, ielwky dI srdwrI bwbq JgVw bixAw rihMdw sI. iek vwr ieh dovyN Akbr dy drbwr iv`c hwjr hoey, qW mnsUr ƒ bwdSwh v¤loN sropw imilAw. jd mnsUr isr qy cIrw bMnHx l`gw, qW B`lx ny Awpxy sropw dI aufIk krn qoN pihlW hI, mnsUr dw A`Dw cIrw pwVky Awpxy isr qy bMnH ilAw. ies pur Akbr bhuq h`isAw Aqy dohW dI cODr iv`c brwbr dy ielwky vMf id¤qy.²#sn 1630 (sMmq 1688) iv`c jd gurU hirgoibMd swihb jI mwlvy Awey, qW Bu`lx ny guris`KI Dwrn kIqI Aqy qn mn qoN AwpxI ibrwdrI smyq siqgurW dI syvw krdw irhw. B`lx dy AOlwd nhIN sI, ies leI aus dy dyhWq ip¤CoN sn 1643 iv`c aus dy BweI lwly dw puqR kpUrw, ijs dw jnm sn 1628 iv`c hoieAw sI, cODrI QwipAw igAw. kpUry ny Awpxy nwauN qy sn 1661 iv`c kotkpUrw ipMf vswieAw. ieh audwr bhwdur Aqy nÎwXkwrI sI. ies leI ies dy ADIn rihxw lok bhuq psMd krdy sn.#jd SRI gurU goibMdisMG jI mwlvy v`l sMmq 1761- 62 (sn 1703- 4) iv`c Awey, qd ies ny isrIeyvwly ipMf klgIDr qoN AMimRq CikAw Ar nwm kpUr isMG hoieAw. ies mOky dSmyS ny ies ƒ ie`k qlvwr qy Fwl bKSI. kpUr isMG AMimRq Ckx qoN pihlW BI shjDwhI is`K sI, iesy leI AwnMdpur siqgurW dI syvw iv`c Bytw Byjdw rihMdw sI. ie`k vwr ies ny bhuq suMdr GoVw gurU swihb dI svwrI leI G`ilAw sI, ijs bwbq BweI sMqoKisMG ny iliKAw hY-#\"jMgl ibKy kpUrw jwt,#kyiqk gRwmn ko piq rwT,#iek sO, iek hjwr³ Dn dYkY,#cMcl blI qurMgm lYkY,#so hjUr my dXo pucweI,#dyKXo bhu bl soN cplweI,#Apny cFby hyq bMDwXy,#dlisMgwr iqNh nwm bqwXy.\"⁴ (gupRsU)#srdwr eIsw^wn mMj, ijs dw ielwkw kpUr isMG dy nwl lgdw sI, mn iv`c sdw vYr r`Kdw sI, ie`k vwr mOkw pwky DoKy nwl kpUrisMG ƒ PVky aus ny mwr id`qw. ieh Gtnw sn 1708 dI hY.#kpUrisMG dy byty su`Kw, symw muKIAw sn, ienHW ny ipqw dw bdlw lYx leI eIsw^wn ƒ jMg iv`c mwrky aus dw iklw lu`itAw Aqy kuJ ielwkw m`ilAw.#kpUrisMG ip¤CoN ielwky dw cODrI symw hoieAw, ijs ny do vrHy cODr kIqI. sn 1710 iv`c symy dy mrx pur aus dw vfw BweI su`Kw cODrI bixAw. ies ny Awpxy au`dm nwl keI lwgy dy ipMf AwpxI srdwrI hyT lY AWdy. su¤Ky dw dyhWq sn 1731 iv`c hoieAw. ies dy puqR joD, hmIr Aqy vIr ielwky dI vMf ip¤Cy JgVn l¤gy. aus vyly dy muKIey isMG srdwr j`swisMG AwhlUvwlIAw, srdwr JMfw isMG BMgI AwidkW ny iv`c pYky PYslw kIqw ik PrIdkot hmIrisMG pws rhy Aqy kotkpUrw joD pws Ar mwVImusqPw vIr ƒ id`qI jwvy. Kwlswdl ny ies mOky qyhW BweIAW ƒ AimRq Ckwky isMG sjwieAw.#sn 1732 iv`c srdwr hmIrisMG ny PrIdkot sMBwlky rwjsI Twt bxw ilAw Ar Sihr ƒ bhuq rOxk id`qI. joDisMG dw keI kwrxW krky pitAwly nwl JgVw ho igAw, ijs qoN auh sn 1767 iv`c jMg AMdr mwirAw igAw.#sn 1782 iv`c hmIr isMG dw dyhWq hox pur rwj dw mwilk mohrisMG hoieAw.⁵ ieh XogÎ pRbMDk nhIN sI. ies leI ies dy puqR cVHqisMG ny bwp ƒ hukUmq qoN iknwry krky srdwrI Awpxy h`Q leI. cVHqisMG bhuq lwiek Aqy inrBY XoDw sI.#sn 1804 iv`c cVHqisMG dw qwieAw dlisMG rwq ƒ Cwpw mwrky PrIdkot qy Aw ipAw Aqy cVHqisMG ƒ kql krky irAwsq qy kbjw kr ilAw. aus vyly cVHqisMG dy byty gulwbisMG, phwVisMG, swihbisMG Aqy mqwb isMG bhuq Coty sn, jo msIN jwn bcwky n¤sy. pr dlisMG ie`k mhIny qoN v`D irAwsq dw AwnMd nhIN Bog sikAw. nwbwlg b`icAW dI shwieqw leI aunHW dy mwmy srdwr POjwisMG (Syr isMG vwly dy ig`l srdwr) ny kuJ POj lYky rwq ƒ PrIdkot qy Cwpw Aw mwirAw Aqy su¤qy pey dlisMG ƒ kql krky gulwb isMG ƒ g`dI qy bYTwieAw.#sn 1806- 7 iv`c dIvwn muhkmcMd, mhwrwjw rxjIq isMG dw jrnYl PrIdkot qy cVH AwieAw Aqy s`q hjwr rupXw iKrwj vsUl kIqw. 26 isqMbr sn 1808 ƒ mhwrwjw rxjIq isMG ny PrIdkot qy Awpxw kbjw AwjmwieAw Aqy reIs ƒ gujwry leI kyvl pMj ipMf id¤qy.#srkwr AMgRyzI ny jd sqluj aurwrdIAW irAwsqW AwpxI rKÎw AMdr leIAW, qd 3. ApRYl sn 1809 ƒ PrIdkot gulwbisMG ƒ vwips idvwieAw igAw.#5. nvMbr sn 1826 ƒ gulwbisMG duSmnW dy h¤QoN hvw^orI krdw mwirAw igAw Ar kwqlW dw kuJ pqw nw imilAw.#gulwbisMG ip¤CoN aus dw puqR AqrisMG, jo aus vyly cwr vrHy dw sI g`dI qy bYTw, pr ies dw dyhWq sn 1827 iv`c ho igAw. ies leI rwj dw mwilk phwVisMG bixAw. ieh dwnI, sUrvIr Aqy vfw cqur sI. ies ny rwj ƒ v`fI qr`kI id`qI, keI nvyN ipMf Awbwd kIqy Aqy ielwky iv`c bhuq KUh lgvwey.#sn 1845 dy is`KjMg smyN dUrMdyS phwVisMG ny AMgRyzW dI qn mn Dn qoN shwieqw kIqI. ies leI srkwr ny sn 1846 iv`c \"rwjw\" pdvI Aqy nwBy dy jbq kIqy ielwky iv¤coN 35612) swlwnw Awmdn dw ielwkw id`qw.#rwjw phwVisMG dw dyhWq ApRYl sn 1849 iv`c hoieAw Aqy aus dw supuqR vjIr isMG⁶ 21. vrHy dI aumr iv`c g`dI qy bYTw. ies ny sn 1849 dy is`KjMg Aqy sn 1857 (sMmq 1914) dy Zdr vyly srkwr ƒ pUrI shwieqw id`qI, ijs qoN \"bYrwVbMs rwjw swihb bhwdur\" i^qwb imilAw, slwmI 11. qopW dI kIqI geI Aqy iKlq 11. pwrdy dw hoieAw. 11. mwrc sn 1862 ƒ muqbMnw krn dI snd pRwpq hoeI. rwjw vjIrisMG ny hjUrswihb jwky AMimRq CikAw Aqy pUrx is`KI dI rihq Dwrx kIqI. kurukyqR dy Qwn qIrQ qy ApRYl sn 1874 ƒ rwjw vjIr isMG dw dyhWq hoieAw, ij¤Qy irAwsq v¤loN smwD bxweI geI Aqy gurU gRMQswihb sQwpn krky sdwvRq lwieAw igAw.#ipqw dy mrn pur rwjw ibkRmisMG, ijs dw jnm srdwr SwmisMG mwn dI supuqRI rwxI ieMdkOr dI ku`K qoN mwG sudI 11. sMmq 1898 (jnvrI sn 1842) ƒ hoieAw sI. 32 vrHy dI aumr iv`c PrIdkot dI g`dI qy bYTw Aqy irAwsq dw au`qm pRbMD kIqw. dUjy Apgwn jMg iv`c srkwr ƒ hr qrW dI shwieqw id`qI Ar \"&rzMdy swdq inSwn hjrqy kæYsry ihMd\" i^qwb pRwpq kIqw.#rwjw ibkRmisMG jI ny bhuq guxI gÎwnI iek¤Ty krky SRI gurU gRMQswihb jI dw tIkw BweI bdnisMG gÎwnI qoN ilKvwieAw, jo irAwsq v¤loN bhuq Dn ^rcky do vwr CpvwieAw igAw hY.#AimRqsr jI gurU ky lMgr dI iemwrq leI 75000) Aqy drbwr swihb ibjlI lwaux leI 25000 rupÎw Gr Arpn kIqw.#8. Agsq sn 1898 ƒ rwjw ibkRm isMG jI dw dyhWq hoieAw.#rwjw swihb dw dyhWq hox pur aunHW dy puqR blbIr isMG jI, ijnHW dw jnm rwxI ibsnkOr (b^SI pRqwpisMG cwhl dI supuqRI) dy audroN BwdoN bdI 8. somvwr sMmq 1926 (sn 1869) ƒ hoieAw sI, 16. idsMbr sn 1898 ƒ g`dI qy bYTy. ieh bhuq suMdr k`dwvr Aqy imlxswr sn. ienHW ny suMdr iemwrqW bxvweIAW Aqy bwg lwey, pr Sok hY ik ieh bhuq icr rwj nhIN kr sky, sn 1906 iv`c dyhWq ho igAw. rwjw blbIr isMG jI dy sMqwn nhIN sI, ies leI aunHW ny Awpxy Coty BweI kOr gjyNdRisMG dy supuqR ibRjieMdRisMG jI ƒ ijnHW dw jnm sn 1896 iv`c hoieAw sI. sn 1906 iv`c muqbMnw kr ilAw. qwey dw dyhWq hox pur rwjkumwr ibRj ieMdRisMG jI 15. mwrc sn 1906 ƒ g`dI qy bYTy.#ienHW ny AYsIcn kwilj lhOr iv`c qwlIm pweI. sn 1914 dy mhwn jMg iv`c srkwr ƒ Dn Aqy rMgrUtW dI BrqI dÍwrw bhuq shwieqw id`qI. irAwsq dI sPrmYnW (Sappers) kMpnI ny eIst APrIkw iv`c iqMn vrHy qoN au`pr bhuq SlwGw XogÎ syvw kIqI. rwjw swihb dw srkwr v¤loN DMnvwd hoieAw Aqy mhwrwjw pdvI imlI. sn 1922 iv`c mhwrwjw ƒ pRwxdMf dyx dy pUry AKiqAwr id¤qy gey. ieh mhwrwjw swihb bhuq cqur, nIiqvy`qw Aqy XogÎ pRbMDk sn. Sok hY ik aumr iv`c brkq nw hoeI. 22 idsMbr sn 1918 ƒ AkwlimRqÎü hox qy swry pMjwb iv`c mhwn Sok hoieAw. irAwsq PrIdkot dI vMSwvlI ieh hY:-:#brwV#[#du`l#[#rqnpwl#[#sMGr#[#[","definitionUni":"\"ਮੋਕਲ ਨਗਰ\" ਰਾਜਾ ਮੋਕਲਦੇਵ ਨੇ ਵਿਕ੍ਰਮੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਸਾਇਆ, ਪਰ ਫਰੀਦ ਜੀ ਦੇ ਚਰਣ ਪਾਉਣ ਸਮੇਂ ਰਾਜੇ ਨੇ ਆਪਣਾ ਨਾਉਂ ਹਟਾਕੇ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਉਂ ਪੁਰ ਨਗਰ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰੱਖਿਆ.¹ ਇਹ ਲਹੌਰੋਂ ੭੯ ਅਤੇ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਤੋਂ ੨੨ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਹੈ.#ਫਰੀਦਕੋਟ ਚਿਰ ਤੀਕ ਅਨੇਕ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਰਿਹਾ, ਅੰਤ ਨੂੰ ਈਸਵੀ ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੇ ਬਰਾੜਵੰਸ਼ ਦਾ ਕਬਜਾ ਹੋਇਆ. ਹੁਣ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਿੱਖ ਰਿਆਸਤ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਇਹ ਹੈ-#ਜੈਸਲ ਭੱਟੀ ਰਾਜਪੂਤ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚ ਬਰਾੜ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਪੁਰਖ ਹੋਇਆ. ਜਿਸ ਦੇ ਵਡੇ ਪੁਤ੍ਰ ਪੌੜ ਤੋਂ ਫੂਲਵੰਸ਼ ਦੀ ਸ਼ਾਖ ਤੁਰੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਦੁੱਲ ਤੋਂ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਚੱਲਿਆ. ਦੁੱਲ ਦੀ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਅਕਬਰ ਦੇ ਸਮੇਂ ਚੌਧਰੀ ਭੱਲਣ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਕਰਦਾ ਆਦਮੀ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਭੱਲਣ ਦੇ ਪਿਤਾ ਸੰਘਰ ਨੇ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ. ਜਿਸ ਦਾ ਅਕਬਰ ਨੂੰ ਸਦਾ ਧਿਆਨ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਪਰ ਭੱਲਣ ਦਾ ਮਨਸੂਰ ਨਾਲ, ਜੋ ਸਰਸੇ ਵੱਲ ਦੇ ਪਰਗਨੇ ਦਾ ਮਾਲਗੁਜਾਰ ਚੌਧਰੀ ਸੀ, ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਸਰਦਾਰੀ ਬਾਬਤ ਝਗੜਾ ਬਣਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਇਕ ਵਾਰ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਅਕਬਰ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਹਾਜਰ ਹੋਏ, ਤਾਂ ਮਨਸੂਰ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੱਲੋਂ ਸਰੋਪਾ ਮਿਲਿਆ. ਜਦ ਮਨਸੂਰ ਸਿਰ ਤੇ ਚੀਰਾ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਭੱਲਣ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਰੋਪਾ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਮਨਸੂਰ ਦਾ ਅੱਧਾ ਚੀਰਾ ਪਾੜਕੇ ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹ ਲਿਆ. ਇਸ ਪੁਰ ਅਕਬਰ ਬਹੁਤ ਹੱਸਿਆ ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਚੌਧਰ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਵੰਡ ਦਿੱਤੇ.²#ਸਨ ੧੬੩੦ (ਸੰਮਤ ੧੬੮੮) ਵਿੱਚ ਜਦ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਮਾਲਵੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਭੁੱਲਣ ਨੇ ਗੁਰਸਿੱਖੀ ਧਾਰਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਤਨ ਮਨ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਬਿਰਾਦਰੀ ਸਮੇਤ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਭੱਲਣ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਪਿੱਛੋਂ ਸਨ ੧੬੪੩ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ ਭਾਈ ਲਾਲੇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਕਪੂਰਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੬੨੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਚੌਧਰੀ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ. ਕਪੂਰੇ ਨੇ ਆਪਣੇ ਨਾਉਂ ਤੇ ਸਨ ੧੬੬੧ ਵਿੱਚ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ. ਇਹ ਉਦਾਰ ਬਹਾਦੁਰ ਅਤੇ ਨ੍ਯਾਯਕਾਰੀ ਸੀ. ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿਣਾ ਲੋਕ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਸਨ.#ਜਦ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਮਾਲਵੇ ਵੱਲ ਸੰਮਤ ੧੭੬੧- ੬੨ (ਸਨ ੧੭੦੩- ੪) ਵਿੱਚ ਆਏ, ਤਦ ਇਸ ਨੇ ਸਿਰੀਏਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਕਲਗੀਧਰ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਰ ਨਾਮ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਮੌਕੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਤੇ ਢਾਲ ਬਖਸ਼ੀ. ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭੀ ਸਹਜਧਾਹੀ ਸਿੱਖ ਸੀ, ਇਸੇ ਲਈ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਭੇਟਾ ਭੇਜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਸੀ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਘੋੜਾ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਵਾਰੀ ਲਈ ਘੱਲਿਆ ਸੀ, ਜਿਸ ਬਾਬਤ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖਸਿੰਘ ਨੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ-#\"ਜੰਗਲ ਬਿਖੇ ਕਪੂਰਾ ਜਾਟ,#ਕੇਤਿਕ ਗ੍ਰਾਮਨ ਕੋ ਪਤਿ ਰਾਠ,#ਇਕ ਸੌ, ਇਕ ਹਜਾਰ³ ਧਨ ਦੈਕੈ,#ਚੰਚਲ ਬਲੀ ਤੁਰੰਗਮ ਲੈਕੈ,#ਸੋ ਹਜੂਰ ਮੇ ਦਯੋ ਪੁਚਾਈ,#ਦੇਖਯੋ ਬਹੁ ਬਲ ਸੋਂ ਚਪਲਾਈ,#ਅਪਨੇ ਚਢਬੇ ਹੇਤ ਬੰਧਾਯੇ,#ਦਲਸਿੰਗਾਰ ਤਿਂਹ ਨਾਮ ਬਤਾਯੇ.\"⁴ (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਸਰਦਾਰ ਈਸਾਖ਼ਾਨ ਮੰਜ, ਜਿਸ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਕਪੂਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਲਗਦਾ ਸੀ, ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਦਾ ਵੈਰ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਇੱਕ ਵਾਰ ਮੌਕਾ ਪਾਕੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਕਪੂਰਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਉਸ ਨੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ. ਇਹ ਘਟਨਾ ਸਨ ੧੭੦੮ ਦੀ ਹੈ.#ਕਪੂਰਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟੇ ਸੁੱਖਾ, ਸੇਮਾ ਮੁਖੀਆ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਈਸਾਖ਼ਾਨ ਨੂੰ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਮਾਰਕੇ ਉਸ ਦਾ ਕਿਲਾ ਲੁੱਟਿਆ ਅਤੇ ਕੁਝ ਇਲਾਕਾ ਮੱਲਿਆ.#ਕਪੂਰਸਿੰਘ ਪਿੱਛੋਂ ਇਲਾਕੇ ਦਾ ਚੌਧਰੀ ਸੇਮਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਚੌਧਰ ਕੀਤੀ. ਸਨ ੧੭੧੦ ਵਿੱਚ ਸੇਮੇ ਦੇ ਮਰਣ ਪੁਰ ਉਸ ਦਾ ਵਡਾ ਭਾਈ ਸੁੱਖਾ ਚੌਧਰੀ ਬਣਿਆ. ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉੱਦਮ ਨਾਲ ਕਈ ਲਾਗੇ ਦੇ ਪਿੰਡ ਆਪਣੀ ਸਰਦਾਰੀ ਹੇਠ ਲੈ ਆਂਦੇ. ਸੁੱਖੇ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੭੩੧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਜੋਧ, ਹਮੀਰ ਅਤੇ ਵੀਰ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਵੰਡ ਪਿੱਛੇ ਝਗੜਨ ਲੱਗੇ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਮੁਖੀਏ ਸਿੰਘ ਸਰਦਾਰ ਜੱਸਾਸਿੰਘ ਆਹਲੂਵਾਲੀਆ, ਸਰਦਾਰ ਝੰਡਾ ਸਿੰਘ ਭੰਗੀ ਆਦਿਕਾਂ ਨੇ ਵਿੱਚ ਪੈਕੇ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਫਰੀਦਕੋਟ ਹਮੀਰਸਿੰਘ ਪਾਸ ਰਹੇ ਅਤੇ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਜੋਧ ਪਾਸ ਅਰ ਮਾੜੀਮੁਸਤਫਾ ਵੀਰ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ. ਖਾਲਸਾਦਲ ਨੇ ਇਸ ਮੌਕੇ ਤੇਹਾਂ ਭਾਈਆਂ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਕੇ ਸਿੰਘ ਸਜਾਇਆ.#ਸਨ ੧੭੩੨ ਵਿੱਚ ਸਰਦਾਰ ਹਮੀਰਸਿੰਘ ਨੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਸੰਭਾਲਕੇ ਰਾਜਸੀ ਠਾਟ ਬਣਾ ਲਿਆ ਅਰ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਰੌਣਕ ਦਿੱਤੀ. ਜੋਧਸਿੰਘ ਦਾ ਕਈ ਕਾਰਣਾਂ ਕਰਕੇ ਪਟਿਆਲੇ ਨਾਲ ਝਗੜਾ ਹੋ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਹ ਸਨ ੧੭੬੭ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਅੰਦਰ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ.#ਸਨ ੧੭੮੨ ਵਿੱਚ ਹਮੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਮੋਹਰਸਿੰਘ ਹੋਇਆ.⁵ ਇਹ ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਨਹੀਂ ਸੀ. ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਚੜ੍ਹਤਸਿੰਘ ਨੇ ਬਾਪ ਨੂੰ ਹੁਕੂਮਤ ਤੋਂ ਕਿਨਾਰੇ ਕਰਕੇ ਸਰਦਾਰੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਲਈ. ਚੜ੍ਹਤਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਲਾਇਕ ਅਤੇ ਨਿਰਭੈ ਯੋਧਾ ਸੀ.#ਸਨ ੧੮੦੪ ਵਿੱਚ ਚੜ੍ਹਤਸਿੰਘ ਦਾ ਤਾਇਆ ਦਲਸਿੰਘ ਰਾਤ ਨੂੰ ਛਾਪਾ ਮਾਰਕੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੇ ਆ ਪਿਆ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਤਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਰਿਆਸਤ ਤੇ ਕਬਜਾ ਕਰ ਲਿਆ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਚੜ੍ਹਤਸਿੰਘ ਦੇ ਬੇਟੇ ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ, ਪਹਾੜਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਅਤੇ ਮਤਾਬ ਸਿੰਘ ਬਹੁਤ ਛੋਟੇ ਸਨ, ਜੋ ਮਸੀਂ ਜਾਨ ਬਚਾਕੇ ਨੱਸੇ. ਪਰ ਦਲਸਿੰਘ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਆਨੰਦ ਨਹੀਂ ਭੋਗ ਸਕਿਆ. ਨਾਬਾਲਗ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਮੇ ਸਰਦਾਰ ਫੌਜਾਸਿੰਘ (ਸ਼ੇਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲੇ ਦੇ ਗਿੱਲ ਸਰਦਾਰ) ਨੇ ਕੁਝ ਫੌਜ ਲੈਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੇ ਛਾਪਾ ਆ ਮਾਰਿਆ ਅਤੇ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਦਲਸਿੰਘ ਨੂੰ ਕਤਲ ਕਰਕੇ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾਇਆ.#ਸਨ ੧੮੦੬- ੭ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਨ ਮੁਹਕਮਚੰਦ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਦਾ ਜਰਨੈਲ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸੱਤ ਹਜਾਰ ਰੁਪਯਾ ਖਿਰਾਜ ਵਸੂਲ ਕੀਤਾ. ੨੬ ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੮੦੮ ਨੂੰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਫਰੀਦਕੋਟ ਤੇ ਆਪਣਾ ਕਬਜਾ ਆਜਮਾਇਆ ਅਤੇ ਰਈਸ ਨੂੰ ਗੁਜਾਰੇ ਲਈ ਕੇਵਲ ਪੰਜ ਪਿੰਡ ਦਿੱਤੇ.#ਸਰਕਾਰ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਨੇ ਜਦ ਸਤਲੁਜ ਉਰਾਰਦੀਆਂ ਰਿਆਸਤਾਂ ਆਪਣੀ ਰਖ੍ਯਾ ਅੰਦਰ ਲਈਆਂ, ਤਦ ੩. ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੦੯ ਨੂੰ ਫਰੀਦਕੋਟ ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਾਪਿਸ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ.#੫. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੮੨੬ ਨੂੰ ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ ਦੁਸ਼ਮਨਾਂ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਹਵਾਖ਼ੋਰੀ ਕਰਦਾ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ਅਰ ਕਾਤਲਾਂ ਦਾ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਾ ਮਿਲਿਆ.#ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ ਪਿੱਛੋਂ ਉਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਅਤਰਸਿੰਘ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਚਾਰ ਵਰ੍ਹੇ ਦਾ ਸੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੮੨੭ ਵਿੱਚ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਲਈ ਰਾਜ ਦਾ ਮਾਲਿਕ ਪਹਾੜਸਿੰਘ ਬਣਿਆ. ਇਹ ਦਾਨੀ, ਸੂਰਵੀਰ ਅਤੇ ਵਡਾ ਚਤੁਰ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਰਾਜ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਤਰੱਕੀ ਦਿੱਤੀ, ਕਈ ਨਵੇਂ ਪਿੰਡ ਆਬਾਦ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਖੂਹ ਲਗਵਾਏ.#ਸਨ ੧੮੪੫ ਦੇ ਸਿੱਖਜੰਗ ਸਮੇਂ ਦੂਰੰਦੇਸ਼ ਪਹਾੜਸਿੰਘ ਨੇ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ਾਂ ਦੀ ਤਨ ਮਨ ਧਨ ਤੋਂ ਸਹਾਇਤਾ ਕੀਤੀ. ਇਸ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸਨ ੧੮੪੬ ਵਿੱਚ \"ਰਾਜਾ\" ਪਦਵੀ ਅਤੇ ਨਾਭੇ ਦੇ ਜਬਤ ਕੀਤੇ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚੋਂ ੩੫੬੧੨) ਸਾਲਾਨਾ ਆਮਦਨ ਦਾ ਇਲਾਕਾ ਦਿੱਤਾ.#ਰਾਜਾ ਪਹਾੜਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੪੯ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਵਜੀਰ ਸਿੰਘ⁶ ੨੧. ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ. ਇਸ ਨੇ ਸਨ ੧੮੪੯ ਦੇ ਸਿੱਖਜੰਗ ਅਤੇ ਸਨ ੧੮੫੭ (ਸੰਮਤ ੧੯੧੪) ਦੇ ਗ਼ਦਰ ਵੇਲੇ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ \"ਬੈਰਾੜਬੰਸ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਬਹਾਦੁਰ\" ਖ਼ਿਤਾਬ ਮਿਲਿਆ, ਸਲਾਮੀ ੧੧. ਤੋਪਾਂ ਦੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਖਿਲਤ ੧੧. ਪਾਰਦੇ ਦਾ ਹੋਇਆ. ੧੧. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੬੨ ਨੂੰ ਮੁਤਬੰਨਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸਨਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ. ਰਾਜਾ ਵਜੀਰਸਿੰਘ ਨੇ ਹਜੂਰਸਾਹਿਬ ਜਾਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਪੂਰਣ ਸਿੱਖੀ ਦੀ ਰਹਿਤ ਧਾਰਣ ਕੀਤੀ. ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਦੇ ਥਾਨ ਤੀਰਥ ਤੇ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੭੪ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਵਜੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਗਈ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਸ੍‍ਥਾਪਨ ਕਰਕੇ ਸਦਾਵ੍ਰਤ ਲਾਇਆ ਗਿਆ.#ਪਿਤਾ ਦੇ ਮਰਨ ਪੁਰ ਰਾਜਾ ਬਿਕ੍ਰਮਸਿੰਘ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮਸਿੰਘ ਮਾਨ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਰਾਣੀ ਇੰਦਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਮਾਘ ਸੁਦੀ ੧੧. ਸੰਮਤ ੧੮੯੮ (ਜਨਵਰੀ ਸਨ ੧੮੪੨) ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ. ੩੨ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠਾ ਅਤੇ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤਾ. ਦੂਜੇ ਅਪਗਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ ਅਰ \"ਫ਼ਰਜ਼ੰਦੇ ਸਾਦਤ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਜਰਤੇ ਕ਼ੈਸਰੇ ਹਿੰਦ\" ਖ਼ਿਤਾਬ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ.#ਰਾਜਾ ਬਿਕ੍ਰਮਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਬਹੁਤ ਗੁਣੀ ਗ੍ਯਾਨੀ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਟੀਕਾ ਭਾਈ ਬਦਨਸਿੰਘ ਗ੍ਯਾਨੀ ਤੋਂ ਲਿਖਵਾਇਆ, ਜੋ ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ਬਹੁਤ ਧਨ ਖ਼ਰਚਕੇ ਦੋ ਵਾਰ ਛਪਵਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ.#ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਲਈ ੭੫੦੦੦) ਅਤੇ ਦਰਬਾਰ ਸਾਹਿਬ ਬਿਜਲੀ ਲਾਉਣ ਲਈ ੨੫੦੦੦ ਰੁਪ੍ਯਾ ਘਰ ਅਰਪਨ ਕੀਤਾ.#੮. ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੮੯੮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਬਿਕ੍ਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ.#ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਰਾਣੀ ਬਿਸਨਕੌਰ (ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਪ੍ਰਤਾਪਸਿੰਘ ਚਾਹਲ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ) ਦੇ ਉਦਰੋਂ ਭਾਦੋਂ ਬਦੀ ੮. ਸੋਮਵਾਰ ਸੰਮਤ ੧੯੨੬ (ਸਨ ੧੮੬੯) ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਸੀ, ੧੬. ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੮੯੮ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ. ਇਹ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਕੱਦਾਵਰ ਅਤੇ ਮਿਲਣਸਾਰ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਬਣਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਬਾਗ ਲਾਏ, ਪਰ ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਰਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ, ਸਨ ੧੯੦੬ ਵਿੱਚ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ. ਰਾਜਾ ਬਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੰਤਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਕੌਰ ਗਜੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਬ੍ਰਿਜਇੰਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੮੯੬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਸਨ ੧੯੦੬ ਵਿੱਚ ਮੁਤਬੰਨਾ ਕਰ ਲਿਆ. ਤਾਏ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਬ੍ਰਿਜ ਇੰਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ੧੫. ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੯੦੬ ਨੂੰ ਗੱਦੀ ਤੇ ਬੈਠੇ.#ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਐਸੀਚਨ ਕਾਲਿਜ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਤਾਲੀਮ ਪਾਈ. ਸਨ ੧੯੧੪ ਦੇ ਮਹਾਨ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸਰਕਾਰ ਨੂੰ ਧਨ ਅਤੇ ਰੰਗਰੂਟਾਂ ਦੀ ਭਰਤੀ ਦ੍ਵਾਰਾ ਬਹੁਤ ਸਹਾਇਤਾ ਦਿੱਤੀ. ਰਿਆਸਤ ਦੀ ਸਫਰਮੈਨਾਂ (Sappers) ਕੰਪਨੀ ਨੇ ਈਸਟ ਅਫਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਰ੍ਹੇ ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਲਾਘਾ ਯੋਗ੍ਯ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਧੰਨਵਾਦ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਦਵੀ ਮਿਲੀ. ਸਨ ੧੯੨੨ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਣਦੰਡ ਦੇਣ ਦੇ ਪੂਰੇ ਅਖਤਿਆਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ. ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਬਹੁਤ ਚਤੁਰ, ਨੀਤਿਵੇੱਤਾ ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਸਨ. ਸ਼ੋਕ ਹੈ ਕਿ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਰਕਤ ਨਾ ਹੋਈ. ੨੨ ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਅਕਾਲਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਹੋਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮਹਾਨ ਸ਼ੋਕ ਹੋਇਆ. ਰਿਆਸਤ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਹ ਹੈ:-:#ਬਰਾੜ#।#ਦੁੱਲ#।#ਰਤਨਪਾਲ#।#ਸੰਘਰ#।#।"},{"id":47113,"word":"PlgU","wordUni":"ਫਲਗੂ","definition":"sM. फल्गु. sMgÎw- ibhwr dyS dI ie`k ndI, ijs dy iknwry gXw qIrQ hY. vwXupurwx Aqy AiqR isimRiq iv`c ies dw vfw mhwqm hY. ies dw nwm \"lIlwjwn\" BI iliKAw hY[ 2. ies nwm dw ie`k qIrQ pMjwb AMdr kurukyqR BUim iv`c phoey pws hY. ie¤Qy BI gXw vWg lok ipqrW inim`q ipMfdwn krdy hn[ 3. gulwl. lwl rMg dw cUrx, jo holI Kyfx smyN vrqIdw hY[ 4. iv- Aswr. q`q qoN KwlI[ 5. Cotw[ 6. vÎrQ. inrrQk[ 7. swDwrx. mwmUlI[ 8. lwl. sur^[ 9. kmzor.","definitionUni":"ਸੰ. फल्गु. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਿਹਾਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਇੱਕ ਨਦੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਗਯਾ ਤੀਰਥ ਹੈ. ਵਾਯੁਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਅਤ੍ਰਿ ਸਿਮ੍ਰਿਤਿ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਵਡਾ ਮਹਾਤਮ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ \"ਲੀਲਾਜਾਨ\" ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ੨. ਇਸ ਨਾਮ ਦਾ ਇੱਕ ਤੀਰਥ ਪੰਜਾਬ ਅੰਦਰ ਕੁਰੁਕ੍ਸ਼ੇਤ੍ਰ ਭੂਮਿ ਵਿੱਚ ਪਹੋਏ ਪਾਸ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਭੀ ਗਯਾ ਵਾਂਗ ਲੋਕ ਪਿਤਰਾਂ ਨਿਮਿੱਤ ਪਿੰਡਦਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ੩. ਗੁਲਾਲ. ਲਾਲ ਰੰਗ ਦਾ ਚੂਰਣ, ਜੋ ਹੋਲੀ ਖੇਡਣ ਸਮੇਂ ਵਰਤੀਦਾ ਹੈ। ੪. ਵਿ- ਅਸਾਰ. ਤੱਤ ਤੋਂ ਖਾਲੀ। ੫. ਛੋਟਾ। ੬. ਵ੍ਯਰਥ. ਨਿਰਰਥਕ। ੭. ਸਾਧਾਰਣ. ਮਾਮੂਲੀ। ੮. ਲਾਲ. ਸੁਰਖ਼। ੯. ਕਮਜ਼ੋਰ."},{"id":47253,"word":"iPswd","wordUni":"ਫਿਸਾਦ","definition":"dyKo, Pswd.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਫਸਾਦ."},{"id":47343,"word":"PIlpw","wordUni":"ਫੀਲਪਾ","definition":"sM. श्लीपद. ie`k rog, ijs krky pYr hwQI dy pYr jyhy BwrI ho jWdy hn. [داءُالفیِل] dwXaul&Il. pIlpwd. Elephantiasis \"PIlpwv pun jwnU rogw.\" (cirqR 405) vrKw dy jmw hoey mYly sVy pwxI vrqx, slHwb vwly TMFy dySW iv`c nMgy pYrIN iPrn, ibsqry qy bhuqw smW lytx, lhU dy sV au`Tx Awidk qoN ieh rog pYdw huMdw hY. ie`k, kdy dovyN l`qW BwrI, Aqy pYr hwQI dy pYr smwn ho jWdy hn.#ies rog iv`c lMGn, psInw, vmn, julwb, Aqy XogÎ rIiq nwl lhU k`Fxw Awidk guxkwrI hn.#PIlpwv dy swDwrx ielwj ieh hn-#ietist, hrV, bhyVw, Awaulw, mGW, smwn lYky cUrn krnw. CI mwSy cUrn nwl CI mwSy Sihd imlwky c`txw. DqUrw ierMf sMBwlU, ietist suhWjxw srHoN ƒ pIhky lyp krnw. inMm dy p¤qy, BMg, Akwsbyl rgVky l`q Aqy pYr qy bMnHxy Awid.","definitionUni":"ਸੰ. श्लीपद. ਇੱਕ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਜੇਹੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. [داءُالفیِل] ਦਾਯਉਲਫ਼ੀਲ. ਪੀਲਪਾਦ. Elephantiasis \"ਫੀਲਪਾਵ ਪੁਨ ਜਾਨੂ ਰੋਗਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫) ਵਰਖਾ ਦੇ ਜਮਾ ਹੋਏ ਮੈਲੇ ਸੜੇ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣ, ਸਲ੍ਹਾਬ ਵਾਲੇ ਠੰਢੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰਨ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਲੇਟਣ, ਲਹੂ ਦੇ ਸੜ ਉੱਠਣ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇੱਕ, ਕਦੇ ਦੋਵੇਂ ਲੱਤਾਂ ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਲੰਘਨ, ਪਸੀਨਾ, ਵਮਨ, ਜੁਲਾਬ, ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਲਹੂ ਕੱਢਣਾ ਆਦਿਕ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹਨ.#ਫੀਲਪਾਵ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#ਇਟਸਿਟ, ਹਰੜ, ਬਹੇੜਾ, ਆਉਲਾ, ਮਘਾਂ, ਸਮਾਨ ਲੈਕੇ ਚੂਰਨ ਕਰਨਾ. ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ. ਧਤੂਰਾ ਇਰੰਡ ਸੰਭਾਲੂ, ਇਟਸਿਟ ਸੁਹਾਂਜਣਾ ਸਰ੍ਹੋਂ ਨੂੰ ਪੀਹਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਭੰਗ, ਅਕਾਸਬੇਲ ਰਗੜਕੇ ਲੱਤ ਅਤੇ ਪੈਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ ਆਦਿ."},{"id":47344,"word":"PIlpwd","wordUni":"ਫੀਲਪਾਦ","definition":"sM. श्लीपद. ie`k rog, ijs krky pYr hwQI dy pYr jyhy BwrI ho jWdy hn. [داءُالفیِل] dwXaul&Il. pIlpwd. Elephantiasis \"PIlpwv pun jwnU rogw.\" (cirqR 405) vrKw dy jmw hoey mYly sVy pwxI vrqx, slHwb vwly TMFy dySW iv`c nMgy pYrIN iPrn, ibsqry qy bhuqw smW lytx, lhU dy sV au`Tx Awidk qoN ieh rog pYdw huMdw hY. ie`k, kdy dovyN l`qW BwrI, Aqy pYr hwQI dy pYr smwn ho jWdy hn.#ies rog iv`c lMGn, psInw, vmn, julwb, Aqy XogÎ rIiq nwl lhU k`Fxw Awidk guxkwrI hn.#PIlpwv dy swDwrx ielwj ieh hn-#ietist, hrV, bhyVw, Awaulw, mGW, smwn lYky cUrn krnw. CI mwSy cUrn nwl CI mwSy Sihd imlwky c`txw. DqUrw ierMf sMBwlU, ietist suhWjxw srHoN ƒ pIhky lyp krnw. inMm dy p¤qy, BMg, Akwsbyl rgVky l`q Aqy pYr qy bMnHxy Awid.","definitionUni":"ਸੰ. श्लीपद. ਇੱਕ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਜੇਹੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. [داءُالفیِل] ਦਾਯਉਲਫ਼ੀਲ. ਪੀਲਪਾਦ. Elephantiasis \"ਫੀਲਪਾਵ ਪੁਨ ਜਾਨੂ ਰੋਗਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫) ਵਰਖਾ ਦੇ ਜਮਾ ਹੋਏ ਮੈਲੇ ਸੜੇ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣ, ਸਲ੍ਹਾਬ ਵਾਲੇ ਠੰਢੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰਨ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਲੇਟਣ, ਲਹੂ ਦੇ ਸੜ ਉੱਠਣ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇੱਕ, ਕਦੇ ਦੋਵੇਂ ਲੱਤਾਂ ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਲੰਘਨ, ਪਸੀਨਾ, ਵਮਨ, ਜੁਲਾਬ, ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਲਹੂ ਕੱਢਣਾ ਆਦਿਕ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹਨ.#ਫੀਲਪਾਵ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#ਇਟਸਿਟ, ਹਰੜ, ਬਹੇੜਾ, ਆਉਲਾ, ਮਘਾਂ, ਸਮਾਨ ਲੈਕੇ ਚੂਰਨ ਕਰਨਾ. ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ. ਧਤੂਰਾ ਇਰੰਡ ਸੰਭਾਲੂ, ਇਟਸਿਟ ਸੁਹਾਂਜਣਾ ਸਰ੍ਹੋਂ ਨੂੰ ਪੀਹਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਭੰਗ, ਅਕਾਸਬੇਲ ਰਗੜਕੇ ਲੱਤ ਅਤੇ ਪੈਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ ਆਦਿ."},{"id":47345,"word":"PIlpwv","wordUni":"ਫੀਲਪਾਵ","definition":"sM. श्लीपद. ie`k rog, ijs krky pYr hwQI dy pYr jyhy BwrI ho jWdy hn. [داءُالفیِل] dwXaul&Il. pIlpwd. Elephantiasis \"PIlpwv pun jwnU rogw.\" (cirqR 405) vrKw dy jmw hoey mYly sVy pwxI vrqx, slHwb vwly TMFy dySW iv`c nMgy pYrIN iPrn, ibsqry qy bhuqw smW lytx, lhU dy sV au`Tx Awidk qoN ieh rog pYdw huMdw hY. ie`k, kdy dovyN l`qW BwrI, Aqy pYr hwQI dy pYr smwn ho jWdy hn.#ies rog iv`c lMGn, psInw, vmn, julwb, Aqy XogÎ rIiq nwl lhU k`Fxw Awidk guxkwrI hn.#PIlpwv dy swDwrx ielwj ieh hn-#ietist, hrV, bhyVw, Awaulw, mGW, smwn lYky cUrn krnw. CI mwSy cUrn nwl CI mwSy Sihd imlwky c`txw. DqUrw ierMf sMBwlU, ietist suhWjxw srHoN ƒ pIhky lyp krnw. inMm dy p¤qy, BMg, Akwsbyl rgVky l`q Aqy pYr qy bMnHxy Awid.","definitionUni":"ਸੰ. श्लीपद. ਇੱਕ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਜੇਹੇ ਭਾਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. [داءُالفیِل] ਦਾਯਉਲਫ਼ੀਲ. ਪੀਲਪਾਦ. Elephantiasis \"ਫੀਲਪਾਵ ਪੁਨ ਜਾਨੂ ਰੋਗਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫) ਵਰਖਾ ਦੇ ਜਮਾ ਹੋਏ ਮੈਲੇ ਸੜੇ ਪਾਣੀ ਵਰਤਣ, ਸਲ੍ਹਾਬ ਵਾਲੇ ਠੰਢੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਨੰਗੇ ਪੈਰੀਂ ਫਿਰਨ, ਬਿਸਤਰੇ ਤੇ ਬਹੁਤਾ ਸਮਾਂ ਲੇਟਣ, ਲਹੂ ਦੇ ਸੜ ਉੱਠਣ ਆਦਿਕ ਤੋਂ ਇਹ ਰੋਗ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇੱਕ, ਕਦੇ ਦੋਵੇਂ ਲੱਤਾਂ ਭਾਰੀ, ਅਤੇ ਪੈਰ ਹਾਥੀ ਦੇ ਪੈਰ ਸਮਾਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਲੰਘਨ, ਪਸੀਨਾ, ਵਮਨ, ਜੁਲਾਬ, ਅਤੇ ਯੋਗ੍ਯ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਲਹੂ ਕੱਢਣਾ ਆਦਿਕ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹਨ.#ਫੀਲਪਾਵ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#ਇਟਸਿਟ, ਹਰੜ, ਬਹੇੜਾ, ਆਉਲਾ, ਮਘਾਂ, ਸਮਾਨ ਲੈਕੇ ਚੂਰਨ ਕਰਨਾ. ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਚੂਰਨ ਨਾਲ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਸ਼ਹਿਦ ਮਿਲਾਕੇ ਚੱਟਣਾ. ਧਤੂਰਾ ਇਰੰਡ ਸੰਭਾਲੂ, ਇਟਸਿਟ ਸੁਹਾਂਜਣਾ ਸਰ੍ਹੋਂ ਨੂੰ ਪੀਹਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤੇ, ਭੰਗ, ਅਕਾਸਬੇਲ ਰਗੜਕੇ ਲੱਤ ਅਤੇ ਪੈਰ ਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣੇ ਆਦਿ."},{"id":47464,"word":"PUlwisMG AkwlI","wordUni":"ਫੂਲਾਸਿੰਘ ਅਕਾਲੀ","definition":"bWgr dy sIhW ipMf invwsI eISrisMG dw supuqR, ijs dw jnm krIb sMmq 1818 dy hoieAw. bwbw nrYxisMG (nYxwisMG) ShIdW dI imsl dy rqn rUp inhMgisMG qoN AimRq Ckky nwm PUlwisMG Dwrn kIqw. ieh siqgurU dy AkwlIbwg dw suMdr Aqy sugMD BirAw Pu`l sI. PUlwisMG ny Awpxy SuB guxW dy pRBwv krky AkwlIdl ƒ Awpxy ip¤Cy lwky gurdÍwirAW Aqy kOm dI BwrI syvw kIqI, BwvyN Awp AwnMdpur dmdmy Awidk gurDwmW dy suDwr leI XwqRw krdy rihNdy sn, pr invws AsQwn AimRqsr jI sI, ijs QW Awp dy nwm dw burj Aqy Awp dy jQy dI CwauxI¹ hux BI pRis`D hY.²#AkwlI jI ny mhwrwjw rxjIqisMG dI Anyk jMgW iv`c shwieqw krky ivjY pRwpq kIqI. Kwlsw inXmW dI rwKI leI inDVkqw AjyhI sI ik Awp ny keI vwr mhwrwjw rxjIqisMG ƒ idvwn iv`c KVw krky qnKwh lgweI.#14 mwrc sn 1823 (1 cyq sMmq 1879) ƒ srh`dI gwjI Aqy mulKYXy dI \"qrkI\" nwmk jMgBUmI dI BwrI lVweI iv`c Kwlswdl dI shwieqw krdy hoey jMg Pqy krky vfI vIrqw nwl PUlisMG jI ShId hoey. + Awp dw ShIdgMj luMfy dirAw dy iknwry nuSihry qoN cwr mIl pUrv ivdÎmwn hY, ij¤Qy Anyk AkwlI invws krdy hn Ar lMgr leI isMGswihb dI lgweI hoeI jwgIr jwrI hY. ie¤Qy hr swl vYswKI Aqy dSihry dw mylw huMdw hY.#AkwlI jI igRhsQI nhIN sn, pr aunHW dy Coty BweI sMqisMG dI AOlwd hux qrn- qwrn Awbwd hY.#AkwlI PUlwisMG jI dy AMgITy dy mhMq ny kuJ zmIn vycn dw Xqn kIqw, ijs qoN sn 1916 iv`c mhMq qy is`KW ny dwvw kIqw. 18. julweI sn 1918 ƒ mukdmyN dw PYslw hoieAw, ijs nwl mhMq htwieAw igAw Aqy ShIdgMj dy pRbMD leI kmytI bxweI geI.","definitionUni":"ਬਾਂਗਰ ਦੇ ਸੀਹਾਂ ਪਿੰਡ ਨਿਵਾਸੀ ਈਸ਼ਰਸਿੰਘ ਦਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਕਰੀਬ ਸੰਮਤ ੧੮੧੮ ਦੇ ਹੋਇਆ. ਬਾਬਾ ਨਰੈਣਸਿੰਘ (ਨੈਣਾਸਿੰਘ) ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਮਿਸਲ ਦੇ ਰਤਨ ਰੂਪ ਨਿਹੰਗਸਿੰਘ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਕੇ ਨਾਮ ਫੂਲਾਸਿੰਘ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ. ਇਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਅਕਾਲੀਬਾਗ ਦਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਸੁਗੰਧ ਭਰਿਆ ਫੁੱਲ ਸੀ. ਫੂਲਾਸਿੰਘ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਅਕਾਲੀਦਲ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਲਾਕੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਿਆਂ ਅਤੇ ਕੌਮ ਦੀ ਭਾਰੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਆਨੰਦਪੁਰ ਦਮਦਮੇ ਆਦਿਕ ਗੁਰਧਾਮਾਂ ਦੇ ਸੁਧਾਰ ਲਈ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿਂਦੇ ਸਨ, ਪਰ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਆਪ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਬੁਰਜ ਅਤੇ ਆਪ ਦੇ ਜਥੇ ਦੀ ਛਾਉਣੀ¹ ਹੁਣ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ.²#ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਨੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਦੀ ਅਨੇਕ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਕੇ ਵਿਜੈ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਖਾਲਸਾ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਨਿਧੜਕਤਾ ਅਜੇਹੀ ਸੀ ਕਿ ਆਪ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਨੂੰ ਦਿਵਾਨ ਵਿੱਚ ਖੜਾ ਕਰਕੇ ਤਨਖਾਹ ਲਗਾਈ.#੧੪ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੨੩ (੧ ਚੇਤ ਸੰਮਤ ੧੮੭੯) ਨੂੰ ਸਰਹੱਦੀ ਗਾਜੀ ਅਤੇ ਮੁਲਖੈਯੇ ਦੀ \"ਤਰਕੀ\" ਨਾਮਕ ਜੰਗਭੂਮੀ ਦੀ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾਦਲ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜੰਗ ਫਤੇ ਕਰਕੇ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਨਾਲ ਫੂਲਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. + ਆਪ ਦਾ ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ਲੁੰਡੇ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਨੁਸ਼ਹਿਰੇ ਤੋਂ ਚਾਰ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਅਨੇਕ ਅਕਾਲੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਲੰਗਰ ਲਈ ਸਿੰਘਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਜਾਗੀਰ ਜਾਰੀ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਹਰ ਸਾਲ ਵੈਸਾਖੀ ਅਤੇ ਦਸ਼ਹਿਰੇ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਅਕਾਲੀ ਜੀ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨਹੀਂ ਸਨ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਸੰਤਸਿੰਘ ਦੀ ਔਲਾਦ ਹੁਣ ਤਰਨ- ਤਾਰਨ ਆਬਾਦ ਹੈ.#ਅਕਾਲੀ ਫੂਲਾਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗੀਠੇ ਦੇ ਮਹੰਤ ਨੇ ਕੁਝ ਜ਼ਮੀਨ ਵੇਚਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਨ ੧੯੧੬ ਵਿੱਚ ਮਹੰਤ ਤੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਦਾਵਾ ਕੀਤਾ. ੧੮. ਜੁਲਾਈ ਸਨ ੧੯੧੮ ਨੂੰ ਮੁਕਦਮੇਂ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਹੰਤ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਲਈ ਕਮੇਟੀ ਬਣਾਈ ਗਈ."},{"id":47480,"word":"Pyn","wordUni":"ਫੇਨ","definition":"sM. sMgÎw- J`g. jl du`D pur AweI rUM jyhI nrm vsqu. \"jl qrMg Ar Pyn budbudw jl dy iBMn n hoeI.\" (Awsw nwmdyv) 2. Sir Henry Fane. ieh ihMdusqwn dI AMgRyzI POjW dw vfw APsr (jMgIlwt) sI. sn 1837 dy mwrc iv`c kOr nOinhwlisMG dI SwdI, jo srdwr SwmisMG reIs AtwrI dI supuqRI nwnkI nwl hoeI sI, aus dI brwq iv`c ieh AMgRyzI srkwr v¤loN mhwrwjw rxjIqisMG dy nwl sI. dyKo, AtwrI, nwnkI 3. Aqy nOinhwl isMG.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਝੱਗ. ਜਲ ਦੁੱਧ ਪੁਰ ਆਈ ਰੂੰ ਜੇਹੀ ਨਰਮ ਵਸਤੁ. \"ਜਲ ਤਰੰਗ ਅਰ ਫੇਨ ਬੁਦਬੁਦਾ ਜਲ ਦੇ ਭਿੰਨ ਨ ਹੋਈ.\" (ਆਸਾ ਨਾਮਦੇਵ) ੨. Sir Henry Fane. ਇਹ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਦੀ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਫੌਜਾਂ ਦਾ ਵਡਾ ਅਫਸਰ (ਜੰਗੀਲਾਟ) ਸੀ. ਸਨ ੧੮੩੭ ਦੇ ਮਾਰਚ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਨੌਨਿਹਾਲਸਿੰਘ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ, ਜੋ ਸਰਦਾਰ ਸ਼ਾਮਸਿੰਘ ਰਈਸ ਅਟਾਰੀ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਨਕੀ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬਰਾਤ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅੰਗ੍ਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਲ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਅਟਾਰੀ, ਨਾਨਕੀ ੩. ਅਤੇ ਨੌਨਿਹਾਲ ਸਿੰਘ."},{"id":47498,"word":"PyrU","wordUni":"ਫੇਰੂ","definition":"iv- Pyrw pwaux vwlw. ckR lwaux vwlw[ 2. sMgÎw- SRI gurU AMgddyv jI dy ipqw bwbw PyrU, jo ipMf mqy dI srwie (nwgy dI srwie) qsIl mukqsr, ijlw iProjpur dy vsnIk sn. ieh iProzpur dy hwikm dy KjwncI sn. bwbw PyrU jI dw dyhWq sMmq 1583 iv`c hoieAw hY[#3. BweI PyrU. AMbmwVI ipMf iv`c au`pl KqRI ibMny dy Gr sMmq 1697 iv`c ies dw jnm hoieAw. mwipAW ny nwauN sMgq r`iKAw. sMmq 1713 iv`c ieh gurU hirrwie swihb dw is`K bixAw. gurU swihb ny ies dw nwauN PyrU r`iKAw, ikauNik ieh vpwr leI PyrI pwauNdw siqgurU dI Srx AwieAw sI. siqgurU jI ny kuJ smyN ip¤CoN n¤ky dw msMd QwipAw. jd msMdW dI mMd krnI pur dSmyS jI ny qwVnw kIqI, qd PyrU ƒ BI dwVHI qoN PVky hjUr ilAwaux dw hukm hoieAw. BweI PyrU AwpxI dwVHI Awpxy h`Q PVky vfI nMmRqw nwl hwjr hoieAw, ijs pur klgIDr ny ies ƒ \"s`cI dwVHI\" Aqy \"sMgqswihb\" dw iKqwb bKiSAw. ies dI sMpRdwX dy audwsI swDU \"sMgq swihbky\" khwauNdy hn, Ar Cotw AKwVw iesy Sw^ dw hY. dyKo, AKwVw.#BweI PyrU dw AsQwn ipMf mINey ky mOV qsIl cUhxIAW, ijlw lhOr iv`c pRis`D hY, jo rylvy stySn CWgw mWgw qoN 9. mIl Aqy kot rwDwiksn qoN ds mIl hY. ie¤Qy SRI gurU nwnkdyv dI topI Aqy gOdVI hY. ies gurdÍwry nwl ie¤Qy Aqy keI ipMfW iv`c 110 mur¤by dy krIb zmIn Aqy pMj hjwr swlwnw jwgIr hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਫੇਰਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ. ਚਕ੍ਰ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਪਿਤਾ ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ, ਜੋ ਪਿੰਡ ਮਤੇ ਦੀ ਸਰਾਇ (ਨਾਗੇ ਦੀ ਸਰਾਇ) ਤਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ, ਜਿਲਾ ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸਨ. ਇਹ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਦੇ ਹਾਕਿਮ ਦੇ ਖਜਾਨਚੀ ਸਨ. ਬਾਬਾ ਫੇਰੂ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੫੮੩ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ।#੩. ਭਾਈ ਫੇਰੂ. ਅੰਬਮਾੜੀ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਉੱਪਲ ਖਤ੍ਰੀ ਬਿੰਨੇ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੬੯੭ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਮਾਪਿਆਂ ਨੇ ਨਾਉਂ ਸੰਗਤ ਰੱਖਿਆ. ਸੰਮਤ ੧੭੧੩ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਫੇਰੂ ਰੱਖਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵਪਾਰ ਲਈ ਫੇਰੀ ਪਾਉਂਦਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਇਆ ਸੀ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਨੱਕੇ ਦਾ ਮਸੰਦ ਥਾਪਿਆ. ਜਦ ਮਸੰਦਾਂ ਦੀ ਮੰਦ ਕਰਨੀ ਪੁਰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਨੇ ਤਾੜਨਾ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਫੇਰੂ ਨੂੰ ਭੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਤੋਂ ਫੜਕੇ ਹਜੂਰ ਲਿਆਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੋਇਆ. ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਆਪਣੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਫੜਕੇ ਵਡੀ ਨੰਮ੍ਰਤਾ ਨਾਲ ਹਾਜਰ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ \"ਸੱਚੀ ਦਾੜ੍ਹੀ\" ਅਤੇ \"ਸੰਗਤਸਾਹਿਬ\" ਦਾ ਖਿਤਾਬ ਬਖਸ਼ਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ \"ਸੰਗਤ ਸਾਹਿਬਕੇ\" ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਅਰ ਛੋਟਾ ਅਖਾੜਾ ਇਸੇ ਸ਼ਾਖ਼ ਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਖਾੜਾ.#ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਮੀਂਏ ਕੇ ਮੌੜ ਤਸੀਲ ਚੂਹਣੀਆਂ, ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਛਾਂਗਾ ਮਾਂਗਾ ਤੋਂ ੯. ਮੀਲ ਅਤੇ ਕੋਟ ਰਾਧਾਕਿਸਨ ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੀ ਟੋਪੀ ਅਤੇ ਗੌਦੜੀ ਹੈ. ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਇੱਥੇ ਅਤੇ ਕਈ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ੧੧੦ ਮੁਰੱਬੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਅਤੇ ਪੰਜ ਹਜਾਰ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਹੈ."},{"id":47527,"word":"PoAw","wordUni":"ਫੋਆ","definition":"sMgÎw- Pohw. PMBw. Phw[ 2. Byd. iBMnqw. \"jg iv`c swDu AswDu sMg, sMgsuBwie jwie Pl PoAw.\" (Bwgu) swDu AswDu dy sMg dy Pl dw Byd hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫੋਹਾ. ਫੰਭਾ. ਫਹਾ। ੨. ਭੇਦ. ਭਿੰਨਤਾ. \"ਜਗ ਵਿੱਚ ਸਾਧੁ ਅਸਾਧੁ ਸੰਗ, ਸੰਗਸੁਭਾਇ ਜਾਇ ਫਲ ਫੋਆ.\" (ਭਾਗੁ) ਸਾਧੁ ਅਸਾਧੁ ਦੇ ਸੰਗ ਦੇ ਫਲ ਦਾ ਭੇਦ ਹੈ."},{"id":47612,"word":"bsq","wordUni":"ਬਸਤ","definition":"vsdw hY. \"bsq sMig hirswD kY.\" (iblw mÚ 5) 2. sM. vsœ. sMgÎw- cIz. pdwrQ[ \"bsq mwih ly bosq gfweI.\" (suKmnI) 3. sM. vsqR vsn[ 4. sM. bsœ. bkrw[ 5. &w. [بست] iv- b`Dw. bMinHAw hoieAw. dyKo, bsqn[ 6. sMgÎw- pRymI, ijs nwl idl b`Dw hY[ 7. g`T. gRMiQ. 8. dsqwr. p`g.","definitionUni":"ਵਸਦਾ ਹੈ. \"ਬਸਤ ਸੰਗਿ ਹਰਿਸਾਧ ਕੈ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰ. ਵਸ੍ਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੀਜ਼. ਪਦਾਰਥ। \"ਬਸਤ ਮਾਹਿ ਲੇ ਬੋਸਤ ਗਡਾਈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਸੰ. ਵਸਤ੍ਰ ਵਸਨ। ੪. ਸੰ. ਬਸ੍ਤ. ਬਕਰਾ। ੫. ਫ਼ਾ. [بست] ਵਿ- ਬੱਧਾ. ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਬਸਤਨ। ੬. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਦਿਲ ਬੱਧਾ ਹੈ। ੭. ਗੱਠ. ਗ੍ਰੰਥਿ. ੮. ਦਸਤਾਰ. ਪੱਗ."},{"id":47628,"word":"bsn","wordUni":"ਬਸਨ","definition":"sM. vsn. sMgÎw- invws. vsxw. \"reIAiq bsn n dyhIN.\" (sUhI kbIr) 2. vsœ ilbws. \"Asn bsn Dn Dwm kwhUM my n dyKÎo, jYso guris`K swDsMgiq ko nwqw hY.\" (Bwgu k)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਸਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਵਾਸ. ਵਸਣਾ. \"ਰਈਅਤਿ ਬਸਨ ਨ ਦੇਹੀਂ.\" (ਸੂਹੀ ਕਬੀਰ) ੨. ਵਸ੍ਤ ਲਿਬਾਸ. \"ਅਸਨ ਬਸਨ ਧਨ ਧਾਮ ਕਾਹੂੰ ਮੇ ਨ ਦੇਖ੍ਯੋ, ਜੈਸੋ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕੋ ਨਾਤਾ ਹੈ.\" (ਭਾਗੁ ਕ)"},{"id":47706,"word":"bsMqkOr bIbI","wordUni":"ਬਸੰਤਕੌਰ ਬੀਬੀ","definition":"mhwrwjw nryNdRisMG swihb pitAwlpiq dI supuqRI, ijs dw jnm sn 1845 iv`c hoieAw. ies dI SwdI ApRYl sn 1852 iv`c DOlpur dy mhwrwxw BgvMq isMG jI dy supuqR kulyNdRisMG jI nwl hoeI. bIbI jI dI ku`K qoN mhwrwxw inhwlisMG jI jnmy.","definitionUni":"ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਪਤਿ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੮੪੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੧੮੫੨ ਵਿੱਚ ਧੌਲਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਣਾ ਭਗਵੰਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਕੁਲੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਮਹਾਰਾਣਾ ਨਿਹਾਲਸਿੰਘ ਜੀ ਜਨਮੇ."},{"id":47809,"word":"bihbl","wordUni":"ਬਹਿਬਲ","definition":"PrIdkot dy rwj iv`c Qwxy kotkpUry dw ie`k ipMf. ies qoN pOx mIl au`qr Aqy jYqoN qoN cwr koh pUrv, gurU goibMdisMG swihb dy gurdÍwry dw nwm \"it`bIswihb\" hY. jd klgIDr dw lSkr ie¤Qy TihirAw. qd ipMf dy lok guris`KW dy keI jQy bxwky Awpxy GrIN pRswd Ckwaux lYgey. ie`k grIb ijmIdwr dy Gr hor kuJ nhIN sI kyvl su¤ky pIlU sn, auh aubwlky is`K ƒ Ckwey. jd pRswd Ck ky is`K fyry ivc Awey, qd gurU swihb ny sB qoN pu`iCAw ik kI kI pRswd CikAw hY? sB ny jo jo CikAw sI Arj kIqw. pIlU Ckx vwly milAwgrisMG pRymI ny AwiKAw ik mY CqIh pRkwr dy Bojn Cky hn. AMq ƒ Ckwaux vwly is`K ny bynqI kIqI ik mYN ies sMqoKI ƒ pIlU Ckwey hn. dSmyS ies pur bhuq pRsMn hoey Aqy PrmwieAw-#\"isK iFg hoie Acwvih nwhI,#qO dUKn jwnhu iqs mwhIN[#inrDn isK qy jwcih nIkw,#dos lKhu Acvih iqshI kw ]\" (gupRsU)","definitionUni":"ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਥਾਣੇ ਕੋਟਕਪੂਰੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ. ਇਸ ਤੋਂ ਪੌਣ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਅਤੇ ਜੈਤੋਂ ਤੋਂ ਚਾਰ ਕੋਹ ਪੂਰਵ, ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ \"ਟਿੱਬੀਸਾਹਿਬ\" ਹੈ. ਜਦ ਕਲਗੀਧਰ ਦਾ ਲਸ਼ਕਰ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰਿਆ. ਤਦ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਕਈ ਜਥੇ ਬਣਾਕੇ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਉਣ ਲੈਗਏ. ਇੱਕ ਗਰੀਬ ਜਿਮੀਦਾਰ ਦੇ ਘਰ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਸੀ ਕੇਵਲ ਸੁੱਕੇ ਪੀਲੂ ਸਨ, ਉਹ ਉਬਾਲਕੇ ਸਿੱਖ ਨੂੰ ਛਕਾਏ. ਜਦ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕ ਕੇ ਸਿੱਖ ਡੇਰੇ ਵਿਚ ਆਏ, ਤਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਿਆ ਹੈ? ਸਭ ਨੇ ਜੋ ਜੋ ਛਕਿਆ ਸੀ ਅਰਜ ਕੀਤਾ. ਪੀਲੂ ਛਕਣ ਵਾਲੇ ਮਲਿਆਗਰਸਿੰਘ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਮੈ ਛਤੀਹ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਭੋਜਨ ਛਕੇ ਹਨ. ਅੰਤ ਨੂੰ ਛਕਾਉਣ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੈਂ ਇਸ ਸੰਤੋਖੀ ਨੂੰ ਪੀਲੂ ਛਕਾਏ ਹਨ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਇਸ ਪੁਰ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਏ ਅਤੇ ਫਰਮਾਇਆ-#\"ਸਿਖ ਢਿਗ ਹੋਇ ਅਚਾਵਹਿ ਨਾਹੀ,#ਤੌ ਦੂਖਨ ਜਾਨਹੁ ਤਿਸ ਮਾਹੀਂ।#ਨਿਰਧਨ ਸਿਖ ਤੇ ਜਾਚਹਿ ਨੀਕਾ,#ਦੋਸ ਲਖਹੁ ਅਚਵਹਿ ਤਿਸਹੀ ਕਾ ॥\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":47836,"word":"bhuq","wordUni":"ਬਹੁਤ","definition":"iv- sM. bhuqr. bhuq jwdw. bhuq. sihq. \"bhuqw khIAY bhuqw hoie.\" (jpu) \"swD bhuqyry ifTy.\" (svYXy mÚ 3. ky) \"bhuqu isAwxp lwgY DUir.\" (Awsw mÚ 1) 2. bwxIey qolx vyly iqMn kihx dI QW \"bhuqy\" Sbd dw brqwau krdy hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਸੰ. ਬਹੁਤਰ. ਬਹੁਤ ਜਾਦਾ. ਬਹੁਤ. ਸਹਿਤ. \"ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ.\" (ਜਪੁ) \"ਸਾਧ ਬਹੁਤੇਰੇ ਡਿਠੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) \"ਬਹੁਤੁ ਸਿਆਣਪ ਲਾਗੈ ਧੂਰਿ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ੨. ਬਾਣੀਏ ਤੋਲਣ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ \"ਬਹੁਤੇ\" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਬਰਤਾਉ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":47837,"word":"bhuqw","wordUni":"ਬਹੁਤਾ","definition":"iv- sM. bhuqr. bhuq jwdw. bhuq. sihq. \"bhuqw khIAY bhuqw hoie.\" (jpu) \"swD bhuqyry ifTy.\" (svYXy mÚ 3. ky) \"bhuqu isAwxp lwgY DUir.\" (Awsw mÚ 1) 2. bwxIey qolx vyly iqMn kihx dI QW \"bhuqy\" Sbd dw brqwau krdy hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਸੰ. ਬਹੁਤਰ. ਬਹੁਤ ਜਾਦਾ. ਬਹੁਤ. ਸਹਿਤ. \"ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ.\" (ਜਪੁ) \"ਸਾਧ ਬਹੁਤੇਰੇ ਡਿਠੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) \"ਬਹੁਤੁ ਸਿਆਣਪ ਲਾਗੈ ਧੂਰਿ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ੨. ਬਾਣੀਏ ਤੋਲਣ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ \"ਬਹੁਤੇ\" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਬਰਤਾਉ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":47838,"word":"bhuqu","wordUni":"ਬਹੁਤੁ","definition":"iv- sM. bhuqr. bhuq jwdw. bhuq. sihq. \"bhuqw khIAY bhuqw hoie.\" (jpu) \"swD bhuqyry ifTy.\" (svYXy mÚ 3. ky) \"bhuqu isAwxp lwgY DUir.\" (Awsw mÚ 1) 2. bwxIey qolx vyly iqMn kihx dI QW \"bhuqy\" Sbd dw brqwau krdy hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਸੰ. ਬਹੁਤਰ. ਬਹੁਤ ਜਾਦਾ. ਬਹੁਤ. ਸਹਿਤ. \"ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ.\" (ਜਪੁ) \"ਸਾਧ ਬਹੁਤੇਰੇ ਡਿਠੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) \"ਬਹੁਤੁ ਸਿਆਣਪ ਲਾਗੈ ਧੂਰਿ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ੨. ਬਾਣੀਏ ਤੋਲਣ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ \"ਬਹੁਤੇ\" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਬਰਤਾਉ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":47839,"word":"bhuqyrw","wordUni":"ਬਹੁਤੇਰਾ","definition":"iv- sM. bhuqr. bhuq jwdw. bhuq. sihq. \"bhuqw khIAY bhuqw hoie.\" (jpu) \"swD bhuqyry ifTy.\" (svYXy mÚ 3. ky) \"bhuqu isAwxp lwgY DUir.\" (Awsw mÚ 1) 2. bwxIey qolx vyly iqMn kihx dI QW \"bhuqy\" Sbd dw brqwau krdy hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਸੰ. ਬਹੁਤਰ. ਬਹੁਤ ਜਾਦਾ. ਬਹੁਤ. ਸਹਿਤ. \"ਬਹੁਤਾ ਕਹੀਐ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇ.\" (ਜਪੁ) \"ਸਾਧ ਬਹੁਤੇਰੇ ਡਿਠੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੩. ਕੇ) \"ਬਹੁਤੁ ਸਿਆਣਪ ਲਾਗੈ ਧੂਰਿ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ੨. ਬਾਣੀਏ ਤੋਲਣ ਵੇਲੇ ਤਿੰਨ ਕਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ \"ਬਹੁਤੇ\" ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਬਰਤਾਉ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":47983,"word":"bKqwvrkOr","wordUni":"ਬਖਤਾਵਰਕੌਰ","definition":"mhwrwjw nryNdRisMG swihb pitAwlwpiq dI CotI supuqRI, ijs dw jnm sn 1849 iv`c hoieAw. ies dI SwdI Brqpur dy mhwrwjw jsMvqisMG nwl sn 1859 iv`c hoeI. bIbI jI dy ie`k lVkw pYdw hoieAw sI, jo bhuq hI CotI aumr iv`c 4. idsMbr sn 1869 ƒ pitAwly clwxw kr igAw. puqR dy Sok nwl bIbI swihbw dw 17. PrvrI sn 1870 ƒ dyhWq hoieAw.","definitionUni":"ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਰੇਂਦ੍ਰਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੀ ਛੋਟੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੮੪੯ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਭਰਤਪੁਰ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਸੰਵਤਸਿੰਘ ਨਾਲ ਸਨ ੧੮੫੯ ਵਿੱਚ ਹੋਈ. ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਲੜਕਾ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਜੋ ਬਹੁਤ ਹੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ੪. ਦਿਸੰਬਰ ਸਨ ੧੮੬੯ ਨੂੰ ਪਟਿਆਲੇ ਚਲਾਣਾ ਕਰ ਗਿਆ. ਪੁਤ੍ਰ ਦੇ ਸ਼ੋਕ ਨਾਲ ਬੀਬੀ ਸਾਹਿਬਾ ਦਾ ੧੭. ਫਰਵਰੀ ਸਨ ੧੮੭੦ ਨੂੰ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ."},{"id":47994,"word":"biKAwx","wordUni":"ਬਖਿਆਣ","definition":"sMgÎw- vÎwKÎwn. kQn. \"sMq- sBw imil krhu biKAwx.\" (rwm mÚ 5) \"byd biKAwnu krq swDUjn.\" (tofI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ. ਕਥਨ. \"ਸੰਤ- ਸਭਾ ਮਿਲਿ ਕਰਹੁ ਬਖਿਆਣ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) \"ਬੇਦ ਬਖਿਆਨੁ ਕਰਤ ਸਾਧੂਜਨ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫)"},{"id":47995,"word":"biKAwn","wordUni":"ਬਖਿਆਨ","definition":"sMgÎw- vÎwKÎwn. kQn. \"sMq- sBw imil krhu biKAwx.\" (rwm mÚ 5) \"byd biKAwnu krq swDUjn.\" (tofI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨ. ਕਥਨ. \"ਸੰਤ- ਸਭਾ ਮਿਲਿ ਕਰਹੁ ਬਖਿਆਣ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) \"ਬੇਦ ਬਖਿਆਨੁ ਕਰਤ ਸਾਧੂਜਨ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫)"},{"id":48090,"word":"bcn","wordUni":"ਬਚਨ","definition":"sM. vcn. sMgÎw- vwxI. vk. \"auqm slok swD ky bcn.\" (suKmnI) 2. dyKo, vcn.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਚਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਾਣੀ. ਵਕ. \"ਉਤਮ ਸਲੋਕ ਸਾਧ ਕੇ ਬਚਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਦੇਖੋ, ਵਚਨ."},{"id":48169,"word":"bjId","wordUni":"ਬਜੀਦ","definition":"&w. [بایزید] bwXzId. ie`k mhwqmw swDU, jo bsœwm (mulk &wirs) iv`c rihNdw sI[ 2. ie`k pMjwbI sMq Aqy kiv, jo eIsvI solvIN sdI dy m`D hoieAw hY. ieh pihlW p`kw muslmwn sI, pr ip¤CoN vydWqIAW dI sMgiq nwl Kulwsw ho igAw. ies dy cyly \"rOSnI\" khWauNdy hn. ies dy rcy hoey pMjwbI iv`c Anyk pd hn, ijnHW dy AMq ieh quk AwauNdI hY. \"bjIdw! ! kOx swihb ƒ AwKy, AYN nhIN AM\\u kr.\"","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [بایزید] ਬਾਯਜ਼ੀਦ. ਇੱਕ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਬਸ੍ਤਾਮ (ਮੁਲਕ ਫ਼ਾਰਿਸ) ਵਿੱਚ ਰਹਿਂਦਾ ਸੀ। ੨. ਇੱਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੰਤ ਅਤੇ ਕਵਿ, ਜੋ ਈਸਵੀ ਸੋਲਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਮੱਧ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਪੱਕਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸੀ, ਪਰ ਪਿੱਛੋਂ ਵੇਦਾਂਤੀਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨਾਲ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ \"ਰੌਸ਼ਨੀ\" ਕਹਾਂਉਂਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਦੇ ਰਚੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਅਨੇਕ ਪਦ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਤ ਇਹ ਤੁਕ ਆਉਂਦੀ ਹੈ. \"ਬਜੀਦਾ! ! ਕੌਣ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਖੇ, ਐਂ ਨਹੀਂ ਅੰਞੁ ਕਰ.\""},{"id":48275,"word":"bfIbsI","wordUni":"ਬਡੀਬਸੀ","definition":"bsI klW. huiSAwrpur qoN CI koh d`Kx pUrv ie`k ksbw. ie¤QoN dy AqÎcwrI muslmwn srdwr ny ie`k bRwhmx dIAW do lVkIAW jbrn Koh leIAW sn. dSmyS dy hukm nwl bwbw AjIq isMG jI ny sMmq 1757 iv`c AprwDI ƒ mwrky lVkIAW aunHW dy ipqw dy spurd kIqIAW, pr lVkIAW ny s`qvyN siqgurU dy gurdÍwry hrIAWvylW iv`c jwky vRqswDnw dÍwrw SrIr iqAwg id¤qy, ijs QW aunHW dIAW smwDW ivdÎmwn hn.","definitionUni":"ਬਸੀ ਕਲਾਂ. ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਛੀ ਕੋਹ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਇੱਕ ਕਸਬਾ. ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਅਤ੍ਯਚਾਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਰਦਾਰ ਨੇ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀਆਂ ਦੋ ਲੜਕੀਆਂ ਜਬਰਨ ਖੋਹ ਲਈਆਂ ਸਨ. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੭੫੭ ਵਿੱਚ ਅਪਰਾਧੀ ਨੂੰ ਮਾਰਕੇ ਲੜਕੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਪੁਰਦ ਕੀਤੀਆਂ, ਪਰ ਲੜਕੀਆਂ ਨੇ ਸੱਤਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਹਰੀਆਂਵੇਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਵ੍ਰਤਸਾਧਨਾ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸ਼ਰੀਰ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹਨ."},{"id":48489,"word":"bnKMfI","wordUni":"ਬਨਖੰਡੀ","definition":"Qnysr invwsI gOV bRwhmx rwmcMdR dy Gr mwqw mnormw dy audr qoN BwlcMd dw sMmq 1820 iv`c jnm hoieAw. ds vrHy dI aumr iv`c ieh au`qm bwlk audwsIn swDU mylwrwm jI dw cylw bixAw Aqy nwm bnKMfI rKwieAw. ieh pihlW Awpxy gurU dI mMflI nwl rihky ivdÎw pRwpq krdw irhw. Pyr sÍqMqR iPrky siqnwm dw aupdyS dyS dySWqrW iv`c idMdw irhw. sMmq 1880 iv`c ies is`D- purK ny swDubylw (isMDu nd dy dÍIp) iv`c s`Kr pws Awsx jmwieAw Aqy gurmq dw pRcwr kIqw. bnKMfI jI dw dyhWq sMmq 1920 iv`c hoieAw. hux swDubylw qIrQ isMD iv`c vfw pivqR Dwm hY. bnKMfI jI BweI mIhW swihb jI dI sMpRdwX iv¤coN sn.","definitionUni":"ਥਨੇਸਰ ਨਿਵਾਸੀ ਗੌੜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਮਨੋਰਮਾ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਭਾਲਚੰਦ ਦਾ ਸੰਮਤ ੧੮੨੦ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਦਸ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਉੱਤਮ ਬਾਲਕ ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੂ ਮੇਲਾਰਾਮ ਜੀ ਦਾ ਚੇਲਾ ਬਣਿਆ ਅਤੇ ਨਾਮ ਬਨਖੰਡੀ ਰਖਾਇਆ. ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੰਡਲੀ ਨਾਲ ਰਹਿਕੇ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ. ਫੇਰ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰ ਫਿਰਕੇ ਸਤਿਨਾਮ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦਾ ਰਿਹਾ. ਸੰਮਤ ੧੮੮੦ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਿੱਧ- ਪੁਰਖ ਨੇ ਸਾਧੁਬੇਲਾ (ਸਿੰਧੁ ਨਦ ਦੇ ਦ੍ਵੀਪ) ਵਿੱਚ ਸੱਖਰ ਪਾਸ ਆਸਣ ਜਮਾਇਆ ਅਤੇ ਗੁਰਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ. ਬਨਖੰਡੀ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੯੨੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਹੁਣ ਸਾਧੁਬੇਲਾ ਤੀਰਥ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਧਾਮ ਹੈ. ਬਨਖੰਡੀ ਜੀ ਭਾਈ ਮੀਹਾਂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਵਿੱਚੋਂ ਸਨ."},{"id":48541,"word":"bnUV","wordUni":"ਬਨੂੜ","definition":"purwxw mShUr ngr, jo pitAwlw rwj iv`c njwmq pitAwly dI qsIl rwjpurw, Qwxw lwlVU iv`c rylvy stySn rwjpury qoN au`qr pUrv 9. mIl hY. muslmwn rwj smyN ieh vfw mShUr Sihr C`q bnUV krky pRis`D sI, jo C`q Aqy bnUV ipMfW dw sWJw nwauN hY.#kukrmIAW ƒ sjw dyx leI jd qoN bMdy bhwdur ny ieh aujwiVAw hY, Pyr rOxk nhIN hoeI. purwxy KMfrwq pey hn. hux C`q Aqy bnUV swDwrx ipMf rih gey hn, ijnHW dy ivckwr cwr mIl dI iv`Q hY.","definitionUni":"ਪੁਰਾਣਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਨਗਰ, ਜੋ ਪਟਿਆਲਾ ਰਾਜ ਵਿੱਚ ਨਜਾਮਤ ਪਟਿਆਲੇ ਦੀ ਤਸੀਲ ਰਾਜਪੁਰਾ, ਥਾਣਾ ਲਾਲੜੂ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਾਜਪੁਰੇ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੂਰਵ ੯. ਮੀਲ ਹੈ. ਮੁਸਲਮਾਨ ਰਾਜ ਸਮੇਂ ਇਹ ਵਡਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਸ਼ਹਿਰ ਛੱਤ ਬਨੂੜ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ, ਜੋ ਛੱਤ ਅਤੇ ਬਨੂੜ ਪਿੰਡਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਨਾਉਂ ਹੈ.#ਕੁਕਰਮੀਆਂ ਨੂੰ ਸਜਾ ਦੇਣ ਲਈ ਜਦ ਤੋਂ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਇਹ ਉਜਾੜਿਆ ਹੈ, ਫੇਰ ਰੌਣਕ ਨਹੀਂ ਹੋਈ. ਪੁਰਾਣੇ ਖੰਡਰਾਤ ਪਏ ਹਨ. ਹੁਣ ਛੱਤ ਅਤੇ ਬਨੂੜ ਸਾਧਾਰਣ ਪਿੰਡ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਚਾਰ ਮੀਲ ਦੀ ਵਿੱਥ ਹੈ."},{"id":48667,"word":"brKys","wordUni":"ਬਰਖੇਸ","definition":"&w. [برخیزش] br^yizS, auTx dI ikRXw[ 2. bZwvq krn dI ikRXw. AQvw [پرخاش] pr^wS. lVweI. JgVw. i&swd. \"kul brKysIAwn kI jyqI.\" (gupRsU) JgVw (i&swd) krn vwilAW dI ijqnI kul hY[ 3. dyKo, vrKys.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [برخیزش] ਬਰਖ਼ੇਜ਼ਿਸ਼, ਉਠਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਬਗ਼ਾਵਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਅਥਵਾ [پرخاش] ਪਰਖ਼ਾਸ਼. ਲੜਾਈ. ਝਗੜਾ. ਫ਼ਿਸਾਦ. \"ਕੁਲ ਬਰਖੇਸੀਆਨ ਕੀ ਜੇਤੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਝਗੜਾ (ਫ਼ਿਸਾਦ) ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਜਿਤਨੀ ਕੁਲ ਹੈ। ੩. ਦੇਖੋ, ਵਰਖੇਸ."},{"id":48831,"word":"brotw swihb","wordUni":"ਬਰੋਟਾ ਸਾਹਿਬ","definition":"ijlw huiSAwrpur, qsIl aUNnw Qwxw AwnMdpur iv`c \"kIrqpur\" qoN ie`k mIl au`qr p`Cm, AwnMdupr vwlI sVk au¤qy ipMf Bgolw dy rkby AMdr SRI gurU hirrwie swihb jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU jI dy kuJ GoVy Aqy svwr cumwsy iv`c ie¤Qy irhw krdy sn.#siqgurU jI keI vwrIN kIrqpuroN ie¤Qy Awky GoiVAW ƒ dyKdy huMdy sn. gurdÍwrw bixAw hoieAw nhIN hY, swDwrx mMjI swihb hY. gurU jI dy smyN dw iek bohV (ibrC) hY, ijs dw nwm brotwswihb hY. 180 rupXy swlwnw irAwsq pitAwly qoN jwgIr hY. pujwrI isMG hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਊਂਨਾ ਥਾਣਾ ਆਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ \"ਕੀਰਤਪੁਰ\" ਤੋਂ ਇੱਕ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ, ਆਨੰਦੁਪਰ ਵਾਲੀ ਸੜਕ ਉੱਤੇ ਪਿੰਡ ਭਗੋਲਾ ਦੇ ਰਕਬੇ ਅੰਦਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਕੁਝ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਸਵਾਰ ਚੁਮਾਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਥੇ ਰਿਹਾ ਕਰਦੇ ਸਨ.#ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਈ ਵਾਰੀਂ ਕੀਰਤਪੁਰੋਂ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਾਧਾਰਣ ਮੰਜੀ ਸਾਹਿਬ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਕ ਬੋਹੜ (ਬਿਰਛ) ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਰੋਟਾਸਾਹਿਬ ਹੈ. ੧੮੦ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਤੋਂ ਜਾਗੀਰ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ."},{"id":48895,"word":"blw","wordUni":"ਬਲਾ","definition":"sM. sMgÎw- pRbl Asr krn vwlI dvweI. ies nwm dI ie`k bUtI. ijs dw pRis`D nwm \"KrYtI\" hY. ies dI qwsIr srd ^uSk hY. ieh p`iTAW ƒ mjbUq krdI Aqy pySwb dI bImwrIAW htwauNdI hY. ^UnI bvwsIr iv`c vrqxI bhuq guxkwrI hY. L. Siza Cordifolia 2. qMqRSwsqR Anuswr ie`k ivdÎw, ijs dw swDn krky jMg iv`c Bu`K qyh nhIN lgdI. ivSÍwimqR ny blw Aqy Aiqblw ivdÎw rwmcMdR jI ƒ isKweI sI[ 3. ipRiQvI[ 4. lkmI. l`CmI[ 5. dk dI ie`k kMnÎw[ 6. Aæ. [بلا] Aw&q. ivpdw[ 7. du`K[ 8. BUq pRyq dI pIVw[ 9. bImwrI[ 10. dyKo, b`lw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਬਲ ਅਸਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦਵਾਈ. ਇਸ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਬੂਟੀ. ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ \"ਖਰੈਟੀ\" ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਤਾਸੀਰ ਸਰਦ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਹੈ. ਇਹ ਪੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤ ਕਰਦੀ ਅਤੇ ਪੇਸ਼ਾਬ ਦੀ ਬੀਮਾਰੀਆਂ ਹਟਾਉਂਦੀ ਹੈ. ਖ਼ੂਨੀ ਬਵਾਸੀਰ ਵਿੱਚ ਵਰਤਣੀ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ. L. Siza Cordifolia ੨. ਤੰਤ੍ਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਵਿਦ੍ਯਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਾਧਨ ਕਰਕੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖ ਤੇਹ ਨਹੀਂ ਲਗਦੀ. ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਨੇ ਬਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿਬਲਾ ਵਿਦ੍ਯਾ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੂੰ ਸਿਖਾਈ ਸੀ। ੩. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ। ੪. ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮੀ. ਲੱਛਮੀ। ੫. ਦਕ੍ਸ਼੍‍ ਦੀ ਇੱਕ ਕੰਨ੍ਯਾ। ੬. ਅ਼. [بلا] ਆਫ਼ਤ. ਵਿਪਦਾ। ੭. ਦੁੱਖ। ੮. ਭੂਤ ਪ੍ਰੇਤ ਦੀ ਪੀੜਾ। ੯. ਬੀਮਾਰੀ। ੧੦. ਦੇਖੋ, ਬੱਲਾ."},{"id":48978,"word":"bvwsIr","wordUni":"ਬਵਾਸੀਰ","definition":"Aæ. [بواسیر] sM. अर्श- ArS Piles. ies ƒ mvysI (gudw dy mhuky) BI AwKdy hn. ies rog dy mu`K kwrx hn- sucyqy dI hwjq rokxI, gMdy QW bYTky ml iqAwgxI, bhuq bYTk (Kws krky zmIn au¤qy) krnI, bhuq Kwxw, ksrq nw krnI, grm^uSk cIjW KwxIAW, bwr bwr julwb lYxw, mwqw ipqw ƒ bvwsIr hoxI Awidk.#bvwsIr dy mu`K do Byd hn bwdI Aqy ^UnI. jy kyvl mhuky gudw iv`c hor cIsW pYx Aqy kbj rhy, qd bwdI bvwsIr hY, jo mhuikAW qoN jW AMdroN lhU vgdw hY, qd KUnI hY.#ies rog dw sB qoN au`qm aupwau hY ik isAwxy fwktr qoN mhuky ktvw id¤qy jwx. swDwrx ielwj ieh hn-#(1) rsONq, klmISorw, inMm dI nmolIAW dI igrU, iqMnW ƒ rgVky CI CI r`qI dIAW golIAW bxwauxIAW, do golIAW byhy jl nwl roj AimRq vyly KwxIAW.#(2) hrV dI iC`l guV imlwky K`tI l`sI nwl svyr vyly in`q KwxI.#(3) mIcky (krMjUey) dy bIj dI igrU guV iv`c imlwky byhy jl nwl in`q KwxI.#(4) kuclw pwxI iv`c Gswky mhuikAW qy lyp krnw.#(5) s`p dI kuMj swVky srHoN dy qyl iv`c imlwky lyp krnI.#(6) fymU (BirMfW) dw purwxw K`Kr lYky aus dw DUMAW muhikAW ƒ dyxw.#(7) m`isAW ƒ muSkkpUr dI DUp dyxI.#(8) mIckw, icqRw, syNDwlUx, suMF, ieMdRjON, ienHW dw cUrx krky gokI l`sI nwl in`q iCkxw.","definitionUni":"ਅ਼. [بواسیر] ਸੰ. अर्श- ਅਰ੍‍ਸ਼ Piles. ਇਸ ਨੂੰ ਮਵੇਸੀ (ਗੁਦਾ ਦੇ ਮਹੁਕੇ) ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਸੁਚੇਤੇ ਦੀ ਹਾਜਤ ਰੋਕਣੀ, ਗੰਦੇ ਥਾਂ ਬੈਠਕੇ ਮਲ ਤਿਆਗਣੀ, ਬਹੁਤ ਬੈਠਕ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਜ਼ਮੀਨ ਉੱਤੇ) ਕਰਨੀ, ਬਹੁਤ ਖਾਣਾ, ਕਸਰਤ ਨਾ ਕਰਨੀ, ਗਰਮਖ਼ੁਸ਼ਕ ਚੀਜਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਬਾਰ ਬਾਰ ਜੁਲਾਬ ਲੈਣਾ, ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਬਵਾਸੀਰ ਹੋਣੀ ਆਦਿਕ.#ਬਵਾਸੀਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ ਬਾਦੀ ਅਤੇ ਖ਼ੂਨੀ. ਜੇ ਕੇਵਲ ਮਹੁਕੇ ਗੁਦਾ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਚੀਸਾਂ ਪੈਣ ਅਤੇ ਕਬਜ ਰਹੇ, ਤਦ ਬਾਦੀ ਬਵਾਸੀਰ ਹੈ, ਜੋ ਮਹੁਕਿਆਂ ਤੋਂ ਜਾਂ ਅੰਦਰੋਂ ਲਹੂ ਵਗਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਖੂਨੀ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਉਪਾਉ ਹੈ ਕਿ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਮਹੁਕੇ ਕਟਵਾ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣ. ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#(੧) ਰਸੌਂਤ, ਕਲਮੀਸ਼ੋਰਾ, ਨਿੰਮ ਦੀ ਨਮੋਲੀਆਂ ਦੀ ਗਿਰੂ, ਤਿੰਨਾਂ ਨੂੰ ਰਗੜਕੇ ਛੀ ਛੀ ਰੱਤੀ ਦੀਆਂ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਉਣੀਆਂ, ਦੋ ਗੋਲੀਆਂ ਬੇਹੇ ਜਲ ਨਾਲ ਰੋਜ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਖਾਣੀਆਂ.#(੨) ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਗੁੜ ਮਿਲਾਕੇ ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਨਿੱਤ ਖਾਣੀ.#(੩) ਮੀਚਕੇ (ਕਰੰਜੂਏ) ਦੇ ਬੀਜ ਦੀ ਗਿਰੂ ਗੁੜ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਬੇਹੇ ਜਲ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਖਾਣੀ.#(੪) ਕੁਚਲਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘਸਾਕੇ ਮਹੁਕਿਆਂ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ.#(੫) ਸੱਪ ਦੀ ਕੁੰਜ ਸਾੜਕੇ ਸਰ੍ਹੋਂ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਲੇਪ ਕਰਨੀ.#(੬) ਡੇਮੂ (ਭਰਿੰਡਾਂ) ਦਾ ਪੁਰਾਣਾ ਖੱਖਰ ਲੈਕੇ ਉਸ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਮੁਹਕਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣਾ.#(੭) ਮੱਸਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਕਪੂਰ ਦੀ ਧੂਪ ਦੇਣੀ.#(੮) ਮੀਚਕਾ, ਚਿਤ੍ਰਾ, ਸੇਂਧਾਲੂਣ, ਸੁੰਢ, ਇੰਦ੍ਰਜੌਂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਣ ਕਰਕੇ ਗੋਕੀ ਲੱਸੀ ਨਾਲ ਨਿੱਤ ਛਿਕਣਾ."},{"id":49009,"word":"bwie","wordUni":"ਬਾਇ","definition":"ikR. iv- bjwky. \"bwie sMK Apwr.\" (cMfI 2) 2. sMgÎw- vwXu. pvn. \"Apu qyju bwie ipRQmI Akwsw.\" (gau kbIr) 3. pRwx. sÍws. \"bwierUpM AsQMBnh.\" (shs mÚ 5) 4. sM. vwq. SrIr dw Dwqu. sOdw. dyKo, iKlq 6.#vwq (bwie) jIvn dyx vwlI Ar SrIr dI DwqUAW ƒ Xog rIiq nwl pRyrn vwlI hY. ies ibnw ip`q Aqy kP iksy kMm dy nhIN. jd ies iv`c ivkws ho jwvy Ar ieh Awpxy Asl rUp iv`c nw rhy, qd Anyk rogW dw kwrx huMdI hY.#SrIr iv`c ies dy pMj Aqy ds Byd hn. dyKo, pMc pRwx Aqy ds pRwx.#bwie (vwq) dy ivkwrI hox dy ieh kwrx hn-#ru`Kw TMFw BwrI Bojn Kwxw, rwq ƒ nw soxw, bhuq mYQun krnw, SrIr qoN bhuqw lhU inkl jwxw, Bu`iKAW rihxw, pwxI iv`c icr qIk qrnw, ml mUqR dw vyg rokxw, AwpxI SkqI qoN vDky sPr krnw Awidk.#vwXu dy ivkwrI hox dy l`Cx hn-#joVW iv`c jkVn, h`fBMnxI, isrpIV, nINd nw AwauxI, rom KVy hoxy, qucw ru`KI hoxI, AWdrW dw bolxw Awidk.#vwqdos dUr krn dy swDwrx ielwj hn-#SrIr qy qyl vtxy Awid dI mwilS krnI. Xogrwj gu`gl dw syvn krnw. rsdwiek nmkIn qr Bojn Kwxy. \"bwie ip`q kr aupjq Bey.\" (cirqR 405) 5. sM. vÎw`q. iv- PYilAw hoieAw. t`ifAw[ 6. ikR. iv- t`fky. pswrky. \"rom Pulwie bfo muK bwie.\" (guiv 10) 7. dyKo, bWie.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਬਜਾਕੇ. \"ਬਾਇ ਸੰਖ ਅਪਾਰ.\" (ਚੰਡੀ ੨) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਾਯੁ. ਪਵਨ. \"ਅਪੁ ਤੇਜੁ ਬਾਇ ਪ੍ਰਿਥਮੀ ਅਕਾਸਾ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੩. ਪ੍ਰਾਣ. ਸ੍ਵਾਸ. \"ਬਾਇਰੂਪੰ ਅਸਥੰਭਨਹ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰ. ਵਾਤ. ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਧਾਤੁ. ਸੌਦਾ. ਦੇਖੋ, ਖਿਲਤ ੬.#ਵਾਤ (ਬਾਇ) ਜੀਵਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਅਰ ਸ਼ਰੀਰ ਦੀ ਧਾਤੂਆਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਰੀਤਿ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ. ਇਸ ਬਿਨਾ ਪਿੱਤ ਅਤੇ ਕਫ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਦੇ ਨਹੀਂ. ਜਦ ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਕਾਸ ਹੋ ਜਾਵੇ ਅਰ ਇਹ ਆਪਣੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਨਾ ਰਹੇ, ਤਦ ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ.#ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਪੰਜ ਅਤੇ ਦਸ ਭੇਦ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਪੰਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਦਸ ਪ੍ਰਾਣ.#ਬਾਇ (ਵਾਤ) ਦੇ ਵਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਇਹ ਕਾਰਣ ਹਨ-#ਰੁੱਖਾ ਠੰਢਾ ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ ਖਾਣਾ, ਰਾਤ ਨੂੰ ਨਾ ਸੋਣਾ, ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨਾ, ਸ਼ਰੀਰ ਤੋਂ ਬਹੁਤਾ ਲਹੂ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ, ਭੁੱਖਿਆਂ ਰਹਿਣਾ, ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਚਿਰ ਤੀਕ ਤਰਨਾ, ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਦਾ ਵੇਗ ਰੋਕਣਾ, ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਆਦਿਕ.#ਵਾਯੁ ਦੇ ਵਿਕਾਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ-#ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਕੜਨ, ਹੱਡਭੰਨਣੀ, ਸਿਰਪੀੜ, ਨੀਂਦ ਨਾ ਆਉਣੀ, ਰੋਮ ਖੜੇ ਹੋਣੇ, ਤੁਚਾ ਰੁੱਖੀ ਹੋਣੀ, ਆਂਦਰਾਂ ਦਾ ਬੋਲਣਾ ਆਦਿਕ.#ਵਾਤਦੋਸ ਦੂਰ ਕਰਨ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹਨ-#ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਤੇਲ ਵਟਣੇ ਆਦਿ ਦੀ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ. ਯੋਗਰਾਜ ਗੁੱਗਲ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ. ਰਸਦਾਇਕ ਨਮਕੀਨ ਤਰ ਭੋਜਨ ਖਾਣੇ. \"ਬਾਇ ਪਿੱਤ ਕਰ ਉਪਜਤ ਭਏ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫) ੫. ਸੰ. ਵ੍ਯਾੱਤ. ਵਿ- ਫੈਲਿਆ ਹੋਇਆ. ਟੱਡਿਆ। ੬. ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਟੱਡਕੇ. ਪਸਾਰਕੇ. \"ਰੋਮ ਫੁਲਾਇ ਬਡੋ ਮੁਖ ਬਾਇ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦) ੭. ਦੇਖੋ, ਬਾਂਇ."},{"id":49028,"word":"bweI mMjIAW","wordUni":"ਬਾਈ ਮੰਜੀਆਂ","definition":"SRI gurU Amrdws swihb ny Awpxy is`KW iv¤coN 22 au`qm pRcwrk cuxky aunHW ƒ mMjIAW (aupdySk g`dIAW) bKSIAW, ArQwq is`K smwj iv`c mwnXogÎ TihrwieAw. BweI sMqoKisMG jI ilKdy hn-#\"dnAYivMSiq id`lI aumrwiev#iqqy is`K mMjI su bTwiev.\"#(gupRsU)#bweI mMjIAW dy AiDkwrI ieh guris`K sn-#(1) A`lwXwr. dyKo, A`lwXwr.#(2) s`cns`c. dyKo, s`cns`c 2#(3) swDwrx. dyKo, swDwrx. 6.#(4) swvxm`l. dyKo, swvxm`l.#(5) su`Kx. dyKo, su`Kx.#(6) hMdwl. dyKo, inrMjnIey.#(7) kydwrI. dyKo, kydwrI.#(8) Kyfw. dyKo, Kyfw 2.#(9) gMgUSwh, dyKo, gMgUSwh.#(10) drbwrI. dyKo, drbwrI 5.#(11) pwro. dyKo, pwro BweI.#(12) Pyrw. dyKo, Pyrw 3.#(13) bUAw. dyKo, bUAw 2.#(14) byxI. dyKo, byxI 5.#(15) mhysw. dyKo, mhysw 1.#(16) mweIdws. dyKo, mweIdws.#(17) mwxkcMd. dyKo, mwxkcMd 2.#(18) murwrI. dyKo, mQo murwrI.#(19) rwjwrwm. dyKo, rwjwrwm 7.#(20) rMgSwh. dyKo, rMgSwh.#(21) rMgdws, dyKo rMgdws.#(22) lwlo. dyKo, lwlo BweI 2.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੨੨ ਉੱਤਮ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਚੁਣਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੰਜੀਆਂ (ਉਪਦੇਸ਼ਕ ਗੱਦੀਆਂ) ਬਖਸ਼ੀਆਂ, ਅਰਥਾਤ ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਮਾਨਯੋਗ੍ਯ ਠਹਿਰਾਇਆ. ਭਾਈ ਸੰਤੋਖਸਿੰਘ ਜੀ ਲਿਖਦੇ ਹਨ-#\"ਦਨਐਵਿੰਸ਼ਤਿ ਦਿੱਲੀ ਉਮਰਾਇਵ#ਤਿਤੇ ਸਿੱਖ ਮੰਜੀ ਸੁ ਬਠਾਇਵ.\"#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਬਾਈ ਮੰਜੀਆਂ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਇਹ ਗੁਰਸਿੱਖ ਸਨ-#(੧) ਅੱਲਾਯਾਰ. ਦੇਖੋ, ਅੱਲਾਯਾਰ.#(੨) ਸੱਚਨਸੱਚ. ਦੇਖੋ, ਸੱਚਨਸੱਚ ੨#(੩) ਸਾਧਾਰਣ. ਦੇਖੋ, ਸਾਧਾਰਣ. ੬.#(੪) ਸਾਵਣਮੱਲ. ਦੇਖੋ, ਸਾਵਣਮੱਲ.#(੫) ਸੁੱਖਣ. ਦੇਖੋ, ਸੁੱਖਣ.#(੬) ਹੰਦਾਲ. ਦੇਖੋ, ਨਿਰੰਜਨੀਏ.#(੭) ਕੇਦਾਰੀ. ਦੇਖੋ, ਕੇਦਾਰੀ.#(੮) ਖੇਡਾ. ਦੇਖੋ, ਖੇਡਾ ੨.#(੯) ਗੰਗੂਸ਼ਾਹ, ਦੇਖੋ, ਗੰਗੂਸ਼ਾਹ.#(੧੦) ਦਰਬਾਰੀ. ਦੇਖੋ, ਦਰਬਾਰੀ ੫.#(੧੧) ਪਾਰੋ. ਦੇਖੋ, ਪਾਰੋ ਭਾਈ.#(੧੨) ਫੇਰਾ. ਦੇਖੋ, ਫੇਰਾ ੩.#(੧੩) ਬੂਆ. ਦੇਖੋ, ਬੂਆ ੨.#(੧੪) ਬੇਣੀ. ਦੇਖੋ, ਬੇਣੀ ੫.#(੧੫) ਮਹੇਸਾ. ਦੇਖੋ, ਮਹੇਸਾ ੧.#(੧੬) ਮਾਈਦਾਸ. ਦੇਖੋ, ਮਾਈਦਾਸ.#(੧੭) ਮਾਣਕਚੰਦ. ਦੇਖੋ, ਮਾਣਕਚੰਦ ੨.#(੧੮) ਮੁਰਾਰੀ. ਦੇਖੋ, ਮਥੋ ਮੁਰਾਰੀ.#(੧੯) ਰਾਜਾਰਾਮ. ਦੇਖੋ, ਰਾਜਾਰਾਮ ੭.#(੨੦) ਰੰਗਸ਼ਾਹ. ਦੇਖੋ, ਰੰਗਸ਼ਾਹ.#(੨੧) ਰੰਗਦਾਸ, ਦੇਖੋ ਰੰਗਦਾਸ.#(੨੨) ਲਾਲੋ. ਦੇਖੋ, ਲਾਲੋ ਭਾਈ ੨."},{"id":49048,"word":"bwsbY","wordUni":"ਬਾਸਬੈ","definition":"vsx qoN invws sy. \"swDu sMgq kY bwsbY klml siB nsnw.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਵਸਣ ਤੋਂ ਨਿਵਾਸ ਸੇ. \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਤ ਕੈ ਬਾਸਬੈ ਕਲਮਲ ਸਭਿ ਨਸਨਾ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":49235,"word":"bwjk","wordUni":"ਬਾਜਕ","definition":"irAwsq pitAwlw. njwmq brnwlw, qsIl Qwxw BitMfw iv`c ie`k ipMf, jo rylvy stySn sMgq (bI. bI. AYNf sI. AweI. rylvy) qoN pMj mIl p`Cm hY. ies qoN d`Kx p`Cm gurU goibMd isMG swihb ivrwjy hn. su`KU Aqy bu`DU idvwny swDW ny pRym nwl syvw kIqI Aqy mwlvy dw gIq (s`d) gwky suxwieAw-#\"k`cw koTw ivc vsdw jwnI[ sdw n mwpy, in`q n juAwnI[ clxw A¤gy hoie, gumwnI!\" aunHW dI bynqI pur mwCIvwVy vwlw ilbws dSmyS ny Pyr pihinAw Ar dohW swDW ny do is`KW nwl imlky gurU swihb dw plMG auTwieAw.\"sun guru plMG Apn auTvwXo[ su`KU bu`DU sIs lgwXo[ duie isK Apr lgy hYN sMg[ gmny gurU auTwie auqMg.\" (gupRsU)#ie¤Qy Cotw jyhw gurdÍwrw hY. pws rihx dy mkwn hn. 45 GumwauN zmIn irAwsq pitAwly v¤loN hY. pujwrI isMG hY.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ. ਨਜਾਮਤ ਬਰਨਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਭਟਿੰਡਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸੰਗਤ (ਬੀ. ਬੀ. ਐਂਡ ਸੀ. ਆਈ. ਰੇਲਵੇ) ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਸੁੱਖੂ ਅਤੇ ਬੁੱਧੂ ਦਿਵਾਨੇ ਸਾਧਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮਾਲਵੇ ਦਾ ਗੀਤ (ਸੱਦ) ਗਾਕੇ ਸੁਣਾਇਆ-#\"ਕੱਚਾ ਕੋਠਾ ਵਿਚ ਵਸਦਾ ਜਾਨੀ। ਸਦਾ ਨ ਮਾਪੇ, ਨਿੱਤ ਨ ਜੁਆਨੀ। ਚਲਣਾ ਅੱਗੇ ਹੋਇ, ਗੁਮਾਨੀ!\" ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਪੁਰ ਮਾਛੀਵਾੜੇ ਵਾਲਾ ਲਿਬਾਸ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਫੇਰ ਪਹਿਨਿਆ ਅਰ ਦੋਹਾਂ ਸਾਧਾਂ ਨੇ ਦੋ ਸਿੱਖਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਕੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਲੰਘ ਉਠਾਇਆ.\"ਸੁਨ ਗੁਰੁ ਪਲੰਘ ਅਪਨ ਉਠਵਾਯੋ। ਸੁੱਖੂ ਬੁੱਧੂ ਸੀਸ ਲਗਾਯੋ। ਦੁਇ ਸਿਖ ਅਪਰ ਲਗੇ ਹੈਂ ਸੰਗ। ਗਮਨੇ ਗੁਰੂ ਉਠਾਇ ਉਤੰਗ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)#ਇੱਥੇ ਛੋਟਾ ਜੇਹਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਹਨ. ੪੫ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲੇ ਵੱਲੋਂ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ."},{"id":49292,"word":"bwtI","wordUni":"ਬਾਟੀ","definition":"sMgÎw- cOVw Aqy cpyqlw qslw bw`tI[ 2. mwrvwV dw ie`k ipAwrw Bojn. dwdUpMQI swDU BMfwirAW iv`c bwtI bhuq pkwauNdy hn. moxdwr Awty iv`c lUx pwky du`D iv`c gunHky gol ipMny v`tky qvy jyhI qpI hoeI jmIn qy jo BusrI vW| pyVy dI Skl dI rotI pkweI jWdI hY. aus dI \"bwtI\" sMgÎw hY[ 3. vwtIN. mwrg myN. rwhW iv`c. \"hwtI bwtI rhih inrwly.\" (isDgosit) Gr Aqy mwrg iv`c rihN inrwly. AMdr Aqy bwhr inrlyp.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਚੌੜਾ ਅਤੇ ਚਪੇਤਲਾ ਤਸਲਾ ਬਾੱਟੀ। ੨. ਮਾਰਵਾੜ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿਆਰਾ ਭੋਜਨ. ਦਾਦੂਪੰਥੀ ਸਾਧੂ ਭੰਡਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਾਟੀ ਬਹੁਤ ਪਕਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਮੋਣਦਾਰ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਪਾਕੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਗੁਨ੍ਹਕੇ ਗੋਲ ਪਿੰਨੇ ਵੱਟਕੇ ਤਵੇ ਜੇਹੀ ਤਪੀ ਹੋਈ ਜਮੀਨ ਤੇ ਜੋ ਭੁਸਰੀ ਵਾਂਙ ਪੇੜੇ ਦੀ ਸ਼ਕਲ ਦੀ ਰੋਟੀ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਉਸ ਦੀ \"ਬਾਟੀ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ। ੩. ਵਾਟੀਂ. ਮਾਰਗ ਮੇਂ. ਰਾਹਾਂ ਵਿੱਚ. \"ਹਾਟੀ ਬਾਟੀ ਰਹਹਿ ਨਿਰਾਲੇ.\" (ਸਿਧਗੋਸਟਿ) ਘਰ ਅਤੇ ਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਰਹਿਂ ਨਿਰਾਲੇ. ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਬਾਹਰ ਨਿਰਲੇਪ."},{"id":49303,"word":"bwF ksbw","wordUni":"ਬਾਢ ਕਸਬਾ","definition":"ptny qoN pMdRW koh pUrv ie`k ngr. ie¤Qy gurU qygbhwdur swihb ny crn pwey hn. gurdÍwry dI syvw audwsI swDU krdy hn.","definitionUni":"ਪਟਨੇ ਤੋਂ ਪੰਦ੍ਰਾਂ ਕੋਹ ਪੂਰਵ ਇੱਕ ਨਗਰ. ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":49315,"word":"bwxgVH","wordUni":"ਬਾਣਗੜ੍ਹ","definition":"ijlw huiSAwrpur, qsIl aUNnw, Qwxw nUrpur do ipMf jYqovwl dy rkby iv`c dSmyS jI dw gurdÍwrw hY. jo AwnMdpur qoN iqMn koh sqluj dy aurwr hY. ijs vyly phwVI rwjy Aqy SwhI sYnw dSmyS nwl lV rhI sI, qd ie`k idn srdwr iek¤Ty hoky ie¤Qy SqrMj Kyf rhy sn ik Acwnk gurU jI dw qIr aunHW pws Aw l`gw. ies pur auh vfy hYrwn hoey ik eyho jyhw kyhVw DnuKDwrI hY jo ieqnI dUr qIr mwr sky. ieh qW koeI jwdUgr hY. ieqny iv`c gurU jI ny dUjw qIr C`ifAw Aqy nwl piqRkw ilK G`lI ik jwdU koeI nhIN, ieh DnuKivdÎw dI swDnw hY.#aus smyN dI Xwdgwr iv`c ieh gurdÍwrw hY. pihlW swDwrx mMjIswihb sI, hux mOjUdw pujwrI sMq Kjwndws audwsI ny suMdr p`kw bxvwieAw hY. gurdÍwry nwl kyvl 14. knwl zmIn hY. ieh AsQwn rylvy stySn gVHSMkr qoN 29 mIl pUrv hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਊਂਨਾ, ਥਾਣਾ ਨੂਰਪੁਰ ਦੋ ਪਿੰਡ ਜੈਤੋਵਾਲ ਦੇ ਰਕਬੇ ਵਿੱਚ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਜੋ ਆਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਕੋਹ ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਉਰਾਰ ਹੈ. ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜੇ ਅਤੇ ਸ਼ਾਹੀ ਸੈਨਾ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨਾਲ ਲੜ ਰਹੀ ਸੀ, ਤਦ ਇੱਕ ਦਿਨ ਸਰਦਾਰ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਇੱਥੇ ਸ਼ਤਰੰਜ ਖੇਡ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਅਚਾਨਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਤੀਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪਾਸ ਆ ਲੱਗਾ. ਇਸ ਪੁਰ ਉਹ ਵਡੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਕਿ ਏਹੋ ਜੇਹਾ ਕੇਹੜਾ ਧਨੁਖਧਾਰੀ ਹੈ ਜੋ ਇਤਨੀ ਦੂਰ ਤੀਰ ਮਾਰ ਸਕੇ. ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਜਾਦੂਗਰ ਹੈ. ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦੂਜਾ ਤੀਰ ਛੱਡਿਆ ਅਤੇ ਨਾਲ ਪਤ੍ਰਿਕਾ ਲਿਖ ਘੱਲੀ ਕਿ ਜਾਦੂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ, ਇਹ ਧਨੁਖਵਿਦ੍ਯਾ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਹੈ.#ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਸੀ, ਹੁਣ ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਜਾਰੀ ਸੰਤ ਖਜਾਨਦਾਸ ਉਦਾਸੀ ਨੇ ਸੁੰਦਰ ਪੱਕਾ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਕੇਵਲ ੧੪. ਕਨਾਲ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਇਹ ਅਸਥਾਨ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਗੜ੍ਹਸ਼ੰਕਰ ਤੋਂ ੨੯ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ."},{"id":49363,"word":"bwdPrMg","wordUni":"ਬਾਦਫਰੰਗ","definition":"&w. [بادفرنگ] sM. उपदेश. aupdyS. [آتشک] AwqSk. Syphilis. BwvpRkwS dy lyK qoN pwieAw jWdw hY, ik ieh rog iPrMg (XUrp) dyS qoN AwieAw hY. ies leI purwxy rgRQ crk SusRq Awidk iv`c ies dw izkr nhIN hY. bwdiPrMg sprSrog hY. ArQwq CUq qoN huMdw hY. ijnHW dySW iv`c ivBcwr bhuq hY. au¤Qy ieh bhuq hoieAw krdw hY. ieh rog Anyk rogW dw ipqw kihxw cwhIey. sO iv¤coN pcwnvy koVHy ies dI ikRpw nwl huMdy hn.#bwdiPrMg dy kwrx hn-#ies rog vwlI iesqRI jW purK dw sMg krnw, mwqwipqw ƒ ieh rog hoxw, rogI dw vsqR pihrnw AQvw aus nwl jwdw Cuihxw Ar Kwxw pIxw, Awidk. AwqSk dy rogI qoN bhuq bcky rihxw cwhIey keI rogI iesqRI purus, b`icAW dw ipAwr nwl mUMh cuMmky aunHW ƒ rogI kr idMdy hn.#bwdiPrMg dy l`Cx hn-#jd ies rog dw CUq nwl Asr SrIr iv`c huMdw hY. qW ilMg dI supwrI qy jW Bg iv`c CotIAW PunsIAW AQvw dwg ho jWdy hn Ar kuJ smyN ip¤CoN zKm hoky aunHW iv¤coN pIlw pwxI jW pIp vihx lg pYNdI hY. Bu`K G`t l`gdI hY. m`Tw qwp huMdw hY, jI mqlwauNdw hY, joVW iv`c drd huMdw hY, jy rog pRbl ho jwvy qW keI AMg mwry jWdy hn, SrIr qy ctwk pY jWdy hn, rMg kwlw ho jWdw hY, mUMh au¤qy s`p dI A`K jyhy dwg ho jWdy hn, AwqSk dy rogI ƒ jy mwmUlI rog BI ho jwvy qW auh iBAwnk bx jWdw hY. AOlwdmwr ho jWdI hY.#ies rog dw isAwxy vYd hkIm fwktr qoN qurq hI ielwj krwauxw cwhIey. Srm nwl luko r`Kx qoN Aqy AnwVI dI dvw vrqx qoN BwrI nukswn huMdw hY.#bwdiPrMg dy swDwrx ielwj ieh hn- auSbw, cobcInI, bRhmdMfI, muMfIbUtI, crwieqw, inMm Aqy quMmy dI jV dw syvn krnw.#inMm dy p`iqAW dw cUrn A`T qoly, hrV dI iC`l dw cUrn ie`k qolw, Awauly dw cUrn ie`k qolw, hldI dw cUrn 6. mwsy, ieh sB imlwky 4. mwSy in`q pwxI nwl P`kxw.#murdwsMg, sylKVI, BuMinAW hoieAw suhwgw ie`k ie`k qolw, qu`Q CI mwSy, cMgI qrW Doqw hoieAw swP gokw GI CI qoly, s^ ƒ imlwky mrhm bxwky, jKmW au¤qy lwauxI.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [بادفرنگ] ਸੰ. उपदेश. ਉਪਦੇਸ਼. [آتشک] ਆਤਸ਼ਕ. Syphilis. ਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਰੋਗ ਫਿਰੰਗ (ਯੂਰਪ) ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਰ੍‍ਗ੍ਰਥ ਚਰਕ ਸ਼ੁਸ੍ਰਤ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਸਪਰਸ਼ਰੋਗ ਹੈ. ਅਰਥਾਤ ਛੂਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਚਾਰ ਬਹੁਤ ਹੈ. ਉੱਥੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਰੋਗ ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਪਚਾਨਵੇ ਕੋੜ੍ਹੇ ਇਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ-#ਇਸ ਰੋਗ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸੰਗ ਕਰਨਾ, ਮਾਤਾਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਰੋਗੀ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਨਾ ਅਥਵਾ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਦਾ ਛੁਹਿਣਾ ਅਰ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ, ਆਦਿਕ. ਆਤਸ਼ਕ ਦੇ ਰੋਗੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬਚਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਚੁੰਮਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ.#ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ-#ਜਦ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਛੂਤ ਨਾਲ ਅਸਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਤਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੁਪਾਰੀ ਤੇ ਜਾਂ ਭਗ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਫੁਨਸੀਆਂ ਅਥਵਾ ਦਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜ਼ਖਮ ਹੋਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਲਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪੀਪ ਵਹਿਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ. ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ. ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀ ਮਤਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਰੋਗ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਈ ਅੰਗ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਚਟਾਕ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਅੱਖ ਜੇਹੇ ਦਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਤਸ਼ਕ ਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਜੇ ਮਾਮੂਲੀ ਰੋਗ ਭੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਔਲਾਦਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਸਿਆਣੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਤੁਰਤ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਲੁਕੋ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅਨਾੜੀ ਦੀ ਦਵਾ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਉਸ਼ਬਾ, ਚੋਬਚੀਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ, ਮੁੰਡੀਬੂਟੀ, ਚਰਾਇਤਾ, ਨਿੰਮ ਅਤੇ ਤੁੰਮੇ ਦੀ ਜੜ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ.#ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅੱਠ ਤੋਲੇ, ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦਾ ਚੂਰਨ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਆਉਲੇ ਦਾ ਚੂਰਨ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਹਲਦੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ੬. ਮਾਸੇ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਾਕੇ ੪. ਮਾਸ਼ੇ ਨਿੱਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਫੱਕਣਾ.#ਮੁਰਦਾਸੰਗ, ਸੇਲਖੜੀ, ਭੁੰਨਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੁਹਾਗਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਤੁੱਥ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ, ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਧੋਤਾ ਹੋਇਆ ਸਾਫ ਗੋਕਾ ਘੀ ਛੀ ਤੋਲੇ, ਸਖ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਮਰਹਮ ਬਣਾਕੇ, ਜਖਮਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣੀ."},{"id":49364,"word":"bwdiPrMg","wordUni":"ਬਾਦਫਿਰੰਗ","definition":"&w. [بادفرنگ] sM. उपदेश. aupdyS. [آتشک] AwqSk. Syphilis. BwvpRkwS dy lyK qoN pwieAw jWdw hY, ik ieh rog iPrMg (XUrp) dyS qoN AwieAw hY. ies leI purwxy rgRQ crk SusRq Awidk iv`c ies dw izkr nhIN hY. bwdiPrMg sprSrog hY. ArQwq CUq qoN huMdw hY. ijnHW dySW iv`c ivBcwr bhuq hY. au¤Qy ieh bhuq hoieAw krdw hY. ieh rog Anyk rogW dw ipqw kihxw cwhIey. sO iv¤coN pcwnvy koVHy ies dI ikRpw nwl huMdy hn.#bwdiPrMg dy kwrx hn-#ies rog vwlI iesqRI jW purK dw sMg krnw, mwqwipqw ƒ ieh rog hoxw, rogI dw vsqR pihrnw AQvw aus nwl jwdw Cuihxw Ar Kwxw pIxw, Awidk. AwqSk dy rogI qoN bhuq bcky rihxw cwhIey keI rogI iesqRI purus, b`icAW dw ipAwr nwl mUMh cuMmky aunHW ƒ rogI kr idMdy hn.#bwdiPrMg dy l`Cx hn-#jd ies rog dw CUq nwl Asr SrIr iv`c huMdw hY. qW ilMg dI supwrI qy jW Bg iv`c CotIAW PunsIAW AQvw dwg ho jWdy hn Ar kuJ smyN ip¤CoN zKm hoky aunHW iv¤coN pIlw pwxI jW pIp vihx lg pYNdI hY. Bu`K G`t l`gdI hY. m`Tw qwp huMdw hY, jI mqlwauNdw hY, joVW iv`c drd huMdw hY, jy rog pRbl ho jwvy qW keI AMg mwry jWdy hn, SrIr qy ctwk pY jWdy hn, rMg kwlw ho jWdw hY, mUMh au¤qy s`p dI A`K jyhy dwg ho jWdy hn, AwqSk dy rogI ƒ jy mwmUlI rog BI ho jwvy qW auh iBAwnk bx jWdw hY. AOlwdmwr ho jWdI hY.#ies rog dw isAwxy vYd hkIm fwktr qoN qurq hI ielwj krwauxw cwhIey. Srm nwl luko r`Kx qoN Aqy AnwVI dI dvw vrqx qoN BwrI nukswn huMdw hY.#bwdiPrMg dy swDwrx ielwj ieh hn- auSbw, cobcInI, bRhmdMfI, muMfIbUtI, crwieqw, inMm Aqy quMmy dI jV dw syvn krnw.#inMm dy p`iqAW dw cUrn A`T qoly, hrV dI iC`l dw cUrn ie`k qolw, Awauly dw cUrn ie`k qolw, hldI dw cUrn 6. mwsy, ieh sB imlwky 4. mwSy in`q pwxI nwl P`kxw.#murdwsMg, sylKVI, BuMinAW hoieAw suhwgw ie`k ie`k qolw, qu`Q CI mwSy, cMgI qrW Doqw hoieAw swP gokw GI CI qoly, s^ ƒ imlwky mrhm bxwky, jKmW au¤qy lwauxI.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [بادفرنگ] ਸੰ. उपदेश. ਉਪਦੇਸ਼. [آتشک] ਆਤਸ਼ਕ. Syphilis. ਭਾਵਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਲੇਖ ਤੋਂ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਿ ਇਹ ਰੋਗ ਫਿਰੰਗ (ਯੂਰਪ) ਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਆਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਰ੍‍ਗ੍ਰਥ ਚਰਕ ਸ਼ੁਸ੍ਰਤ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਸਪਰਸ਼ਰੋਗ ਹੈ. ਅਰਥਾਤ ਛੂਤ ਤੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਭਚਾਰ ਬਹੁਤ ਹੈ. ਉੱਥੇ ਇਹ ਬਹੁਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਰੋਗ ਅਨੇਕ ਰੋਗਾਂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਸੌ ਵਿੱਚੋਂ ਪਚਾਨਵੇ ਕੋੜ੍ਹੇ ਇਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਨਾਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ-#ਇਸ ਰੋਗ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਜਾਂ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸੰਗ ਕਰਨਾ, ਮਾਤਾਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਰੋਗੀ ਦਾ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਨਾ ਅਥਵਾ ਉਸ ਨਾਲ ਜਾਦਾ ਛੁਹਿਣਾ ਅਰ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ, ਆਦਿਕ. ਆਤਸ਼ਕ ਦੇ ਰੋਗੀ ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਬਚਕੇ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਏ ਕਈ ਰੋਗੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁਰੁਸ, ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੂੰਹ ਚੁੰਮਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰੋਗੀ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ.#ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਦੇ ਲੱਛਣ ਹਨ-#ਜਦ ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਛੂਤ ਨਾਲ ਅਸਰ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਤਾਂ ਲਿੰਗ ਦੀ ਸੁਪਾਰੀ ਤੇ ਜਾਂ ਭਗ ਵਿੱਚ ਛੋਟੀਆਂ ਫੁਨਸੀਆਂ ਅਥਵਾ ਦਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਜ਼ਖਮ ਹੋਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਲਾ ਪਾਣੀ ਜਾਂ ਪੀਪ ਵਹਿਣ ਲਗ ਪੈਂਦੀ ਹੈ. ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ. ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੀ ਮਤਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੇ ਰੋਗ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਕਈ ਅੰਗ ਮਾਰੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਚਟਾਕ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰੰਗ ਕਾਲਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮੂੰਹ ਉੱਤੇ ਸੱਪ ਦੀ ਅੱਖ ਜੇਹੇ ਦਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਆਤਸ਼ਕ ਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਜੇ ਮਾਮੂਲੀ ਰੋਗ ਭੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਔਲਾਦਮਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦਾ ਸਿਆਣੇ ਵੈਦ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਤੁਰਤ ਹੀ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਸ਼ਰਮ ਨਾਲ ਲੁਕੋ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਅਤੇ ਅਨਾੜੀ ਦੀ ਦਵਾ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਬਾਦਫਿਰੰਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਉਸ਼ਬਾ, ਚੋਬਚੀਨੀ, ਬ੍ਰਹਮਦੰਡੀ, ਮੁੰਡੀਬੂਟੀ, ਚਰਾਇਤਾ, ਨਿੰਮ ਅਤੇ ਤੁੰਮੇ ਦੀ ਜੜ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ.#ਨਿੰਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਚੂਰਨ ਅੱਠ ਤੋਲੇ, ਹਰੜ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦਾ ਚੂਰਨ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਆਉਲੇ ਦਾ ਚੂਰਨ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਹਲਦੀ ਦਾ ਚੂਰਨ ੬. ਮਾਸੇ, ਇਹ ਸਭ ਮਿਲਾਕੇ ੪. ਮਾਸ਼ੇ ਨਿੱਤ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਫੱਕਣਾ.#ਮੁਰਦਾਸੰਗ, ਸੇਲਖੜੀ, ਭੁੰਨਿਆਂ ਹੋਇਆ ਸੁਹਾਗਾ ਇੱਕ ਇੱਕ ਤੋਲਾ, ਤੁੱਥ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ, ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਧੋਤਾ ਹੋਇਆ ਸਾਫ ਗੋਕਾ ਘੀ ਛੀ ਤੋਲੇ, ਸਖ਼ ਨੂੰ ਮਿਲਾਕੇ ਮਰਹਮ ਬਣਾਕੇ, ਜਖਮਾਂ ਉੱਤੇ ਲਾਉਣੀ."},{"id":49393,"word":"bwDk swDk","wordUni":"ਬਾਧਕ ਸਾਧਕ","definition":"iv- rokx vwlw Aqy is`D krn vwlw. KMfn mMfn krqw.","definitionUni":"ਵਿ- ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਖੰਡਨ ਮੰਡਨ ਕਰਤਾ."},{"id":49477,"word":"bwm","wordUni":"ਬਾਮ","definition":"sM. vwm. iv- K`bw. bwXW[ 2. suMdr. mnohr[ 3. tyFw. ivMgw. kuitl[ 4. ault. ivru`D[ 5. SrIr. aupdRvI. i&swdI[ 6. sMgÎw- kwmdyv[ 7. iSv[ 8. DnuK. kmwx[ 9. hWnI. nukswn[ 10. sM. vwmw. iesqRI. nwrI. \"bdlo lIno bwm ko, cor sMGwrÎo jIX.\" (cirqR 56) 11. &w. [بام] C`q[ 12. koTw. mwVI[ 13. dyKo, vwm.#\"ryK CqR kI dwhn kr my#cmr ryK soBq hY bwm¹[#nK gn rkœ suiml suB AMguil#bRqlwkwr² bdn hY bwm³[#ruc ruickr myck lGu ickÍn#bfy iblocn brunI bwm[⁴#bwlk bpU ibrwjq sRI pRBu#brnq bwnI bRhmw bwm.\"⁵#(gupRsU)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਾਮ. ਵਿ- ਖੱਬਾ. ਬਾਯਾਂ। ੨. ਸੁੰਦਰ. ਮਨੋਹਰ। ੩. ਟੇਢਾ. ਵਿੰਗਾ. ਕੁਟਿਲ। ੪. ਉਲਟ. ਵਿਰੁੱਧ। ੫. ਸ਼ਰੀਰ. ਉਪਦ੍ਰਵੀ. ਫ਼ਿਸਾਦੀ। ੬. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਾਮਦੇਵ। ੭. ਸ਼ਿਵ। ੮. ਧਨੁਖ. ਕਮਾਣ। ੯. ਹਾਂਨੀ. ਨੁਕਸਾਨ। ੧੦. ਸੰ. ਵਾਮਾ. ਇਸਤ੍ਰੀ. ਨਾਰੀ. \"ਬਦਲੋ ਲੀਨੋ ਬਾਮ ਕੋ, ਚੋਰ ਸੰਘਾਰ੍ਯੋ ਜੀਯ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੫੬) ੧੧. ਫ਼ਾ. [بام] ਛੱਤ। ੧੨. ਕੋਠਾ. ਮਾੜੀ। ੧੩. ਦੇਖੋ, ਵਾਮ.#\"ਰੇਖ ਛਤ੍ਰ ਕੀ ਦਾਹਨ ਕਰ ਮੇ#ਚਮਰ ਰੇਖ ਸੋਭਤ ਹੈ ਬਾਮ¹।#ਨਖ ਗਨ ਰਕ੍ਤ ਸੁਮਿਲ ਸੁਭ ਅੰਗੁਲਿ#ਬ੍ਰਤਲਾਕਾਰ² ਬਦਨ ਹੈ ਬਾਮ³।#ਰੁਚ ਰੁਚਿਕਰ ਮੇਚਕ ਲਘੁ ਚਿਕ੍ਵਨ#ਬਡੇ ਬਿਲੋਚਨ ਬਰੁਨੀ ਬਾਮ।⁴#ਬਾਲਕ ਬਪੂ ਬਿਰਾਜਤ ਸ੍ਰੀ ਪ੍ਰਭੁ#ਬਰਨਤ ਬਾਨੀ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਾਮ.\"⁵#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":49520,"word":"bwrhmwhw","wordUni":"ਬਾਰਹਮਾਹਾ","definition":"iv- bwrW mhIinAW iv`c hox vwlw[ 2. sMgÎw- Eh kwvÎ, ijs iv`c bwrW mhIinAW dw vrxn hovy. mwJ rwg iv`c gurU Arjn dyv jI dI rcnw, quKwrI ivc jgqgurU nwnk sÍwmI dw mnohr kwvÎ, Aqy dsmgRMQ dy ikRSnwvqwr iv`c bwrhmwhy dyKy jWdy hn. sMmq 1877 iv`c pRymI vIrisMG ny Air`l Aqy rUpcOpweI CMd ivcoN ie`k bwrhmwhw ricAw hY, ijs dI rhwau (tyk) dI quk 9. mwqRw dI hY Aqy mhIny dy AMq dw crx 40 mwqRw dw hY, ijs dy ibSRwm 13- 16- 11 mwqRw pur hn.#audwhrx-#cVHy ivswK vrm nih jWdw,#dh ids vyKW pMQ gurW dw,#kUMjW vWJ iPrW kurlWdw,#mylIN mihrmkwr idlW dw,#pl pl bIqy sY virHAW dw,#guru qy vIr isMG bilhwrI,#guru goibMd isMG hir AOqwrI,#sqguru mwn mukMd murwrI,#swƒ drsn dy iek vwrI,#jug jug jIvn kyswDwrI,#myry bKSIN AOgux BwrI, qwx rKINvdw,#Pun hrI su hir dI srx,#guibMd isMG kRoV ibRMd AGhrx,#jugojug jwxIey.","definitionUni":"ਵਿ- ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਓਹ ਕਾਵ੍ਯ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਰਾਂ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੋਵੇ. ਮਾਝ ਰਾਗ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਰਚਨਾ, ਤੁਖਾਰੀ ਵਿਚ ਜਗਤਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸ੍ਵਾਮੀ ਦਾ ਮਨੋਹਰ ਕਾਵ੍ਯ, ਅਤੇ ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਬਾਰਹਮਾਹੇ ਦੇਖੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਸੰਮਤ ੧੮੭੭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੀਰਸਿੰਘ ਨੇ ਅਰਿੱਲ ਅਤੇ ਰੂਪਚੌਪਾਈ ਛੰਦ ਵਿਚੋਂ ਇੱਕ ਬਾਰਹਮਾਹਾ ਰਚਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਰਹਾਉ (ਟੇਕ) ਦੀ ਤੁਕ ੯. ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਅੰਤ ਦਾ ਚਰਣ ੪੦ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਬਿਸ਼੍ਰਾਮ ੧੩- ੧੬- ੧੧ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ ਹਨ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਚੜ੍ਹੇ ਵਿਸਾਖ ਵਰਮ ਨਹਿ ਜਾਂਦਾ,#ਦਹ ਦਿਸ ਵੇਖਾਂ ਪੰਥ ਗੁਰਾਂ ਦਾ,#ਕੂੰਜਾਂ ਵਾਂਝ ਫਿਰਾਂ ਕੁਰਲਾਂਦਾ,#ਮੇਲੀਂ ਮਹਿਰਮਕਾਰ ਦਿਲਾਂ ਦਾ,#ਪਲ ਪਲ ਬੀਤੇ ਸੈ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦਾ,#ਗੁਰੁ ਤੇ ਵੀਰ ਸਿੰਘ ਬਲਿਹਾਰੀ,#ਗੁਰੁ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਹਰਿ ਔਤਾਰੀ,#ਸਤਗੁਰੁ ਮਾਨ ਮੁਕੰਦ ਮੁਰਾਰੀ,#ਸਾਨੂੰ ਦਰਸਨ ਦੇ ਇਕ ਵਾਰੀ,#ਜੁਗ ਜੁਗ ਜੀਵਨ ਕੇਸਾਧਾਰੀ,#ਮੇਰੇ ਬਖਸ਼ੀਂ ਔਗੁਣ ਭਾਰੀ, ਤਾਣ ਰਖੀਂਵਦਾ,#ਫੁਨ ਹਰੀ ਸੁ ਹਰਿ ਦੀ ਸਰਣ,#ਗੁਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਕ੍ਰੋੜ ਬ੍ਰਿੰਦ ਅਘਹਰਣ,#ਜੁਗੋਜੁਗ ਜਾਣੀਏ."},{"id":49620,"word":"bwrI","wordUni":"ਬਾਰੀ","definition":"sMgÎw- Cotw dÍwr. qwkI. \"swDsMgiq scKMf hY Awie JroKY KolY bwrI.\" (Bwgu) 2. vwitkw. vwVI. \"khUM hwQ pY lgwvY bwrI.\" (Akwl) \"nwauN myry KyqI nwau myrI bwrI.\" (BYr kbIr) 3. bwilkw. lVkI. \"hm jwnq hYN qum hoN sB bwrI.\" (ikRsnwv) 4. vwir. jl. \"jwie sprsÎo suMdr bwrI.\" (gupRsU) 5. vwlI. kMnw dw Cotw kuMfl, jo iesqRIAW pihrdIAW hn[ 6. bwV. Kyq dI rKÎw leI bxwieAw Gyrw[ 7. A¤gy ip¤Cy dy islisly nwl Awaux vwlw mOkw. vwrI. kRm[ 8. ie`k jwiq, jo SwdI dy smyN mswl (mSAæl) mcwaux dI rsm krdI hY[ 9. auh lwgI AQvw ipMf dw kmIn, jo vwrI isr AwpxI nOkrI pur Awvy. nweI Awidk sB bwrI khy jWdy hn. \"pUCn ko iek piTE bwrI.\" (gurusoBw) 10. ibAws Aqy rwvI dy m`D dy dyS leI sMkyq, ijvyN bwrI doAwb[ 11. Aæ. [باری] krqwr. pwrbRhm.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਛੋਟਾ ਦ੍ਵਾਰ. ਤਾਕੀ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਚਖੰਡ ਹੈ ਆਇ ਝਰੋਖੈ ਖੋਲੈ ਬਾਰੀ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਵਾਟਿਕਾ. ਵਾੜੀ. \"ਕਹੂੰ ਹਾਥ ਪੈ ਲਗਾਵੈ ਬਾਰੀ.\" (ਅਕਾਲ) \"ਨਾਉਂ ਮੇਰੇ ਖੇਤੀ ਨਾਉ ਮੇਰੀ ਬਾਰੀ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ) ੩. ਬਾਲਿਕਾ. ਲੜਕੀ. \"ਹਮ ਜਾਨਤ ਹੈਂ ਤੁਮ ਹੋਂ ਸਭ ਬਾਰੀ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ੪. ਵਾਰਿ. ਜਲ. \"ਜਾਇ ਸਪਰਸ੍ਯੋ ਸੁੰਦਰ ਬਾਰੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੫. ਵਾਲੀ. ਕੰਨਾ ਦਾ ਛੋਟਾ ਕੁੰਡਲ, ਜੋ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਪਹਿਰਦੀਆਂ ਹਨ। ੬. ਬਾੜ. ਖੇਤ ਦੀ ਰਖ੍ਯਾ ਲਈ ਬਣਾਇਆ ਘੇਰਾ। ੭. ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਦੇ ਸਿਲਸਿਲੇ ਨਾਲ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਮੌਕਾ. ਵਾਰੀ. ਕ੍ਰਮ। ੮. ਇੱਕ ਜਾਤਿ, ਜੋ ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਮਸਾਲ (ਮਸ਼ਅ਼ਲ) ਮਚਾਉਣ ਦੀ ਰਸਮ ਕਰਦੀ ਹੈ। ੯. ਉਹ ਲਾਗੀ ਅਥਵਾ ਪਿੰਡ ਦਾ ਕਮੀਨ, ਜੋ ਵਾਰੀ ਸਿਰ ਆਪਣੀ ਨੌਕਰੀ ਪੁਰ ਆਵੇ. ਨਾਈ ਆਦਿਕ ਸਭ ਬਾਰੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. \"ਪੂਛਨ ਕੋ ਇਕ ਪਠਿਓ ਬਾਰੀ.\" (ਗੁਰੁਸੋਭਾ) ੧੦. ਬਿਆਸ ਅਤੇ ਰਾਵੀ ਦੇ ਮੱਧ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸੰਕੇਤ, ਜਿਵੇਂ ਬਾਰੀ ਦੋਆਬ। ੧੧. ਅ਼. [باری] ਕਰਤਾਰ. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ."},{"id":49659,"word":"bwlguMdweI","wordUni":"ਬਾਲਗੁੰਦਾਈ","definition":"ie`k XogI, jo jyhlm qoN bwrW koh p`Cm ie`k phwVI it¤ly pur rihNdw sI. ieh propkwrI Ar BjnIk swDU sI. gurU nwnkdyv ies dy AwSRm pDwry hn. ieh siqgurU dw SR`DwlU hoieAw. \"bwlgudweI iFg pun gey.\" (nwpR)#ij¤Qy gurU nwnkdyv ivrwjy hn, au¤Qy gurU swihb dy crxicMnH p`Qr pur au`kry hoey hn. Cotwjyhw drbwr bixAw hoieAw hY. nWgy swDU pujwrI hn. gurdÍwry nwl 15. GumwauN zmIn jMgl hY. rylvy stySn dInw qoN ieh qyrW mIl p`Cm hY[ 2. bwl (kys) guMdx dI ikRXw[ 3. bwl (kys) guMdx dI mzdUrI.","definitionUni":"ਇੱਕ ਯੋਗੀ, ਜੋ ਜੇਹਲਮ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਕੋਹ ਪੱਛਮ ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਟਿੱਲੇ ਪੁਰ ਰਹਿਂਦਾ ਸੀ. ਇਹ ਪਰੋਪਕਾਰੀ ਅਰ ਭਜਨੀਕ ਸਾਧੂ ਸੀ. ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਇਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਇਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼੍ਰੱਧਾਲੂ ਹੋਇਆ. \"ਬਾਲਗੁਦਾਈ ਢਿਗ ਪੁਨ ਗਏ.\" (ਨਾਪ੍ਰ)#ਜਿੱਥੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਰਣਚਿੰਨ੍ਹ ਪੱਥਰ ਪੁਰ ਉੱਕਰੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਛੋਟਾਜੇਹਾ ਦਰਬਾਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਨਾਂਗੇ ਸਾਧੂ ਪੁਜਾਰੀ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੧੫. ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਜੰਗਲ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੀਨਾ ਤੋਂ ਇਹ ਤੇਰਾਂ ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਹੈ। ੨. ਬਾਲ (ਕੇਸ) ਗੁੰਦਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੩. ਬਾਲ (ਕੇਸ) ਗੁੰਦਣ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ."},{"id":49660,"word":"bwlguMdweI dw itlw","wordUni":"ਬਾਲਗੁੰਦਾਈ ਦਾ ਟਿਲਾ","definition":"phwV dI auh au`cI it`bI, ijs pur bwlgudweI swDu rihNdw sI. dyKo, bwlguMdweI 1.","definitionUni":"ਪਹਾੜ ਦੀ ਉਹ ਉੱਚੀ ਟਿੱਬੀ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਬਾਲਗੁਦਾਈ ਸਾਧੁ ਰਹਿਂਦਾ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਬਾਲਗੁੰਦਾਈ ੧."},{"id":49700,"word":"bwlwkot","wordUni":"ਬਾਲਾਕੋਟ","definition":"ijlw hjwrw dI qsIl mwnsyhrw dw ie`k ipMf, ij¤Qy BweI bwlw jI dw pRis`D AsQwn hY. siqgurU nwnkdyv jI jd ies pwsy lokW dy au`Dwr vwsqy Awey, qd BweI bwlw jI kuJ smW DrmpRcwr leI ie¤Qy Tihry hn. ie¤Qy do cSmy hn, ie`k SRI gurU nwnkdyv jI dy nwm dw, dUjw BweI bwly dw. mkwn dy pujwrI muslmwn hn. Bytw kVwh pRSwd ArpI jWdI hY, ijs dI Ardws Sihr dw gRMQI Awky krdw hY. Anyk kus†I ienHW cSimAW dw pwxI Arog hox leI pINdy hn.#mkwn dI ifhufI qoN bwhr ie`k cSmw BweI mrdwny dw BI hY. bwlwkot jwx leI rylvy stySn hvylIAW qoN sVk hY, jo mwn syhrw huMdI hoeI bwlwkot jWdI hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਹਜਾਰਾ ਦੀ ਤਸੀਲ ਮਾਨਸੇਹਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿੱਥੇ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਜਦ ਇਸ ਪਾਸੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਉੱਧਾਰ ਵਾਸਤੇ ਆਏ, ਤਦ ਭਾਈ ਬਾਲਾ ਜੀ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਦੋ ਚਸ਼ਮੇ ਹਨ, ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ, ਦੂਜਾ ਭਾਈ ਬਾਲੇ ਦਾ. ਮਕਾਨ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਹਨ. ਭੇਟਾ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਅਰਪੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੀ ਅਰਦਾਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦਾ ਗ੍ਰੰਥੀ ਆਕੇ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਅਨੇਕ ਕੁਸ੍ਟੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਚਸ਼ਮਿਆਂ ਦਾ ਪਾਣੀ ਅਰੋਗ ਹੋਣ ਲਈ ਪੀਂਦੇ ਹਨ.#ਮਕਾਨ ਦੀ ਡਿਹੁਡੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਚਸ਼ਮਾ ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਦਾ ਭੀ ਹੈ. ਬਾਲਾਕੋਟ ਜਾਣ ਲਈ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹਵੇਲੀਆਂ ਤੋਂ ਸੜਕ ਹੈ, ਜੋ ਮਾਨ ਸੇਹਰਾ ਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਬਾਲਾਕੋਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ."},{"id":49749,"word":"bwvlI swihb","wordUni":"ਬਾਵਲੀ ਸਾਹਿਬ","definition":"auh vwipkw (bwaulI), jo iksy gurU swihb ny bxvweI[ 2. goieMdvwl iv`c gurU Amrdyv dI sMmq 1616 iv`c bxvweI hoeI bwvlI, ijs dIAW 84 pOVIAW hn. bhuq pRymI ies dI hryk pOVI pur snwn krky 84 pwT jpu swihb dy krny mhw puMn krm smJdy hn. dyKo, goieMdvwl[ 3. f`bI bwzwr lwhOr iv`c gurU Arjndyv dI bxvweI vwipkw, jo SwhjhW dy hukm nwl sMmq 1685 iv`c AtvweI geI sI Aqy lMgr dI QW msIq bxvweI geI sI.#mhwrwjw rxjIq isMG ny sMmq 1891 iv`c ie`k Pulyry dy pqw dyx pur ieh bwvlI pRgt kIqI, Ar msIq Fwhky gurdÍwry dI pihly jyhI Skl kr id`qI. dyKo, lwhOr[#4. f`lw ipMf (irAwsq kpUrQlw) iv`c gurU Arjndyv jI dI lgvweI bwvlI, jo gurU hirgoibMd swihb dy ivAwh dI Xwdgwr leI gurU swihb ny bxvweI sI. dyKo, f`lw[#5. AnMdpur qoN, s`q koh au`qr gurU ky lhOr dSmyS dIAW do bwvlIAW, ie`k \"krpw\" dUjI \"ktorw\" nwm qoN, pRis`D hn. ieiqhws Anuswr ienHW iv¤coN pihlI dw jl brCy dy pRhwr qoN inkilAw hY, dUjI dw GoVy dy suMm mwrn qoN[ 6. dyKo, FkOlI[ 7. ijlw AimRqsr, qsIl qrnqwrn dw ipMf Khrw hY, ies qoN au`qr v`l ie`k PrlWg dy krIb siqgurU hirgoibMd swihb jw dw gurdÍwrw hY. siqgurU jI mujMg qoN AimRqsr jWdy ie¤Qy ivrwjy sn. aus smyN Cotw ijhw C`pV sI, ip¤CoN sMgq ny bwvlI bxw id`qI.#gurdÍwrw swDwrx hwlq iv`c hY, koeI p`kw pujwrI nhIN. 10. iv¤Gy dy krIb zmIn hY. srwDW dI dsvIN ƒ mylw huMdwhY. rylvy stySn \"gurUsr sqlwxI\" qoN ieh iqMn mIl dy kærIb d`Kx hY.","definitionUni":"ਉਹ ਵਾਪਿਕਾ (ਬਾਉਲੀ), ਜੋ ਕਿਸੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਣਵਾਈ। ੨. ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦੇਵ ਦੀ ਸੰਮਤ ੧੬੧੬ ਵਿੱਚ ਬਣਵਾਈ ਹੋਈ ਬਾਵਲੀ, ਜਿਸ ਦੀਆਂ ੮੪ ਪੌੜੀਆਂ ਹਨ. ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮੀ ਇਸ ਦੀ ਹਰੇਕ ਪੌੜੀ ਪੁਰ ਸਨਾਨ ਕਰਕੇ ੮੪ ਪਾਠ ਜਪੁ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਰਨੇ ਮਹਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਸਮਝਦੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ। ੩. ਡੱਬੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਾਹੌਰ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦੀ ਬਣਵਾਈ ਵਾਪਿਕਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਸੰਮਤ ੧੬੮੫ ਵਿੱਚ ਅਟਵਾਈ ਗਈ ਸੀ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਥਾਂ ਮਸੀਤ ਬਣਵਾਈ ਗਈ ਸੀ.#ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਸੰਮਤ ੧੮੯੧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੁਲੇਰੇ ਦੇ ਪਤਾ ਦੇਣ ਪੁਰ ਇਹ ਬਾਵਲੀ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ, ਅਰ ਮਸੀਤ ਢਾਹਕੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਪਹਿਲੇ ਜੇਹੀ ਸ਼ਕਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ. ਦੇਖੋ, ਲਾਹੌਰ।#੪. ਡੱਲਾ ਪਿੰਡ (ਰਿਆਸਤ ਕਪੂਰਥਲਾ) ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਲਗਵਾਈ ਬਾਵਲੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੀ ਯਾਦਗਾਰ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਬਣਵਾਈ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਡੱਲਾ।#੫. ਅਨੰਦਪੁਰ ਤੋਂ, ਸੱਤ ਕੋਹ ਉੱਤਰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲਹੌਰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਦੋ ਬਾਵਲੀਆਂ, ਇੱਕ \"ਕਰਪਾ\" ਦੂਜੀ \"ਕਟੋਰਾ\" ਨਾਮ ਤੋਂ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ. ਇਤਿਹਾਸ ਅਨੁਸਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪਹਿਲੀ ਦਾ ਜਲ ਬਰਛੇ ਦੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਦੂਜੀ ਦਾ ਘੋੜੇ ਦੇ ਸੁੰਮ ਮਾਰਨ ਤੋਂ। ੬. ਦੇਖੋ, ਢਕੌਲੀ। ੭. ਜਿਲਾ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਤਸੀਲ ਤਰਨਤਾਰਨ ਦਾ ਪਿੰਡ ਖਹਰਾ ਹੈ, ਇਸ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸਤਿਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜਾ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁਜੰਗ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਸਨ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਛੱਪੜ ਸੀ, ਪਿੱਛੋਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਬਾਵਲੀ ਬਣਾ ਦਿੱਤੀ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪੁਜਾਰੀ ਨਹੀਂ. ੧੦. ਵਿੱਘੇ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਸਰਾਧਾਂ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਗੁਰੂਸਰ ਸਤਲਾਣੀ\" ਤੋਂ ਇਹ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਦੱਖਣ ਹੈ."},{"id":49750,"word":"bwvw","wordUni":"ਬਾਵਾ","definition":"dyKo, bwbw[ 2. swDU. bzurg[ 3. bydI qyhx AQvw B`lw swihbzwdw[ 4. b`cw. bwlk[ 5. nwmdyv Bgq dy mMidr dw pujwrI. dyKo, nwmdyv.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਬਾਬਾ। ੨. ਸਾਧੂ. ਬਜ਼ੁਰਗ। ੩. ਬੇਦੀ ਤੇਹਣ ਅਥਵਾ ਭੱਲਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ। ੪. ਬੱਚਾ. ਬਾਲਕ। ੫. ਨਾਮਦੇਵ ਭਗਤ ਦੇ ਮੰਦਿਰ ਦਾ ਪੁਜਾਰੀ. ਦੇਖੋ, ਨਾਮਦੇਵ."},{"id":49768,"word":"ibauhwru","wordUni":"ਬਿਉਹਾਰੁ","definition":"dyKo. ibauhwr. \"scu swh so, ijn scw ibauhwr.\" (vwr rwm 2. mÚ 5) 2. dyKo, ibauhwr 2. \"swD sMig hoie iqsu ibauhwru.\" (BYr mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ. ਬਿਉਹਾਰ. \"ਸਚੁ ਸਾਹ ਸੋ, ਜਿਨ ਸਚਾ ਬਿਉਹਾਰ.\" (ਵਾਰ ਰਾਮ ੨. ਮਃ ੫) ੨. ਦੇਖੋ, ਬਿਉਹਾਰ ੨. \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਹੋਇ ਤਿਸੁ ਬਿਉਹਾਰੁ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫)"},{"id":49795,"word":"ibAwh","wordUni":"ਬਿਆਹ","definition":"sM. iv- vh. ivvwh. SwdI. iesqRI gRhx krnI. dyKo, ivvwh.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਵਹ. ਵਿਵਾਹ. ਸ਼ਾਦੀ. ਇਸਤ੍ਰੀ ਗ੍ਰਹਣ ਕਰਨੀ. ਦੇਖੋ, ਵਿਵਾਹ."},{"id":49860,"word":"ibsnqnw","wordUni":"ਬਿਸਨਤਨਾ","definition":"ivsnuqnX. krqwr dy puqR swDujn. \"ibsnqnw js gwvY.\" (gau bwvn kbIr)","definitionUni":"ਵਿਸਨੁਤਨਯ. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਾਧੁਜਨ. \"ਬਿਸਨਤਨਾ ਜਸ ਗਾਵੈ.\" (ਗਉ ਬਾਵਨ ਕਬੀਰ)"},{"id":49918,"word":"ibswd","wordUni":"ਬਿਸਾਦ","definition":"sM. ivswd. sMgÎw- jVHqw[ 2. idl dw tu`txw. \"nrn ibswd BXo cly guru Arjn (gupRsU) 3. klyS. du`K[ 4. iv- ivs Kwxvwlw[ 5. sMgÎw- iSv.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸਾਦ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੜ੍ਹਤਾ। ੨. ਦਿਲ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ. \"ਨਰਨ ਬਿਸਾਦ ਭਯੋ ਚਲੇ ਗੁਰੁ ਅਰਜਨ (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੩. ਕਲੇਸ਼. ਦੁੱਖ। ੪. ਵਿ- ਵਿਸ ਖਾਣਵਾਲਾ। ੫. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਿਵ."},{"id":49957,"word":"ibsUrx","wordUni":"ਬਿਸੂਰਣ","definition":"sM. ivsUrx. sMgÎw- Sok. rMj. \"swDUsMgiq imty ibsUr.\" (tofI mÚ 5) 2. JuryvW.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸੂਰਣ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ੋਕ. ਰੰਜ. \"ਸਾਧੂਸੰਗਤਿ ਮਿਟੇ ਬਿਸੂਰ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫) ੨. ਝੁਰੇਵਾਂ."},{"id":49989,"word":"ibsRwm","wordUni":"ਬਿਸ੍ਰਾਮ","definition":"sM. ivSRwm. dyKo, ibsrwm. \"ibsRwm pwey imil swDsMig.\" (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਦੇਖੋ, ਬਿਸਰਾਮ. \"ਬਿਸ੍ਰਾਮ ਪਾਏ ਮਿਲਿ ਸਾਧਸੰਗਿ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":50011,"word":"ibsÍwsur","wordUni":"ਬਿਸ੍ਵਾਸੁਰ","definition":"vÎomwmur. ie`k dYq, ijs ny ivRjBUim iv`c ikRsn jI dy swQI gopwl curw ley sn. ies ƒ ikRsn jI ny mwirAw. dyKo, Bwgvq skMD 10, pUrvwrD AÚ 37. dmsgRMQ iv`c ies dw nwauN \"ibsÍwsur ko mwrkY kr swDun ky kwm.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਵ੍ਯੋਮਾਮੁਰ. ਇੱਕ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਜਭੂਮਿ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੋਪਾਲ ਚੁਰਾ ਲਏ ਸਨ. ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਮਾਰਿਆ. ਦੇਖੋ, ਭਾਗਵਤ ਸਕੰਧ ੧੦, ਪੂਰਵਾਰਧ ਅਃ ੩੭. ਦਮਸਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਬਿਸ੍ਵਾਸੁਰ ਕੋ ਮਾਰਕੈ ਕਰ ਸਾਧੁਨ ਕੇ ਕਾਮ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":50012,"word":"ibsvwsur","wordUni":"ਬਿਸਵਾਸੁਰ","definition":"vÎomwmur. ie`k dYq, ijs ny ivRjBUim iv`c ikRsn jI dy swQI gopwl curw ley sn. ies ƒ ikRsn jI ny mwirAw. dyKo, Bwgvq skMD 10, pUrvwrD AÚ 37. dmsgRMQ iv`c ies dw nwauN \"ibsÍwsur ko mwrkY kr swDun ky kwm.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਵ੍ਯੋਮਾਮੁਰ. ਇੱਕ ਦੈਤ, ਜਿਸ ਨੇ ਵ੍ਰਿਜਭੂਮਿ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਦੇ ਸਾਥੀ ਗੋਪਾਲ ਚੁਰਾ ਲਏ ਸਨ. ਇਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੇ ਮਾਰਿਆ. ਦੇਖੋ, ਭਾਗਵਤ ਸਕੰਧ ੧੦, ਪੂਰਵਾਰਧ ਅਃ ੩੭. ਦਮਸਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਬਿਸ੍ਵਾਸੁਰ ਕੋ ਮਾਰਕੈ ਕਰ ਸਾਧੁਨ ਕੇ ਕਾਮ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":50043,"word":"ibhwribRMdwbn","wordUni":"ਬਿਹਾਰਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨ","definition":"Awgry iv`c mhwmweI dI ku`K qoN sn 1825 iv`c dlvwlI isMG KqRI dy ie`k bytw hoieAw, ijs dw nwauN ibhwribMdRwbn r`iKAw. ies ny sMq kwnHisMG jI inrmly qoN ivdÎw pVHI Aqy AmIrcMd vydI qoN vwhgurU mMqR lYky nwm ABÎws kIqw. ies dI sMpRdwX dy swDU \"ibhwribRMdwbnI nwnkSwhI.\" pRis`D hoey. ienHW iv`c colw krn smyN dI rIiq hY ik gurU Awpxy pYr dw AMgUTw Doky jl iv`c im`Tw imlw siqnwm mMqR pVHky ipAwauNdw hY. vsqR pIly pihrwey jWdy hn. koeI kys rKdw hY koeI muMfn krwauNdw hY. ibhwribRMdwbn dw dyhWq AXoDÎw sn 1876 iv`c hoieAw. ieh rwDwsÍwmI mq dy pRcwrk iSvdXwl dw Cotw BweI sI. ies dy cyly bwvw Atl isMG ny ies mq dw bhuq pRcwr kIqw. ibhwribRMdwbnIAW dy fyry AXoDÎw PYjwbwd Aqy invwdw (ijlw bsqI) iv`c hn. ienHW dI kuJ rhu rIiq inrmly sMqW nwl imldI hY, pr ies mq dw hux bhuq G`t pRcwr hY[#2. ibhwribRMdwbn dw iliKAw gRMQ, jo ibhwr ibRMdwbnIAW dw Drmpusœk hY.","definitionUni":"ਆਗਰੇ ਵਿੱਚ ਮਹਾਮਾਈ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸਨ ੧੮੨੫ ਵਿੱਚ ਦਲਵਾਲੀ ਸਿੰਘ ਖਤ੍ਰੀ ਦੇ ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਬਿਹਾਰਬਿੰਦ੍ਰਾਬਨ ਰੱਖਿਆ. ਇਸ ਨੇ ਸੰਤ ਕਾਨ੍ਹਸਿੰਘ ਜੀ ਨਿਰਮਲੇ ਤੋਂ ਵਿਦ੍ਯਾ ਪੜ੍ਹੀ ਅਤੇ ਅਮੀਰਚੰਦ ਵੇਦੀ ਤੋਂ ਵਾਹਗੁਰੂ ਮੰਤ੍ਰ ਲੈਕੇ ਨਾਮ ਅਭ੍ਯਾਸ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ \"ਬਿਹਾਰਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀ ਨਾਨਕਸ਼ਾਹੀ.\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੋਲਾ ਕਰਨ ਸਮੇਂ ਦੀ ਰੀਤਿ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਪੈਰ ਦਾ ਅੰਗੂਠਾ ਧੋਕੇ ਜਲ ਵਿੱਚ ਮਿੱਠਾ ਮਿਲਾ ਸਤਿਨਾਮ ਮੰਤ੍ਰ ਪੜ੍ਹਕੇ ਪਿਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਵਸਤ੍ਰ ਪੀਲੇ ਪਹਿਰਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. ਕੋਈ ਕੇਸ ਰਖਦਾ ਹੈ ਕੋਈ ਮੁੰਡਨ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ. ਬਿਹਾਰਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਸਨ ੧੮੭੬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ ਮਤ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ ਸੀ. ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਵਾ ਅਟਲ ਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ. ਬਿਹਾਰਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀਆਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਫੈਜਾਬਾਦ ਅਤੇ ਨਿਵਾਦਾ (ਜਿਲਾ ਬਸਤੀ) ਵਿੱਚ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਝ ਰਹੁ ਰੀਤਿ ਨਿਰਮਲੇ ਸੰਤਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਮਤ ਦਾ ਹੁਣ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹੈ।#੨. ਬਿਹਾਰਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨ ਦਾ ਲਿਖਿਆ ਗ੍ਰੰਥ, ਜੋ ਬਿਹਾਰ ਬ੍ਰਿੰਦਾਬਨੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮਪੁਸ੍ਤਕ ਹੈ."},{"id":50046,"word":"ibhwrI","wordUni":"ਬਿਹਾਰੀ","definition":"sM. विहारिन- ivhwrI. iv- ivcrx vwlw[ 2. AwnMd dyx vwlw. \"sIqlw qy riKAw ibhwrI.\" (gau mÚ 5) 3. vÎvhwr krn vwlw, vpwrI[ 4. mwQur cOQw bRwhmx ihMdI Bwsw dw ie`k pRis`D kiv, ijs dw jnm gÍwlIAr pws bsuvw goibMdpur ipMf sMmq 1660 dy krIb, Aqy dyhWq sMmq 1720 dy lgBg hoieAw. ies dI SwdI mQurw iv`c hoeI sI. ibhwrI dI dohw sqseI mnohr rcnw hY, ijs dw kiv smwj iv`c vfw mwn hY.¹ ies sqseI dy gdÎ pdÎ Anyk tIky ilKy gey hn. ibhwrI, mhwrwjw jXisMG imrjw AMbr- piq dy drbwr dw BUsx sI[ 5. pMjwbI dI mwqRw. dIrG. eI.","definitionUni":"ਸੰ. विहारिन- ਵਿਹਾਰੀ. ਵਿ- ਵਿਚਰਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ. \"ਸੀਤਲਾ ਤੇ ਰਖਿਆ ਬਿਹਾਰੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੩. ਵ੍ਯਵਹਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵਪਾਰੀ। ੪. ਮਾਥੁਰ ਚੌਥਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਕਵਿ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਗ੍ਵਾਲੀਅਰ ਪਾਸ ਬਸੁਵਾ ਗੋਬਿੰਦਪੁਰ ਪਿੰਡ ਸੰਮਤ ੧੬੬੦ ਦੇ ਕਰੀਬ, ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੭੨੦ ਦੇ ਲਗਭਗ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਥੁਰਾ ਵਿੱਚ ਹੋਈ ਸੀ. ਬਿਹਾਰੀ ਦੀ ਦੋਹਾ ਸਤਸਈ ਮਨੋਹਰ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕਵਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਮਾਨ ਹੈ.¹ ਇਸ ਸਤਸਈ ਦੇ ਗਦ੍ਯ ਪਦ੍ਯ ਅਨੇਕ ਟੀਕੇ ਲਿਖੇ ਗਏ ਹਨ. ਬਿਹਾਰੀ, ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਯਸਿੰਘ ਮਿਰਜਾ ਅੰਬਰ- ਪਤਿ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਦਾ ਭੂਸਣ ਸੀ। ੫. ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰਾ. ਦੀਰਘ. ਈ."},{"id":50047,"word":"ibhwl","wordUni":"ਬਿਹਾਲ","definition":"&w. [بدحال] bdhwl, Aqy sMsikRq ivhÍl. bury hwl vwlw Ar vÎwkul. \"ibCurq pRym ibhwl.\" (cauboly mÚ 5) \"nYx n dyKih swDu, is nYx ibhwilAw.\" (Punhy mÚ 5)","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [بدحال] ਬਦਹਾਲ, ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿਹ੍ਵਲ. ਬੁਰੇ ਹਾਲ ਵਾਲਾ ਅਰ ਵ੍ਯਾਕੁਲ. \"ਬਿਛੁਰਤ ਪ੍ਰੇਮ ਬਿਹਾਲ.\" (ਚਉਬੋਲੇ ਮਃ ੫) \"ਨੈਣ ਨ ਦੇਖਹਿ ਸਾਧੁ, ਸਿ ਨੈਣ ਬਿਹਾਲਿਆ.\" (ਫੁਨਹੇ ਮਃ ੫)"},{"id":50062,"word":"ibhMg","wordUni":"ਬਿਹੰਗ","definition":"sM. ivhMg- ivhMgm. ivh (AwkwS) iv`c jo gmn kry, pMCI[ 2. sUrX[ 3. pMCI jyhI ivR`iq vwlw ivrkœ swDu. \"rhY ibhMgm kqih n jweI.\" (gau bwvn kbIr)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਹੰਗ- ਵਿਹੰਗਮ. ਵਿਹ (ਆਕਾਸ਼) ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਮਨ ਕਰੇ, ਪੰਛੀ। ੨. ਸੂਰਯ। ੩. ਪੰਛੀ ਜੇਹੀ ਵ੍ਰਿੱਤਿ ਵਾਲਾ ਵਿਰਕ੍ਤ ਸਾਧੁ. \"ਰਹੈ ਬਿਹੰਗਮ ਕਤਹਿ ਨ ਜਾਈ.\" (ਗਉ ਬਾਵਨ ਕਬੀਰ)"},{"id":50063,"word":"ibhMgm","wordUni":"ਬਿਹੰਗਮ","definition":"sM. ivhMg- ivhMgm. ivh (AwkwS) iv`c jo gmn kry, pMCI[ 2. sUrX[ 3. pMCI jyhI ivR`iq vwlw ivrkœ swDu. \"rhY ibhMgm kqih n jweI.\" (gau bwvn kbIr)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਹੰਗ- ਵਿਹੰਗਮ. ਵਿਹ (ਆਕਾਸ਼) ਵਿੱਚ ਜੋ ਗਮਨ ਕਰੇ, ਪੰਛੀ। ੨. ਸੂਰਯ। ੩. ਪੰਛੀ ਜੇਹੀ ਵ੍ਰਿੱਤਿ ਵਾਲਾ ਵਿਰਕ੍ਤ ਸਾਧੁ. \"ਰਹੈ ਬਿਹੰਗਮ ਕਤਹਿ ਨ ਜਾਈ.\" (ਗਉ ਬਾਵਨ ਕਬੀਰ)"},{"id":50117,"word":"ibKm","wordUni":"ਬਿਖਮ","definition":"sM. ivsm. iv- jo sm nhIN. v`D G`t[ 2. jo hmvwr nhIN, au`cw nIvW. \"ibKm Gor pMQ cwlxw pRwxI.\" (sRI iqRlocn) 3. BXwnk. frwauxw. \"ibQm Qwnhu ijin riKAw, iqsu iqlu n ivswir.\" (vwr jYq) 4. duKdweI. \"krk Sbd sm ibK n ibKm hY.\" (Bwgu k) knks (kOVy) bol jyhI zihr BI duKdweI nhIN[ 5. AOKw. kiTn[ 6. sM. ivs- mX dw sMKyp zihr rUp. \"AswDu sMg ibKm Ahwr hY.\" (Bwgu k) ivsrUp Bojn hY[ 7. sMgÎw- du`K. klyS. \"qYfY ismrix hBu ikCu lDmu ibKmu n ifTmu koeI.\" (mÚ 5. vwr gUj 2)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸਮ. ਵਿ- ਜੋ ਸਮ ਨਹੀਂ. ਵੱਧ ਘੱਟ। ੨. ਜੋ ਹਮਵਾਰ ਨਹੀਂ, ਉੱਚਾ ਨੀਵਾਂ. \"ਬਿਖਮ ਘੋਰ ਪੰਥ ਚਾਲਣਾ ਪ੍ਰਾਣੀ.\" (ਸ੍ਰੀ ਤ੍ਰਿਲੋਚਨ) ੩. ਭਯਾਨਕ. ਡਰਾਉਣਾ. \"ਬਿਥਮ ਥਾਨਹੁ ਜਿਨਿ ਰਖਿਆ, ਤਿਸੁ ਤਿਲੁ ਨ ਵਿਸਾਰਿ.\" (ਵਾਰ ਜੈਤ) ੪. ਦੁਖਦਾਈ. \"ਕਰਕ ਸ਼ਬਦ ਸਮ ਬਿਖ ਨ ਬਿਖਮ ਹੈ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ਕਨਕਸ (ਕੌੜੇ) ਬੋਲ ਜੇਹੀ ਜ਼ਹਿਰ ਭੀ ਦੁਖਦਾਈ ਨਹੀਂ। ੫. ਔਖਾ. ਕਠਿਨ। ੬. ਸੰ. ਵਿਸ- ਮਯ ਦਾ ਸੰਖੇਪ ਜ਼ਹਿਰ ਰੂਪ. \"ਅਸਾਧੁ ਸੰਗ ਬਿਖਮ ਅਹਾਰ ਹੈ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ਵਿਸਰੂਪ ਭੋਜਨ ਹੈ। ੭. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੁੱਖ. ਕਲੇਸ਼. \"ਤੈਡੈ ਸਿਮਰਣਿ ਹਭੁ ਕਿਛੁ ਲਧਮੁ ਬਿਖਮੁ ਨ ਡਿਠਮੁ ਕੋਈ.\" (ਮਃ ੫. ਵਾਰ ਗੂਜ ੨)"},{"id":50137,"word":"ibKwd","wordUni":"ਬਿਖਾਦ","definition":"sM. ivswd. sMgÎw- jVHqw[ 2. idl dw tu`txw. idliSknI. \"bhuir n Bey ibKwd.\" (swr mÚ 5) 3. ivvwd. JgVw. \"khUM ibdÎw ko ibKwd.\" (Akwl) 4. dyKo, ibswd,","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸਾਦ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜੜ੍ਹਤਾ। ੨. ਦਿਲ ਦਾ ਟੁੱਟਣਾ. ਦਿਲਸ਼ਿਕਨੀ. \"ਬਹੁਰਿ ਨ ਭਏ ਬਿਖਾਦ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੩. ਵਿਵਾਦ. ਝਗੜਾ. \"ਕਹੂੰ ਬਿਦ੍ਯਾ ਕੋ ਬਿਖਾਦ.\" (ਅਕਾਲ) ੪. ਦੇਖੋ, ਬਿਸਾਦ,"},{"id":50138,"word":"ibKwdmwn","wordUni":"ਬਿਖਾਦਮਾਨ","definition":"sM. ivswdvMq- ivswdI (विषादिन्) iv- tu¤ty idl vwlw. GbrwieAw hoieAw[ 2. JgVwlU[ 3. iPswdI aupdRvI. \"mhw ibKwdI dust ApvwdI.\" (Awsw mÚ 5)\" pMc ibKwdI eyk grIbw, rwKhu rwKnhwry.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸਾਦਵੰਤ- ਵਿਸਾਦੀ (विषादिन्) ਵਿ- ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ. ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਝਗੜਾਲੂ। ੩. ਫਿਸਾਦੀ ਉਪਦ੍ਰਵੀ. \"ਮਹਾ ਬਿਖਾਦੀ ਦੁਸਟ ਅਪਵਾਦੀ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)\" ਪੰਚ ਬਿਖਾਦੀ ਏਕ ਗਰੀਬਾ, ਰਾਖਹੁ ਰਾਖਨਹਾਰੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":50139,"word":"ibKwdmMq","wordUni":"ਬਿਖਾਦਮੰਤ","definition":"sM. ivswdvMq- ivswdI (विषादिन्) iv- tu¤ty idl vwlw. GbrwieAw hoieAw[ 2. JgVwlU[ 3. iPswdI aupdRvI. \"mhw ibKwdI dust ApvwdI.\" (Awsw mÚ 5)\" pMc ibKwdI eyk grIbw, rwKhu rwKnhwry.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸਾਦਵੰਤ- ਵਿਸਾਦੀ (विषादिन्) ਵਿ- ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ. ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਝਗੜਾਲੂ। ੩. ਫਿਸਾਦੀ ਉਪਦ੍ਰਵੀ. \"ਮਹਾ ਬਿਖਾਦੀ ਦੁਸਟ ਅਪਵਾਦੀ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)\" ਪੰਚ ਬਿਖਾਦੀ ਏਕ ਗਰੀਬਾ, ਰਾਖਹੁ ਰਾਖਨਹਾਰੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":50140,"word":"ibKwdvMq","wordUni":"ਬਿਖਾਦਵੰਤ","definition":"sM. ivswdvMq- ivswdI (विषादिन्) iv- tu¤ty idl vwlw. GbrwieAw hoieAw[ 2. JgVwlU[ 3. iPswdI aupdRvI. \"mhw ibKwdI dust ApvwdI.\" (Awsw mÚ 5)\" pMc ibKwdI eyk grIbw, rwKhu rwKnhwry.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸਾਦਵੰਤ- ਵਿਸਾਦੀ (विषादिन्) ਵਿ- ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ. ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਝਗੜਾਲੂ। ੩. ਫਿਸਾਦੀ ਉਪਦ੍ਰਵੀ. \"ਮਹਾ ਬਿਖਾਦੀ ਦੁਸਟ ਅਪਵਾਦੀ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)\" ਪੰਚ ਬਿਖਾਦੀ ਏਕ ਗਰੀਬਾ, ਰਾਖਹੁ ਰਾਖਨਹਾਰੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":50141,"word":"ibKwdI","wordUni":"ਬਿਖਾਦੀ","definition":"sM. ivswdvMq- ivswdI (विषादिन्) iv- tu¤ty idl vwlw. GbrwieAw hoieAw[ 2. JgVwlU[ 3. iPswdI aupdRvI. \"mhw ibKwdI dust ApvwdI.\" (Awsw mÚ 5)\" pMc ibKwdI eyk grIbw, rwKhu rwKnhwry.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਸਾਦਵੰਤ- ਵਿਸਾਦੀ (विषादिन्) ਵਿ- ਟੁੱਟੇ ਦਿਲ ਵਾਲਾ. ਘਬਰਾਇਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਝਗੜਾਲੂ। ੩. ਫਿਸਾਦੀ ਉਪਦ੍ਰਵੀ. \"ਮਹਾ ਬਿਖਾਦੀ ਦੁਸਟ ਅਪਵਾਦੀ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)\" ਪੰਚ ਬਿਖਾਦੀ ਏਕ ਗਰੀਬਾ, ਰਾਖਹੁ ਰਾਖਨਹਾਰੇ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":50146,"word":"ibKwrI","wordUni":"ਬਿਖਾਰੀ","definition":"ivl- ivs- hwrI. zhr hrn vwlI. ivsXivs imtwaux vwlI. \"ibKwrI inrwrI ApwrI shjwrI swD sMig nwnk pI kI ry.\" (Awsw mÚ 5) pI (ipRX) dI kQw, ibsXW dI ivs dUr krn vwlI hY.","definitionUni":"ਵਿਲ- ਵਿਸ- ਹਾਰੀ. ਜ਼ਹਰ ਹਰਨ ਵਾਲੀ. ਵਿਸਯਵਿਸ ਮਿਟਾਉਣ ਵਾਲੀ. \"ਬਿਖਾਰੀ ਨਿਰਾਰੀ ਅਪਾਰੀ ਸਹਜਾਰੀ ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਨਾਨਕ ਪੀ ਕੀ ਰੇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਪੀ (ਪ੍ਰਿਯ) ਦੀ ਕਥਾ, ਬਿਸਯਾਂ ਦੀ ਵਿਸ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ."},{"id":50254,"word":"ibiciq","wordUni":"ਬਿਚਿਤਿ","definition":"sM. iviciq. sMgÎw- Koj. Bwl. inrxX. \"swDUjn jpih kir ibiciq cwE.\" (svYXy mÚ 4. ky) ivcwr Aqy aumMg nwl jpihN.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਚਿਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖੋਜ. ਭਾਲ. ਨਿਰਣਯ. \"ਸਾਧੂਜਨ ਜਪਹਿ ਕਰਿ ਬਿਚਿਤਿ ਚਾਓ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਉਮੰਗ ਨਾਲ ਜਪਹਿਂ."},{"id":50493,"word":"ibiD","wordUni":"ਬਿਧਿ","definition":"sM. iviD. sMgÎw- jgq ƒ rcx vwlw krqwr. pwrbRhm. \"bMCq isiD ko ibiD imlwieE.\" (svYXy mÚ 4. ky) dyKo, bMCq[ 2. bRhmw[ 3. BwgÎ. iksmq[ 4. kRm. islislw[ 5. krm, kMm, ikRXw, \"swkq kI ibiD nYnhu fITI.\" (rwm mÚ 5) 6. kwnUn. inXm. Dwrimk inXm. \"gurpUjw ibiD sihq krM.\" (svYXy mÚ 4. ky) \"pVih mnmuK, pr (ibiD nhIN jwnw. (mwrU solhy mÚ 1) 7. hkIm. vYdÎ[ 8. hwlq. dSw. \"Gwl n BwnY, AMqr ibiD jwnY.\" (sor mÚ 5) \"AMqr kI ibiD qum hI jwnI.\" (gau mÚ 5) 9. pRkwr. FMg. qrih. \"mY ikh ibiD pwvhu pRwnpqI.\" (bsM mÚ 1) 10. Drm Anuswr krn XogÎ krm Aqy aus iv`c lwaux dI AwgÎw[ 11. jugq. qrkIb. \"ieh ibiD pweI mY swDU kMnhu.\" (tofI mÚ 5) 12. ie`k ArQwlMkwr. dyKo, iviD 2.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਧਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਗਤ ਨੂੰ ਰਚਣ ਵਾਲਾ ਕਰਤਾਰ. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. \"ਬੰਛਤ ਸਿਧਿ ਕੋ ਬਿਧਿ ਮਿਲਾਇਓ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ਦੇਖੋ, ਬੰਛਤ। ੨. ਬ੍ਰਹਮਾ। ੩. ਭਾਗ੍ਯ. ਕਿਸਮਤ। ੪. ਕ੍ਰਮ. ਸਿਲਸਿਲਾ। ੫. ਕਰਮ, ਕੰਮ, ਕ੍ਰਿਯਾ, \"ਸਾਕਤ ਕੀ ਬਿਧਿ ਨੈਨਹੁ ਡੀਠੀ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ੬. ਕਾਨੂਨ. ਨਿਯਮ. ਧਾਰਮਿਕ ਨਿਯਮ. \"ਗੁਰਪੂਜਾ ਬਿਧਿ ਸਹਿਤ ਕਰੰ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) \"ਪੜਹਿ ਮਨਮੁਖ, ਪਰ (ਬਿਧਿ ਨਹੀਂ ਜਾਨਾ. (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧) ੭. ਹਕੀਮ. ਵੈਦ੍ਯ। ੮. ਹਾਲਤ. ਦਸ਼ਾ. \"ਘਾਲ ਨ ਭਾਨੈ, ਅੰਤਰ ਬਿਧਿ ਜਾਨੈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) \"ਅੰਤਰ ਕੀ ਬਿਧਿ ਤੁਮ ਹੀ ਜਾਨੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੯. ਪ੍ਰਕਾਰ. ਢੰਗ. ਤਰਹਿ. \"ਮੈ ਕਿਹ ਬਿਧਿ ਪਾਵਹੁ ਪ੍ਰਾਨਪਤੀ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) ੧੦. ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਨ ਯੋਗ੍ਯ ਕਰਮ ਅਤੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਲਾਉਣ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ। ੧੧. ਜੁਗਤ. ਤਰਕੀਬ. \"ਇਹ ਬਿਧਿ ਪਾਈ ਮੈ ਸਾਧੂ ਕੰਨਹੁ.\" (ਟੋਡੀ ਮਃ ੫) ੧੨. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਦੇਖੋ, ਵਿਧਿ ੨."},{"id":50680,"word":"ibmuMicq","wordUni":"ਬਿਮੁੰਚਿਤ","definition":"iv- ivmocn kIqw, qÎwigAw. \"qv BY ibmuMicq swDsMgm.\" (shs mÚ 5)","definitionUni":"ਵਿ- ਵਿਮੋਚਨ ਕੀਤਾ, ਤ੍ਯਾਗਿਆ. \"ਤਵ ਭੈ ਬਿਮੁੰਚਿਤ ਸਾਧਸੰਗਮ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫)"},{"id":50721,"word":"ibrigXw","wordUni":"ਬਿਰਗਿਯਾ","definition":"iv- vYrwgÎvwn. vYrwgI[ 2. sMgÎw- rwmwnMd dI sMpRdwX dw vYrwgI vYsnv swDu.","definitionUni":"ਵਿ- ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਾਨ. ਵੈਰਾਗੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਮਾਨੰਦ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਵੈਰਾਗੀ ਵੈਸਨਵ ਸਾਧੁ."},{"id":50754,"word":"ibrl","wordUni":"ਬਿਰਲ","definition":"sM. ivrl. iv- jdo sMGxw nhIN. iC`dw[ 2. KulHw. kuSwdw.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿਰਲ. ਵਿ- ਜਦੋ ਸੰਘਣਾ ਨਹੀਂ. ਛਿੱਦਾ। ੨. ਖੁਲ੍ਹਾ. ਕੁਸ਼ਾਦਾ."},{"id":50819,"word":"iblK","wordUni":"ਬਿਲਖ","definition":"dyKo, iblk Aqy iblknw[ 2. sM. ivlk. iv l`jw sihq. SrimMdw[ 3. hYrwn. prySwn. \"ijin Dn ipr kw swdu n jwinAw, sw iblK bdn kumlwnI.\" (mlw mÚ 1)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਬਿਲਕ ਅਤੇ ਬਿਲਕਨਾ। ੨. ਸੰ. ਵਿਲਕ੍ਸ਼੍‍. ਵਿ ਲੱਜਾ ਸਹਿਤ. ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ। ੩. ਹੈਰਾਨ. ਪਰੇਸ਼ਾਨ. \"ਜਿਨਿ ਧਨ ਪਿਰ ਕਾ ਸਾਦੁ ਨ ਜਾਨਿਆ, ਸਾ ਬਿਲਖ ਬਦਨ ਕੁਮਲਾਨੀ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੧)"},{"id":50869,"word":"ibloeI","wordUni":"ਬਿਲੋਈ","definition":"ivlofn kIqI. irVkI. mQI[ 2. sMgÎw- ivlofn (irVkx) dw swDn, mDwxI. mQnI. \"qnu kir mtukI, mn mwih ibloeI.\" (Awsw kbIr) 3. Aivlykn kIqI. dyKI.","definitionUni":"ਵਿਲੋਡਨ ਕੀਤੀ. ਰਿੜਕੀ. ਮਥੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਲੋਡਨ (ਰਿੜਕਣ) ਦਾ ਸਾਧਨ, ਮਧਾਣੀ. ਮਥਨੀ. \"ਤਨੁ ਕਰਿ ਮਟੁਕੀ, ਮਨ ਮਾਹਿ ਬਿਲੋਈ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ੩. ਅਵਿਲੇਕਨ ਕੀਤੀ. ਦੇਖੀ."},{"id":50919,"word":"bIAwh","wordUni":"ਬੀਆਹ","definition":"ivvwh. sMgÎw- SwdI. ivAwh. iesqRI dw pwixgRhx. pqnI Dwrx krn dw sMskwr.","definitionUni":"ਵਿਵਾਹ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸ਼ਾਦੀ. ਵਿਆਹ. ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਪਾਣਿਗ੍ਰਹਣ. ਪਤਨੀ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ."},{"id":50946,"word":"bIgw pYru","wordUni":"ਬੀਗਾ ਪੈਰੁ","definition":"kumwrg iv`c jwxw. Koty rwh pYr r`Kxw. \"swD kY sMig n bIgw pYru.\" (suKmnI)","definitionUni":"ਕੁਮਾਰਗ ਵਿੱਚ ਜਾਣਾ. ਖੋਟੇ ਰਾਹ ਪੈਰ ਰੱਖਣਾ. \"ਸਾਧ ਕੈ ਸੰਗਿ ਨ ਬੀਗਾ ਪੈਰੁ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)"},{"id":51038,"word":"bIrisMG","wordUni":"ਬੀਰਸਿੰਘ","definition":"jsvwlIAw phwVI rwjw, ijs dw jMg SRI dSmyS jI nwl hoieAw[ 2. ipMf g¤gobUhw (jo qrnqwrn pws hY, aus dy vsnIk syvwisMG dy Gr mweI DrmkOr dI ku`K qoN swaux sudI 3. sMmq 1825 ƒ bwbw bIrisMG jI dw jnm hoieAw. juAwn hoky mhwrwjw rxjIqisMG jI dI POj iv`c kuJ smW vfI nyknwmI nwl nOkrI kIqI.#bwbw BwgisMG kurI invwsI Aqy bwbw swihbisMG jI aUny vwilAW dI sMgiq krky ienHW ƒ AjyhI Awqimk rMgx cVHI ik rwq idn krqwr dy rMg r¤qy rihNdy.#nOrMgwbwd dw vsnIk dsONDwisMG bwbw jI ƒ syvw Aqy pRym nwl pRsMn krky Awpxy ipMf lY AwieAw. ij¤Qy aunHW ny nwm Aqy AMn dw sdwvRq jwrI kIqw. bwbw bIrisMG jI dy au`qm aupdySW dy Asr nwl mwJy dy Anyk pRwxIAW ny jIvn sPl kIqw. Awp dy lMgr iv`c in`q hjwrW leI AMn iqAwr huMdw sI Aqy ibnw jwiq vrx Aqy mjb dy ilhwj, smwnBwv nwl vrqwieAw jWdw sI.#ie`k vwr sMmq 1901 iv`c bwbw jI CI hjwr isMG syvkW dI BIV nwl hrIky p`qn Tihry hoey sn ik srdwr AqrisMG sMDw vwlIAw lhOr dy iPswd iv¤coN n`Tky bwbw swihb dI Srx AwieAw. rwjw hIrwisMG fogry ny POj Byjky srdwr AqrisMG dI bwbw jI qoN mMg kIqI, ijs dy au`qr iv`c Awp ny AwiKAw ik AsIN Srx Awey ƒ PVky iksy dy hvwly nhIN kr skdy. ies pur kRoD iv`c m¤qy hIrwisMG ny POjI srdwrW ƒ hukm id`qw ik SsqRW dy bl nwl AqrisMG Aqy bIrisMG ƒ PV lY AwE, jd POj AwauNdI vyKI, qW is`KW ny bwbw jI dI syvw iv`c bynqI kIqI ik swƒ BI Awpxw bl ivKWaux dw mOkw dyE. bwbwjI ny AwiKAw ik BweIAW qy vwr nhIN krxw, jy auh Bu`l kr rhy hn qd AsW gurU qoN vymuK nhIN hoxw, jo SWiq nwl swfy pws nhIN bYT skdw auh huxy hI Gr ƒ clw jwvy.#POj ny golI golw vrswauxw AwrMiBAw, ijs qoN hjwrW isMG mwry gey Ar bwbw jI dw s`jw gofw qop dy goly nwl cUr ho igAw Aqy golIAW nwl SrIr CwlxI bx igAw.#bwbw bIrisMG jI 27 vYswK 1901 ƒ ShId hoey, aunHW dw SrIr plMG qy r`Kky jlpRvwh kIqw igAw. mu`iTAW vwly ipMf bwbw jI dw plMG dirAw dy iknwry l`gky rukigAw Ar gMfwisMG rwmgVHIey ny plMG bwhr k`Fky dyh dw sskwr kIqw. aus QW qoN kuJ Bsm lYjwky nOrMgwbwd BI smwD bxweI geI.#nOrMgwbwd iv`c Awpdw fyrw hux BI pRis`D AsQwn hY, ij¤Qy kQwkIrqn huMdw Aqy lMgr vrqdw hY.","definitionUni":"ਜਸਵਾਲੀਆ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਜੰਗ ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ। ੨. ਪਿੰਡ ਗੱਗੋਬੂਹਾ (ਜੋ ਤਰਨਤਾਰਨ ਪਾਸ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸੇਵਾਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਧਰਮਕੌਰ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਸਾਉਣ ਸੁਦੀ ੩. ਸੰਮਤ ੧੮੨੫ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬੀਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਜੁਆਨ ਹੋਕੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਵਡੀ ਨੇਕਨਾਮੀ ਨਾਲ ਨੌਕਰੀ ਕੀਤੀ.#ਬਾਬਾ ਭਾਗਸਿੰਘ ਕੁਰੀ ਨਿਵਾਸੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਜੀ ਊਨੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਜੇਹੀ ਆਤਮਿਕ ਰੰਗਣ ਚੜ੍ਹੀ ਕਿ ਰਾਤ ਦਿਨ ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਰੰਗ ਰੱਤੇ ਰਹਿਂਦੇ.#ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਦਸੌਂਧਾਸਿੰਘ ਬਾਬਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਲੈ ਆਇਆ. ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦਾ ਸਦਾਵ੍ਰਤ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ. ਬਾਬਾ ਬੀਰਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਉੱਤਮ ਉਪਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਅਸਰ ਨਾਲ ਮਾਝੇ ਦੇ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਾਣੀਆਂ ਨੇ ਜੀਵਨ ਸਫਲ ਕੀਤਾ. ਆਪ ਦੇ ਲੰਗਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਤ ਹਜਾਰਾਂ ਲਈ ਅੰਨ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਬਿਨਾ ਜਾਤਿ ਵਰਣ ਅਤੇ ਮਜਬ ਦੇ ਲਿਹਾਜ, ਸਮਾਨਭਾਵ ਨਾਲ ਵਰਤਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ.#ਇੱਕ ਵਾਰ ਸੰਮਤ ੧੯੦੧ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਜੀ ਛੀ ਹਜਾਰ ਸਿੰਘ ਸੇਵਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਨਾਲ ਹਰੀਕੇ ਪੱਤਨ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰਸਿੰਘ ਸੰਧਾ ਵਾਲੀਆ ਲਹੌਰ ਦੇ ਫਿਸਾਦ ਵਿੱਚੋਂ ਨੱਠਕੇ ਬਾਬਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਰਣ ਆਇਆ. ਰਾਜਾ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਡੋਗਰੇ ਨੇ ਫੌਜ ਭੇਜਕੇ ਸਰਦਾਰ ਅਤਰਸਿੰਘ ਦੀ ਬਾਬਾ ਜੀ ਤੋਂ ਮੰਗ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸ਼ਰਣ ਆਏ ਨੂੰ ਫੜਕੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦੇ. ਇਸ ਪੁਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਮੱਤੇ ਹੀਰਾਸਿੰਘ ਨੇ ਫੌਜੀ ਸਰਦਾਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੇ ਬਲ ਨਾਲ ਅਤਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਬੀਰਸਿੰਘ ਨੂੰ ਫੜ ਲੈ ਆਓ, ਜਦ ਫੌਜ ਆਉਂਦੀ ਵੇਖੀ, ਤਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਭੀ ਆਪਣਾ ਬਲ ਵਿਖਾਂਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੇਓ. ਬਾਬਾਜੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਭਾਈਆਂ ਤੇ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਣਾ, ਜੇ ਉਹ ਭੁੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਤਦ ਅਸਾਂ ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੇਮੁਖ ਨਹੀਂ ਹੋਣਾ, ਜੋ ਸ਼ਾਂਤਿ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਬੈਠ ਸਕਦਾ ਉਹ ਹੁਣੇ ਹੀ ਘਰ ਨੂੰ ਚਲਾ ਜਾਵੇ.#ਫੌਜ ਨੇ ਗੋਲੀ ਗੋਲਾ ਵਰਸਾਉਣਾ ਆਰੰਭਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਹਜਾਰਾਂ ਸਿੰਘ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਰ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਸੱਜਾ ਗੋਡਾ ਤੋਪ ਦੇ ਗੋਲੇ ਨਾਲ ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ਰੀਰ ਛਾਲਣੀ ਬਣ ਗਿਆ.#ਬਾਬਾ ਬੀਰਸਿੰਘ ਜੀ ੨੭ ਵੈਸਾਖ ੧੯੦੧ ਨੂੰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਪਲੰਘ ਤੇ ਰੱਖਕੇ ਜਲਪ੍ਰਵਾਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ. ਮੁੱਠਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਿੰਡ ਬਾਬਾ ਜੀ ਦਾ ਪਲੰਘ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਲੱਗਕੇ ਰੁਕਗਿਆ ਅਰ ਗੰਡਾਸਿੰਘ ਰਾਮਗੜ੍ਹੀਏ ਨੇ ਪਲੰਘ ਬਾਹਰ ਕੱਢਕੇ ਦੇਹ ਦਾ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ. ਉਸ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੁਝ ਭਸਮ ਲੈਜਾਕੇ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਭੀ ਸਮਾਧ ਬਣਾਈ ਗਈ.#ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਆਪਦਾ ਡੇਰਾ ਹੁਣ ਭੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਕਥਾਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਵਰਤਦਾ ਹੈ."},{"id":51064,"word":"bIro bIbI","wordUni":"ਬੀਰੋ ਬੀਬੀ","definition":"mwqw dwmodrI jI dy audr qoN gurU hirgoibMd swihb dI supuqRI, ijs dw jnm sMmq 1672 iv`c SRI AimRqsr hoieAw. ies dw ivAwh Jbwl ipMf iv`c m¤ly invwsI Drmy Kosly KqRI dy supuqR swDU jI nwl 26 jyT sMmq 1686 ƒ hoieAw. BweI sMqoKisMG ny Bu`l nwl 1679 iliKAw hY, XQw-#jys† kI CbIsvIN mWih, ×××#sMmq sorih sihs aunwsI,#suqw bÎwh ikÎ guru AibnwsI.#(gupRsU rwis 6, AÚ 18)#sMmq 1679 iv`c jhWgIr rwj krdw sI, ijs nwl koeI jMg nhIN hoieAw. bwdSwh SwhjhW sMmq 1685 iv`c qKq au¤qy bYTw, ausy dy bwj ip¤Cy JgVw hox krky AimRqsr dw jMg sMmq 1686 iv`c hoieAw sI Aqy jMg smwpq krky Jbwl dy mkwm bIbI jI dw ivAwh kIqw igAw sI.#bIbI jI dy srvgux BrpUr DrmvIr pMj puqR (sMgoSwh, gulwbcMd, jIqm`l, gMgw rwm Aqy mwhrIcMd) sn. ijnHW ny BMgwxI dy Xu`D iv`c vfI vIrqw idKweI. dyKo, ivicqR nwtk AÚ 8, CMd 4- 5. ies jMg iv`c sMgoSwh Aqy jIqm`l jI ShId hoey. dyKo, BMgwxI.","definitionUni":"ਮਾਤਾ ਦਾਮੋਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੬੭੨ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਝਬਾਲ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਮੱਲੇ ਨਿਵਾਸੀ ਧਰਮੇ ਖੋਸਲੇ ਖਤ੍ਰੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਸਾਧੂ ਜੀ ਨਾਲ ੨੬ ਜੇਠ ਸੰਮਤ ੧੬੮੬ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਭਾਈ ਸੰਤੋਖਸਿੰਘ ਨੇ ਭੁੱਲ ਨਾਲ ੧੬੭੯ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਜੇਸ੍ਟ ਕੀ ਛਬੀਸਵੀਂ ਮਾਂਹਿ, ×××#ਸੰਮਤ ਸੋਰਹਿ ਸਹਿਸ ਉਨਾਸੀ,#ਸੁਤਾ ਬ੍ਯਾਹ ਕਿ੍ਯ ਗੁਰੁ ਅਬਿਨਾਸੀ.#(ਗੁਪ੍ਰਸੂ ਰਾਸਿ ੬, ਅਃ ੧੮)#ਸੰਮਤ ੧੬੭੯ ਵਿੱਚ ਜਹਾਂਗੀਰ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੋਈ ਜੰਗ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ. ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਸੰਮਤ ੧੬੮੫ ਵਿੱਚ ਤਖਤ ਉੱਤੇ ਬੈਠਾ, ਉਸੇ ਦੇ ਬਾਜ ਪਿੱਛੇ ਝਗੜਾ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਜੰਗ ਸੰਮਤ ੧੬੮੬ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਸੀ ਅਤੇ ਜੰਗ ਸਮਾਪਤ ਕਰਕੇ ਝਬਾਲ ਦੇ ਮਕਾਮ ਬੀਬੀ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ.#ਬੀਬੀ ਜੀ ਦੇ ਸਰਵਗੁਣ ਭਰਪੂਰ ਧਰਮਵੀਰ ਪੰਜ ਪੁਤ੍ਰ (ਸੰਗੋਸ਼ਾਹ, ਗੁਲਾਬਚੰਦ, ਜੀਤਮੱਲ, ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਅਤੇ ਮਾਹਰੀਚੰਦ) ਸਨ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਵਡੀ ਵੀਰਤਾ ਦਿਖਾਈ. ਦੇਖੋ, ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਅਃ ੮, ਛੰਦ ੪- ੫. ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਸੰਗੋਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਜੀਤਮੱਲ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ. ਦੇਖੋ, ਭੰਗਾਣੀ."},{"id":51158,"word":"bu`FxSwh","wordUni":"ਬੁੱਢਣਸ਼ਾਹ","definition":"ieh kIrqpur pws rihx vwlw ie`k icrjIvI muslmwn swDU sI. jd gurU nwnkdyv ies dy AwSRm Awey, qd ies ny bkrIAW dw du`D Byt kIqw. siqgurU ny PrmwieAw, Pyr lvWgy. sMmq 1683 iv`c gurU hirgoibMd swihb dy hukm nwl bwbw gurid`qw jI ny gurU nwnkdyv dw rUp Dwrky PkIr qoN du`D ilAw. bu`FnSwh dI kæbr kIrqpur pws ivdÎmwn hY. dyKo, kIrqpur.","definitionUni":"ਇਹ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਚਿਰਜੀਵੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਸਾਧੂ ਸੀ. ਜਦ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਇਸ ਦੇ ਆਸ਼੍ਰਮ ਆਏ, ਤਦ ਇਸ ਨੇ ਬਕਰੀਆਂ ਦਾ ਦੁੱਧ ਭੇਟ ਕੀਤਾ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ, ਫੇਰ ਲਵਾਂਗੇ. ਸੰਮਤ ੧੬੮੩ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਕੇ ਫਕੀਰ ਤੋਂ ਦੁੱਧ ਲਿਆ. ਬੁੱਢਨਸ਼ਾਹ ਦੀ ਕ਼ਬਰ ਕੀਰਤਪੁਰ ਪਾਸ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਕੀਰਤਪੁਰ."},{"id":51203,"word":"buDu","wordUni":"ਬੁਧੁ","definition":"sM. बुद्घ. iv- jwigAw hoieAw[ 2. igAwnI. boD vwlw[ 3. sMgÎw- goqm goqR iv`c SwkÎvMSI rwjw Su¤Dodn dy Gr mwXwdyvI dy audr qoN kiplvsqu ngrI dy luMibnI bwg iv`c bI. sI. (B. C. ) 624 mwG sudI 15. ƒ bu`D dw jnm hoieAw. ies mhwqmw dy is`DwrQ (srvwrQis`D) SwkÎmuin, Aqy gOqm BI nwm hn.#19 vrHy dI aumr iv`c dMfpwxI dI puqRI gopw nwl SwdI hoeI, ijs qoN rwhul puqR pYdw hoieAw, bu`Fw, rogI Aqy murdw dyKx qoN is`DwrQ dy mn iv`c jgq qoN vYrwg ho igAw Ar 28 vrHy dI AvsQw iv`c inqÎsuK dI qlwS leI Gr bwr iqAwgky sMnÎwsI bixAw. ies ny gXw pws ie`k ip`pl hyT keI vrHy DÎwnprwiex hoky ivqwey. AMq jd ies ƒ boD gÎwn hox krky bu`D (jwgirq) AvsQw pRwpq hoeI, qd qoN bu`D nwm pRis`D hoieAw. dyKo, buDgXw.#bu`D ny vYidk Drm dI QW Awpxw mq clwieAw, ijs dw mu`K inXm AihMsw hY. mhwqmw bu`D ny mukiqmwrg dy A`T swDn d¤sy hn- \"sdivSÍws, sdivcwr, sdvwkÎ, sqkrm, sdjIvn, sqpRXqn, sqicMqn Aqy sdDÎwn.#A`sI vrHy dI aumr Bogky bu`Ddyv dw pyicS rog nwl kuSI ngr dyhWq hoieAw. mrn vyly bu`D ny Awpxy is`KW ƒ cwr aupdyS id¤qy-#(1) ieMdRIAW ƒ kwbU r`Kxw.#(2) Awpxy Awp ƒ jgwauxw Aqy Awpxy Awp dI prIKÎw krnI.#(3) ijvyN jl qoN pYdw hoieAw ic`kV jl nwl hI Doqw jWdw hY, iqvyN mn dy ivkwr mn krky hI dUr huMdy hn.#(4) ijnHW dw sMklp, vwxI Aqy ikRXw pivqR hY, aunHW dy nwl SWiq Aqy suK iesqrW rihNdy hn, jYsy srIr nwl CwXw.#mhwqmw bu`D dy clwey Drm dI do SwKw hn. ie`k \"hInXwn\", ijs dw pRcwr brmw, sÎwm Aqy isMhldÍIp iv`c hY dUjw \"mhwXwn\", ijs dw pRcwr iq`bq cIn jwpwn Awid iv`c hY.#ihMdUmq dy gRMQW iv`c bu`D ƒ ivsnu dw nOvW Avqwr iliKAw hY. dyKo, mwXwmoh.","definitionUni":"ਸੰ. बुद्घ. ਵਿ- ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਗਿਆਨੀ. ਬੋਧ ਵਾਲਾ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੋਤਮ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕ੍ਯਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ ਦੇ ਘਰ ਮਾਯਾਦੇਵੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਕਪਿਲਵਸ੍‍ਤੁ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੁੰਬਿਨੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਸੀ. (B. C. ) ੬੨੪ ਮਾਘ ਸੁਦੀ ੧੫. ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਿੱਧਾਰਥ (ਸਰ੍‍ਵਾਰ੍‍ਥਸਿੱਧ) ਸ਼ਾਕ੍ਯਮੁਨਿ, ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਭੀ ਨਾਮ ਹਨ.#੧੯ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਗੋਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਹੁਲ ਪੁਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਢਾ, ਰੋਗੀ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ੨੮ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਅਵਸ੍‍ਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਤ੍ਯਸੁਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਘਰ ਬਾਰ ਤਿਆਗਕੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਬਣਿਆ. ਇਸ ਨੇ ਗਯਾ ਪਾਸ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਹੇਠ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਇਣ ਹੋਕੇ ਵਿਤਾਏ. ਅੰਤ ਜਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਧ ਗ੍ਯਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ (ਜਾਗਰਿਤ) ਅਵਸ੍‍ਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਤਦ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਬੁਧਗਯਾ.#ਬੁੱਧ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਮਤ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ. ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਮੁਕਤਿਮਾਰਗ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਧਨ ਦੱਸੇ ਹਨ- \"ਸਦ੍‌ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ, ਸਦ੍‌ਵਿਚਾਰ, ਸਦ੍‌ਵਾਕ੍ਯ, ਸਤ੍‌ਕਰਮ, ਸਦ੍‌ਜੀਵਨ, ਸਤ੍‌ਪ੍ਰਯਤਨ, ਸਤ੍‌ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਦ੍‌ਧ੍ਯਾਨ.#ਅੱਸੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗਕੇ ਬੁੱਧਦੇਵ ਦਾ ਪੇਚਿਸ਼ ਰੋਗ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ੀ ਨਗਰ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ-#(੧) ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ.#(੨) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਕਰਨੀ.#(੩) ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿੱਕੜ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#(੪) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਤੇ ਸੁਖ ਇਸਤਰਾਂ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ, ਜੈਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਛਾਯਾ.#ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਚਲਾਏ ਧਰਮ ਦੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾ ਹਨ. ਇੱਕ \"ਹੀਨਯਾਨ\", ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਬਰਮਾ, ਸ੍ਯਾਮ ਅਤੇ ਸਿੰਹਲਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਦੂਜਾ \"ਮਹਾਯਾਨ\", ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤਿੱਬਤ ਚੀਨ ਜਾਪਾਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਮਾਯਾਮੋਹ."},{"id":51204,"word":"bu`D","wordUni":"ਬੁੱਧ","definition":"sM. बुद्घ. iv- jwigAw hoieAw[ 2. igAwnI. boD vwlw[ 3. sMgÎw- goqm goqR iv`c SwkÎvMSI rwjw Su¤Dodn dy Gr mwXwdyvI dy audr qoN kiplvsqu ngrI dy luMibnI bwg iv`c bI. sI. (B. C. ) 624 mwG sudI 15. ƒ bu`D dw jnm hoieAw. ies mhwqmw dy is`DwrQ (srvwrQis`D) SwkÎmuin, Aqy gOqm BI nwm hn.#19 vrHy dI aumr iv`c dMfpwxI dI puqRI gopw nwl SwdI hoeI, ijs qoN rwhul puqR pYdw hoieAw, bu`Fw, rogI Aqy murdw dyKx qoN is`DwrQ dy mn iv`c jgq qoN vYrwg ho igAw Ar 28 vrHy dI AvsQw iv`c inqÎsuK dI qlwS leI Gr bwr iqAwgky sMnÎwsI bixAw. ies ny gXw pws ie`k ip`pl hyT keI vrHy DÎwnprwiex hoky ivqwey. AMq jd ies ƒ boD gÎwn hox krky bu`D (jwgirq) AvsQw pRwpq hoeI, qd qoN bu`D nwm pRis`D hoieAw. dyKo, buDgXw.#bu`D ny vYidk Drm dI QW Awpxw mq clwieAw, ijs dw mu`K inXm AihMsw hY. mhwqmw bu`D ny mukiqmwrg dy A`T swDn d¤sy hn- \"sdivSÍws, sdivcwr, sdvwkÎ, sqkrm, sdjIvn, sqpRXqn, sqicMqn Aqy sdDÎwn.#A`sI vrHy dI aumr Bogky bu`Ddyv dw pyicS rog nwl kuSI ngr dyhWq hoieAw. mrn vyly bu`D ny Awpxy is`KW ƒ cwr aupdyS id¤qy-#(1) ieMdRIAW ƒ kwbU r`Kxw.#(2) Awpxy Awp ƒ jgwauxw Aqy Awpxy Awp dI prIKÎw krnI.#(3) ijvyN jl qoN pYdw hoieAw ic`kV jl nwl hI Doqw jWdw hY, iqvyN mn dy ivkwr mn krky hI dUr huMdy hn.#(4) ijnHW dw sMklp, vwxI Aqy ikRXw pivqR hY, aunHW dy nwl SWiq Aqy suK iesqrW rihNdy hn, jYsy srIr nwl CwXw.#mhwqmw bu`D dy clwey Drm dI do SwKw hn. ie`k \"hInXwn\", ijs dw pRcwr brmw, sÎwm Aqy isMhldÍIp iv`c hY dUjw \"mhwXwn\", ijs dw pRcwr iq`bq cIn jwpwn Awid iv`c hY.#ihMdUmq dy gRMQW iv`c bu`D ƒ ivsnu dw nOvW Avqwr iliKAw hY. dyKo, mwXwmoh.","definitionUni":"ਸੰ. बुद्घ. ਵਿ- ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਗਿਆਨੀ. ਬੋਧ ਵਾਲਾ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗੋਤਮ ਗੋਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਕ੍ਯਵੰਸ਼ੀ ਰਾਜਾ ਸ਼ੁੱਧੋਦਨ ਦੇ ਘਰ ਮਾਯਾਦੇਵੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਕਪਿਲਵਸ੍‍ਤੁ ਨਗਰੀ ਦੇ ਲੁੰਬਿਨੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ ਬੀ. ਸੀ. (B. C. ) ੬੨੪ ਮਾਘ ਸੁਦੀ ੧੫. ਨੂੰ ਬੁੱਧ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਸਿੱਧਾਰਥ (ਸਰ੍‍ਵਾਰ੍‍ਥਸਿੱਧ) ਸ਼ਾਕ੍ਯਮੁਨਿ, ਅਤੇ ਗੌਤਮ ਭੀ ਨਾਮ ਹਨ.#੧੯ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਦੰਡਪਾਣੀ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਗੋਪਾ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਾਹੁਲ ਪੁਤ੍ਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ, ਬੁੱਢਾ, ਰੋਗੀ ਅਤੇ ਮੁਰਦਾ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਸਿੱਧਾਰਥ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਜਗਤ ਤੋਂ ਵੈਰਾਗ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ੨੮ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਅਵਸ੍‍ਥਾ ਵਿੱਚ ਨਿਤ੍ਯਸੁਖ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ ਲਈ ਘਰ ਬਾਰ ਤਿਆਗਕੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਬਣਿਆ. ਇਸ ਨੇ ਗਯਾ ਪਾਸ ਇੱਕ ਪਿੱਪਲ ਹੇਠ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਇਣ ਹੋਕੇ ਵਿਤਾਏ. ਅੰਤ ਜਦ ਇਸ ਨੂੰ ਬੋਧ ਗ੍ਯਾਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਬੁੱਧ (ਜਾਗਰਿਤ) ਅਵਸ੍‍ਥਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ, ਤਦ ਤੋਂ ਬੁੱਧ ਨਾਮ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਬੁਧਗਯਾ.#ਬੁੱਧ ਨੇ ਵੈਦਿਕ ਧਰਮ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣਾ ਮਤ ਚਲਾਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਨਿਯਮ ਅਹਿੰਸਾ ਹੈ. ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਨੇ ਮੁਕਤਿਮਾਰਗ ਦੇ ਅੱਠ ਸਾਧਨ ਦੱਸੇ ਹਨ- \"ਸਦ੍‌ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ, ਸਦ੍‌ਵਿਚਾਰ, ਸਦ੍‌ਵਾਕ੍ਯ, ਸਤ੍‌ਕਰਮ, ਸਦ੍‌ਜੀਵਨ, ਸਤ੍‌ਪ੍ਰਯਤਨ, ਸਤ੍‌ਚਿੰਤਨ ਅਤੇ ਸਦ੍‌ਧ੍ਯਾਨ.#ਅੱਸੀ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗਕੇ ਬੁੱਧਦੇਵ ਦਾ ਪੇਚਿਸ਼ ਰੋਗ ਨਾਲ ਕੁਸ਼ੀ ਨਗਰ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਮਰਨ ਵੇਲੇ ਬੁੱਧ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਚਾਰ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤੇ-#(੧) ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰੱਖਣਾ.#(੨) ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਗਾਉਣਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ ਕਰਨੀ.#(੩) ਜਿਵੇਂ ਜਲ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਚਿੱਕੜ ਜਲ ਨਾਲ ਹੀ ਧੋਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਮਨ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਮਨ ਕਰਕੇ ਹੀ ਦੂਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ.#(੪) ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਕਲਪ, ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪਵਿਤ੍ਰ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਤੇ ਸੁਖ ਇਸਤਰਾਂ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ, ਜੈਸੇ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਛਾਯਾ.#ਮਹਾਤਮਾ ਬੁੱਧ ਦੇ ਚਲਾਏ ਧਰਮ ਦੀ ਦੋ ਸ਼ਾਖਾ ਹਨ. ਇੱਕ \"ਹੀਨਯਾਨ\", ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਬਰਮਾ, ਸ੍ਯਾਮ ਅਤੇ ਸਿੰਹਲਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ ਹੈ ਦੂਜਾ \"ਮਹਾਯਾਨ\", ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਤਿੱਬਤ ਚੀਨ ਜਾਪਾਨ ਆਦਿ ਵਿੱਚ ਹੈ.#ਹਿੰਦੂਮਤ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਬੁੱਧ ਨੂੰ ਵਿਸਨੁ ਦਾ ਨੌਵਾਂ ਅਵਤਾਰ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਮਾਯਾਮੋਹ."},{"id":51211,"word":"bu`DU","wordUni":"ਬੁੱਧੂ","definition":"ieh su`DU dw puqR lhOr dw GuimAwr is`K sI. ies ny ie`k vwr bhuq vfw pcwvw iqAwr krky gurU Arjndyv jI dy hjUr Ardws krweI ik Awvw p`kw inkly. sMgiq ny jd pRswd Ckky Ardws kIqI, qd BweI l`KU ny jo pRswd vrqo ip¤CoN AwieAw sI, AwiKAw ik pcwvw ip`lw rhygw. jd ie`tW ip`lIAW inklIAW, qd bu`DU ny siqgurW dy hjUr bynqI kIqI. siqgurW ny PrmwieAw ik pRymI is`K dw vcn Atl hY. pr qyrIAW ie`tW p`kIAW dy mu`l ivkxgIAW. so lhOr iv`c brswq dI ru¤qy mihNgy mu`l ivk geIAW. ieh Awvw lhOr qoN iqMn mIl pur Swlwmwr dI sVk qoN d`Kx v`l sI, ij¤Qy hux SwhI sVk pws dysI eIsweIAW dw kbirsqwn hY. ies Awvy pur mhwrwjw rxjIqisMG jI dy ietylIAn jnrl Avitabile AvIqwbIl¹ ny AwpxI koTI bxvweI sI, ijs dw hux koeI inSwn nhIN dyKIdw.#bu`DU dw ipqw su`DU, SwhI GuimAwr sI, jo srkwrI iemwrqW leI ie`tW pkwieAw krdw sI. Kws krky nUrjhW dy BweI A`bulhsn (Aws&jwh) dy mihl leI su`DU ny lhOr bhuq Awvy lgwey sn[ 2. sulqwnpur invwsI ie`k CINbw, jo gurU Arjndyv dw is`K hoky AwqmigAwnI hoieAw[ 3. dyKo, bwjk[ 4. dyKo, bu`DUSwh[ 5. pMjwbI iv`c vÎMg nwl mUrK ƒ BI bu`DU AwKdy hn.","definitionUni":"ਇਹ ਸੁੱਧੂ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਲਹੌਰ ਦਾ ਘੁਮਿਆਰ ਸਿੱਖ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਵਡਾ ਪਚਾਵਾ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਹਜੂਰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਾਈ ਕਿ ਆਵਾ ਪੱਕਾ ਨਿਕਲੇ. ਸੰਗਤਿ ਨੇ ਜਦ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਕੇ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ, ਤਦ ਭਾਈ ਲੱਖੂ ਨੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤੋ ਪਿੱਛੋਂ ਆਇਆ ਸੀ, ਆਖਿਆ ਕਿ ਪਚਾਵਾ ਪਿੱਲਾ ਰਹੇਗਾ. ਜਦ ਇੱਟਾਂ ਪਿੱਲੀਆਂ ਨਿਕਲੀਆਂ, ਤਦ ਬੁੱਧੂ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਦੇ ਹਜੂਰ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ. ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ ਦਾ ਵਚਨ ਅਟਲ ਹੈ. ਪਰ ਤੇਰੀਆਂ ਇੱਟਾਂ ਪੱਕੀਆਂ ਦੇ ਮੁੱਲ ਵਿਕਣਗੀਆਂ. ਸੋ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਬਰਸਾਤ ਦੀ ਰੁੱਤੇ ਮਹਿਂਗੇ ਮੁੱਲ ਵਿਕ ਗਈਆਂ. ਇਹ ਆਵਾ ਲਹੌਰ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਪੁਰ ਸ਼ਾਲਾਮਾਰ ਦੀ ਸੜਕ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਸੀ, ਜਿੱਥੇ ਹੁਣ ਸ਼ਾਹੀ ਸੜਕ ਪਾਸ ਦੇਸੀ ਈਸਾਈਆਂ ਦਾ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਹੈ. ਇਸ ਆਵੇ ਪੁਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਇਟੇਲੀਅਨ ਜਨਰਲ Avitabile ਅਵੀਤਾਬੀਲ¹ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੋਠੀ ਬਣਵਾਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਣ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀਦਾ.#ਬੁੱਧੂ ਦਾ ਪਿਤਾ ਸੁੱਧੂ, ਸ਼ਾਹੀ ਘੁਮਿਆਰ ਸੀ, ਜੋ ਸਰਕਾਰੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਲਈ ਇੱਟਾਂ ਪਕਾਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਨੂਰਜਹਾਂ ਦੇ ਭਾਈ ਅੱਬੁਲਹਸਨ (ਆਸਫ਼ਜਾਹ) ਦੇ ਮਹਿਲ ਲਈ ਸੁੱਧੂ ਨੇ ਲਹੌਰ ਬਹੁਤ ਆਵੇ ਲਗਾਏ ਸਨ। ੨. ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਛੀਂਬਾ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਕੇ ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਹੋਇਆ। ੩. ਦੇਖੋ, ਬਾਜਕ। ੪. ਦੇਖੋ, ਬੁੱਧੂਸ਼ਾਹ। ੫. ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਵ੍ਯੰਗ ਨਾਲ ਮੂਰਖ ਨੂੰ ਭੀ ਬੁੱਧੂ ਆਖਦੇ ਹਨ."},{"id":51303,"word":"bUJ","wordUni":"ਬੂਝ","definition":"sMgÎw- boD. smJ. \"siqgur bUJ buJweI.\" (swr AÚ mÚ 1) 2. Gws srkMfy Awid dw bUJw[ 3. dyKo, buJxw. \"iqK bUiJgeI imil swDujnw.\" (kwn mÚ 5) iqRKw buJ geI.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੋਧ. ਸਮਝ. \"ਸਤਿਗੁਰ ਬੂਝ ਬੁਝਾਈ.\" (ਸਾਰ ਅਃ ਮਃ ੧) ੨. ਘਾਸ ਸਰਕੰਡੇ ਆਦਿ ਦਾ ਬੂਝਾ। ੩. ਦੇਖੋ, ਬੁਝਣਾ. \"ਤਿਖ ਬੂਝਿਗਈ ਮਿਲਿ ਸਾਧੁਜਨਾ.\" (ਕਾਨ ਮਃ ੫) ਤ੍ਰਿਖਾ ਬੁਝ ਗਈ."},{"id":51476,"word":"bydn","wordUni":"ਬੇਦਨ","definition":"sM. vydn Aqy vydnw. sMgÎw- suK du`K dw AnuBv[ 2. idl dI pIV[ 3. pIVw. \"bydn siqguir Awip gvweI.\" (sor mÚ 5) \"kYsy khau moih jIAbydnweI?\" (swr mÚ 5) 4. sM. vydn. ivAwh krnw. SwdI krnI.","definitionUni":"ਸੰ. ਵੇਦਨ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ। ੨. ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ। ੩. ਪੀੜਾ. \"ਬੇਦਨ ਸਤਿਗੁਰਿ ਆਪਿ ਗਵਾਈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) \"ਕੈਸੇ ਕਹਉ ਮੋਹਿ ਜੀਅਬੇਦਨਾਈ?\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰ. ਵੇਦਨ. ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ. ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੀ."},{"id":51477,"word":"bydnw","wordUni":"ਬੇਦਨਾ","definition":"sM. vydn Aqy vydnw. sMgÎw- suK du`K dw AnuBv[ 2. idl dI pIV[ 3. pIVw. \"bydn siqguir Awip gvweI.\" (sor mÚ 5) \"kYsy khau moih jIAbydnweI?\" (swr mÚ 5) 4. sM. vydn. ivAwh krnw. SwdI krnI.","definitionUni":"ਸੰ. ਵੇਦਨ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ। ੨. ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ। ੩. ਪੀੜਾ. \"ਬੇਦਨ ਸਤਿਗੁਰਿ ਆਪਿ ਗਵਾਈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) \"ਕੈਸੇ ਕਹਉ ਮੋਹਿ ਜੀਅਬੇਦਨਾਈ?\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰ. ਵੇਦਨ. ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ. ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੀ."},{"id":51478,"word":"bydnweI","wordUni":"ਬੇਦਨਾਈ","definition":"sM. vydn Aqy vydnw. sMgÎw- suK du`K dw AnuBv[ 2. idl dI pIV[ 3. pIVw. \"bydn siqguir Awip gvweI.\" (sor mÚ 5) \"kYsy khau moih jIAbydnweI?\" (swr mÚ 5) 4. sM. vydn. ivAwh krnw. SwdI krnI.","definitionUni":"ਸੰ. ਵੇਦਨ ਅਤੇ ਵੇਦਨਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੁਖ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ। ੨. ਦਿਲ ਦੀ ਪੀੜ। ੩. ਪੀੜਾ. \"ਬੇਦਨ ਸਤਿਗੁਰਿ ਆਪਿ ਗਵਾਈ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੫) \"ਕੈਸੇ ਕਹਉ ਮੋਹਿ ਜੀਅਬੇਦਨਾਈ?\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੪. ਸੰ. ਵੇਦਨ. ਵਿਆਹ ਕਰਨਾ. ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨੀ."},{"id":51571,"word":"byl","wordUni":"ਬੇਲ","definition":"sMgÎw- iq`g. DV. moFy qoN lY ky kmr qIk dw SrIr dw Bwg. \"lWgul sihq su lMbI byl.\" (gupRsU) 2. lohy dw lMmw sMgul. lMmw jMjIr. \"byl sMg iqNh bMDn krÎo.\" (sloh) 3. gvYXy nt Awid dw auh pwqR. ijs iv`c lok ienwm dw Dn pwauNdy hn. \"vwrq vQu fwrq bhu byl.\" (gupRsU) 4. sM. v`lI. lqw. \"jMgl mDy bylgo.\" (tofI nwmdyv) \"auiT bYl gey cir byl.\" (Awsw mÚ 4) nvIN ibjweI leI KUh joqdy hn, pr pihlI bylW ƒ au`Tky bld crgey. Bwv- mukiq dy swDnW dw jqn krdy hn, pr kwmwid ivkwr swry puMnkrmW ƒ imtw idMdy hn[ 5. sMqwnrUp Pl dyx kwrx iesqRI ƒ BI byl iliKAw hY. dyKo, vyil[ 6. ie`k rwKs, jo subyl dw BweI sI. ies dw durgw nwl jMg hoieAw. \"byl subyl dYq dÍY dIrG.\" (gupRsU) dyKo, subyl[ 7. &w. [بیل] kudwl. zmIn Kodx dw sMd[ 8. vylw (by`lw) ndI Awid dy iknwry dw sMGxw jMgl. J`l.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਿੱਗ. ਧੜ. ਮੋਢੇ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਕਮਰ ਤੀਕ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਭਾਗ. \"ਲਾਂਗੁਲ ਸਹਿਤ ਸੁ ਲੰਬੀ ਬੇਲ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਲੋਹੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਸੰਗੁਲ. ਲੰਮਾ ਜੰਜੀਰ. \"ਬੇਲ ਸੰਗ ਤਿਂਹ ਬੰਧਨ ਕਰ੍ਯੋ.\" (ਸਲੋਹ) ੩. ਗਵੈਯੇ ਨਟ ਆਦਿ ਦਾ ਉਹ ਪਾਤ੍ਰ. ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਇਨਾਮ ਦਾ ਧਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ. \"ਵਾਰਤ ਵਥੁ ਡਾਰਤ ਬਹੁ ਬੇਲ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਸੰ. ਵੱਲੀ. ਲਤਾ. \"ਜੰਗਲ ਮਧੇ ਬੇਲਗੋ.\" (ਟੋਡੀ ਨਾਮਦੇਵ) \"ਉਠਿ ਬੈਲ ਗਏ ਚਰਿ ਬੇਲ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੪) ਨਵੀਂ ਬਿਜਾਈ ਲਈ ਖੂਹ ਜੋਤਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਹਿਲੀ ਬੇਲਾਂ ਨੂੰ ਉੱਠਕੇ ਬਲਦ ਚਰਗਏ. ਭਾਵ- ਮੁਕਤਿ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਕਾਮਾਦਿ ਵਿਕਾਰ ਸਾਰੇ ਪੁੰਨਕਰਮਾਂ ਨੂੰ ਮਿਟਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ੫. ਸੰਤਾਨਰੂਪ ਫਲ ਦੇਣ ਕਾਰਣ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਭੀ ਬੇਲ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਵੇਲਿ। ੬. ਇੱਕ ਰਾਖਸ, ਜੋ ਸੁਬੇਲ ਦਾ ਭਾਈ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਦੁਰਗਾ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੋਇਆ. \"ਬੇਲ ਸੁਬੇਲ ਦੈਤ ਦ੍ਵੈ ਦੀਰਘ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਦੇਖੋ, ਸੁਬੇਲ। ੭. ਫ਼ਾ. [بیل] ਕੁਦਾਲ. ਜ਼ਮੀਨ ਖੋਦਣ ਦਾ ਸੰਦ। ੮. ਵੇਲਾ (ਬੇੱਲਾ) ਨਦੀ ਆਦਿ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਦਾ ਸੰਘਣਾ ਜੰਗਲ. ਝੱਲ."},{"id":51613,"word":"bYsnau","wordUni":"ਬੈਸਨਉ","definition":"sM. वैष्णव- vYsxv. ivsx dyvqw nwl hY ijs dw sMbMD. ivsx dw aupwsk. vYsxvW dy mu`K pMj Byd hn.#(a) inMbwrk (निम्बार्क) inMbwidqÎ vYsxv dw clwieAw mq. vYsxv ienHW ƒ rwiDkw jI dy kMkx (kVy) dw Avqwr mMndy hn. ieh ivRMdwvn pws DRv nwmk phwVI qy rihNdy sn. ij¤Qy aunHW dI hux pRis`D g`dI hY. ienHW dy ipqw dw nwauN jgMnwQ sI. inMbwidqÎ jI dy nwm sMbMDI ie`k AxoKI kQw hY ik ie`k vwr ienHW nwl ie`k swDU crcw krdw sI ik idn iCpx vwlw hoigAw, idn iCpx pur swDU ny rotI nhIN KwxI sI, ies leI inMbwidqÎ ny AwidqÎ (sUrj) ƒ ie`k inMb (inMm dy ibrC) qy Tihrw r`iKAw, inMbwidqÎ dI sMpRdw dw nwm \"inMbwrk\" Aqy \"inmwq\" SwKw hY.#(A) mDÍwcwrX. ieh eIsvI bwrHvIN sdI iv`c d`Kx dyS hoey hn, ienHW ƒ pvn dyvqw dw Avqwr vYsxv mMndy hn. ienHW dI clweI sMpRdw. \"mwDÍ\" khWauNdI hY. kQw hY ik ieh gIqwBwSÎ ilKky bdrInwrwiex gey, au¤Qy Bgvwn qoN ienHW ƒ iqMn swlgRwm imly, jo iqMn mTW iv`c Qwpy gey. mDÍwcwrX do pdwrQ mMndy sn ie`k sÍqMqR, jo ivsxu Bgvwn hY, dUjw prqMqR, jo jIv hY. jIv ivsx nwl AByd nhIN huMdw, aupwsnw nwl mukiq ƒ pRwpq ho jWdw hY. ienHW dy mq Anuswr ivsxu dI syvw dy iqMn Byd hn, AMkn (sMK ckR dw SrIr qy Cwpw lvwauxw) nwmkrx, (Awpxw Aqy puqR Awidk dw nwm kySv Awid Bgvwn dy nwmW qy r`Kxw) Bjn (nwm kIrqn Aqy ismrx) krnw.#(e) SRI vYsxv. dyKo, rwmwnuj.#(s) rwmwvq. dyKo, rwmwnMd.#(h) lkmx B`t d`KxI bRwhmx ƒ cunwrgVH pws ie`k bwlk ipAw imilAw, jo aus ny puqR smwn pwilAw. ieh ivdÍwn hok vlBw- cwrX nwm qoN pRis`D hoieAw. kwSI iv`c Awky v`lB jI ny sMnÎws Dwrn kIqw Aqy Pyr igRhsQI ho gey. ienHW dy keI puqR g`dIAW dy mwilk \"gosÍwmI\" pdvI qoN pRis`D hoey, ienHW dy mq iv`c rwDw ikRsn dI BgqI qoN golok iv`c, (jo vYkuMT qoN BI pMjwh kRoV Xojn au`cw hY), phucxw hI mukiq hY. sUrdws Awidk As†Cwp kiv iesy ivdÍwn dy cyly hoey hn.#v`lB jI dw jnm sn 1479 Aqy dyhWq sn 1531 dw iKAwl kIqw igAw hY. v`lB sMpRdw dy vYsnv gosÍwmI Aqy v`lBI khy jWdy hn, jo aUrDpuMfR iqlk lWauNdy hn, bwl gopwl dI pUjw krdy hn. qulsI dI kMTI pihrdy hn[ 2. jgqnwQ srvivAwpI krqwr dw aupwsk. dyKo, ibsnu 4. \"bYsnau kI kUkir BlI.\" (s. kbIr)","definitionUni":"ਸੰ. वैष्णव- ਵੈਸ੍ਣਵ. ਵਿਸ੍ਣ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ. ਵਿਸ੍ਣ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. ਵੈਸ੍ਣਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੰਜ ਭੇਦ ਹਨ.#(ੳ) ਨਿੰਬਾਰਕ (निम्बार्क) ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਵੈਸ੍ਣਵ ਦਾ ਚਲਾਇਆ ਮਤ. ਵੈਸ੍ਣਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਧਿਕਾ ਜੀ ਦੇ ਕੰਕਣ (ਕੜੇ) ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਪਾਸ ਧ੍ਰਵ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਰਹਿਂਦੇ ਸਨ. ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਦੀ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਜਗੰਨਾਥ ਸੀ. ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਨ ਛਿਪਣ ਵਾਲਾ ਹੋਗਿਆ, ਦਿਨ ਛਿਪਣ ਪੁਰ ਸਾਧੂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੰਬ (ਨਿੰਮ ਦੇ ਬਿਰਛ) ਤੇ ਠਹਿਰਾ ਰੱਖਿਆ, ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਨਾਮ \"ਨਿੰਬਾਰਕ\" ਅਤੇ \"ਨਿਮਾਤ\" ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ.#(ਅ) ਮਧ੍ਵਾਚਾਰਯ. ਇਹ ਈਸਵੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਨ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਵੈਸ੍ਣਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਈ ਸੰਪ੍ਰਦਾ. \"ਮਾਧ੍ਵ\" ਕਹਾਂਉਂਦੀ ਹੈ. ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੀਤਾਭਾਸ਼੍ਯ ਲਿਖਕੇ ਬਦਰੀਨਾਰਾਇਣ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਗ੍ਰਾਮ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਮਠਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਪੇ ਗਏ. ਮਧ੍ਵਾਚਾਰਯ ਦੋ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਇੱਕ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਵਿਸ੍ਣੁ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪਰਤੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਜੀਵ ਹੈ. ਜੀਵ ਵਿਸ੍ਣ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ੍ਣੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਹਨ, ਅੰਕਨ (ਸੰਖ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਛਾਪਾ ਲਵਾਉਣਾ) ਨਾਮਕਰਣ, (ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣਾ) ਭਜਨ (ਨਾਮ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਮਰਣ) ਕਰਨਾ.#(ੲ) ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ੍ਣਵ. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਾਨੁਜ.#(ਸ) ਰਾਮਾਵਤ. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਾਨੰਦ.#(ਹ) ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣ ਭੱਟ ਦੱਖਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੁਨਾਰਗੜ੍ਹ ਪਾਸ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਪਿਆ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਮਾਨ ਪਾਲਿਆ. ਇਹ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹੋਕ ਵਲਭਾ- ਚਾਰਯ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ. ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਵੱਲਭ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਹੋ ਗਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੁਤ੍ਰ ਗੱਦੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਿਕ \"ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ\" ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, (ਜੋ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਭੀ ਪੰਜਾਹ ਕ੍ਰੋੜ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ), ਪਹੁਚਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ. ਸੂਰਦਾਸ ਆਦਿਕ ਅਸ੍ਟਛਾਪ ਕਵਿ ਇਸੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ ਹਨ.#ਵੱਲਭ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੪੭੯ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੫੩੧ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਵੱਲਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਵੈਸਨਵ ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ ਅਤੇ ਵੱਲਭੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਊਰਧਪੁੰਡ੍ਰ ਤਿਲਕ ਲਾਂਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਲ ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਕੰਠੀ ਪਹਿਰਦੇ ਹਨ। ੨. ਜਗਤਨਾਥ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. ਦੇਖੋ, ਬਿਸਨੁ ੪. \"ਬੈਸਨਉ ਕੀ ਕੂਕਰਿ ਭਲੀ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ)"},{"id":51614,"word":"bYsnv","wordUni":"ਬੈਸਨਵ","definition":"sM. वैष्णव- vYsxv. ivsx dyvqw nwl hY ijs dw sMbMD. ivsx dw aupwsk. vYsxvW dy mu`K pMj Byd hn.#(a) inMbwrk (निम्बार्क) inMbwidqÎ vYsxv dw clwieAw mq. vYsxv ienHW ƒ rwiDkw jI dy kMkx (kVy) dw Avqwr mMndy hn. ieh ivRMdwvn pws DRv nwmk phwVI qy rihNdy sn. ij¤Qy aunHW dI hux pRis`D g`dI hY. ienHW dy ipqw dw nwauN jgMnwQ sI. inMbwidqÎ jI dy nwm sMbMDI ie`k AxoKI kQw hY ik ie`k vwr ienHW nwl ie`k swDU crcw krdw sI ik idn iCpx vwlw hoigAw, idn iCpx pur swDU ny rotI nhIN KwxI sI, ies leI inMbwidqÎ ny AwidqÎ (sUrj) ƒ ie`k inMb (inMm dy ibrC) qy Tihrw r`iKAw, inMbwidqÎ dI sMpRdw dw nwm \"inMbwrk\" Aqy \"inmwq\" SwKw hY.#(A) mDÍwcwrX. ieh eIsvI bwrHvIN sdI iv`c d`Kx dyS hoey hn, ienHW ƒ pvn dyvqw dw Avqwr vYsxv mMndy hn. ienHW dI clweI sMpRdw. \"mwDÍ\" khWauNdI hY. kQw hY ik ieh gIqwBwSÎ ilKky bdrInwrwiex gey, au¤Qy Bgvwn qoN ienHW ƒ iqMn swlgRwm imly, jo iqMn mTW iv`c Qwpy gey. mDÍwcwrX do pdwrQ mMndy sn ie`k sÍqMqR, jo ivsxu Bgvwn hY, dUjw prqMqR, jo jIv hY. jIv ivsx nwl AByd nhIN huMdw, aupwsnw nwl mukiq ƒ pRwpq ho jWdw hY. ienHW dy mq Anuswr ivsxu dI syvw dy iqMn Byd hn, AMkn (sMK ckR dw SrIr qy Cwpw lvwauxw) nwmkrx, (Awpxw Aqy puqR Awidk dw nwm kySv Awid Bgvwn dy nwmW qy r`Kxw) Bjn (nwm kIrqn Aqy ismrx) krnw.#(e) SRI vYsxv. dyKo, rwmwnuj.#(s) rwmwvq. dyKo, rwmwnMd.#(h) lkmx B`t d`KxI bRwhmx ƒ cunwrgVH pws ie`k bwlk ipAw imilAw, jo aus ny puqR smwn pwilAw. ieh ivdÍwn hok vlBw- cwrX nwm qoN pRis`D hoieAw. kwSI iv`c Awky v`lB jI ny sMnÎws Dwrn kIqw Aqy Pyr igRhsQI ho gey. ienHW dy keI puqR g`dIAW dy mwilk \"gosÍwmI\" pdvI qoN pRis`D hoey, ienHW dy mq iv`c rwDw ikRsn dI BgqI qoN golok iv`c, (jo vYkuMT qoN BI pMjwh kRoV Xojn au`cw hY), phucxw hI mukiq hY. sUrdws Awidk As†Cwp kiv iesy ivdÍwn dy cyly hoey hn.#v`lB jI dw jnm sn 1479 Aqy dyhWq sn 1531 dw iKAwl kIqw igAw hY. v`lB sMpRdw dy vYsnv gosÍwmI Aqy v`lBI khy jWdy hn, jo aUrDpuMfR iqlk lWauNdy hn, bwl gopwl dI pUjw krdy hn. qulsI dI kMTI pihrdy hn[ 2. jgqnwQ srvivAwpI krqwr dw aupwsk. dyKo, ibsnu 4. \"bYsnau kI kUkir BlI.\" (s. kbIr)","definitionUni":"ਸੰ. वैष्णव- ਵੈਸ੍ਣਵ. ਵਿਸ੍ਣ ਦੇਵਤਾ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ. ਵਿਸ੍ਣ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. ਵੈਸ੍ਣਵਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਪੰਜ ਭੇਦ ਹਨ.#(ੳ) ਨਿੰਬਾਰਕ (निम्बार्क) ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਵੈਸ੍ਣਵ ਦਾ ਚਲਾਇਆ ਮਤ. ਵੈਸ੍ਣਵ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਧਿਕਾ ਜੀ ਦੇ ਕੰਕਣ (ਕੜੇ) ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਦੇ ਹਨ. ਇਹ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਪਾਸ ਧ੍ਰਵ ਨਾਮਕ ਪਹਾੜੀ ਤੇ ਰਹਿਂਦੇ ਸਨ. ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁਣ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਦੀ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿਤਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਜਗੰਨਾਥ ਸੀ. ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕ ਅਣੋਖੀ ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਧੂ ਚਰਚਾ ਕਰਦਾ ਸੀ ਕਿ ਦਿਨ ਛਿਪਣ ਵਾਲਾ ਹੋਗਿਆ, ਦਿਨ ਛਿਪਣ ਪੁਰ ਸਾਧੂ ਨੇ ਰੋਟੀ ਨਹੀਂ ਖਾਣੀ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਨੇ ਆਦਿਤ੍ਯ (ਸੂਰਜ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੰਬ (ਨਿੰਮ ਦੇ ਬਿਰਛ) ਤੇ ਠਹਿਰਾ ਰੱਖਿਆ, ਨਿੰਬਾਦਿਤ੍ਯ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦਾ ਨਾਮ \"ਨਿੰਬਾਰਕ\" ਅਤੇ \"ਨਿਮਾਤ\" ਸ਼ਾਖਾ ਹੈ.#(ਅ) ਮਧ੍ਵਾਚਾਰਯ. ਇਹ ਈਸਵੀ ਬਾਰ੍ਹਵੀਂ ਸਦੀ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣ ਦੇਸ਼ ਹੋਏ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਵਨ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਅਵਤਾਰ ਵੈਸ੍ਣਵ ਮੰਨਦੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਚਲਾਈ ਸੰਪ੍ਰਦਾ. \"ਮਾਧ੍ਵ\" ਕਹਾਂਉਂਦੀ ਹੈ. ਕਥਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਗੀਤਾਭਾਸ਼੍ਯ ਲਿਖਕੇ ਬਦਰੀਨਾਰਾਇਣ ਗਏ, ਉੱਥੇ ਭਗਵਾਨ ਤੋਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਸਾਲਗ੍ਰਾਮ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਤਿੰਨ ਮਠਾਂ ਵਿੱਚ ਥਾਪੇ ਗਏ. ਮਧ੍ਵਾਚਾਰਯ ਦੋ ਪਦਾਰਥ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਇੱਕ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਵਿਸ੍ਣੁ ਭਗਵਾਨ ਹੈ, ਦੂਜਾ ਪਰਤੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਜੀਵ ਹੈ. ਜੀਵ ਵਿਸ੍ਣ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਪਾਸਨਾ ਨਾਲ ਮੁਕਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਸ੍ਣੁ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਹਨ, ਅੰਕਨ (ਸੰਖ ਚਕ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਛਾਪਾ ਲਵਾਉਣਾ) ਨਾਮਕਰਣ, (ਆਪਣਾ ਅਤੇ ਪੁਤ੍ਰ ਆਦਿਕ ਦਾ ਨਾਮ ਕੇਸ਼ਵ ਆਦਿ ਭਗਵਾਨ ਦੇ ਨਾਮਾਂ ਤੇ ਰੱਖਣਾ) ਭਜਨ (ਨਾਮ ਕੀਰਤਨ ਅਤੇ ਸਿਮਰਣ) ਕਰਨਾ.#(ੲ) ਸ਼੍ਰੀ ਵੈਸ੍ਣਵ. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਾਨੁਜ.#(ਸ) ਰਾਮਾਵਤ. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਾਨੰਦ.#(ਹ) ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣ ਭੱਟ ਦੱਖਣੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਚੁਨਾਰਗੜ੍ਹ ਪਾਸ ਇੱਕ ਬਾਲਕ ਪਿਆ ਮਿਲਿਆ, ਜੋ ਉਸ ਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਸਮਾਨ ਪਾਲਿਆ. ਇਹ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਹੋਕ ਵਲਭਾ- ਚਾਰਯ ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ. ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਵੱਲਭ ਜੀ ਨੇ ਸੰਨ੍ਯਾਸ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਫੇਰ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਹੋ ਗਏ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਪੁਤ੍ਰ ਗੱਦੀਆਂ ਦੇ ਮਾਲਿਕ \"ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ\" ਪਦਵੀ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸਨ ਦੀ ਭਗਤੀ ਤੋਂ ਗੋਲੋਕ ਵਿੱਚ, (ਜੋ ਵੈਕੁੰਠ ਤੋਂ ਭੀ ਪੰਜਾਹ ਕ੍ਰੋੜ ਯੋਜਨ ਉੱਚਾ ਹੈ), ਪਹੁਚਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ. ਸੂਰਦਾਸ ਆਦਿਕ ਅਸ੍ਟਛਾਪ ਕਵਿ ਇਸੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਦੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ ਹਨ.#ਵੱਲਭ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸਨ ੧੪੭੯ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੫੩੧ ਦਾ ਖਿਆਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ. ਵੱਲਭ ਸੰਪ੍ਰਦਾ ਦੇ ਵੈਸਨਵ ਗੋਸ੍ਵਾਮੀ ਅਤੇ ਵੱਲਭੀ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਊਰਧਪੁੰਡ੍ਰ ਤਿਲਕ ਲਾਂਉਂਦੇ ਹਨ, ਬਾਲ ਗੋਪਾਲ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਤੁਲਸੀ ਦੀ ਕੰਠੀ ਪਹਿਰਦੇ ਹਨ। ੨. ਜਗਤਨਾਥ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. ਦੇਖੋ, ਬਿਸਨੁ ੪. \"ਬੈਸਨਉ ਕੀ ਕੂਕਰਿ ਭਲੀ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ)"},{"id":51616,"word":"bYsno","wordUni":"ਬੈਸਨੋ","definition":"dyKo, bYsnv. \"bYsno so, ijsu aUpir su. pRsMn.\" (suKmnI) \"ijh kul swDu bYsnO hoie.\" (iblw rivdws)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਬੈਸਨਵ. \"ਬੈਸਨੋ ਸੋ, ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ ਸੁ. ਪ੍ਰਸੰਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਜਿਹ ਕੁਲ ਸਾਧੁ ਬੈਸਨੌ ਹੋਇ.\" (ਬਿਲਾ ਰਵਿਦਾਸ)"},{"id":51617,"word":"bYsnO","wordUni":"ਬੈਸਨੌ","definition":"dyKo, bYsnv. \"bYsno so, ijsu aUpir su. pRsMn.\" (suKmnI) \"ijh kul swDu bYsnO hoie.\" (iblw rivdws)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਬੈਸਨਵ. \"ਬੈਸਨੋ ਸੋ, ਜਿਸੁ ਊਪਰਿ ਸੁ. ਪ੍ਰਸੰਨ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਜਿਹ ਕੁਲ ਸਾਧੁ ਬੈਸਨੌ ਹੋਇ.\" (ਬਿਲਾ ਰਵਿਦਾਸ)"},{"id":51643,"word":"bYhVvwl","wordUni":"ਬੈਹੜਵਾਲ","definition":"ijsw lhOr, qsIl cUxIAW Qwxw srWmugl dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn \"CWgw mWgw\" qoN CI mIl au`qr p`Cm hY. ies ipMf dy pws hI SRI gurU Arjndyv jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU \"jMBr\" qoN ie¤Qy Awey hn.#grmI dw mOsm sI gurU swihb ny ie¤QoN dy hymy cODrI qoN jl Ckx leI mMigAw. cODrI ny AwiKAw pwqSwh! ieh jl qW Kwrw hY, mY ipMf qoN jwky im`Tw jl ilAwauNdw hW, qW gurU jI ny bcn kIqw, BweI hymw! ieh jl im`Tw hY. gurU jI dw bcn mMnky ausy KUh dw jl lY AWdw, jo gurW ny pIqw. ies ip¤CoN jd hymy Aqy ipMf dy lokW ny jl pIqw, qW im`Tw jl hox qoN swry AwnMd ho gey. cODrI homy ƒ gurU jI ny PrmwXw ik qUM swDu sMgiq dI syvw kIqw kr. qd cODrI ny h`Q joVky bynqI kIqI ik myry pws nw Dn hY Aqy nw hI myry Gr AOrq hY. qd siqgurW pu`iCAw ik ies ipMf iv`c koeI ivDvw iesqRI hY? qW sMgiq ny ipMf dI ie`k ivDvw ƒ gurU jI dy pyS kIqw. gurU jI ny hukm id`qw ik hy puqRI! cODrI hymw qyrw isrqwj hY, qUM ies ƒ pqI Dwrn kr. gurU swihb dI AwgÎw mMnky aus ny hymy ƒ pqI bxwieAw Ar gurU swihb ny aus ƒ vrdwn id`qw, ijs qoN aus dy Gr sMpdw hoeI.#hux ie¤Qy gurdÍwrw bx irhw hY. SRI gurU gRMQswihb jI dw pRkwS Aqy do vyly kIrqn huMdw hY. mweI BweI iek¤Ty hoky siqsMg krdy hn. pujwrI isMG hY. 39 GumwauN zmIn mweI ibsnkOr v¤loN, swFy iqMn GumwauN ie`k hor pRymI v¤loN hY. poh sudI sMqmI ƒ mylw huMdw hY.","definitionUni":"ਜਿਸਾ ਲਹੌਰ, ਤਸੀਲ ਚੂਣੀਆਂ ਥਾਣਾ ਸਰਾਂਮੁਗਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਛਾਂਗਾ ਮਾਂਗਾ\" ਤੋਂ ਛੀ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ \"ਜੰਭਰ\" ਤੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ.#ਗਰਮੀ ਦਾ ਮੌਸਮ ਸੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹੇਮੇ ਚੌਧਰੀ ਤੋਂ ਜਲ ਛਕਣ ਲਈ ਮੰਗਿਆ. ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਆਖਿਆ ਪਾਤਸ਼ਾਹ! ਇਹ ਜਲ ਤਾਂ ਖਾਰਾ ਹੈ, ਮੈ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਜਾਕੇ ਮਿੱਠਾ ਜਲ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਚਨ ਕੀਤਾ, ਭਾਈ ਹੇਮਾ! ਇਹ ਜਲ ਮਿੱਠਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਬਚਨ ਮੰਨਕੇ ਉਸੇ ਖੂਹ ਦਾ ਜਲ ਲੈ ਆਂਦਾ, ਜੋ ਗੁਰਾਂ ਨੇ ਪੀਤਾ. ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਜਦ ਹੇਮੇ ਅਤੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਜਲ ਪੀਤਾ, ਤਾਂ ਮਿੱਠਾ ਜਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਆਨੰਦ ਹੋ ਗਏ. ਚੌਧਰੀ ਹੋਮੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫਰਮਾਯਾ ਕਿ ਤੂੰ ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤਾ ਕਰ. ਤਦ ਚੌਧਰੀ ਨੇ ਹੱਥ ਜੋੜਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਮੇਰੇ ਪਾਸ ਨਾ ਧਨ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਮੇਰੇ ਘਰ ਔਰਤ ਹੈ. ਤਦ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਵਿਧਵਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਹੈ? ਤਾਂ ਸੰਗਤਿ ਨੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਇੱਕ ਵਿਧਵਾ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਹੇ ਪੁਤ੍ਰੀ! ਚੌਧਰੀ ਹੇਮਾ ਤੇਰਾ ਸਿਰਤਾਜ ਹੈ, ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਪਤੀ ਧਾਰਨ ਕਰ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਮੰਨਕੇ ਉਸ ਨੇ ਹੇਮੇ ਨੂੰ ਪਤੀ ਬਣਾਇਆ ਅਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਰਦਾਨ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਸੰਪਦਾ ਹੋਈ.#ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਦੋ ਵੇਲੇ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਮਾਈ ਭਾਈ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਸਤਿਸੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ੩੯ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਮਾਈ ਬਿਸਨਕੌਰ ਵੱਲੋਂ, ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਘੁਮਾਉਂ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪ੍ਰੇਮੀ ਵੱਲੋਂ ਹੈ. ਪੋਹ ਸੁਦੀ ਸੰਤਮੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":51644,"word":"bYhwdRI","wordUni":"ਬੈਹਾਦ੍ਰੀ","definition":"ivpwSwdRI. ibAws dirAw ijs phwV qoN inkilAw hY, aus dy vsnIk. rohqMg dy vwsI. \"bYhwdRI sgly iml kopy.\" (cirqR 52)","definitionUni":"ਵਿਪਾਸ਼ਾਦ੍ਰੀ. ਬਿਆਸ ਦਰਿਆ ਜਿਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ. ਰੋਹਤੰਗ ਦੇ ਵਾਸੀ. \"ਬੈਹਾਦ੍ਰੀ ਸਗਲੇ ਮਿਲ ਕੋਪੇ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੫੨)"},{"id":51645,"word":"bYkuMT","wordUni":"ਬੈਕੁੰਠ","definition":"sM. बैकुण्ठ. vYkuMT. nwnw pRkwr dI kuMTw (mwXw) hY ijs dI, ivsnu Bgvwn[ 2. ivsnu dy rihx dw lok. \"nw jwnw bYkuMT khwhI.\" (gau kbIr) 3. sqsMg. gurmuKW dw dIvwn. \"swDsMgiq bYkuMTY Awih.\" (gau kbIr) \"qhW bYkuMTu jh kIrqnu qyrw.\" (sUhI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. बैकुण्ठ. ਵੈਕੁੰਠ. ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕੁੰਠਾ (ਮਾਯਾ) ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ, ਵਿਸਨੁ ਭਗਵਾਨ। ੨. ਵਿਸਨੁ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਲੋਕ. \"ਨਾ ਜਾਨਾ ਬੈਕੁੰਠ ਕਹਾਹੀ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੩. ਸਤਸੰਗ. ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦਾ ਦੀਵਾਨ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਬੈਕੁੰਠੈ ਆਹਿ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਤਹਾਂ ਬੈਕੁੰਠੁ ਜਹ ਕੀਰਤਨੁ ਤੇਰਾ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫)"},{"id":51646,"word":"bYkuMTu","wordUni":"ਬੈਕੁੰਠੁ","definition":"sM. बैकुण्ठ. vYkuMT. nwnw pRkwr dI kuMTw (mwXw) hY ijs dI, ivsnu Bgvwn[ 2. ivsnu dy rihx dw lok. \"nw jwnw bYkuMT khwhI.\" (gau kbIr) 3. sqsMg. gurmuKW dw dIvwn. \"swDsMgiq bYkuMTY Awih.\" (gau kbIr) \"qhW bYkuMTu jh kIrqnu qyrw.\" (sUhI mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. बैकुण्ठ. ਵੈਕੁੰਠ. ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੀ ਕੁੰਠਾ (ਮਾਯਾ) ਹੈ ਜਿਸ ਦੀ, ਵਿਸਨੁ ਭਗਵਾਨ। ੨. ਵਿਸਨੁ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਲੋਕ. \"ਨਾ ਜਾਨਾ ਬੈਕੁੰਠ ਕਹਾਹੀ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) ੩. ਸਤਸੰਗ. ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦਾ ਦੀਵਾਨ. \"ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਬੈਕੁੰਠੈ ਆਹਿ.\" (ਗਉ ਕਬੀਰ) \"ਤਹਾਂ ਬੈਕੁੰਠੁ ਜਹ ਕੀਰਤਨੁ ਤੇਰਾ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੫)"},{"id":51698,"word":"bYrwgn","wordUni":"ਬੈਰਾਗਨ","definition":"sMgÎw- vYrwgÎvwn swDu dI AwDwrI. itkitkI, jo ies T Awkwr dI huMdI hY. ies au¤qy bWhW r`Kky swDU bYTdy hn.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵੈਰਾਗ੍ਯਵਾਨ ਸਾਧੁ ਦੀ ਆਧਾਰੀ. ਟਿਕਟਿਕੀ, ਜੋ ਇਸ T ਆਕਾਰ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਉੱਤੇ ਬਾਂਹਾਂ ਰੱਖਕੇ ਸਾਧੂ ਬੈਠਦੇ ਹਨ."},{"id":51702,"word":"bYrwgI","wordUni":"ਬੈਰਾਗੀ","definition":"वैरागिन्. iv- vYrwgI. vYrwgÎ vwlw. jgq dy pdwrQW nwl ijs dw pRym nhIN. \"nh cIinAw prmwnMd bYrwgI.\" (mwrU mÚ 1) \"jo mnu mwrih Awpxw, so purKu bYrwgI.\" (vf CMq mÚ 3) 2. sMgÎw- vYsnv swDUAW dw ie`k iPrkw, ijs dw AwcwrX rwmwnMd hY. \"rwmwnMd bhur pRBu krw[ Bys bYrwgI ko iqn Drw[[\" (ivicqR) bYrwgIAW dy pMj krm Drm dw AMg hn- dÍwirkw dI XwqRw, SMK ckR Awid ivsnu icMnHW dw SrIr pur Cwpw, gopIcMdn d iqlk, ikRsn AQvw rwmmUriq dI aupwsnw Aqy qulsImwlw dw Dwrx. dyKo, bYsnv.","definitionUni":"वैरागिन्. ਵਿ- ਵੈਰਾਗੀ. ਵੈਰਾਗ੍ਯ ਵਾਲਾ. ਜਗਤ ਦੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਨਹੀਂ. \"ਨਹ ਚੀਨਿਆ ਪਰਮਾਨੰਦ ਬੈਰਾਗੀ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੧) \"ਜੋ ਮਨੁ ਮਾਰਹਿ ਆਪਣਾ, ਸੋ ਪੁਰਖੁ ਬੈਰਾਗੀ.\" (ਵਡ ਛੰਤ ਮਃ ੩) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵੈਸਨਵ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਚਾਰਯ ਰਾਮਾਨੰਦ ਹੈ. \"ਰਾਮਾਨੰਦ ਬਹੁਰ ਪ੍ਰਭੁ ਕਰਾ। ਭੇਸ ਬੈਰਾਗੀ ਕੋ ਤਿਨ ਧਰਾ।।\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ) ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਦੇ ਪੰਜ ਕਰਮ ਧਰਮ ਦਾ ਅੰਗ ਹਨ- ਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ, ਸ਼ੰਖ ਚਕ੍ਰ ਆਦਿ ਵਿਸਨੁ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਪੁਰ ਛਾਪਾ, ਗੋਪੀਚੰਦਨ ਦ ਤਿਲਕ, ਕ੍ਰਿਸਨ ਅਥਵਾ ਰਾਮਮੂਰਤਿ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਅਤੇ ਤੁਲਸੀਮਾਲਾ ਦਾ ਧਾਰਣ. ਦੇਖੋ, ਬੈਸਨਵ."},{"id":51729,"word":"bosqW","wordUni":"ਬੋਸਤਾਂ","definition":"&w. [بوستاں] sugMD dw AsQwn. PulvwVI. bwg[ 2. dyKo, swdI[ 3. kÍyty qoN vIh koh cmn v`l ie`k ngr Aqy ryl dw stySn. ie¤Qy dI blMdI 5153 Put hY.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [بوستاں] ਸੁਗੰਧ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਫੁਲਵਾੜੀ. ਬਾਗ। ੨. ਦੇਖੋ, ਸਾਦੀ। ੩. ਕ੍ਵੇਟੇ ਤੋਂ ਵੀਹ ਕੋਹ ਚਮਨ ਵੱਲ ਇੱਕ ਨਗਰ ਅਤੇ ਰੇਲ ਦਾ ਸਟੇਸ਼ਨ. ਇੱਥੇ ਦੀ ਬਲੰਦੀ ੫੧੫੩ ਫੁਟ ਹੈ."},{"id":51778,"word":"boDI","wordUni":"ਬੋਧੀ","definition":"iv- bu`D Bgvwn dw mq Dwrn vwlw. bO`D. Bwv- AihMswDrm DwrI. \"rMnw hoeIAW boDIAW, purs hoey seIAwd.\" (mÚ 1. vwr swr) iesqRIAW AihMswDrm vwlIAW Aqy pqI iSkwrI. ies dw Bwv hY ik bymyl sMbMD. ijvyN AwKIey- iesqRI vYsnv mq dI, pqI vwmmwrgI. jd qIk Kwn pwn aupwsnw Awid ie`k nhIN huMdy, qd qIk pRymBwv nhIN aupjdw[¹ 2. sM. बोधिन्. jwigAw hoieAw[ 3. jwxn vwlw. igAwnI. dyKo, buD Dw.","definitionUni":"ਵਿ- ਬੁੱਧ ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਮਤ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ. ਬੌੱਧ. ਭਾਵ- ਅਹਿੰਸਾਧਰਮ ਧਾਰੀ. \"ਰੰਨਾ ਹੋਈਆਂ ਬੋਧੀਆਂ, ਪੁਰਸ ਹੋਏ ਸਈਆਦ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਸਾਰ) ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਹਿੰਸਾਧਰਮ ਵਾਲੀਆਂ ਅਤੇ ਪਤੀ ਸ਼ਿਕਾਰੀ. ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਬੇਮੇਲ ਸੰਬੰਧ. ਜਿਵੇਂ ਆਖੀਏ- ਇਸਤ੍ਰੀ ਵੈਸਨਵ ਮਤ ਦੀ, ਪਤੀ ਵਾਮਮਾਰਗੀ. ਜਦ ਤੀਕ ਖਾਨ ਪਾਨ ਉਪਾਸਨਾ ਆਦਿ ਇੱਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ, ਤਦ ਤੀਕ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਹੀਂ ਉਪਜਦਾ।¹ ੨. ਸੰ. बोधिन्. ਜਾਗਿਆ ਹੋਇਆ। ੩. ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ. ਗਿਆਨੀ. ਦੇਖੋ, ਬੁਧ ਧਾ."},{"id":51917,"word":"bMdwbhwdur","wordUni":"ਬੰਦਾਬਹਾਦੁਰ","definition":"jMmU AMqrgq puxC rwj dy rwjOrI¹ ipMf iv`c (jo hux qsIl AsQwn hY) rwmdyv rwjpUq dy Gr ies DrmvIr dw jnm k`qk sudI 13. sMmq 1727 ƒ hoieAw. mwqw ipqw ny ies dw nwm lCmndyv r`iKAw. lCmndyv ƒ SsqRivdÎw Aqy iSkwr dw vfw SOk sI. ie`k idn grBvqI imRgI mwrn pur Ajyhw ivrwg hoieAw ik SsqR iqAwgky vYsnv jwnkIpRswd swDu dw cylw ho igAw Ar nwm mwDodws rKwieAw. Gr bwr iqAwgky sm dm swDn krdw hoieAw krnI dy pRBwv is`D purK bx igAw.#dySwtn krdw jd ieh d`Kx iv`c godwvrI dy iknwry pu`jw, qd ies ƒ auh AsQwn bhuq psMd AwieAw Ar Awpxw AwSRm bxwky rihx l`gw. sMmq 1765 iv`c jd dSmyS nwdyV phucy, qd aunHW dy drSn Aqy aupdyS dw ies pur Ajyhw Asr hoieAw ik mwDodws crnW qy Fih ipAw Ar Awpxy qweIN siqgurU dw bMdw kihky is`K bixAw. klgIDr ny ies ƒ AimRq Ckwky nwauN gurbKSisMG r`iKAw, pr pMQ iv`c pRis`D nwm \"bMdw\" hI irhw.#AnÎweI pwpIAW ƒ nIc krmW dw Pl Bugwaux leI gurU swihb ny pMj isMG (bwbw ibnodisMG, kwnHisMG, bwjisMG, ibjYisMG, rwmisMG) nwl dyky bMdy ƒ sMmq 1765 iv`c pMjwb v`l qoirAw, Aqy shwieqw leI is`KW dy nwm hukmnwmy ilK id¤qy.#ivdwiegI vyLy pMj qIr bKSky klgIDr ny bMdy bIr ƒ ieh aupdyS PrmwieAw-#a. jq r`Kxw.#A. ^wlsy dy AnuswrI hoky rihxw.#e. Awp ƒ gurU nw mMnxw.#s. vrqwky Ckxw.#h. AnwQW dI shwieqw krnI.#pMjwb pu`jky gurb^SisMG ny gurU swihb dy hukmW dI qwmIl kIqI. ijnHW ijnHW ny siqgurU dI AvgÎw kIqI sI aunHW ƒ BwrI szw id`qI. 1. hwV sMmq 1767 ƒ ies ny srihMd Pqy krky vjIr^W sUbydwr ƒ swihbzwidAW dy kohx dy AprwD pur durdSw nwl mwirAw.#pRBuqæw vD jwx pur bMdw bhwdur ƒ kuJ grb hoigAw Ar AwpxI guruqw dI AiBlwKw jwg AweI, ijs pur aus ny keI inXm gurmq ivru`D pRcwr krny cwhy, ijs qoN pMQ dw ivroD hoky Kwlsy dy do dl bxgey. dyKo, q`qKwlsw.#id`lIpiq &rru^isXr dI AwgÎw nwl Abdlsmd^wn qUrwnI Aqy keI POjdwrW ny 20. hjwr &Oj nwl gurdwspur dI gVHI iv`c, ijs dw pRis`D nwauN BweI dunIcMd jI dI hvylI hY, bMdw bhwdur ƒ GyrilAw Ar keI mhIinAW dy jMg ip¤CoN ivSÍwsGwq krky is`KW smyq PVky id`lI ByijAw, ij¤Qy isMGW sihq Drm iv`c idRVHqw, DIrX Aqy SWqI dw nmUnw bxky cyq sudI 1. sMmq 1773 ƒ bMdw DrmvIr ShId hoigAw.#bMdeI is`KW dI swKI qoN pqw lgdw hY ik bMdw XogwBÎwsI sI. ies leI pRwxwXwm dy bl krky auh murdy qu`l ho igAw. pr id`lI moieAw nhIN. jd aus dI loQ jmunw dI bryqI qy is`t id`qI geI qW ie`k PkIr ny aus iv`c pRwx jwxky AwpxI kutIAw iv`c lYAWdI Ar kuJ icr dy ielwj nwl bwbw bMdw nvW inroAw hoigAw.#id`lI qoN c`lky aus ny Awpxy qweIN pRgt nhIN kIqw, ikMqU gupq hI rihNdw irhw. Bu¤coky c`kr Awidk ipMfW iv`c kuJ kwl rihky jMmU dy ielwky bbr ipMf jw invws kIqw. au¤QoN au`Tky cMdRBwgw (JnW) dy iknwry AwpxI kutIAw bxweI, Ar is`KW dI pRyrnw nwl vjIrbwdI kpUr KqRIAW dy Gr SwdI kIqI, ijs qoN sMmq 1785 iv`c rxjIqisMG bytw jnimAw. jyT sudI 14. sMmq 1789 ƒ bwbw bMdw jI dyh iqAwgky gurpur pDwry. bMdwbIr dw dyhrw suMdr bixAw hoieAw hY Ar aus dI sMqwn mhMq hY. bMdeI is`K isMD Awidk dySW qoN au¤Qy jwky Bytw Arpdy hn. dyhry dy nwauN mhwrwjw isMG jI Aqy rwjw gulwb isMG dI lweI jwgIr hY.² DrmvIr bMdy bhwdur dI vMSwvlI ieh hY:-:#bMdw bhwdur (gurb^SisMG)#[#rxjIqisMG#[#jorwvrisMG#[#ArjnisMG#[#KVkisMG#[#dXwisMG#[#[","definitionUni":"ਜੰਮੂ ਅੰਤਰਗਤ ਪੁਣਛ ਰਾਜ ਦੇ ਰਾਜੌਰੀ¹ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ (ਜੋ ਹੁਣ ਤਸੀਲ ਅਸਥਾਨ ਹੈ) ਰਾਮਦੇਵ ਰਾਜਪੂਤ ਦੇ ਘਰ ਇਸ ਧਰਮਵੀਰ ਦਾ ਜਨਮ ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ ੧੩. ਸੰਮਤ ੧੭੨੭ ਨੂੰ ਹੋਇਆ. ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਲਛਮਨਦੇਵ ਰੱਖਿਆ. ਲਛਮਨਦੇਵ ਨੂੰ ਸ਼ਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਰ ਦਾ ਵਡਾ ਸ਼ੌਕ ਸੀ. ਇੱਕ ਦਿਨ ਗਰਭਵਤੀ ਮ੍ਰਿਗੀ ਮਾਰਨ ਪੁਰ ਅਜੇਹਾ ਵਿਰਾਗ ਹੋਇਆ ਕਿ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਤਿਆਗਕੇ ਵੈਸਨਵ ਜਾਨਕੀਪ੍ਰਸਾਦ ਸਾਧੁ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋ ਗਿਆ ਅਰ ਨਾਮ ਮਾਧੋਦਾਸ ਰਖਾਇਆ. ਘਰ ਬਾਰ ਤਿਆਗਕੇ ਸਮ ਦਮ ਸਾਧਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਕਰਨੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿੱਧ ਪੁਰਖ ਬਣ ਗਿਆ.#ਦੇਸ਼ਾਟਨ ਕਰਦਾ ਜਦ ਇਹ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਗੋਦਾਵਰੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਪੁੱਜਾ, ਤਦ ਇਸ ਨੂੰ ਉਹ ਅਸਥਾਨ ਬਹੁਤ ਪਸੰਦ ਆਇਆ ਅਰ ਆਪਣਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਬਣਾਕੇ ਰਹਿਣ ਲੱਗਾ. ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਜਦ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨਾਦੇੜ ਪਹੁਚੇ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਾ ਇਸ ਪੁਰ ਅਜੇਹਾ ਅਸਰ ਹੋਇਆ ਕਿ ਮਾਧੋਦਾਸ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਢਹਿ ਪਿਆ ਅਰ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਬੰਦਾ ਕਹਿਕੇ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ. ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਾਕੇ ਨਾਉਂ ਗੁਰਬਖਸ਼ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ, ਪਰ ਪੰਥ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਮ \"ਬੰਦਾ\" ਹੀ ਰਿਹਾ.#ਅਨ੍ਯਾਈ ਪਾਪੀਆਂ ਨੂੰ ਨੀਚ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੁਗਾਉਣ ਲਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੰਜ ਸਿੰਘ (ਬਾਬਾ ਬਿਨੋਦਸਿੰਘ, ਕਾਨ੍ਹਸਿੰਘ, ਬਾਜਸਿੰਘ, ਬਿਜੈਸਿੰਘ, ਰਾਮਸਿੰਘ) ਨਾਲ ਦੇਕੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਸੰਮਤ ੧੭੬੫ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਵੱਲ ਤੋਰਿਆ, ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਹੁਕਮਨਾਮੇ ਲਿਖ ਦਿੱਤੇ.#ਵਿਦਾਇਗੀ ਵੇਲ਼ੇ ਪੰਜ ਤੀਰ ਬਖਸ਼ਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਬੰਦੇ ਬੀਰ ਨੂੰ ਇਹ ਉਪਦੇਸ਼ ਫਰਮਾਇਆ-#ੳ. ਜਤ ਰੱਖਣਾ.#ਅ. ਖ਼ਾਲਸੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰੀ ਹੋਕੇ ਰਹਿਣਾ.#ੲ. ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਨਾ ਮੰਨਣਾ.#ਸ. ਵਰਤਾਕੇ ਛਕਣਾ.#ਹ. ਅਨਾਥਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਨੀ.#ਪੰਜਾਬ ਪੁੱਜਕੇ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਦੀ ਤਾਮੀਲ ਕੀਤੀ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਅਵਗ੍ਯਾ ਕੀਤੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ. ੧. ਹਾੜ ਸੰਮਤ ੧੭੬੭ ਨੂੰ ਇਸ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਫਤੇ ਕਰਕੇ ਵਜੀਰਖ਼ਾਂ ਸੂਬੇਦਾਰ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਕੋਹਣ ਦੇ ਅਪਰਾਧ ਪੁਰ ਦੁਰਦਸ਼ਾ ਨਾਲ ਮਾਰਿਆ.#ਪ੍ਰਭੁਤ਼ਾ ਵਧ ਜਾਣ ਪੁਰ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨੂੰ ਕੁਝ ਗਰਬ ਹੋਗਿਆ ਅਰ ਆਪਣੀ ਗੁਰੁਤਾ ਦੀ ਅਭਿਲਾਖਾ ਜਾਗ ਆਈ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਉਸ ਨੇ ਕਈ ਨਿਯਮ ਗੁਰਮਤ ਵਿਰੁੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨੇ ਚਾਹੇ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਪੰਥ ਦਾ ਵਿਰੋਧ ਹੋਕੇ ਖਾਲਸੇ ਦੇ ਦੋ ਦਲ ਬਣਗਏ. ਦੇਖੋ, ਤੱਤਖਾਲਸਾ.#ਦਿੱਲੀਪਤਿ ਫ਼ਰਰੁਖ਼ਸਿਯਰ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ਅਬਦਲਸਮਦਖ਼ਾਨ ਤੂਰਾਨੀ ਅਤੇ ਕਈ ਫੌਜਦਾਰਾਂ ਨੇ ੨੦. ਹਜਾਰ ਫ਼ੌਜ ਨਾਲ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਨਾਉਂ ਭਾਈ ਦੁਨੀਚੰਦ ਜੀ ਦੀ ਹਵੇਲੀ ਹੈ, ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨੂੰ ਘੇਰਲਿਆ ਅਰ ਕਈ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੇ ਜੰਗ ਪਿੱਛੋਂ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸਘਾਤ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਸਮੇਤ ਫੜਕੇ ਦਿੱਲੀ ਭੇਜਿਆ, ਜਿੱਥੇ ਸਿੰਘਾਂ ਸਹਿਤ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ, ਧੀਰਯ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਾ ਨਮੂਨਾ ਬਣਕੇ ਚੇਤ ਸੁਦੀ ੧. ਸੰਮਤ ੧੭੭੩ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਧਰਮਵੀਰ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਗਿਆ.#ਬੰਦਈ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸਾਖੀ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਬੰਦਾ ਯੋਗਾਭ੍ਯਾਸੀ ਸੀ. ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਦੇ ਬਲ ਕਰਕੇ ਉਹ ਮੁਰਦੇ ਤੁੱਲ ਹੋ ਗਿਆ. ਪਰ ਦਿੱਲੀ ਮੋਇਆ ਨਹੀਂ. ਜਦ ਉਸ ਦੀ ਲੋਥ ਜਮੁਨਾ ਦੀ ਬਰੇਤੀ ਤੇ ਸਿੱਟ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਇੱਕ ਫਕੀਰ ਨੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਜਾਣਕੇ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਵਿੱਚ ਲੈਆਂਦੀ ਅਰ ਕੁਝ ਚਿਰ ਦੇ ਇਲਾਜ ਨਾਲ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਨਵਾਂ ਨਿਰੋਆ ਹੋਗਿਆ.#ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚੱਲਕੇ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਕਿੰਤੂ ਗੁਪਤ ਹੀ ਰਹਿਂਦਾ ਰਿਹਾ. ਭੁੱਚੋਕੇ ਚੱਕਰ ਆਦਿਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਕਾਲ ਰਹਿਕੇ ਜੰਮੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਬਬਰ ਪਿੰਡ ਜਾ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ. ਉੱਥੋਂ ਉੱਠਕੇ ਚੰਦ੍ਰਭਾਗਾ (ਝਨਾਂ) ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਆਪਣੀ ਕੁਟੀਆ ਬਣਾਈ, ਅਰ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਨਾਲ ਵਜੀਰਬਾਦੀ ਕਪੂਰ ਖਤ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਘਰ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੭੮੫ ਵਿੱਚ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਬੇਟਾ ਜਨਮਿਆ. ਜੇਠ ਸੁਦੀ ੧੪. ਸੰਮਤ ੧੭੮੯ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਬੰਦਾ ਜੀ ਦੇਹ ਤਿਆਗਕੇ ਗੁਰਪੁਰ ਪਧਾਰੇ. ਬੰਦਾਬੀਰ ਦਾ ਦੇਹਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਰ ਉਸ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਮਹੰਤ ਹੈ. ਬੰਦਈ ਸਿੱਖ ਸਿੰਧ ਆਦਿਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਉੱਥੇ ਜਾਕੇ ਭੇਟਾ ਅਰਪਦੇ ਹਨ. ਦੇਹਰੇ ਦੇ ਨਾਉਂ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਰਾਜਾ ਗੁਲਾਬ ਸਿੰਘ ਦੀ ਲਾਈ ਜਾਗੀਰ ਹੈ.² ਧਰਮਵੀਰ ਬੰਦੇ ਬਹਾਦੁਰ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਹ ਹੈ:-:#ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ (ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼ਸਿੰਘ)#।#ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ#।#ਜੋਰਾਵਰਸਿੰਘ#।#ਅਰਜਨਸਿੰਘ#।#ਖੜਕਸਿੰਘ#।#ਦਯਾਸਿੰਘ#।#।"},{"id":51970,"word":"bMDÎwpn","wordUni":"ਬੰਧ੍ਯਾਪਨ","definition":"sMgÎw- bMDpuxw. bMDÎwqÍ. bWJpn. sMqwn auqp`qI iv`c rukwvt. Aækær. Sterility ies dy pRDwn kwrx hn- grBwSX (irhm) dw nw hoxw AQvw bhuq Cotw hoxw, grBwSX dw muK bMd hoxw, Drn dw Awpxy QW qoN tl jwxw, PoVy rsOlI Awid dw AMdr hoxw, SrIr bhuq motw hoxw, vIrjgRwhI nwVIAW iv`c ivgwV hoxw, pYVw (pRdr) rog hoxw, AwqSk sujwk dw hoxw, CotI aumr dI SwdI Awid.#ijkur bMDÎw iesqRI sMqwn pYdw krn qoN AsmrQ hY, ie`kur hI sO ip¤Cy vIh mrd BI sMqwn pYdw krn dI SkqI vIrj iv`c nhIN rKdy. auh AYvyN SwdIAW krdy rihNdy hn Ar Awpxy dos ƒ nhIN ivcwrdy. dyKo, npuMskqw.#jy iesqRI ƒ aumr bl k`d suBwau fIl iv`c Awpxy smwn pqI nwimly Ar dohW dI Awpoiv`cI Axbx rhy, qd BI iesqRI dy AOlwd nhIN huMdI.#iesqRI Aqy purK dI mxI ƒ jl au`pr r`Kky dyKxw cwhIey. ijs dI mxI au`pr qrdI rhy Aqy pwxI iv`c nw fu¤by, aus dy vIrj iv`c dos hY. au`qm hkIm fwktr vYd dI slwh nwl vIrj dy ivkwr dUr krn Aqy pus†I krn dy ielwj hoxy cwhIey.#mYQun qoN prhyj r`Kky bl vDwaux vwlIAW vsqUAW dw syvn krnw cwhIey. dyKo, ATrwhw Aqy npuMskqw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੰਧਪੁਣਾ. ਬੰਧ੍ਯਾਤ੍ਵ. ਬਾਂਝਪਨ. ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ. ਅ਼ਕ਼ਰ. Sterility ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਗਰਭਾਸ਼ਯ (ਰਿਹਮ) ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਥਵਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ, ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਦਾ ਮੁਖ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਧਰਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਟਲ ਜਾਣਾ, ਫੋੜੇ ਰਸੌਲੀ ਆਦਿ ਦਾ ਅੰਦਰ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਰੀਰ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਹੋਣਾ, ਵੀਰਜਗ੍ਰਾਹੀ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣਾ, ਪੈੜਾ (ਪ੍ਰਦਰ) ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਸੁਜਾਕ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਆਦਿ.#ਜਿਕੁਰ ਬੰਧ੍ਯਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੈ, ਇੱਕੁਰ ਹੀ ਸੌ ਪਿੱਛੇ ਵੀਹ ਮਰਦ ਭੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ. ਉਹ ਐਵੇਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਆਪਣੇ ਦੋਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੇ. ਦੇਖੋ, ਨਪੁੰਸਕਤਾ.#ਜੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਮਰ ਬਲ ਕੱਦ ਸੁਭਾਉ ਡੀਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਪਤੀ ਨਾਮਿਲੇ ਅਰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਪੋਵਿੱਚੀ ਅਣਬਣ ਰਹੇ, ਤਦ ਭੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ.#ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਮਣੀ ਨੂੰ ਜਲ ਉੱਪਰ ਰੱਖਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਜਿਸ ਦੀ ਮਣੀ ਉੱਪਰ ਤਰਦੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁੱਬੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਦੋਸ ਹੈ. ਉੱਤਮ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਵੈਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਵੀਰਜ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਸ੍ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਏ.#ਮੈਥੁਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਰੱਖਕੇ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ. ਦੇਖੋ, ਅਠਰਾਹਾ ਅਤੇ ਨਪੁੰਸਕਤਾ."},{"id":51971,"word":"bMiDAwpn","wordUni":"ਬੰਧਿਆਪਨ","definition":"sMgÎw- bMDpuxw. bMDÎwqÍ. bWJpn. sMqwn auqp`qI iv`c rukwvt. Aækær. Sterility ies dy pRDwn kwrx hn- grBwSX (irhm) dw nw hoxw AQvw bhuq Cotw hoxw, grBwSX dw muK bMd hoxw, Drn dw Awpxy QW qoN tl jwxw, PoVy rsOlI Awid dw AMdr hoxw, SrIr bhuq motw hoxw, vIrjgRwhI nwVIAW iv`c ivgwV hoxw, pYVw (pRdr) rog hoxw, AwqSk sujwk dw hoxw, CotI aumr dI SwdI Awid.#ijkur bMDÎw iesqRI sMqwn pYdw krn qoN AsmrQ hY, ie`kur hI sO ip¤Cy vIh mrd BI sMqwn pYdw krn dI SkqI vIrj iv`c nhIN rKdy. auh AYvyN SwdIAW krdy rihNdy hn Ar Awpxy dos ƒ nhIN ivcwrdy. dyKo, npuMskqw.#jy iesqRI ƒ aumr bl k`d suBwau fIl iv`c Awpxy smwn pqI nwimly Ar dohW dI Awpoiv`cI Axbx rhy, qd BI iesqRI dy AOlwd nhIN huMdI.#iesqRI Aqy purK dI mxI ƒ jl au`pr r`Kky dyKxw cwhIey. ijs dI mxI au`pr qrdI rhy Aqy pwxI iv`c nw fu¤by, aus dy vIrj iv`c dos hY. au`qm hkIm fwktr vYd dI slwh nwl vIrj dy ivkwr dUr krn Aqy pus†I krn dy ielwj hoxy cwhIey.#mYQun qoN prhyj r`Kky bl vDwaux vwlIAW vsqUAW dw syvn krnw cwhIey. dyKo, ATrwhw Aqy npuMskqw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬੰਧਪੁਣਾ. ਬੰਧ੍ਯਾਤ੍ਵ. ਬਾਂਝਪਨ. ਸੰਤਾਨ ਉਤਪੱਤੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ. ਅ਼ਕ਼ਰ. Sterility ਇਸ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਗਰਭਾਸ਼ਯ (ਰਿਹਮ) ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ ਅਥਵਾ ਬਹੁਤ ਛੋਟਾ ਹੋਣਾ, ਗਰਭਾਸ਼ਯ ਦਾ ਮੁਖ ਬੰਦ ਹੋਣਾ, ਧਰਨ ਦਾ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਟਲ ਜਾਣਾ, ਫੋੜੇ ਰਸੌਲੀ ਆਦਿ ਦਾ ਅੰਦਰ ਹੋਣਾ, ਸ਼ਰੀਰ ਬਹੁਤ ਮੋਟਾ ਹੋਣਾ, ਵੀਰਜਗ੍ਰਾਹੀ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਣਾ, ਪੈੜਾ (ਪ੍ਰਦਰ) ਰੋਗ ਹੋਣਾ, ਆਤਸ਼ਕ ਸੁਜਾਕ ਦਾ ਹੋਣਾ, ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਆਦਿ.#ਜਿਕੁਰ ਬੰਧ੍ਯਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਹੈ, ਇੱਕੁਰ ਹੀ ਸੌ ਪਿੱਛੇ ਵੀਹ ਮਰਦ ਭੀ ਸੰਤਾਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ. ਉਹ ਐਵੇਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਕਰਦੇ ਰਹਿਂਦੇ ਹਨ ਅਰ ਆਪਣੇ ਦੋਸ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵਿਚਾਰਦੇ. ਦੇਖੋ, ਨਪੁੰਸਕਤਾ.#ਜੇ ਇਸਤ੍ਰੀ ਨੂੰ ਉਮਰ ਬਲ ਕੱਦ ਸੁਭਾਉ ਡੀਲ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸਮਾਨ ਪਤੀ ਨਾਮਿਲੇ ਅਰ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਆਪੋਵਿੱਚੀ ਅਣਬਣ ਰਹੇ, ਤਦ ਭੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦੇ ਔਲਾਦ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ.#ਇਸਤ੍ਰੀ ਅਤੇ ਪੁਰਖ ਦੀ ਮਣੀ ਨੂੰ ਜਲ ਉੱਪਰ ਰੱਖਕੇ ਦੇਖਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਜਿਸ ਦੀ ਮਣੀ ਉੱਪਰ ਤਰਦੀ ਰਹੇ ਅਤੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਨਾ ਡੁੱਬੇ, ਉਸ ਦੇ ਵੀਰਜ ਵਿੱਚ ਦੋਸ ਹੈ. ਉੱਤਮ ਹਕੀਮ ਡਾਕਟਰ ਵੈਦ ਦੀ ਸਲਾਹ ਨਾਲ ਵੀਰਜ ਦੇ ਵਿਕਾਰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਅਤੇ ਪੁਸ੍ਟੀ ਕਰਨ ਦੇ ਇਲਾਜ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਏ.#ਮੈਥੁਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਰੱਖਕੇ ਬਲ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਵਸਤੂਆਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਏ. ਦੇਖੋ, ਅਠਰਾਹਾ ਅਤੇ ਨਪੁੰਸਕਤਾ."},{"id":52016,"word":"bÎwhwdRI","wordUni":"ਬ੍ਯਾਹਾਦ੍ਰੀ","definition":"dsmgRMQ iv`c ikqy bÎwhwdRI ikqy bYhwdRI Awidk pwT ilKy hn. ienHW dw mUl \"bÎwswdRI\" hY. ivpwsw ndI ijs phwV qoN inkldI hY, aus dy vsnIk. Bwv- ku`lU dy ielwky rihx vwly. 's' dI QW 'h' hoigAw hY. \"bÎwhwdRI sgly iml kopy.\" (cirqR 52)","definitionUni":"ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਬ੍ਯਾਹਾਦ੍ਰੀ ਕਿਤੇ ਬੈਹਾਦ੍ਰੀ ਆਦਿਕ ਪਾਠ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ \"ਬ੍ਯਾਸਾਦ੍ਰੀ\" ਹੈ. ਵਿਪਾਸਾ ਨਦੀ ਜਿਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ. ਭਾਵ- ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ. 'ਸ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਹ' ਹੋਗਿਆ ਹੈ. \"ਬ੍ਯਾਹਾਦ੍ਰੀ ਸਗਲੇ ਮਿਲ ਕੋਪੇ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੫੨)"},{"id":52017,"word":"ibAwhwdrI","wordUni":"ਬਿਆਹਾਦਰੀ","definition":"dsmgRMQ iv`c ikqy bÎwhwdRI ikqy bYhwdRI Awidk pwT ilKy hn. ienHW dw mUl \"bÎwswdRI\" hY. ivpwsw ndI ijs phwV qoN inkldI hY, aus dy vsnIk. Bwv- ku`lU dy ielwky rihx vwly. 's' dI QW 'h' hoigAw hY. \"bÎwhwdRI sgly iml kopy.\" (cirqR 52)","definitionUni":"ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਕਿਤੇ ਬ੍ਯਾਹਾਦ੍ਰੀ ਕਿਤੇ ਬੈਹਾਦ੍ਰੀ ਆਦਿਕ ਪਾਠ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੂਲ \"ਬ੍ਯਾਸਾਦ੍ਰੀ\" ਹੈ. ਵਿਪਾਸਾ ਨਦੀ ਜਿਸ ਪਹਾੜ ਤੋਂ ਨਿਕਲਦੀ ਹੈ, ਉਸ ਦੇ ਵਸਨੀਕ. ਭਾਵ- ਕੁੱਲੂ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ. 'ਸ' ਦੀ ਥਾਂ 'ਹ' ਹੋਗਿਆ ਹੈ. \"ਬ੍ਯਾਹਾਦ੍ਰੀ ਸਗਲੇ ਮਿਲ ਕੋਪੇ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੫੨)"},{"id":52038,"word":"bÎwpiq","wordUni":"ਬ੍ਯਾਪਤਿ","definition":"vÎwipœ. sMgÎw- PYlx dw Bwv[ 2. nÎwX Anuswr hyqu Aqy swDÎ dw iek`Tw rihxw. ijvyN- DUeyN iv`c A`g dI vÎwipœ hY.","definitionUni":"ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫੈਲਣ ਦਾ ਭਾਵ। ੨. ਨ੍ਯਾਯ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਤੁ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਰਹਿਣਾ. ਜਿਵੇਂ- ਧੂਏਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ ਹੈ."},{"id":52039,"word":"ibAwpiq","wordUni":"ਬਿਆਪਤਿ","definition":"vÎwipœ. sMgÎw- PYlx dw Bwv[ 2. nÎwX Anuswr hyqu Aqy swDÎ dw iek`Tw rihxw. ijvyN- DUeyN iv`c A`g dI vÎwipœ hY.","definitionUni":"ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਫੈਲਣ ਦਾ ਭਾਵ। ੨. ਨ੍ਯਾਯ ਅਨੁਸਾਰ ਹੇਤੁ ਅਤੇ ਸਾਧ੍ਯ ਦਾ ਇਕੱਠਾ ਰਹਿਣਾ. ਜਿਵੇਂ- ਧੂਏਂ ਵਿੱਚ ਅੱਗ ਦੀ ਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿ ਹੈ."},{"id":52076,"word":"bRhm kml","wordUni":"ਬ੍ਰਹਮ ਕਮਲ","definition":"dyKo, rswdM.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਰਸਾਦੰ."},{"id":52133,"word":"bRhmyvw","wordUni":"ਬ੍ਰਹਮੇਵਾ","definition":"bRhmw- iev. bRhmw dI qrW. \"Brmy isD swDk bRhmyvw.\" (bwvn)","definitionUni":"ਬ੍ਰਹਮਾ- ਇਵ. ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੀ ਤਰਾਂ. \"ਭਰਮੇ ਸਿਧ ਸਾਧਕ ਬ੍ਰਹਮੇਵਾ.\" (ਬਾਵਨ)"},{"id":52158,"word":"bRhmbUtw","wordUni":"ਬ੍ਰਹਮ੍‍ਬੂਟਾ","definition":"bwvw bRhmswihb dw bohV, jo AimRqsrovr dI au`qr pUrv nu`kr iv`c hY. sMgqswihb (BweI PyrU s`cI dwVHI) dI sMpRdwX iv`c bwvw sMqoKdws jI krnI vwly swDU hoey, ijnHW ny inrbwx pRIqmdws jI dI shwieqw nwl rwvI qoN nihr (hslI) ilAwky srovr iv`c jl pwieAw Aqy AimRqsr dy iknwry sMmq 1881 iv`c AKwVw bxwieAw. ienHW dy cyly bwvw bRhmswihb hoey, ijnHW dy nwm qoN aus bV (vt) ibrC dw nwm ieh pRis`D hoigAw. ijs dy hyT bYTky auh Bjn Aqy aupdyS krdy sn. dyKo, pRIqmdws.","definitionUni":"ਬਾਵਾ ਬ੍ਰਹਮਸਾਹਿਬ ਦਾ ਬੋਹੜ, ਜੋ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰੋਵਰ ਦੀ ਉੱਤਰ ਪੂਰਵ ਨੁੱਕਰ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਸੰਗਤਸਾਹਿਬ (ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਸੱਚੀ ਦਾੜ੍ਹੀ) ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਸੰਤੋਖਦਾਸ ਜੀ ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਸਾਧੂ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਨਿਰਬਾਣ ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਰਾਵੀ ਤੋਂ ਨਹਿਰ (ਹਸਲੀ) ਲਿਆਕੇ ਸਰੋਵਰ ਵਿੱਚ ਜਲ ਪਾਇਆ ਅਤੇ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਸੰਮਤ ੧੮੮੧ ਵਿੱਚ ਅਖਾੜਾ ਬਣਾਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੇਲੇ ਬਾਵਾ ਬ੍ਰਹਮਸਾਹਿਬ ਹੋਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਉਸ ਬੜ (ਵਟ) ਬਿਰਛ ਦਾ ਨਾਮ ਇਹ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਿਆ. ਜਿਸ ਦੇ ਹੇਠ ਬੈਠਕੇ ਉਹ ਭਜਨ ਅਤੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਦੇਖੋ, ਪ੍ਰੀਤਮਦਾਸ."},{"id":52160,"word":"bRhmirKI","wordUni":"ਬ੍ਰਹਮ੍‍ਰਿਖੀ","definition":"bRhimrQ. vydqqÍigAwqw irKI[ 2. AwqmigAwnI muin. auh swDU, jo bRhm ƒ jwxdw hY.","definitionUni":"ਬ੍ਰਹਮਿਰ੍‍ਥ. ਵੇਦਤਤ੍ਵਗਿਆਤਾ ਰਿਖੀ। ੨. ਆਤਮਗਿਆਨੀ ਮੁਨਿ. ਉਹ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਬ੍ਰਹ੍‌ਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ."},{"id":52179,"word":"bRq","wordUni":"ਬ੍ਰਤ","definition":"sM. vRq. sMgÎw- punÎ dw swDnrUp krm[ 2. inXm (nym) dI pwbMdI[ 3. dyKo, brq 3.","definitionUni":"ਸੰ. ਵ੍ਰਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪੁਨ੍ਯ ਦਾ ਸਾਧਨਰੂਪ ਕਰਮ। ੨. ਨਿਯਮ (ਨੇਮ) ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ। ੩. ਦੇਖੋ, ਬਰਤ ੩."},{"id":52320,"word":"Bsm","wordUni":"ਭਸਮ","definition":"suAwh. rwK. dyKo, Bsnw. \"Bsm krY lskr koit lwKY.\" (suKmnI) \"Bsm cVwie krih pwKMf.\" (rwm AÚ mÚ 1) bweIbl dy dyKx qoN pRqIq huMdw hY ik XhUdI Awid mqW vwly BI Bwrq dy swDW vW| SrIr qy Bsm mldy sn. XQw- \"mY vrq r`Kky BUry hMFwky Aqy suAwh mlky prmysr dI Bwl kIqI.\" Daniel kWf 9[ 2. DUil. rj. DUV. \"mY siqguir Bsm lgwvYgo.\" (kwn AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਸੁਆਹ. ਰਾਖ. ਦੇਖੋ, ਭਸਨਾ. \"ਭਸਮ ਕਰੈ ਲਸਕਰ ਕੋਟਿ ਲਾਖੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਭਸਮ ਚੜਾਇ ਕਰਹਿ ਪਾਖੰਡ.\" (ਰਾਮ ਅਃ ਮਃ ੧) ਬਾਈਬਲ ਦੇ ਦੇਖਣ ਤੋਂ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਯਹੂਦੀ ਆਦਿ ਮਤਾਂ ਵਾਲੇ ਭੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸਾਧਾਂ ਵਾਂਙ ਸ਼ਰੀਰ ਤੇ ਭਸਮ ਮਲਦੇ ਸਨ. ਯਥਾ- \"ਮੈ ਵਰਤ ਰੱਖਕੇ ਭੂਰੇ ਹੰਢਾਕੇ ਅਤੇ ਸੁਆਹ ਮਲਕੇ ਪਰਮੇਸਰ ਦੀ ਭਾਲ ਕੀਤੀ.\" Daniel ਕਾਂਡ ੯। ੨. ਧੂਲਿ. ਰਜ. ਧੂੜ. \"ਮੈ ਸਤਿਗੁਰਿ ਭਸਮ ਲਗਾਵੈਗੋ.\" (ਕਾਨ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":52388,"word":"BgauqI","wordUni":"ਭਗਉਤੀ","definition":"Bgvq- Bkœ. krqwr dw aupswk. \"so BgauqI, jo BgvMqY jwxY[ gurprswdI Awpu pCwxY[ Dwvqu rwKY iekqu Gir AwxY[ jIvqu mrY hirnwmu vKwxY[ AYsw BgauqI auqmu hoie[ nwnk sic smwvY soie[[\" (mÚ 3. vwr sRI) \"swD sMig pwpWmlu DovY[ iqs BgauqI kI miq aUqm hovY.\" (suKmnI) 2. Bgvq dI. \"BgauqI mudRw. mnu moihAw mwieAw.\" (pRBw AÚ mÚ 5) prmySÍr dy ByK dI mudRw hY, pr mn mwieAw moihAw[ 3. BgvqI. durgw. dyvI. \"vwr sRI BgauqI jI kI.\" (cMfI 3) 4. KVg. SRIswihb, qlvwr. \"leI BgauqI durgswh.\" (cMfI 3) \"ley BgauqI inks hY Awp klMkI hwQ.\" (snwmw) \"nwau BgauqI loh GVwieAw.\" (Bwgu) 5. mhwkwl. \"ipRQm BgauqI ismrkY.\" (cMfI 3) 6. ie`k CMd. keI QWeIN \"sRI BgvqI\" BI ies CMd dw nwm hY. dsmgRMQ iv`c ies dy do rUp hn. ie`k somrwjI AQvw SMKnwrI dw hY, ArQwq pRiq crx do Xgx. . .#audwhrx-#ik AwiC`j dysY[ ik AwiB`j BysY[ ×× (jwpu) iehI rUp klkI Avqwr iv`c hY, XQw-#ik ju¤tyq vIrM[ ik Cu¤tyq qIrM[#jhW bIr ju¤tY[ sBY Twt T¤tY[#(A) dUjw rUp hY pRiq crx j, s, l, g, , , , .#audwhrx#ik jwhr jhUr hYN[ ik hwjr hjUr hYN[#hmysulslwm hYN[ smsqulklwm hYN[#(jwpu)","definitionUni":"ਭਗਵਤ- ਭਕ੍ਤ. ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਉਪਸਾਕ. \"ਸੋ ਭਗਉਤੀ, ਜੋ ਭਗਵੰਤੈ ਜਾਣੈ। ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਆਪੁ ਪਛਾਣੈ। ਧਾਵਤੁ ਰਾਖੈ ਇਕਤੁ ਘਰਿ ਆਣੈ। ਜੀਵਤੁ ਮਰੈ ਹਰਿਨਾਮੁ ਵਖਾਣੈ। ਐਸਾ ਭਗਉਤੀ ਉਤਮੁ ਹੋਇ। ਨਾਨਕ ਸਚਿ ਸਮਾਵੈ ਸੋਇ।।\" (ਮਃ ੩. ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ) \"ਸਾਧ ਸੰਗਿ ਪਾਪਾਂਮਲੁ ਧੋਵੈ। ਤਿਸ ਭਗਉਤੀ ਕੀ ਮਤਿ ਊਤਮ ਹੋਵੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਭਗਵਤ ਦੀ. \"ਭਗਉਤੀ ਮੁਦ੍ਰਾ. ਮਨੁ ਮੋਹਿਆ ਮਾਇਆ.\" (ਪ੍ਰਭਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਦੇ ਭੇਖ ਦੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਹੈ, ਪਰ ਮਨ ਮਾਇਆ ਮੋਹਿਆ। ੩. ਭਗਵਤੀ. ਦੁਰਗਾ. ਦੇਵੀ. \"ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ ਭਗਉਤੀ ਜੀ ਕੀ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ੪. ਖੜਗ. ਸ਼੍ਰੀਸਾਹਿਬ, ਤਲਵਾਰ. \"ਲਈ ਭਗਉਤੀ ਦੁਰਗਸਾਹ.\" (ਚੰਡੀ ੩) \"ਲਏ ਭਗਉਤੀ ਨਿਕਸ ਹੈ ਆਪ ਕਲੰਕੀ ਹਾਥ.\" (ਸਨਾਮਾ) \"ਨਾਉ ਭਗਉਤੀ ਲੋਹ ਘੜਾਇਆ.\" (ਭਾਗੁ) ੫. ਮਹਾਕਾਲ. \"ਪ੍ਰਿਥਮ ਭਗਉਤੀ ਸਿਮਰਕੈ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ੬. ਇੱਕ ਛੰਦ. ਕਈ ਥਾਂਈਂ \"ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਤੀ\" ਭੀ ਇਸ ਛੰਦ ਦਾ ਨਾਮ ਹੈ. ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਦੋ ਰੂਪ ਹਨ. ਇੱਕ ਸੋਮਰਾਜੀ ਅਥਵਾ ਸ਼ੰਖਨਾਰੀ ਦਾ ਹੈ, ਅਰਥਾਤ ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਦੋ ਯਗਣ. . .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਕਿ ਆਛਿੱਜ ਦੇਸੈ। ਕਿ ਆਭਿੱਜ ਭੇਸੈ। ×× (ਜਾਪੁ) ਇਹੀ ਰੂਪ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਯਥਾ-#ਕਿ ਜੁੱਟੇਤ ਵੀਰੰ। ਕਿ ਛੁੱਟੇਤ ਤੀਰੰ।#ਜਹਾਂ ਬੀਰ ਜੁੱਟੈ। ਸਭੈ ਠਾਟ ਠੱਟੈ।#(ਅ) ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਜ, ਸ, ਲ, ਗ, , , , .#ਉਦਾਹਰਣ#ਕਿ ਜਾਹਰ ਜਹੂਰ ਹੈਂ। ਕਿ ਹਾਜਰ ਹਜੂਰ ਹੈਂ।#ਹਮੇਸੁਲਸਲਾਮ ਹੈਂ। ਸਮਸ੍‌ਤੁਲਕਲਾਮ ਹੈਂ।#(ਜਾਪੁ)"},{"id":52397,"word":"BgqpMQI","wordUni":"ਭਗਤਪੰਥੀ","definition":"is`Kmq dw ie`k iPrkw, jo bMnU pySwvr Aqy fyrw iesmweIl^W iv`c pwieAw jWdw hY. ies mq dy lok kyvl gurU gRMQswihb ƒ Drmpusœk mMndy hn, bRhmxW qoN koeI krm nhIN krvwauNdy, murdy dbdy hn, kVwhpRswd vrqwauNdy hn, SRwD nhIN krdy. CUq Cwq dy ivSÍwsI nhIN, idn iv`c CI vwrI gurbwxI dw pwT krdy hn. gurUswihb A¤gy ie`k smyN A`T vwr nmskwr krdy hn.","definitionUni":"ਸਿੱਖਮਤ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ, ਜੋ ਬੰਨੂ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਅਤੇ ਡੇਰਾ ਇਸਮਾਈਲਖ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਮਤ ਦੇ ਲੋਕ ਕੇਵਲ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਧਰਮਪੁਸ੍ਤਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਵਾਉਂਦੇ, ਮੁਰਦੇ ਦਬਦੇ ਹਨ, ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼੍ਰਾਧ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ. ਛੂਤ ਛਾਤ ਦੇ ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੀ ਨਹੀਂ, ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਛੀ ਵਾਰੀ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਅੱਠ ਵਾਰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":52399,"word":"BgqBgvwn","wordUni":"ਭਗਤਭਗਵਾਨ","definition":"Bgvwnigir sMnÎwsI, pUrv Aqy ibhwr iv`c pRis`D swDU sI. ieh gurU hirrwieswihb dw is`K hoieAw. ies ny bwbw DrmcMd jI dy puqR imhrcMd dI sMgiq krky audwsI ByK Dwrn kIqw. siqgurU ny ies dw nwm \"BgqBgvwn\" r`iKAw. ies dI sMpRdwX dy audwsI swDUAW dIAW hux 370 g`dIAW pUrb iv`c hn. dyKo, auDwsI[ 2. Bgvwn dw Bgq.","definitionUni":"ਭਗਵਾਨਗਿਰਿ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ, ਪੂਰਵ ਅਤੇ ਬਿਹਾਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਧੂ ਸੀ. ਇਹ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਨੇ ਬਾਬਾ ਧਰਮਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਮਿਹਰਚੰਦ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਕਰਕੇ ਉਦਾਸੀ ਭੇਖ ਧਾਰਨ ਕੀਤਾ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ \"ਭਗਤਭਗਵਾਨ\" ਰੱਖਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀਆਂ ਹੁਣ ੩੭੦ ਗੱਦੀਆਂ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਉਧਾਸੀ। ੨. ਭਗਵਾਨ ਦਾ ਭਗਤ."},{"id":52405,"word":"Bgqw","wordUni":"ਭਗਤਾ","definition":"Bgqlok. Bgqjn. \"Awpy Bgqw, Awip suAwmI.\" (gUj mÚ 5) 2. EhrI goq dw KqRI, jo siqgurU nwnkdyv dw is`K hoieAw[ 3. BweI bihlovMSI Bgqw. ijs ny mwlvy iv`c Bgqw ipMf vswieAw hY. jo rwj PrIdkot dy Qwxw kotkpUrw iv`c hY Ar rylvy stySn jYqoN qoN 16. mIl pUrv hY, rwmpurwPUl qoN 12. mIl au`qr p`Cm hY. ie¤Qy gurU goibMdisMG jI iqMn idn Tihry sn. aus vyly Bgqy qy pMj puqR (gurdws, qwrw, kwrw, mohrw, bKqw) sn. ijnHW ny dSmyS dI pRymBwv nwl syvw kIqI. ie¤Qy CIvyN siqgurU jI BI pDwry hn. ipMf dI AwbwdI AMdr gurdÍwrw hY. pws hI BweIBgqy dw lwieAw KUh hY. irAwsq PrIdkot v¤loN 88 GumwauN zmIn gurdÍwry dy nwm hY. pujwrI isMG hY. mwGI ƒ mylw huMdw hY[ 4. burhwnpur invwsI gurU hirgoibMd swihb dw pRymI is`K[ 5. dyKo, BgqU BweI[ 6. BweI PyrU s`cI dwVHI vwly dw ie`k poqw cylw, jo vfI krnI vwlw swDU hoieAw hY.","definitionUni":"ਭਗਤਲੋਕ. ਭਗਤਜਨ. \"ਆਪੇ ਭਗਤਾ, ਆਪਿ ਸੁਆਮੀ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫) ੨. ਓਹਰੀ ਗੋਤ ਦਾ ਖਤ੍ਰੀ, ਜੋ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ। ੩. ਭਾਈ ਬਹਿਲੋਵੰਸ਼ੀ ਭਗਤਾ. ਜਿਸ ਨੇ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਭਗਤਾ ਪਿੰਡ ਵਸਾਇਆ ਹੈ. ਜੋ ਰਾਜ ਫਰੀਦਕੋਟ ਦੇ ਥਾਣਾ ਕੋਟਕਪੂਰਾ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਰ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜੈਤੋਂ ਤੋਂ ੧੬. ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ, ਰਾਮਪੁਰਾਫੂਲ ਤੋਂ ੧੨. ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਤਿੰਨ ਦਿਨ ਠਹਿਰੇ ਸਨ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਗਤੇ ਤੇ ਪੰਜ ਪੁਤ੍ਰ (ਗੁਰਦਾਸ, ਤਾਰਾ, ਕਾਰਾ, ਮੋਹਰਾ, ਬਖਤਾ) ਸਨ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਇੱਥੇ ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਭੀ ਪਧਾਰੇ ਹਨ. ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਅੰਦਰ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਪਾਸ ਹੀ ਭਾਈਭਗਤੇ ਦਾ ਲਾਇਆ ਖੂਹ ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਫਰੀਦਕੋਟ ਵੱਲੋਂ ੮੮ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੇ ਨਾਮ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਮਾਘੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ੪. ਬੁਰਹਾਨਪੁਰ ਨਿਵਾਸੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ। ੫. ਦੇਖੋ, ਭਗਤੂ ਭਾਈ। ੬. ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਸੱਚੀ ਦਾੜ੍ਹੀ ਵਾਲੇ ਦਾ ਇੱਕ ਪੋਤਾ ਚੇਲਾ, ਜੋ ਵਡੀ ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ ਹੋਇਆ ਹੈ."},{"id":52429,"word":"BgqI","wordUni":"ਭਗਤੀ","definition":"dyKo, Bgiq. \"kir ikrpw pRBu BgqI lwvhu.\" (mwJ mÚ 5) 2. Bkœw Bgiq vwlI. \"ijau porKY Gir BgqI nwir hY.\" (svw mÚ 3) 3. gosweIN swDW dw ie`k iPrkw, jo kwSIrwm qoN c`ilAw hY, BgqIey inrqkwrI krky Bjn gwauNdy hn.¹ \"BgqIAW geI Bgiq Bu`l.\" (Bwgu) 4. dyKo, BgqI.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਭਗਤਿ. \"ਕਰਿ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਭੁ ਭਗਤੀ ਲਾਵਹੁ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) ੨. ਭਕ੍ਤਾ ਭਗਤਿ ਵਾਲੀ. \"ਜਿਉ ਪੋਰਖੈ ਘਰਿ ਭਗਤੀ ਨਾਰਿ ਹੈ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੩) ੩. ਗੋਸਾਈਂ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ, ਜੋ ਕਾਸ਼ੀਰਾਮ ਤੋਂ ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਭਗਤੀਏ ਨਿਰਤਕਾਰੀ ਕਰਕੇ ਭਜਨ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ.¹ \"ਭਗਤੀਆਂ ਗਈ ਭਗਤਿ ਭੁੱਲ.\" (ਭਾਗੁ) ੪. ਦੇਖੋ, ਭਗਤੀ."},{"id":52431,"word":"BgqIAw","wordUni":"ਭਗਤੀਆ","definition":"iv- Bikœ krn vwlw[ 2. mMidrW iv`c gwaux dI syvw krn vwlw[ 3. BgqI iPrky dw swDu. dyKo, BgqI 3.","definitionUni":"ਵਿ- ਭਕ੍ਤਿ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਾਉਣ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ੩. ਭਗਤੀ ਫਿਰਕੇ ਦਾ ਸਾਧੁ. ਦੇਖੋ, ਭਗਤੀ ੩."},{"id":52464,"word":"BgVwxw","wordUni":"ਭਗੜਾਣਾ","definition":"irAwsq pitAwlw, qsIl Qwxw bsI iv`c ie`k ipMf hY, jo rylvy stySn swDUgVH qoN pMj mIl pUrv hY. ies ipMf qoN d`Kx v`l A`D mIl dy krIb SRI gurU qygbhwdur jI dw gurdÍwrw hY. drbwr Cotw ijhw bixAw hoieAw hY. pws rhwieSI mkwn bhuq hn. gurdÍwry nwl 250 iv¤Gy zmIn irAwsq v¤loN hY. ies vyly pujwrx isMGxI hY.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਬਸੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਹੈ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਾਧੂਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਪੰਜ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਦਰਬਾਰ ਛੋਟਾ ਜਿਹਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਾਇਸ਼ੀ ਮਕਾਨ ਬਹੁਤ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੨੫੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ਹੈ. ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੁਜਾਰਣ ਸਿੰਘਣੀ ਹੈ."},{"id":52468,"word":"BigMdr","wordUni":"ਭਗਿੰਦਰ","definition":"sM. भगन्दर. Bg (isaux) ƒ jo dr (pwV) dyvy, Ajyhw PoVw. [نواسیر] nvwsIr. Fistula BgMdr gudw dy AMdr jW pws huMdw hY. ies dy nwsUrW iv¤coN pIp vihNdI rihNdI hY, kdy bMd ho jWdI hY, kuJ smyN ip¤CoN Pyr vihx l`gdI hY, Kurk Aqy csk bxI rihNdI hY.#BigMdr dy kwrx hn- krVI QW qy bhuq bYTxw, lhU ƒ Krwb krn vwly pdwrQ Kwxy, jwdw kbj rihxI Awidk.#ies rog dy huMdy hI isAwxy fwktr qoN ielwj krwauxw cwhIey. sB qoN cMgw aupwau hY ik cIrw idvwky rog dI jV Ko id`qI jwvy.#BgMdr dy swDwrx ielwj ieh hn-#(a) inMm dw BuVQw Aqy sqÎwnwsI bUtI dw nugdw bMnHxw[#(A) inMm dy grm kwVHy nwl AQvw iqRPly dy jl nwl Doxw.#(e) ib`lI dI h`fI K`tI l`sI jW iqRPly dy pwxI iv`c pIhky lgwauxI.#(s) kbjkuSw dvweIAW Aqy igjw vrqxI.#(h) hrV. bhyVw Awaulw, Su`D BYNsIAw gu`gl, bwiebiVMg, ienHW dw kwVHw pIxw, Awid. \"icxg pRmyh BigMdR duKUqRw.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. भगन्दर. ਭਗ (ਸਿਉਣ) ਨੂੰ ਜੋ ਦਰ (ਪਾੜ) ਦੇਵੇ, ਅਜੇਹਾ ਫੋੜਾ. [نواسیر] ਨਵਾਸੀਰ. Fistula ਭਗੰਦਰ ਗੁਦਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਨਾਸੂਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਪ ਵਹਿਂਦੀ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਵਹਿਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਖੁਰਕ ਅਤੇ ਚਸਕ ਬਣੀ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ.#ਭਗਿੰਦਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਕਰੜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਬੈਠਣਾ, ਲਹੂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ, ਜਾਦਾ ਕਬਜ ਰਹਿਣੀ ਆਦਿਕ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਉਪਾਉ ਹੈ ਕਿ ਚੀਰਾ ਦਿਵਾਕੇ ਰੋਗ ਦੀ ਜੜ ਖੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ.#ਭਗੰਦਰ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਨਿੰਮ ਦਾ ਭੁੜਥਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਾਨਾਸੀ ਬੂਟੀ ਦਾ ਨੁਗਦਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ।#(ਅ) ਨਿੰਮ ਦੇ ਗਰਮ ਕਾੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲੇ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋਣਾ.#(ੲ) ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੀਹਕੇ ਲਗਾਉਣੀ.#(ਸ) ਕਬਜਕੁਸ਼ਾ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗਿਜਾ ਵਰਤਣੀ.#(ਹ) ਹਰੜ. ਬਹੇੜਾ ਆਉਲਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਭੈਂਸੀਆ ਗੁੱਗਲ, ਬਾਇਬੜਿੰਗ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪੀਣਾ, ਆਦਿ. \"ਚਿਣਗ ਪ੍ਰਮੇਹ ਭਗਿੰਦ੍ਰ ਦੁਖੂਤ੍ਰਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":52469,"word":"BigMdR","wordUni":"ਭਗਿੰਦ੍ਰ","definition":"sM. भगन्दर. Bg (isaux) ƒ jo dr (pwV) dyvy, Ajyhw PoVw. [نواسیر] nvwsIr. Fistula BgMdr gudw dy AMdr jW pws huMdw hY. ies dy nwsUrW iv¤coN pIp vihNdI rihNdI hY, kdy bMd ho jWdI hY, kuJ smyN ip¤CoN Pyr vihx l`gdI hY, Kurk Aqy csk bxI rihNdI hY.#BigMdr dy kwrx hn- krVI QW qy bhuq bYTxw, lhU ƒ Krwb krn vwly pdwrQ Kwxy, jwdw kbj rihxI Awidk.#ies rog dy huMdy hI isAwxy fwktr qoN ielwj krwauxw cwhIey. sB qoN cMgw aupwau hY ik cIrw idvwky rog dI jV Ko id`qI jwvy.#BgMdr dy swDwrx ielwj ieh hn-#(a) inMm dw BuVQw Aqy sqÎwnwsI bUtI dw nugdw bMnHxw[#(A) inMm dy grm kwVHy nwl AQvw iqRPly dy jl nwl Doxw.#(e) ib`lI dI h`fI K`tI l`sI jW iqRPly dy pwxI iv`c pIhky lgwauxI.#(s) kbjkuSw dvweIAW Aqy igjw vrqxI.#(h) hrV. bhyVw Awaulw, Su`D BYNsIAw gu`gl, bwiebiVMg, ienHW dw kwVHw pIxw, Awid. \"icxg pRmyh BigMdR duKUqRw.\" (cirqR 405)","definitionUni":"ਸੰ. भगन्दर. ਭਗ (ਸਿਉਣ) ਨੂੰ ਜੋ ਦਰ (ਪਾੜ) ਦੇਵੇ, ਅਜੇਹਾ ਫੋੜਾ. [نواسیر] ਨਵਾਸੀਰ. Fistula ਭਗੰਦਰ ਗੁਦਾ ਦੇ ਅੰਦਰ ਜਾਂ ਪਾਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਨਾਸੂਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੀਪ ਵਹਿਂਦੀ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਬੰਦ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਪਿੱਛੋਂ ਫੇਰ ਵਹਿਣ ਲੱਗਦੀ ਹੈ, ਖੁਰਕ ਅਤੇ ਚਸਕ ਬਣੀ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ.#ਭਗਿੰਦਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਕਰੜੀ ਥਾਂ ਤੇ ਬਹੁਤ ਬੈਠਣਾ, ਲਹੂ ਨੂੰ ਖਰਾਬ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣੇ, ਜਾਦਾ ਕਬਜ ਰਹਿਣੀ ਆਦਿਕ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਹੁੰਦੇ ਹੀ ਸਿਆਣੇ ਡਾਕਟਰ ਤੋਂ ਇਲਾਜ ਕਰਾਉਣਾ ਚਾਹੀਏ. ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗਾ ਉਪਾਉ ਹੈ ਕਿ ਚੀਰਾ ਦਿਵਾਕੇ ਰੋਗ ਦੀ ਜੜ ਖੋ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ.#ਭਗੰਦਰ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਨਿੰਮ ਦਾ ਭੁੜਥਾ ਅਤੇ ਸਤ੍ਯਾਨਾਸੀ ਬੂਟੀ ਦਾ ਨੁਗਦਾ ਬੰਨ੍ਹਣਾ।#(ਅ) ਨਿੰਮ ਦੇ ਗਰਮ ਕਾੜ੍ਹੇ ਨਾਲ ਅਥਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲੇ ਦੇ ਜਲ ਨਾਲ ਧੋਣਾ.#(ੲ) ਬਿੱਲੀ ਦੀ ਹੱਡੀ ਖੱਟੀ ਲੱਸੀ ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲੇ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪੀਹਕੇ ਲਗਾਉਣੀ.#(ਸ) ਕਬਜਕੁਸ਼ਾ ਦਵਾਈਆਂ ਅਤੇ ਗਿਜਾ ਵਰਤਣੀ.#(ਹ) ਹਰੜ. ਬਹੇੜਾ ਆਉਲਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਭੈਂਸੀਆ ਗੁੱਗਲ, ਬਾਇਬੜਿੰਗ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਪੀਣਾ, ਆਦਿ. \"ਚਿਣਗ ਪ੍ਰਮੇਹ ਭਗਿੰਦ੍ਰ ਦੁਖੂਤ੍ਰਾ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੪੦੫)"},{"id":52506,"word":"Bju","wordUni":"ਭਜੁ","definition":"jp. ismrn kr. dyKo, Bjn 3. \"khu nwnk hir Bju mnw!\" (s. mÚ 9) 2. AMgIkwr kr. dyKo, Bjn 6. \"Bju ckRDr srxM.\" (gUj jYdyv) 3. syvn kr, dyKo, Bjn 2. \"Bju swDsMgiq sdw nwnk.\" (Awsw CMq mÚ 5)","definitionUni":"ਜਪ. ਸਿਮਰਨ ਕਰ. ਦੇਖੋ, ਭਜਨ ੩. \"ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਹਰਿ ਭਜੁ ਮਨਾ!\" (ਸ. ਮਃ ੯) ੨. ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰ. ਦੇਖੋ, ਭਜਨ ੬. \"ਭਜੁ ਚਕ੍ਰਧਰ ਸਰਣੰ.\" (ਗੂਜ ਜੈਦੇਵ) ੩. ਸੇਵਨ ਕਰ, ਦੇਖੋ, ਭਜਨ ੨. \"ਭਜੁ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਸਦਾ ਨਾਨਕ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫)"},{"id":52574,"word":"B`qw","wordUni":"ਭੱਤਾ","definition":"sMgÎw- Bwq (Bkœ) ir¤Dy cwvl[ 2. ispwhI dI nOkrI nwl id`qw auh Dn, jo aus dy Bojn dy vwDU Krc leI hovy[ 3. hwlI dI rotI[ 4. BweI. BRwqw. \"swDu sMgiq gurBweI B`qw.\" (Bwgu)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭਾਤ (ਭਕ੍ਤ) ਰਿੱਧੇ ਚਾਵਲ। ੨. ਸਿਪਾਹੀ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਉਹ ਧਨ, ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭੋਜਨ ਦੇ ਵਾਧੂ ਖਰਚ ਲਈ ਹੋਵੇ। ੩. ਹਾਲੀ ਦੀ ਰੋਟੀ। ੪. ਭਾਈ. ਭ੍ਰਾਤਾ. \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਗੁਰਭਾਈ ਭੱਤਾ.\" (ਭਾਗੁ)"},{"id":52589,"word":"BdOV","wordUni":"ਭਦੌੜ","definition":"rwj pitAwly iv`c brnwly dy pws PUlvMSI bwbw AwlwisMG dI vsweI ngrI, ijs iv`c rwmisMG dy vfy puqR du¤ny dI AOlwd dy srdwr mwilk hn. ie¤Qy gurU goibMdisMG jI iSkwr Kyfdy Awey Aqy ie`k s`px mwrI. gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. nwl 60 GumwauN zmIn bwbw AwlwisMG jI dy smyN qoN hY. pujwrI AkwlisMG hY.#mwqw suMdrI jI dy pwilq crndws jI ie¤Qy nwmI swDU hoey hn, ijnHW dw AsQwn ipMf qoN bwhr hY, ies nwl irAwsq v¤loN 110 GumwauN zmIn hY, rylvy stySn qpy qoN BdOV A`T mIl au`qr hY. dyKo, AqrisMG 2. Aqy PUlvMS.","definitionUni":"ਰਾਜ ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਬਰਨਾਲੇ ਦੇ ਪਾਸ ਫੂਲਵੰਸ਼ੀ ਬਾਬਾ ਆਲਾਸਿੰਘ ਦੀ ਵਸਾਈ ਨਗਰੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰਾਮਸਿੰਘ ਦੇ ਵਡੇ ਪੁਤ੍ਰ ਦੁੱਨੇ ਦੀ ਔਲਾਦ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਮਾਲਿਕ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਿਕਾਰ ਖੇਡਦੇ ਆਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਸੱਪਣ ਮਾਰੀ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਨਾਲ ੬੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਬਾਬਾ ਆਲਾਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਅਕਾਲਸਿੰਘ ਹੈ.#ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੇ ਪਾਲਿਤ ਚਰਨਦਾਸ ਜੀ ਇੱਥੇ ਨਾਮੀ ਸਾਧੂ ਹੋਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਹੈ, ਇਸ ਨਾਲ ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ੧੧੦ ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਤਪੇ ਤੋਂ ਭਦੌੜ ਅੱਠ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਤਰਸਿੰਘ ੨. ਅਤੇ ਫੂਲਵੰਸ਼."},{"id":52740,"word":"Brwiq","wordUni":"ਭਰਾਤਿ","definition":"भ्रान्ति- BRWiq. BRmx[ 2. JUTI smJ. BulyKw. \"lhY Brwiq hovY ijsu dwiq.\" (mÚ 1. vwr mwJ) \"mn kI lwih BrWiq.\" (sRI mÚ 5) \"swDu sMig kCu Bau n BrwqI.\" (gau mÚ 5) \"haumY geI BrwqI.\" (vf AlwhxI mÚ 3) \"swihb dI kir cwkrI idl dI lwih BrWid.\" (s. PrId) \"tUty Ain BrwinhW.\" (Awsw mÚ 5) AnÎBRm tUty (nwS hoey).","definitionUni":"भ्रान्ति- ਭ੍ਰਾਂਤਿ. ਭ੍ਰਮਣ। ੨. ਝੂਠੀ ਸਮਝ. ਭੁਲੇਖਾ. \"ਲਹੈ ਭਰਾਤਿ ਹੋਵੈ ਜਿਸੁ ਦਾਤਿ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ) \"ਮਨ ਕੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਤਿ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਕਛੁ ਭਉ ਨ ਭਰਾਤੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਹਉਮੈ ਗਈ ਭਰਾਤੀ.\" (ਵਡ ਅਲਾਹਣੀ ਮਃ ੩) \"ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਰਿ ਚਾਕਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਦਿ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) \"ਟੂਟੇ ਅਨਿ ਭਰਾਨਿਹਾਂ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਅਨ੍ਯਭ੍ਰਮ ਟੂਟੇ (ਨਾਸ਼ ਹੋਏ)."},{"id":52741,"word":"BrWiq","wordUni":"ਭਰਾਂਤਿ","definition":"भ्रान्ति- BRWiq. BRmx[ 2. JUTI smJ. BulyKw. \"lhY Brwiq hovY ijsu dwiq.\" (mÚ 1. vwr mwJ) \"mn kI lwih BrWiq.\" (sRI mÚ 5) \"swDu sMig kCu Bau n BrwqI.\" (gau mÚ 5) \"haumY geI BrwqI.\" (vf AlwhxI mÚ 3) \"swihb dI kir cwkrI idl dI lwih BrWid.\" (s. PrId) \"tUty Ain BrwinhW.\" (Awsw mÚ 5) AnÎBRm tUty (nwS hoey).","definitionUni":"भ्रान्ति- ਭ੍ਰਾਂਤਿ. ਭ੍ਰਮਣ। ੨. ਝੂਠੀ ਸਮਝ. ਭੁਲੇਖਾ. \"ਲਹੈ ਭਰਾਤਿ ਹੋਵੈ ਜਿਸੁ ਦਾਤਿ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ) \"ਮਨ ਕੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਤਿ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਕਛੁ ਭਉ ਨ ਭਰਾਤੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਹਉਮੈ ਗਈ ਭਰਾਤੀ.\" (ਵਡ ਅਲਾਹਣੀ ਮਃ ੩) \"ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਰਿ ਚਾਕਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਦਿ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) \"ਟੂਟੇ ਅਨਿ ਭਰਾਨਿਹਾਂ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਅਨ੍ਯਭ੍ਰਮ ਟੂਟੇ (ਨਾਸ਼ ਹੋਏ)."},{"id":52742,"word":"BrwqI","wordUni":"ਭਰਾਤੀ","definition":"भ्रान्ति- BRWiq. BRmx[ 2. JUTI smJ. BulyKw. \"lhY Brwiq hovY ijsu dwiq.\" (mÚ 1. vwr mwJ) \"mn kI lwih BrWiq.\" (sRI mÚ 5) \"swDu sMig kCu Bau n BrwqI.\" (gau mÚ 5) \"haumY geI BrwqI.\" (vf AlwhxI mÚ 3) \"swihb dI kir cwkrI idl dI lwih BrWid.\" (s. PrId) \"tUty Ain BrwinhW.\" (Awsw mÚ 5) AnÎBRm tUty (nwS hoey).","definitionUni":"भ्रान्ति- ਭ੍ਰਾਂਤਿ. ਭ੍ਰਮਣ। ੨. ਝੂਠੀ ਸਮਝ. ਭੁਲੇਖਾ. \"ਲਹੈ ਭਰਾਤਿ ਹੋਵੈ ਜਿਸੁ ਦਾਤਿ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ) \"ਮਨ ਕੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਤਿ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਕਛੁ ਭਉ ਨ ਭਰਾਤੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਹਉਮੈ ਗਈ ਭਰਾਤੀ.\" (ਵਡ ਅਲਾਹਣੀ ਮਃ ੩) \"ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਰਿ ਚਾਕਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਦਿ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) \"ਟੂਟੇ ਅਨਿ ਭਰਾਨਿਹਾਂ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਅਨ੍ਯਭ੍ਰਮ ਟੂਟੇ (ਨਾਸ਼ ਹੋਏ)."},{"id":52743,"word":"BrWid","wordUni":"ਭਰਾਂਦਿ","definition":"भ्रान्ति- BRWiq. BRmx[ 2. JUTI smJ. BulyKw. \"lhY Brwiq hovY ijsu dwiq.\" (mÚ 1. vwr mwJ) \"mn kI lwih BrWiq.\" (sRI mÚ 5) \"swDu sMig kCu Bau n BrwqI.\" (gau mÚ 5) \"haumY geI BrwqI.\" (vf AlwhxI mÚ 3) \"swihb dI kir cwkrI idl dI lwih BrWid.\" (s. PrId) \"tUty Ain BrwinhW.\" (Awsw mÚ 5) AnÎBRm tUty (nwS hoey).","definitionUni":"भ्रान्ति- ਭ੍ਰਾਂਤਿ. ਭ੍ਰਮਣ। ੨. ਝੂਠੀ ਸਮਝ. ਭੁਲੇਖਾ. \"ਲਹੈ ਭਰਾਤਿ ਹੋਵੈ ਜਿਸੁ ਦਾਤਿ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ) \"ਮਨ ਕੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਤਿ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਕਛੁ ਭਉ ਨ ਭਰਾਤੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਹਉਮੈ ਗਈ ਭਰਾਤੀ.\" (ਵਡ ਅਲਾਹਣੀ ਮਃ ੩) \"ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਰਿ ਚਾਕਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਦਿ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) \"ਟੂਟੇ ਅਨਿ ਭਰਾਨਿਹਾਂ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਅਨ੍ਯਭ੍ਰਮ ਟੂਟੇ (ਨਾਸ਼ ਹੋਏ)."},{"id":52744,"word":"Brwin","wordUni":"ਭਰਾਨਿ","definition":"भ्रान्ति- BRWiq. BRmx[ 2. JUTI smJ. BulyKw. \"lhY Brwiq hovY ijsu dwiq.\" (mÚ 1. vwr mwJ) \"mn kI lwih BrWiq.\" (sRI mÚ 5) \"swDu sMig kCu Bau n BrwqI.\" (gau mÚ 5) \"haumY geI BrwqI.\" (vf AlwhxI mÚ 3) \"swihb dI kir cwkrI idl dI lwih BrWid.\" (s. PrId) \"tUty Ain BrwinhW.\" (Awsw mÚ 5) AnÎBRm tUty (nwS hoey).","definitionUni":"भ्रान्ति- ਭ੍ਰਾਂਤਿ. ਭ੍ਰਮਣ। ੨. ਝੂਠੀ ਸਮਝ. ਭੁਲੇਖਾ. \"ਲਹੈ ਭਰਾਤਿ ਹੋਵੈ ਜਿਸੁ ਦਾਤਿ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ) \"ਮਨ ਕੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਤਿ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਸਾਧੁ ਸੰਗਿ ਕਛੁ ਭਉ ਨ ਭਰਾਤੀ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਹਉਮੈ ਗਈ ਭਰਾਤੀ.\" (ਵਡ ਅਲਾਹਣੀ ਮਃ ੩) \"ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਕਰਿ ਚਾਕਰੀ ਦਿਲ ਦੀ ਲਾਹਿ ਭਰਾਂਦਿ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) \"ਟੂਟੇ ਅਨਿ ਭਰਾਨਿਹਾਂ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਅਨ੍ਯਭ੍ਰਮ ਟੂਟੇ (ਨਾਸ਼ ਹੋਏ)."},{"id":52929,"word":"Bwau","wordUni":"ਭਾਉ","definition":"sMgÎw- inrK. mu`l[ 2. pRBwv. Asr. \"isKsBw dIiKAw kw Bwau.\" (Awsw mÚ 1) \"nwrd nwcY kil kw Bwau.\" (Awsw mÚ 1) 3. Bwg. ih`sw. \"suiqAW imlYn Bwau.\" (s. PrId) 4. sM. Bwv. hoNd. hoxw. mOjUdgI. \"qU ihrdY gupq vsih idn rwqI, qyrw Bwau n buJih gvwrI.\" (sor mÚ 4) 5. dSw hwlq \"rqupIxy rwjy isrY aupir rKIAih, eyvY jwpY Bwau.\" (mÚ 1. vwr mwJ) 6. SR`Dw. ivSÍws. \"AsMK jp AsMK Bwau.\" (jpu) \"suixAw mMinAw min kIqw Bwau.\" (jpu) \"jyhw Bwau qyhw Pl pweIAY.\" (sor mÚ 3) 7. sMklp. i^Awl. \"nw iqsu Bwau n Brmw.\" (sor mÚ 1) 8. vwk dw is`DWq. mqlb. \"piV piV kIcY Bwau.\" (sRI mÚ 1) 9. pRym. ipAwr. \"Bwau Bgiq nhI swDI.\" (rwm kbIr) 10. sM. Bw. cmk. dIipœ. \"dwimnI Anyk Bwau krÎoeI krq hY.\" (Akwl)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਨਿਰਖ. ਮੁੱਲ। ੨. ਪ੍ਰਭਾਵ. ਅਸਰ. \"ਸਿਖਸਭਾ ਦੀਖਿਆ ਕਾ ਭਾਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) \"ਨਾਰਦ ਨਾਚੈ ਕਲਿ ਕਾ ਭਾਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧) ੩. ਭਾਗ. ਹਿੱਸਾ. \"ਸੁਤਿਆਂ ਮਿਲੈਨ ਭਾਉ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ੪. ਸੰ. ਭਾਵ. ਹੋਂਦ. ਹੋਣਾ. ਮੌਜੂਦਗੀ. \"ਤੂ ਹਿਰਦੈ ਗੁਪਤ ਵਸਹਿ ਦਿਨ ਰਾਤੀ, ਤੇਰਾ ਭਾਉ ਨ ਬੁਝਹਿ ਗਵਾਰੀ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੪) ੫. ਦਸ਼ਾ ਹਾਲਤ \"ਰਤੁਪੀਣੇ ਰਾਜੇ ਸਿਰੈ ਉਪਰਿ ਰਖੀਅਹਿ, ਏਵੈ ਜਾਪੈ ਭਾਉ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ) ੬. ਸ਼੍ਰੱਧਾ. ਵਿਸ਼੍ਵਾਸ. \"ਅਸੰਖ ਜਪ ਅਸੰਖ ਭਾਉ.\" (ਜਪੁ) \"ਸੁਣਿਆ ਮੰਨਿਆ ਮਨਿ ਕੀਤਾ ਭਾਉ.\" (ਜਪੁ) \"ਜੇਹਾ ਭਾਉ ਤੇਹਾ ਫਲ ਪਾਈਐ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੩) ੭. ਸੰਕਲਪ. ਖ਼ਿਆਲ. \"ਨਾ ਤਿਸੁ ਭਾਉ ਨ ਭਰਮਾ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੧) ੮. ਵਾਕ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ. ਮਤਲਬ. \"ਪੜਿ ਪੜਿ ਕੀਚੈ ਭਾਉ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧) ੯. ਪ੍ਰੇਮ. ਪਿਆਰ. \"ਭਾਉ ਭਗਤਿ ਨਹੀ ਸਾਧੀ.\" (ਰਾਮ ਕਬੀਰ) ੧੦. ਸੰ. ਭਾ. ਚਮਕ. ਦੀਪ੍ਤਿ. \"ਦਾਮਿਨੀ ਅਨੇਕ ਭਾਉ ਕਰ੍ਯੋਈ ਕਰਤ ਹੈ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":53013,"word":"BwgBrI","wordUni":"ਭਾਗਭਰੀ","definition":"syvwdws dI mweI ie`k bRwhmxI, jo kSmIr dy pRDwn ngr SRIngr iv`c rihNdI sI. ies ny pRym nwl h`QIN vsqR iqAwr krky gurU hirgoibMd swihb ƒ AwrwDn kIqw. siqgurU jI pRymfor dy iK¤cy hoey pMjwb qoN sMmq 1672 iv`c mweI dy Gr phucy Aqy pihrn leI vsqR mMigAw, BwgBrI dy Gr dy AsQwn hux gurdÍwrw ivdÎmwn hY, Ar ies mweI dI sMqwn gurdÍwry dI syvw krdI hY[ 2. iv- BwgvwlI. BwgÎ krky pUirq. \"AwKX BwgBrI suB qyrw[ swrQ BwgBrI Ab hyr]\" (gupRsU) qyrw AwKÎw (nwm) BwgBrI hux ArQ sihq hoigAw[#3. srdwr SyrisMG reIs Swhbwd dI supuqRI, ijs dI SwdI rwjw jsvMqisMG nwBwpiq dy poqy kOr sMqoKisMG nwl hoeI, sn 1830 iv`c kOr dw dyhWq hox pur ies ny AwpxI AvsQw gurbwxI dw pwT Aqy puMn dwn krdy ivqweI.","definitionUni":"ਸੇਵਾਦਾਸ ਦੀ ਮਾਈ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ, ਜੋ ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਗਰ ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ ਵਿੱਚ ਰਹਿਂਦੀ ਸੀ. ਇਸ ਨੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਹੱਥੀਂ ਵਸਤ੍ਰ ਤਿਆਰ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਰਾਧਨ ਕੀਤਾ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਪ੍ਰੇਮਡੋਰ ਦੇ ਖਿੱਚੇ ਹੋਏ ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਸੰਮਤ ੧੬੭੨ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਦੇ ਘਰ ਪਹੁਚੇ ਅਤੇ ਪਹਿਰਨ ਲਈ ਵਸਤ੍ਰ ਮੰਗਿਆ, ਭਾਗਭਰੀ ਦੇ ਘਰ ਦੇ ਅਸਥਾਨ ਹੁਣ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ, ਅਰ ਇਸ ਮਾਈ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦੀ ਹੈ। ੨. ਵਿ- ਭਾਗਵਾਲੀ. ਭਾਗ੍ਯ ਕਰਕੇ ਪੂਰਿਤ. \"ਆਖਯ ਭਾਗਭਰੀ ਸੁਭ ਤੇਰਾ। ਸਾਰਥ ਭਾਗਭਰੀ ਅਬ ਹੇਰ॥\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਤੇਰਾ ਆਖ੍ਯਾ (ਨਾਮ) ਭਾਗਭਰੀ ਹੁਣ ਅਰਥ ਸਹਿਤ ਹੋਗਿਆ।#੩. ਸਰਦਾਰ ਸ਼ੇਰਸਿੰਘ ਰਈਸ ਸ਼ਾਹਬਾਦ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਜਾ ਜਸਵੰਤਸਿੰਘ ਨਾਭਾਪਤਿ ਦੇ ਪੋਤੇ ਕੌਰ ਸੰਤੋਖਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਸਨ ੧੮੩੦ ਵਿੱਚ ਕੌਰ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਣ ਪੁਰ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਅਵਸਥਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਪਾਠ ਅਤੇ ਪੁੰਨ ਦਾਨ ਕਰਦੇ ਵਿਤਾਈ."},{"id":53029,"word":"BwgIbWdr","wordUni":"ਭਾਗੀਬਾਂਦਰ","definition":"ie`k ipMf, jo irAwsq pitAwlw, njwmq brnwlw, qsIl BitMfw, Qwxw rwmw iv`c rylvy stySn rwmy qoN pMj koh, Ar kotP¤qy qoN s`q koh hY, ies ipMf qoN d`Kx p`Cm dSmyS jI dw gurdÍwrw hY, gurU jI ny dmdmy ƒ jWdy ie¤Qy crn pwey hn. audwsI swDU pujwrI hY. vYswKI ƒ mylw huMdw hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਜਾਮਤ ਬਰਨਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਭਟਿੰਡਾ, ਥਾਣਾ ਰਾਮਾ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਰਾਮੇ ਤੋਂ ਪੰਜ ਕੋਹ, ਅਰ ਕੋਟਫੱਤੇ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕੋਹ ਹੈ, ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੱਛਮ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਮਦਮੇ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਚਰਨ ਪਾਏ ਹਨ. ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ. ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":53220,"word":"Bwvn","wordUni":"ਭਾਵਨ","definition":"sMgÎw- i^Awl. sMklp. \"Awpno Bwvnu kir. mMiqRn dUsro Dir.\" (svYXy sRI muKvwk mÚ 5) \"Bwvnu iqAwigE rI iqAwigE.\" (gau mÚ 5) \"Bwvnu duibDw dUirtrhu.\" (iblw mÚ 5) 2. Bwvnw. SR`Dw. \"Bwvn ko hirrwjw.\" (sor rivdws) \"BwvnI swDsMgyx lBMqM.\" (gwQw) 3. DÎwn. icMqn. \"Bwvn pwqI iqRpq krY.\" (sUhI mÚ 1) 4. Bwv dy Anuswr ABÎws. Aæml. \"suhylw khnu khwvnu[ qyrw ibKmu Bwvnu.\" (sRI mÚ 5) 5. iv- BwvnIX. Bwaux vwlw. ipAwrw. \"Bwvn nwih hhw Gr mweI.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖ਼ਿਆਲ. ਸੰਕਲਪ. \"ਆਪਨੋ ਭਾਵਨੁ ਕਰਿ. ਮੰਤ੍ਰਿਨ ਦੂਸਰੋ ਧਰਿ.\" (ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਤਿਆਗਿਓ ਰੀ ਤਿਆਗਿਓ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਦੁਬਿਧਾ ਦੂਰਿਟਰਹੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਭਾਵਨਾ. ਸ਼੍ਰੱਧਾ. \"ਭਾਵਨ ਕੋ ਹਰਿਰਾਜਾ.\" (ਸੋਰ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਭਾਵਨੀ ਸਾਧਸੰਗੇਣ ਲਭੰਤੰ.\" (ਗਾਥਾ) ੩. ਧ੍ਯਾਨ. ਚਿੰਤਨ. \"ਭਾਵਨ ਪਾਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੈ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੧) ੪. ਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭ੍ਯਾਸ. ਅ਼ਮਲ. \"ਸੁਹੇਲਾ ਕਹਨੁ ਕਹਾਵਨੁ। ਤੇਰਾ ਬਿਖਮੁ ਭਾਵਨੁ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੫. ਵਿ- ਭਾਵਨੀਯ. ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ. ਪਿਆਰਾ. \"ਭਾਵਨ ਨਾਹਿ ਹਹਾ ਘਰ ਮਾਈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":53221,"word":"Bwvnw","wordUni":"ਭਾਵਨਾ","definition":"sMgÎw- i^Awl. sMklp. \"Awpno Bwvnu kir. mMiqRn dUsro Dir.\" (svYXy sRI muKvwk mÚ 5) \"Bwvnu iqAwigE rI iqAwigE.\" (gau mÚ 5) \"Bwvnu duibDw dUirtrhu.\" (iblw mÚ 5) 2. Bwvnw. SR`Dw. \"Bwvn ko hirrwjw.\" (sor rivdws) \"BwvnI swDsMgyx lBMqM.\" (gwQw) 3. DÎwn. icMqn. \"Bwvn pwqI iqRpq krY.\" (sUhI mÚ 1) 4. Bwv dy Anuswr ABÎws. Aæml. \"suhylw khnu khwvnu[ qyrw ibKmu Bwvnu.\" (sRI mÚ 5) 5. iv- BwvnIX. Bwaux vwlw. ipAwrw. \"Bwvn nwih hhw Gr mweI.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖ਼ਿਆਲ. ਸੰਕਲਪ. \"ਆਪਨੋ ਭਾਵਨੁ ਕਰਿ. ਮੰਤ੍ਰਿਨ ਦੂਸਰੋ ਧਰਿ.\" (ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਤਿਆਗਿਓ ਰੀ ਤਿਆਗਿਓ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਦੁਬਿਧਾ ਦੂਰਿਟਰਹੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਭਾਵਨਾ. ਸ਼੍ਰੱਧਾ. \"ਭਾਵਨ ਕੋ ਹਰਿਰਾਜਾ.\" (ਸੋਰ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਭਾਵਨੀ ਸਾਧਸੰਗੇਣ ਲਭੰਤੰ.\" (ਗਾਥਾ) ੩. ਧ੍ਯਾਨ. ਚਿੰਤਨ. \"ਭਾਵਨ ਪਾਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੈ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੧) ੪. ਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭ੍ਯਾਸ. ਅ਼ਮਲ. \"ਸੁਹੇਲਾ ਕਹਨੁ ਕਹਾਵਨੁ। ਤੇਰਾ ਬਿਖਮੁ ਭਾਵਨੁ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੫. ਵਿ- ਭਾਵਨੀਯ. ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ. ਪਿਆਰਾ. \"ਭਾਵਨ ਨਾਹਿ ਹਹਾ ਘਰ ਮਾਈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":53222,"word":"BwvnI","wordUni":"ਭਾਵਨੀ","definition":"sMgÎw- i^Awl. sMklp. \"Awpno Bwvnu kir. mMiqRn dUsro Dir.\" (svYXy sRI muKvwk mÚ 5) \"Bwvnu iqAwigE rI iqAwigE.\" (gau mÚ 5) \"Bwvnu duibDw dUirtrhu.\" (iblw mÚ 5) 2. Bwvnw. SR`Dw. \"Bwvn ko hirrwjw.\" (sor rivdws) \"BwvnI swDsMgyx lBMqM.\" (gwQw) 3. DÎwn. icMqn. \"Bwvn pwqI iqRpq krY.\" (sUhI mÚ 1) 4. Bwv dy Anuswr ABÎws. Aæml. \"suhylw khnu khwvnu[ qyrw ibKmu Bwvnu.\" (sRI mÚ 5) 5. iv- BwvnIX. Bwaux vwlw. ipAwrw. \"Bwvn nwih hhw Gr mweI.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖ਼ਿਆਲ. ਸੰਕਲਪ. \"ਆਪਨੋ ਭਾਵਨੁ ਕਰਿ. ਮੰਤ੍ਰਿਨ ਦੂਸਰੋ ਧਰਿ.\" (ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਤਿਆਗਿਓ ਰੀ ਤਿਆਗਿਓ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਦੁਬਿਧਾ ਦੂਰਿਟਰਹੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਭਾਵਨਾ. ਸ਼੍ਰੱਧਾ. \"ਭਾਵਨ ਕੋ ਹਰਿਰਾਜਾ.\" (ਸੋਰ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਭਾਵਨੀ ਸਾਧਸੰਗੇਣ ਲਭੰਤੰ.\" (ਗਾਥਾ) ੩. ਧ੍ਯਾਨ. ਚਿੰਤਨ. \"ਭਾਵਨ ਪਾਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੈ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੧) ੪. ਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭ੍ਯਾਸ. ਅ਼ਮਲ. \"ਸੁਹੇਲਾ ਕਹਨੁ ਕਹਾਵਨੁ। ਤੇਰਾ ਬਿਖਮੁ ਭਾਵਨੁ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੫. ਵਿ- ਭਾਵਨੀਯ. ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ. ਪਿਆਰਾ. \"ਭਾਵਨ ਨਾਹਿ ਹਹਾ ਘਰ ਮਾਈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":53223,"word":"Bwvnu","wordUni":"ਭਾਵਨੁ","definition":"sMgÎw- i^Awl. sMklp. \"Awpno Bwvnu kir. mMiqRn dUsro Dir.\" (svYXy sRI muKvwk mÚ 5) \"Bwvnu iqAwigE rI iqAwigE.\" (gau mÚ 5) \"Bwvnu duibDw dUirtrhu.\" (iblw mÚ 5) 2. Bwvnw. SR`Dw. \"Bwvn ko hirrwjw.\" (sor rivdws) \"BwvnI swDsMgyx lBMqM.\" (gwQw) 3. DÎwn. icMqn. \"Bwvn pwqI iqRpq krY.\" (sUhI mÚ 1) 4. Bwv dy Anuswr ABÎws. Aæml. \"suhylw khnu khwvnu[ qyrw ibKmu Bwvnu.\" (sRI mÚ 5) 5. iv- BwvnIX. Bwaux vwlw. ipAwrw. \"Bwvn nwih hhw Gr mweI.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖ਼ਿਆਲ. ਸੰਕਲਪ. \"ਆਪਨੋ ਭਾਵਨੁ ਕਰਿ. ਮੰਤ੍ਰਿਨ ਦੂਸਰੋ ਧਰਿ.\" (ਸਵੈਯੇ ਸ੍ਰੀ ਮੁਖਵਾਕ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਤਿਆਗਿਓ ਰੀ ਤਿਆਗਿਓ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) \"ਭਾਵਨੁ ਦੁਬਿਧਾ ਦੂਰਿਟਰਹੁ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਭਾਵਨਾ. ਸ਼੍ਰੱਧਾ. \"ਭਾਵਨ ਕੋ ਹਰਿਰਾਜਾ.\" (ਸੋਰ ਰਵਿਦਾਸ) \"ਭਾਵਨੀ ਸਾਧਸੰਗੇਣ ਲਭੰਤੰ.\" (ਗਾਥਾ) ੩. ਧ੍ਯਾਨ. ਚਿੰਤਨ. \"ਭਾਵਨ ਪਾਤੀ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰੈ.\" (ਸੂਹੀ ਮਃ ੧) ੪. ਭਾਵ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅਭ੍ਯਾਸ. ਅ਼ਮਲ. \"ਸੁਹੇਲਾ ਕਹਨੁ ਕਹਾਵਨੁ। ਤੇਰਾ ਬਿਖਮੁ ਭਾਵਨੁ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੫. ਵਿ- ਭਾਵਨੀਯ. ਭਾਉਣ ਵਾਲਾ. ਪਿਆਰਾ. \"ਭਾਵਨ ਨਾਹਿ ਹਹਾ ਘਰ ਮਾਈ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":53226,"word":"BwvrswimRq","wordUni":"ਭਾਵਰਸਾਮ੍ਰਿਤ","definition":"inrmly swDU BweI gulwbisMG jI dw ricAw ie`k Cotw gRMQ, ijs iv`c ivvyk vYrwg dy aupdyS hn. dyKo, gulwbisMG 4.","definitionUni":"ਨਿਰਮਲੇ ਸਾਧੂ ਭਾਈ ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਰਚਿਆ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਗ੍ਰੰਥ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਵੇਕ ਵੈਰਾਗ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ ੪."},{"id":53265,"word":"iBkü","wordUni":"ਭਿਕ੍ਸ਼ੁ","definition":"BIK mMgx vwlw[ 2. sMnÎwsIswDU[ 3. bu`Dmq dw swDU[ 4. isimRqIAW Anuswr kqI knÎw qoN jwr bRwhmx dw puqR.","definitionUni":"ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਸਾਧੂ। ੩. ਬੁੱਧਮਤ ਦਾ ਸਾਧੂ। ੪. ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਸ਼੍‍ਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਤੋਂ ਜਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ."},{"id":53266,"word":"iBkük","wordUni":"ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕ","definition":"BIK mMgx vwlw[ 2. sMnÎwsIswDU[ 3. bu`Dmq dw swDU[ 4. isimRqIAW Anuswr kqI knÎw qoN jwr bRwhmx dw puqR.","definitionUni":"ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਸਾਧੂ। ੩. ਬੁੱਧਮਤ ਦਾ ਸਾਧੂ। ੪. ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਸ਼੍‍ਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਤੋਂ ਜਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ."},{"id":53267,"word":"iBkük","wordUni":"ਭਿਕ੍ਸ਼ੁਕ","definition":"BIK mMgx vwlw[ 2. sMnÎwsIswDU[ 3. bu`Dmq dw swDU[ 4. isimRqIAW Anuswr kqI knÎw qoN jwr bRwhmx dw puqR.","definitionUni":"ਭੀਖ ਮੰਗਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀਸਾਧੂ। ੩. ਬੁੱਧਮਤ ਦਾ ਸਾਧੂ। ੪. ਸਿਮ੍ਰਿਤੀਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕ੍ਸ਼੍‍ਤੀ ਕਨ੍ਯਾ ਤੋਂ ਜਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ."},{"id":53373,"word":"BIKn","wordUni":"ਭੀਖਨ","definition":"dyKo, BIKx[ 2. lKnaU dy ielwky kkorI dw vsnIk swDU. ieh vfw ivdÍwn Aqy gÎwnvwn sUPI PkIr sI. ies dw dyhWq sMmq 1631 iv`c hoieAw hY. i^Awl kIqw jWdw hY ik SRI gurU gRMQswihb iv`c iesy mhwqmw dI bwxI hY. \"khu BIKn duie nYn sMqoKy, jh dyKw qh soeI. \" (sor)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਭੀਖਣ। ੨. ਲਖਨਊ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਕਕੋਰੀ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸਾਧੂ. ਇਹ ਵਡਾ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਅਤੇ ਗ੍ਯਾਨਵਾਨ ਸੂਫੀ ਫਕੀਰ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੬੩੧ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਖ਼ਿਆਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਇਸੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੀ ਬਾਣੀ ਹੈ. \"ਕਹੁ ਭੀਖਨ ਦੁਇ ਨੈਨ ਸੰਤੋਖੇ, ਜਹ ਦੇਖਾ ਤਹ ਸੋਈ. \" (ਸੋਰ)"},{"id":53415,"word":"BIr","wordUni":"ਭੀਰ","definition":"sMgÎw- BIV. musIbq. ivpdw. \"dws BIr ktdyq.\" (gupRsU) 2. hujUm. iek`T. \"swD sMgiq kI BIr jau pweI.\" (swr mÚ 5) 3. iv- BIVw. qMg. \"jih jwno qih BIr bwtulI.\" (swr mÚ 5) 4. dyKo, BIru.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭੀੜ. ਮੁਸੀਬਤ. ਵਿਪਦਾ. \"ਦਾਸ ਭੀਰ ਕਟਦੇਤ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਹੁਜੂਮ. ਇਕੱਠ. \"ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ ਕੀ ਭੀਰ ਜਉ ਪਾਈ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੩. ਵਿ- ਭੀੜਾ. ਤੰਗ. \"ਜਹਿ ਜਾਨੋ ਤਹਿ ਭੀਰ ਬਾਟੁਲੀ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੪. ਦੇਖੋ, ਭੀਰੁ."},{"id":53432,"word":"BuAMg","wordUni":"ਭੁਅੰਗ","definition":"dyKo, BujMg Aqy BujMgm. \"mwieAw BuAMg ibK cwKw.\" (jYq mÚ 4) 2. BjMgmw nwVI. \"invil BuAMgm swDy.\" (sor AÚ mÚ 5) \"byDIAly ckRBuAMgw.\" (rwm kbIr) pRwxW dy bl BujMgmw nwVI dw ckR vyDn kIqw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਭੁਜੰਗ ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਮ. \"ਮਾਇਆ ਭੁਅੰਗ ਬਿਖ ਚਾਖਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੪) ੨. ਭਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ. \"ਨਿਵਲਿ ਭੁਅੰਗਮ ਸਾਧੇ.\" (ਸੋਰ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਬੇਧੀਅਲੇ ਚਕ੍ਰਭੁਅੰਗਾ.\" (ਰਾਮ ਕਬੀਰ) ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਭੁਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਵੇਧਨ ਕੀਤਾ."},{"id":53433,"word":"BuAMgm","wordUni":"ਭੁਅੰਗਮ","definition":"dyKo, BujMg Aqy BujMgm. \"mwieAw BuAMg ibK cwKw.\" (jYq mÚ 4) 2. BjMgmw nwVI. \"invil BuAMgm swDy.\" (sor AÚ mÚ 5) \"byDIAly ckRBuAMgw.\" (rwm kbIr) pRwxW dy bl BujMgmw nwVI dw ckR vyDn kIqw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਭੁਜੰਗ ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਮ. \"ਮਾਇਆ ਭੁਅੰਗ ਬਿਖ ਚਾਖਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੪) ੨. ਭਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ. \"ਨਿਵਲਿ ਭੁਅੰਗਮ ਸਾਧੇ.\" (ਸੋਰ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਬੇਧੀਅਲੇ ਚਕ੍ਰਭੁਅੰਗਾ.\" (ਰਾਮ ਕਬੀਰ) ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਭੁਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਵੇਧਨ ਕੀਤਾ."},{"id":53434,"word":"BuAMgw","wordUni":"ਭੁਅੰਗਾ","definition":"dyKo, BujMg Aqy BujMgm. \"mwieAw BuAMg ibK cwKw.\" (jYq mÚ 4) 2. BjMgmw nwVI. \"invil BuAMgm swDy.\" (sor AÚ mÚ 5) \"byDIAly ckRBuAMgw.\" (rwm kbIr) pRwxW dy bl BujMgmw nwVI dw ckR vyDn kIqw.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਭੁਜੰਗ ਅਤੇ ਭੁਜੰਗਮ. \"ਮਾਇਆ ਭੁਅੰਗ ਬਿਖ ਚਾਖਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੪) ੨. ਭਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ. \"ਨਿਵਲਿ ਭੁਅੰਗਮ ਸਾਧੇ.\" (ਸੋਰ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਬੇਧੀਅਲੇ ਚਕ੍ਰਭੁਅੰਗਾ.\" (ਰਾਮ ਕਬੀਰ) ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੇ ਬਲ ਭੁਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ ਦਾ ਚਕ੍ਰ ਵੇਧਨ ਕੀਤਾ."},{"id":53439,"word":"BuieAMgmu","wordUni":"ਭੁਇਅੰਗਮੁ","definition":"iBRMg mwieAw mih Kwpy.\" (BYr kbIr) \"BuieAMgm iPrih fsMqy.\" (quKw bwrhmwhw) dyKo, qrvr ibrK[ 2. BujMgmw nwVI. \"iknhI invl BuieAMgm swDy.\" (rwm AÚ mÚ 5) 3. pycIdw. Bwv- Aiq zihrIlw. kuMfl iv`c Gyrn vwlw. \"mwieAw BuieAMgmu srpu hY, jg GyirAw.\" (svw mÚ 3) 4. BuivAMgm. ipRiQvI dw pÎwrw.","definitionUni":"ਭ੍ਰਿੰਗ ਮਾਇਆ ਮਹਿ ਖਾਪੇ.\" (ਭੈਰ ਕਬੀਰ) \"ਭੁਇਅੰਗਮ ਫਿਰਹਿ ਡਸੰਤੇ.\" (ਤੁਖਾ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) ਦੇਖੋ, ਤਰਵਰ ਬਿਰਖ। ੨. ਭੁਜੰਗਮਾ ਨਾੜੀ. \"ਕਿਨਹੀ ਨਿਵਲ ਭੁਇਅੰਗਮ ਸਾਧੇ.\" (ਰਾਮ ਅਃ ਮਃ ੫) ੩. ਪੇਚੀਦਾ. ਭਾਵ- ਅਤਿ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ. ਕੁੰਡਲ ਵਿੱਚ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ. \"ਮਾਇਆ ਭੁਇਅੰਗਮੁ ਸਰਪੁ ਹੈ, ਜਗ ਘੇਰਿਆ.\" (ਸਵਾ ਮਃ ੩) ੪. ਭੁਵਿਅੰਗਮ. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦਾ ਪ੍ਯਾਰਾ."},{"id":53448,"word":"BusrI","wordUni":"ਭੁਸਰੀ","definition":"BUiSRqw. BU (ipRiQvI) iSRq- शृत. (BuMnI- hoeI) auh rotI, jo qpI hoeI zmIn pur pkweI jwvy, ijvyN- sulqwnpIr Awid dI rotI pkweI jWdI hY. \"BusrIAW pkweIAW, pweIAW Qwly mwih.\" (mÚ 5. vwr mwrU 2) BusrI ƒ dwdUpMQI swDU bwtI AwKdy hn.","definitionUni":"ਭੂਸ਼੍ਰਿਤਾ. ਭੂ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਸ਼੍ਰਿਤ- शृत. (ਭੁੰਨੀ- ਹੋਈ) ਉਹ ਰੋਟੀ, ਜੋ ਤਪੀ ਹੋਈ ਜ਼ਮੀਨ ਪੁਰ ਪਕਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਿਵੇਂ- ਸੁਲਤਾਨਪੀਰ ਆਦਿ ਦੀ ਰੋਟੀ ਪਕਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. \"ਭੁਸਰੀਆਂ ਪਕਾਈਆਂ, ਪਾਈਆਂ ਥਾਲੇ ਮਾਹਿ.\" (ਮਃ ੫. ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੨) ਭੁਸਰੀ ਨੂੰ ਦਾਦੂਪੰਥੀ ਸਾਧੂ ਬਾਟੀ ਆਖਦੇ ਹਨ."},{"id":53470,"word":"BuMgrnI","wordUni":"ਭੁੰਗਰਨੀ","definition":"ijlw qsIl Qwxw huiSAwrpur dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn huiSAwrpur qoN ds mIl d`Kx hY. ies ipMf dI AwbwdI iv`c gurU hirrwie swihb jI dw gurdÍwrw hY. ie¤Qy dy rwjpUqW ny gurU swihb ƒ pRym nwl keI idn TihrwieAw Aqy SR`Dw nwl aupdyS suixAw. pihlW ie¤Qy swDwrx AsQwn sI. pujwrI BI imrwsI sn. hux suMdr gurdÍwrw bx igAw hY. gurdÍwry nwl jwgIr zmIn kuJ nhIN, nw koeI p`kw pujwrI hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਤੋਂ ਦਸ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਹਰਿਰਾਇ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਦੇ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਕਈ ਦਿਨ ਠਹਿਰਾਇਆ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਉਪਦੇਸ਼ ਸੁਣਿਆ. ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਥੇ ਸਾਧਾਰਣ ਅਸਥਾਨ ਸੀ. ਪੁਜਾਰੀ ਭੀ ਮਿਰਾਸੀ ਸਨ. ਹੁਣ ਸੁੰਦਰ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਜਾਗੀਰ ਜ਼ਮੀਨ ਕੁਝ ਨਹੀਂ, ਨਾ ਕੋਈ ਪੱਕਾ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ."},{"id":53486,"word":"Bujswr","wordUni":"ਭੁਜਸਾਰ","definition":"sMgÎw- BojnSwlw. rsoeIGr. \"Aw bYTÎo jb hI Bujswr[ lY iqn DrÎo pRswd qXwr.\" (guiv 10)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭੋਜਨਸ਼ਾਲਾ. ਰਸੋਈਘਰ. \"ਆ ਬੈਠ੍ਯੋ ਜਬ ਹੀ ਭੁਜਸਾਰ। ਲੈ ਤਿਨ ਧਰ੍ਯੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਯਾਰ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦)"},{"id":53583,"word":"BUsur","wordUni":"ਭੂਸੁਰ","definition":"ipRiQvI dw dyvqw. swDu. AwqmgÎwnI. sdwcwrI[ 2. ihMdUmq Anuswr bRwhmx.","definitionUni":"ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦਾ ਦੇਵਤਾ. ਸਾਧੁ. ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ. ਸਦਾਚਾਰੀ। ੨. ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ."},{"id":53610,"word":"BUcr","wordUni":"ਭੂਚਰ","definition":"ipRiQvI pur ivcrx vwlw. Ql (sQl) invwsI[ 2. imRg. (snwmw) 3. BUcrI mudRw. \"Kycr BUcr qulsImwlw gurprswdI pwieAw.\" (rwm nwmdyv) Bwv- Xogkrm Aqy vYsnvW dw jpPl mY gurprswdI pwieAw. dyKo, BUcrI mudRw.","definitionUni":"ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਪੁਰ ਵਿਚਰਣ ਵਾਲਾ. ਥਲ (ਸ੍‍ਥਲ) ਨਿਵਾਸੀ। ੨. ਮ੍ਰਿਗ. (ਸਨਾਮਾ) ੩. ਭੂਚਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ. \"ਖੇਚਰ ਭੂਚਰ ਤੁਲਸੀਮਾਲਾ ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਪਾਇਆ.\" (ਰਾਮ ਨਾਮਦੇਵ) ਭਾਵ- ਯੋਗਕਰਮ ਅਤੇ ਵੈਸਨਵਾਂ ਦਾ ਜਪਫਲ ਮੈ ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਪਾਇਆ. ਦੇਖੋ, ਭੂਚਰੀ ਮੁਦ੍ਰਾ."},{"id":53615,"word":"BUMcw","wordUni":"ਭੂੰਚਾ","definition":"BoigAw. dyKo, BuMc. \"imil swDU rs BUMcw.\" (dyv mÚ 5)","definitionUni":"ਭੋਗਿਆ. ਦੇਖੋ, ਭੁੰਚ. \"ਮਿਲਿ ਸਾਧੂ ਰਸ ਭੂੰਚਾ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫)"},{"id":53744,"word":"Byt krnw","wordUni":"ਭੇਟ ਕਰਨਾ","definition":"ikR- dyvqw AQvw pUjÎ purK dy A¤gy koeI vsqu Arpx krnI. auphwr pyS krn dI ikRXw[ 2. Bytw krnw. Ardws krky pRswd Awid vsœ¨ ƒ Akwl A¤gy Arpx krnw. \"Byt ikXy ibn kCu muK pwvY.\" (qnwmw) 3. vwhgurU Sbd kihky pRswd iv`c ikRpwn PyrnI. ieh rIiq dSmyS dw Anukrx hY. nO siqgurW A¤gy jo pRswd pyS kIqw jWdw sI, aus iv¤coN gurU swihb kuJ Awp lYky bwkI sMgq iv`c vrqwaux leI hukm idMdy sn. klgIDr h`Q nwl pswd cu`kx dI QW srbloh dy qIr nwl QoVw auTw lYNdy sn. kdy h`Q iv`c ikRpwn huMdI qW aus nwl AMgIkwr krdy. hjUrswihb (Aibclngr) hux BI pRswd qIr nwl hI AMgIkwr huMdw hY.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਦੇਵਤਾ ਅਥਵਾ ਪੂਜ੍ਯ ਪੁਰਖ ਦੇ ਅੱਗੇ ਕੋਈ ਵਸਤੁ ਅਰਪਣ ਕਰਨੀ. ਉਪਹਾਰ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਭੇਟਾ ਕਰਨਾ. ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਆਦਿ ਵਸ੍ਤੂ ਨੂੰ ਅਕਾਲ ਅੱਗੇ ਅਰਪਣ ਕਰਨਾ. \"ਭੇਟ ਕਿਯੇ ਬਿਨ ਕਛੁ ਮੁਖ ਪਾਵੈ.\" (ਤਨਾਮਾ) ੩. ਵਾਹਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਕਹਿਕੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਫੇਰਨੀ. ਇਹ ਰੀਤਿ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਕਰਣ ਹੈ. ਨੌ ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਅੱਗੇ ਜੋ ਪ੍ਰਸਾਦ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੁਝ ਆਪ ਲੈਕੇ ਬਾਕੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਵਰਤਾਉਣ ਲਈ ਹੁਕਮ ਦਿੰਦੇ ਸਨ. ਕਲਗੀਧਰ ਹੱਥ ਨਾਲ ਪਸਾਦ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਥਾਂ ਸਰਬਲੋਹ ਦੇ ਤੀਰ ਨਾਲ ਥੋੜਾ ਉਠਾ ਲੈਂਦੇ ਸਨ. ਕਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕਰਦੇ. ਹਜੂਰਸਾਹਿਬ (ਅਬਿਚਲਨਗਰ) ਹੁਣ ਭੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤੀਰ ਨਾਲ ਹੀ ਅੰਗੀਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":53745,"word":"Bytq","wordUni":"ਭੇਟਤ","definition":"ikR. iv- imlxswr. imldy hI. \"Bytq swDsMg pqIAwnw.\" (bwvn) 2. imldw hY.","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ. ਵਿ- ਮਿਲਣਸਾਰ. ਮਿਲਦੇ ਹੀ. \"ਭੇਟਤ ਸਾਧਸੰਗ ਪਤੀਆਨਾ.\" (ਬਾਵਨ) ੨. ਮਿਲਦਾ ਹੈ."},{"id":53874,"word":"Bog","wordUni":"ਭੋਗ","definition":"sMgÎw- smwpiq. AMq. \"jbih gRMQ ko pwXo Bog.\" (gupRsU) 2. sM. (Buj D- Jukxw, AwnMd lYxw, Bogxw (Kwxw), su`K du`K dw AnuBv krnw[ 3. ieMdRIAW krky gRihx kry pdwrQW qoN aupijAw AwnMd. \"Bogih Bog Anyk, ivxu nwvY suMi\\Aw.\" (Awsw mÚ 5) 4. iesqRI purK dw sMgm. mYQun[ 5. s`p dw Px. \"dUr prÎo imRq BYg pswrkY.\" (gupRsU) 6. Dn[ 7. suK. AwnMd[ 8. Bojn. \"ijau mhw KiDAwriQ Bog.\" (iblw AÚ mÚ 5) 9. dyh. SrIr[ 10. dyvqw ƒ AripAw pRswd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਮਾਪਤਿ. ਅੰਤ. \"ਜਬਹਿ ਗ੍ਰੰਥ ਕੋ ਪਾਯੋ ਭੋਗ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਸੰ. (ਭੁਜ੍‌ ਧ- ਝੁਕਣਾ, ਆਨੰਦ ਲੈਣਾ, ਭੋਗਣਾ (ਖਾਣਾ), ਸੁੱਖ ਦੁੱਖ ਦਾ ਅਨੁਭਵ ਕਰਨਾ। ੩. ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਉਪਜਿਆ ਆਨੰਦ. \"ਭੋਗਹਿ ਭੋਗ ਅਨੇਕ, ਵਿਣੁ ਨਾਵੈ ਸੁੰਞਿਆ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੪. ਇਸਤ੍ਰੀ ਪੁਰਖ ਦਾ ਸੰਗਮ. ਮੈਥੁਨ। ੫. ਸੱਪ ਦਾ ਫਣ. \"ਦੂਰ ਪਰ੍ਯੋ ਮ੍ਰਿਤ ਭੈਗ ਪਸਾਰਕੈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੬. ਧਨ। ੭. ਸੁਖ. ਆਨੰਦ। ੮. ਭੋਜਨ. \"ਜਿਉ ਮਹਾ ਖਧਿਆਰਥਿ ਭੋਗ.\" (ਬਿਲਾ ਅਃ ਮਃ ੫) ੯. ਦੇਹ. ਸ਼ਰੀਰ। ੧੦. ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਪ੍ਰਸਾਦ."},{"id":53922,"word":"Borw","wordUni":"ਭੋਰਾ","definition":"iv swdw. Bolw. \"bwvry khwvY Borw.\" (Bwgu ky) dyKo, Bory Bory[ 2. dyKo, Bor 1. \"inis khIAY qau smJY Borw.\" (suKmnI) 3. qinkmwqR. jrw. QoVw. \"khnu n jwie Borw.\" (iblw mÚ 5) \"ikCu swQ n cwlY Borw.\" (gUj mÚ 5) 4. BUimgRh qh^wnw. guPw. dyKo, Borwswihb[ 5. BulyKw. BRm \"Awidk ky ibK cwbq BorYN.\" (ikRsnwv) im¤Ty qylie dI g`TI ƒ Adrk dy BulyKy c`bdw hY.","definitionUni":"ਵਿ ਸਾਦਾ. ਭੋਲਾ. \"ਬਾਵਰੇ ਕਹਾਵੈ ਭੋਰਾ.\" (ਭਾਗੁ ਕੇ) ਦੇਖੋ, ਭੋਰੇ ਭੋਰੇ। ੨. ਦੇਖੋ, ਭੋਰ ੧. \"ਨਿਸਿ ਕਹੀਐ ਤਉ ਸਮਝੈ ਭੋਰਾ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੩. ਤਨਿਕਮਾਤ੍ਰ. ਜਰਾ. ਥੋੜਾ. \"ਕਹਨੁ ਨ ਜਾਇ ਭੋਰਾ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) \"ਕਿਛੁ ਸਾਥ ਨ ਚਾਲੈ ਭੋਰਾ.\" (ਗੂਜ ਮਃ ੫) ੪. ਭੂਮਿਗ੍ਰਹ ਤਹਖ਼ਾਨਾ. ਗੁਫਾ. ਦੇਖੋ, ਭੋਰਾਸਾਹਿਬ। ੫. ਭੁਲੇਖਾ. ਭ੍ਰਮ \"ਆਦਿਕ ਕੇ ਬਿਖ ਚਾਬਤ ਭੋਰੈਂ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ) ਮਿੱਠੇ ਤੇਲਇ ਦੀ ਗੱਠੀ ਨੂੰ ਅਦਰਕ ਦੇ ਭੁਲੇਖੇ ਚੱਬਦਾ ਹੈ."},{"id":53925,"word":"BorI","wordUni":"ਭੋਰੀ","definition":"qinkmwqR. kxBr. dyKo, Borw 3. \"iek BorI ndir inhwlIAY.\" (mwJ mÚ 5) \"sweI AlKu Apwru BorI min vsY.\" (Awsw mÚ 5) 2. BolI is`DI swdI[ 3. Bor hI. pRwqhkwl hI. \"siqguru miq icqvY Pl BorI.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਤਨਿਕਮਾਤ੍ਰ. ਕਣਭਰ. ਦੇਖੋ, ਭੋਰਾ ੩. \"ਇਕ ਭੋਰੀ ਨਦਰਿ ਨਿਹਾਲੀਐ.\" (ਮਾਝ ਮਃ ੫) \"ਸਾਈ ਅਲਖੁ ਅਪਾਰੁ ਭੋਰੀ ਮਨਿ ਵਸੈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੨. ਭੋਲੀ ਸਿੱਧੀ ਸਾਦੀ। ੩. ਭੋਰ ਹੀ. ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਹੀ. \"ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਤਿ ਚਿਤਵੈ ਫਲ ਭੋਰੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":53934,"word":"BolVw","wordUni":"ਭੋਲੜਾ","definition":"Bolw. swdw[ 2. Bu`ilAw.","definitionUni":"ਭੋਲਾ. ਸਾਦਾ। ੨. ਭੁੱਲਿਆ."},{"id":53936,"word":"Bolw","wordUni":"ਭੋਲਾ","definition":"iv- Bu`ilAw hoieAw. BRmgRisq. \"Bolw vYd n jwxeI.\" (mÚ 1. vwr mylw) \"BoilAw, haumY surq ibswr.\" (bsM mÚ 1) 2. bu`iDhIn. mUrK[ 3. Clrihq. swdw. \"Dn bwlI BolI ipru shij rwvY.\" (vf CMq mÚ 3)#4. sMgÎw- BulyKw. BRm. \"Awvx jwx rhy cUkw Bolw.\" (quKw CMq mÚ 1) 5. syKV jwiq dw ie`k pRymI, jo gurU Arjndyv jI dw is`K hoky prmpd dw AiDkwrI hoieAw[ 6. ie`k j`t goqR. mWtgumrI dy ielwky ies jwiq dy muslmwn BI bhuq hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਭੁੱਲਿਆ ਹੋਇਆ. ਭ੍ਰਮਗ੍ਰਸਿਤ. \"ਭੋਲਾ ਵੈਦ ਨ ਜਾਣਈ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮੇਲਾ) \"ਭੋਲਿਆ, ਹਉਮੈ ਸੁਰਤ ਬਿਸਾਰ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) ੨. ਬੁੱਧਿਹੀਨ. ਮੂਰਖ। ੩. ਛਲਰਹਿਤ. ਸਾਦਾ. \"ਧਨ ਬਾਲੀ ਭੋਲੀ ਪਿਰੁ ਸਹਜਿ ਰਾਵੈ.\" (ਵਡ ਛੰਤ ਮਃ ੩)#੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭੁਲੇਖਾ. ਭ੍ਰਮ. \"ਆਵਣ ਜਾਣ ਰਹੇ ਚੂਕਾ ਭੋਲਾ.\" (ਤੁਖਾ ਛੰਤ ਮਃ ੧) ੫. ਸੇਖੜ ਜਾਤਿ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਜੋ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਕੇ ਪਰਮਪਦ ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੋਇਆ। ੬. ਇੱਕ ਜੱਟ ਗੋਤ੍ਰ. ਮਾਂਟਗੁਮਰੀ ਦੇ ਇਲਾਕੇ ਇਸ ਜਾਤਿ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਭੀ ਬਹੁਤ ਹਨ."},{"id":53980,"word":"BMgwxI","wordUni":"ਭੰਗਾਣੀ","definition":"rwj nwhn (srmOr), qsIl pWvtw, Qwxw mwjrw dw ie`k ipMf, jo pWvty qoN s`q mIl pUrv hY. 18. vYswK sMmq 1746 ƒ gurU goibMdisMG swihb dw BImcMd khlUrI, Pqy Swh gVHvwlIAw, hrIcMd hMfUrIAw Awidk phwVI rwijAW nwl jMg hoieAw. ies Xu`D iv`c bIbI bIro dy supuqR sMgoSwh Aqy jIqm`l jI ShId hoey, Aqy dSmyS dy h¤QoN rwjw hrI cMd Aqy Anyk rwjpUqW ny ShIdI leI, ijs pur rwjy hwrky n`T gey. klgIDr dw ieh pihlw jMg sI. ies Xu`D dw ijkr ivicqR nwtk dy A`TvyN ADÎwX iv`c drj hY.¹#ij¤Qy klgIDr ny hrIcMd nwl DnusXu`D kIqw hY au¤Qy pRymIAW ny kuJ icMnH Qwpky nwm \"qIrgVH\" r`K id`qw hY. hrIcMd dI rwxI Aqy keI hor rwjpUqW dIAW iesqRIAW ie¤Qy Awky sqI hoeIAW. ijnHW dIAW smwDW mOjUd hn.#gurdÍwrw swDwrx bixAw hoieAw hY, irAwsq v¤loN 150 iv¤Gy zmIn muAwP hY bwrW rupXy swlwnw irAwsq klsIAw qoN imldy hn, mylw ho¤ly mh¤ly ƒ huMdw hY. pujwrI AkwlisMG hY.#ie¤Qy ie`k kmwx SRI dSmyS jI dI sI, jo pujwrI rxisMG vyly mkwn ƒ A`g l`gx qoN Bsm hogeI. BMgwxI rylvy stySn jgwDrI qoN 37 mIl Aqy nwhn qoN 33 mIl hY.","definitionUni":"ਰਾਜ ਨਾਹਨ (ਸਰਮੌਰ), ਤਸੀਲ ਪਾਂਵਟਾ, ਥਾਣਾ ਮਾਜਰਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਪਾਂਵਟੇ ਤੋਂ ਸੱਤ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ੧੮. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੪੬ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਭੀਮਚੰਦ ਕਹਲੂਰੀ, ਫਤੇ ਸ਼ਾਹ ਗੜ੍ਹਵਾਲੀਆ, ਹਰੀਚੰਦ ਹੰਡੂਰੀਆ ਆਦਿਕ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੰਗ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਬੀਰੋ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਸੰਗੋਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਜੀਤਮੱਲ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ, ਅਤੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਰਾਜਾ ਹਰੀ ਚੰਦ ਅਤੇ ਅਨੇਕ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਨੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਲਈ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਰਾਜੇ ਹਾਰਕੇ ਨੱਠ ਗਏ. ਕਲਗੀਧਰ ਦਾ ਇਹ ਪਹਿਲਾ ਜੰਗ ਸੀ. ਇਸ ਯੁੱਧ ਦਾ ਜਿਕਰ ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੱਠਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ.¹#ਜਿੱਥੇ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਹਰੀਚੰਦ ਨਾਲ ਧਨੁਸਯੁੱਧ ਕੀਤਾ ਹੈ ਉੱਥੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਨੇ ਕੁਝ ਚਿੰਨ੍ਹ ਥਾਪਕੇ ਨਾਮ \"ਤੀਰਗੜ੍ਹ\" ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ. ਹਰੀਚੰਦ ਦੀ ਰਾਣੀ ਅਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਇੱਥੇ ਆਕੇ ਸਤੀ ਹੋਈਆਂ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਸਮਾਧਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹਨ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਰਿਆਸਤ ਵੱਲੋਂ ੧੫੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਮੁਆਫ ਹੈ ਬਾਰਾਂ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਰਿਆਸਤ ਕਲਸੀਆ ਤੋਂ ਮਿਲਦੇ ਹਨ, ਮੇਲਾ ਹੋੱਲੇ ਮਹੱਲੇ ਨੂੰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਅਕਾਲਸਿੰਘ ਹੈ.#ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਕਮਾਣ ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦੀ ਸੀ, ਜੋ ਪੁਜਾਰੀ ਰਣਸਿੰਘ ਵੇਲੇ ਮਕਾਨ ਨੂੰ ਅੱਗ ਲੱਗਣ ਤੋਂ ਭਸਮ ਹੋਗਈ. ਭੰਗਾਣੀ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਗਾਧਰੀ ਤੋਂ ੩੭ ਮੀਲ ਅਤੇ ਨਾਹਨ ਤੋਂ ੩੩ ਮੀਲ ਹੈ."},{"id":54006,"word":"BMfwrw","wordUni":"ਭੰਡਾਰਾ","definition":"dyKo, BWfwr[ 2. XgÎ. swDU Aqy ABÎwgqW leI kIqw Bojn. \"imsih prspr nr khYN, ikn BMfwrw kIn?\" (nwpR)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਭਾਂਡਾਰ। ੨. ਯਗ੍ਯ. ਸਾਧੂ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਗਤਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਭੋਜਨ. \"ਮਿਸਹਿ ਪਰਸਪਰ ਨਰ ਕਹੈਂ, ਕਿਨ ਭੰਡਾਰਾ ਕੀਨ?\" (ਨਾਪ੍ਰ)"},{"id":54045,"word":"BRm","wordUni":"ਭ੍ਰਮ","definition":"sM. भ्रम्. Dw- GuMmxw. ckRwkwr iPrnw, Btkxw, Kyfxw, aultpult hoxw[ 2. sMgÎw- Brm. BulyKw. imQÎwgÎwn. \"BRm kwty guir AwpxY.\" (Awsw mÚ 5) dyKo, Brm 5[ 3. BRmx. \"ibnsY BRm BRWiq.\" (iblw mÚ 5) 4. ie`k rog, ijs dw nwauN ic`qBRm Aqy BRmic`q BI hY. grm ^uSk pdwrQ Kwx pIx, Srwb Awidk niSAW dy bhuqw vrqx, bhuq mYQun krn, Bu`K qyh dw du`K shwrn, icMqw Sok Apmwn Awidk kwrxW qoN idmwg iv`c KrwbI Aw jWdI hY, ijs qoN ivcwrSkqI Awpxw kMm nhIN krdI. ic`q fwvWfol dSw iv`c rihNdw hY. mUhoN Arl brl bwqW inkldIAW hn. BRm dw rogI sB cIjW ƒ BONdIAW (GuMmdIAW) kdy Awpxy Awp ƒ BONdw dyKdw hY.#ies rog dy swDwrx ielwj ieh hn- hr vyly pRsMnqw dy swDn krny, kbj dUr krn vwly Pl Bojn Awid Kwxy, qwlUey pur b`krI dy du`D dIAW DwrW mwrnIAW, m`Kx J`sxw, du`D mlweI m`Kx bdwmrOgn Kwxw pIxw, bRwhmIiGRq syvn krnw, Dmwsy dy kwVHy iv`c GI pwky pIxw Awidk. aunmwd rog iv`c jo ielwj iliKAw hY, auh sB BRm rog vwly ƒ guxkwrI hY[ 5. ie`k kwvÎ dw AlMkwr. dyKo, BRWiq 4.","definitionUni":"ਸੰ. भ्रम्. ਧਾ- ਘੁੰਮਣਾ. ਚਕ੍ਰਾਕਾਰ ਫਿਰਨਾ, ਭਟਕਣਾ, ਖੇਡਣਾ, ਉਲਟਪੁਲਟ ਹੋਣਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਭਰਮ. ਭੁਲੇਖਾ. ਮਿਥ੍ਯਾਗ੍ਯਾਨ. \"ਭ੍ਰਮ ਕਾਟੇ ਗੁਰਿ ਆਪਣੈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਭਰਮ ੫। ੩. ਭ੍ਰਮਣ. \"ਬਿਨਸੈ ਭ੍ਰਮ ਭ੍ਰਾਂਤਿ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੪. ਇੱਕ ਰੋਗ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਚਿੱਤਭ੍ਰਮ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਚਿੱਤ ਭੀ ਹੈ. ਗਰਮ ਖ਼ੁਸ਼ਕ ਪਦਾਰਥ ਖਾਣ ਪੀਣ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤਾ ਵਰਤਣ, ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨ, ਭੁੱਖ ਤੇਹ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰਨ, ਚਿੰਤਾ ਸ਼ੋਕ ਅਪਮਾਨ ਆਦਿਕ ਕਾਰਣਾਂ ਤੋਂ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਖਰਾਬੀ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਵਿਚਾਰਸ਼ਕਤੀ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ. ਚਿੱਤ ਡਾਵਾਂਡੋਲ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ. ਮੂਹੋਂ ਅਰਲ ਬਰਲ ਬਾਤਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ. ਭ੍ਰਮ ਦਾ ਰੋਗੀ ਸਭ ਚੀਜਾਂ ਨੂੰ ਭੌਂਦੀਆਂ (ਘੁੰਮਦੀਆਂ) ਕਦੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਭੌਂਦਾ ਦੇਖਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਇਹ ਹਨ- ਹਰ ਵੇਲੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਦੇ ਸਾਧਨ ਕਰਨੇ, ਕਬਜ ਦੂਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਫਲ ਭੋਜਨ ਆਦਿ ਖਾਣੇ, ਤਾਲੂਏ ਪੁਰ ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਧਾਰਾਂ ਮਾਰਨੀਆਂ, ਮੱਖਣ ਝੱਸਣਾ, ਦੁੱਧ ਮਲਾਈ ਮੱਖਣ ਬਦਾਮਰੌਗਨ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ, ਬ੍ਰਾਹਮੀਘ੍ਰਿਤ ਸੇਵਨ ਕਰਨਾ, ਧਮਾਸੇ ਦੇ ਕਾੜ੍ਹੇ ਵਿੱਚ ਘੀ ਪਾਕੇ ਪੀਣਾ ਆਦਿਕ. ਉਨਮਾਦ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਜੋ ਇਲਾਜ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਸਭ ਭ੍ਰਮ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ। ੫. ਇੱਕ ਕਾਵ੍ਯ ਦਾ ਅਲੰਕਾਰ. ਦੇਖੋ, ਭ੍ਰਾਂਤਿ ੪."},{"id":54160,"word":"mieAw","wordUni":"ਮਇਆ","definition":"sM. mXw- sMgÎw- pRswd. ikRpw. imhrbwnI. \"kir ApunI Dir mieAw.\" (sRI mÚ 5) \"iqn sMgiq hir mylhu, kir mieAw.\" (mlw mÚ 4) 2. sM. mX (मय) Sbd jd dUjy nwl imldw hY, qd ies dw ArQ huMdw hY imilAw hoieAw. bixAw hoieAw. qdRp (qnmX). \"swcy sUcy eykmieAw.\" (isDgosit) 3. dyKo, dieAw mieAw[ 4. mwXw vwsqy BI mieAw Sbd AwieAw hY. \"jo dIsY sB iqsih mieAw.\" (rwm AÚ mÚ 1)","definitionUni":"ਸੰ. ਮਯਾ- ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪ੍ਰਸਾਦ. ਕ੍ਰਿਪਾ. ਮਿਹਰਬਾਨੀ. \"ਕਰਿ ਅਪੁਨੀ ਧਰਿ ਮਇਆ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਤਿਨ ਸੰਗਤਿ ਹਰਿ ਮੇਲਹੁ, ਕਰਿ ਮਇਆ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੪) ੨. ਸੰ. ਮਯ (मय) ਸ਼ਬਦ ਜਦ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਮਿਲਿਆ ਹੋਇਆ. ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ. ਤਦ੍ਰਪ (ਤਨਮਯ). \"ਸਾਚੇ ਸੂਚੇ ਏਕਮਇਆ.\" (ਸਿਧਗੋਸਟਿ) ੩. ਦੇਖੋ, ਦਇਆ ਮਇਆ। ੪. ਮਾਯਾ ਵਾਸਤੇ ਭੀ ਮਇਆ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. \"ਜੋ ਦੀਸੈ ਸਭ ਤਿਸਹਿ ਮਇਆ.\" (ਰਾਮ ਅਃ ਮਃ ੧)"},{"id":54180,"word":"mskq","wordUni":"ਮਸਕਤ","definition":"Aæ. [مشّقت] mS`kæq. sMgÎw- qklIP. ks†[ 2. imhnq. Gwlxw. \"ijnI nwmu iDAwieAw, gey mskiq Gwil.\" (jpu) \"swDU sMgu mskqy qUTY pwvw dyv.\" (sRI mÚ 5)","definitionUni":"ਅ਼. [مشّقت] ਮਸ਼ੱਕ਼ਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਕਲੀਫ. ਕਸ੍ਟ। ੨. ਮਿਹਨਤ. ਘਾਲਣਾ. \"ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ, ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ.\" (ਜਪੁ) \"ਸਾਧੂ ਸੰਗੁ ਮਸਕਤੇ ਤੂਠੈ ਪਾਵਾ ਦੇਵ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫)"},{"id":54181,"word":"mskiq","wordUni":"ਮਸਕਤਿ","definition":"Aæ. [مشّقت] mS`kæq. sMgÎw- qklIP. ks†[ 2. imhnq. Gwlxw. \"ijnI nwmu iDAwieAw, gey mskiq Gwil.\" (jpu) \"swDU sMgu mskqy qUTY pwvw dyv.\" (sRI mÚ 5)","definitionUni":"ਅ਼. [مشّقت] ਮਸ਼ੱਕ਼ਤ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਕਲੀਫ. ਕਸ੍ਟ। ੨. ਮਿਹਨਤ. ਘਾਲਣਾ. \"ਜਿਨੀ ਨਾਮੁ ਧਿਆਇਆ, ਗਏ ਮਸਕਤਿ ਘਾਲਿ.\" (ਜਪੁ) \"ਸਾਧੂ ਸੰਗੁ ਮਸਕਤੇ ਤੂਠੈ ਪਾਵਾ ਦੇਵ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫)"},{"id":54259,"word":"mswiek","wordUni":"ਮਸਾਇਕ","definition":"Aæ. [مّشاق] m`Swkæ. iv- mSkæ (ABÎw s) krn vwlw. swDk. ijgÎwsu. \"vwrI Awpo AwpxI cly mswiek syK.\" (s. PrId) 2. Aæ. [مشایخ] mSwX^. Sy^ dw bhuvcn. \"mswiek pIr.\" (mÚ 1. vwr rwm 1) dyKo, syK.","definitionUni":"ਅ਼. [مّشاق] ਮੱਸ਼ਾਕ਼. ਵਿ- ਮਸ਼ਕ਼ (ਅਭ੍ਯਾ ਸ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਸਾਧਕ. ਜਿਗ੍ਯਾਸੁ. \"ਵਾਰੀ ਆਪੋ ਆਪਣੀ ਚਲੇ ਮਸਾਇਕ ਸੇਖ.\" (ਸ. ਫਰੀਦ) ੨. ਅ਼. [مشایخ] ਮਸ਼ਾਯਖ਼. ਸ਼ੇਖ਼ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ. \"ਮਸਾਇਕ ਪੀਰ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਰਾਮ ੧) ਦੇਖੋ, ਸੇਖ."},{"id":54316,"word":"msMd","wordUni":"ਮਸੰਦ","definition":"msnd (g`dI) nwl sMbMD r`Kx vwlw. jo lok is`KW qoN dsOND Aqy kwr Bytw augrwhuਁdy Aqy is`KI dw pRcwr krdy, auh msMd khy jWdy sn.¹ cOQy siqgurU dy smyN qoN lYky sMmq 1755 qIk ieh islislw irhw. Pyr dSmyS ny msMdW dIAW burIAW krqUqW dyKky ieh Ahudw htw id`qw, blik AimRq smyN aupdyS id`qw ik msMdW nwl nhIN vrqxw. \"qj msMd, pRBu eyk jp, Xh ibbyk qihN kIn.\" (gurusoBw) \"jO kr syv msMdn kI, kihN Awn pRswd sBY muih dIjY.\" (33 svYXy)","definitionUni":"ਮਸਨਦ (ਗੱਦੀ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ. ਜੋ ਲੋਕ ਸਿੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦਸੌਂਧ ਅਤੇ ਕਾਰ ਭੇਟਾ ਉਗਰਾਹੁਁਦੇ ਅਤੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ, ਉਹ ਮਸੰਦ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ.¹ ਚੌਥੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਲੈਕੇ ਸੰਮਤ ੧੭੫੫ ਤੀਕ ਇਹ ਸਿਲਸਿਲਾ ਰਿਹਾ. ਫੇਰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਨੇ ਮਸੰਦਾਂ ਦੀਆਂ ਬੁਰੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇਖਕੇ ਇਹ ਅਹੁਦਾ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਬਲਕਿ ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਮੇਂ ਉਪਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਸੰਦਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਵਰਤਣਾ. \"ਤਜ ਮਸੰਦ, ਪ੍ਰਭੁ ਏਕ ਜਪ, ਯਹ ਬਿਬੇਕ ਤਹਿਂ ਕੀਨ.\" (ਗੁਰੁਸੋਭਾ) \"ਜੌ ਕਰ ਸੇਵ ਮਸੰਦਨ ਕੀ, ਕਹਿਂ ਆਨ ਪ੍ਰਸਾਦ ਸਭੈ ਮੁਹਿ ਦੀਜੈ.\" (੩੩ ਸਵੈਯੇ)"},{"id":54417,"word":"mhl","wordUni":"ਮਹਲ","definition":"Aæ. [محل] mhæl. sMgÎw- hælUl (auqrn) dI QW. Gr. rhx dw AsQwn. pwswd[ 2. Bwv- AMqhkrx. \"mhl mih bYTy Agm Apwr.\" (mlw mÚ 1) 3. mOkæA. XogÎ smW. \"mhlu kumhlu n jwxnI murK AwpxY suAwie\" (mÚ 3. vwr sor) 4. AsQwn. jgw. QW. \"eyk mhil qUM pMifq vkqw eyk mhil blu hoqw.\" (gau mÚ 5) 5. injpd. inrvwx. \"AMimRqu pIvih, qw suK lhih mhlu.\" (sRI mÚ 3) 6. AiDkwr. pdvI. ruqbw. \"thl mhl qwkau imlY jwkau swDu ikRpwlu.\" (bwvn) 7. invws. iesiQqI. \"hir mhlI mhlu pwieAw.\" (mwrU mÚ 5) \"inj Gir mhlu pwvhu suK shjy.\" (soihlw) 8. dibsœwny mzwhb dw krqw ilKdw hY ik hælUl ( [حلوُل] ) dw QW mhl hY. iesy leI SRI gurU nwnkdyv jI dy jwnSIn mhl khy jWdy hn ik ie`k gurU Awpxy qweIN dUjy iv`c hælUl (auqwrdw) hY, Bwv- lIn krdw hY[ 9. mhlw (iesqRI) leI BI mhl Sbd AwieAw hY. \"mhl kucjI mVvVI kwlI mnhu ksuD.\" (mÚ 1. vwr mwrU 1)","definitionUni":"ਅ਼. [محل] ਮਹ਼ਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹ਼ਲੂਲ (ਉਤਰਨ) ਦੀ ਥਾਂ. ਘਰ. ਰਹਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਪਾਸਾਦ। ੨. ਭਾਵ- ਅੰਤਹਕਰਣ. \"ਮਹਲ ਮਹਿ ਬੈਠੇ ਅਗਮ ਅਪਾਰ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੧) ੩. ਮੌਕ਼ਅ. ਯੋਗ੍ਯ ਸਮਾਂ. \"ਮਹਲੁ ਕੁਮਹਲੁ ਨ ਜਾਣਨੀ ਮੁਰਖ ਆਪਣੈ ਸੁਆਇ\" (ਮਃ ੩. ਵਾਰ ਸੋਰ) ੪. ਅਸਥਾਨ. ਜਗਾ. ਥਾਂ. \"ਏਕ ਮਹਲਿ ਤੂੰ ਪੰਡਿਤ ਵਕਤਾ ਏਕ ਮਹਲਿ ਬਲੁ ਹੋਤਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੫. ਨਿਜਪਦ. ਨਿਰਵਾਣ. \"ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਵਹਿ, ਤਾ ਸੁਖ ਲਹਹਿ ਮਹਲੁ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੬. ਅਧਿਕਾਰ. ਪਦਵੀ. ਰੁਤਬਾ. \"ਟਹਲ ਮਹਲ ਤਾਕਉ ਮਿਲੈ ਜਾਕਉ ਸਾਧੁ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ.\" (ਬਾਵਨ) ੭. ਨਿਵਾਸ. ਇਸਥਿਤੀ. \"ਹਰਿ ਮਹਲੀ ਮਹਲੁ ਪਾਇਆ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) \"ਨਿਜ ਘਰਿ ਮਹਲੁ ਪਾਵਹੁ ਸੁਖ ਸਹਜੇ.\" (ਸੋਹਿਲਾ) ੮. ਦਬਿਸ੍ਤਾਨੇ ਮਜ਼ਾਹਬ ਦਾ ਕਰਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹ਼ਲੂਲ ( [حلوُل] ) ਦਾ ਥਾਂ ਮਹਲ ਹੈ. ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਮਹਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਹ਼ਲੂਲ (ਉਤਾਰਦਾ) ਹੈ, ਭਾਵ- ਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ੯. ਮਹਲਾ (ਇਸਤ੍ਰੀ) ਲਈ ਭੀ ਮਹਲ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. \"ਮਹਲ ਕੁਚਜੀ ਮੜਵੜੀ ਕਾਲੀ ਮਨਹੁ ਕਸੁਧ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੧)"},{"id":54418,"word":"mhlu","wordUni":"ਮਹਲੁ","definition":"Aæ. [محل] mhæl. sMgÎw- hælUl (auqrn) dI QW. Gr. rhx dw AsQwn. pwswd[ 2. Bwv- AMqhkrx. \"mhl mih bYTy Agm Apwr.\" (mlw mÚ 1) 3. mOkæA. XogÎ smW. \"mhlu kumhlu n jwxnI murK AwpxY suAwie\" (mÚ 3. vwr sor) 4. AsQwn. jgw. QW. \"eyk mhil qUM pMifq vkqw eyk mhil blu hoqw.\" (gau mÚ 5) 5. injpd. inrvwx. \"AMimRqu pIvih, qw suK lhih mhlu.\" (sRI mÚ 3) 6. AiDkwr. pdvI. ruqbw. \"thl mhl qwkau imlY jwkau swDu ikRpwlu.\" (bwvn) 7. invws. iesiQqI. \"hir mhlI mhlu pwieAw.\" (mwrU mÚ 5) \"inj Gir mhlu pwvhu suK shjy.\" (soihlw) 8. dibsœwny mzwhb dw krqw ilKdw hY ik hælUl ( [حلوُل] ) dw QW mhl hY. iesy leI SRI gurU nwnkdyv jI dy jwnSIn mhl khy jWdy hn ik ie`k gurU Awpxy qweIN dUjy iv`c hælUl (auqwrdw) hY, Bwv- lIn krdw hY[ 9. mhlw (iesqRI) leI BI mhl Sbd AwieAw hY. \"mhl kucjI mVvVI kwlI mnhu ksuD.\" (mÚ 1. vwr mwrU 1)","definitionUni":"ਅ਼. [محل] ਮਹ਼ਲ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹ਼ਲੂਲ (ਉਤਰਨ) ਦੀ ਥਾਂ. ਘਰ. ਰਹਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ. ਪਾਸਾਦ। ੨. ਭਾਵ- ਅੰਤਹਕਰਣ. \"ਮਹਲ ਮਹਿ ਬੈਠੇ ਅਗਮ ਅਪਾਰ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੧) ੩. ਮੌਕ਼ਅ. ਯੋਗ੍ਯ ਸਮਾਂ. \"ਮਹਲੁ ਕੁਮਹਲੁ ਨ ਜਾਣਨੀ ਮੁਰਖ ਆਪਣੈ ਸੁਆਇ\" (ਮਃ ੩. ਵਾਰ ਸੋਰ) ੪. ਅਸਥਾਨ. ਜਗਾ. ਥਾਂ. \"ਏਕ ਮਹਲਿ ਤੂੰ ਪੰਡਿਤ ਵਕਤਾ ਏਕ ਮਹਲਿ ਬਲੁ ਹੋਤਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫) ੫. ਨਿਜਪਦ. ਨਿਰਵਾਣ. \"ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਪੀਵਹਿ, ਤਾ ਸੁਖ ਲਹਹਿ ਮਹਲੁ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੩) ੬. ਅਧਿਕਾਰ. ਪਦਵੀ. ਰੁਤਬਾ. \"ਟਹਲ ਮਹਲ ਤਾਕਉ ਮਿਲੈ ਜਾਕਉ ਸਾਧੁ ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ.\" (ਬਾਵਨ) ੭. ਨਿਵਾਸ. ਇਸਥਿਤੀ. \"ਹਰਿ ਮਹਲੀ ਮਹਲੁ ਪਾਇਆ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) \"ਨਿਜ ਘਰਿ ਮਹਲੁ ਪਾਵਹੁ ਸੁਖ ਸਹਜੇ.\" (ਸੋਹਿਲਾ) ੮. ਦਬਿਸ੍ਤਾਨੇ ਮਜ਼ਾਹਬ ਦਾ ਕਰਤਾ ਲਿਖਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹ਼ਲੂਲ ( [حلوُل] ) ਦਾ ਥਾਂ ਮਹਲ ਹੈ. ਇਸੇ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਮਹਲ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇੱਕ ਗੁਰੂ ਆਪਣੇ ਤਾਈਂ ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਹ਼ਲੂਲ (ਉਤਾਰਦਾ) ਹੈ, ਭਾਵ- ਲੀਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ੯. ਮਹਲਾ (ਇਸਤ੍ਰੀ) ਲਈ ਭੀ ਮਹਲ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. \"ਮਹਲ ਕੁਚਜੀ ਮੜਵੜੀ ਕਾਲੀ ਮਨਹੁ ਕਸੁਧ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੧)"},{"id":54428,"word":"mh`lw kFxw","wordUni":"ਮਹੱਲਾ ਕਢਣਾ","definition":"ngwry inSwn sihq ^wlswdl ƒ sjDj nwl ie`k gurDwm qoN dUjy gurdÍwry POjI FMg nwl lY jwxw, dyKo, mh`l 2.","definitionUni":"ਨਗਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਹਿਤ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨੂੰ ਸਜਧਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁਰਧਾਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਫੌਜੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ, ਦੇਖੋ, ਮਹੱਲ ੨."},{"id":54429,"word":"mh`lw cVHnw","wordUni":"ਮਹੱਲਾ ਚੜ੍ਹਨਾ","definition":"ngwry inSwn sihq ^wlswdl ƒ sjDj nwl ie`k gurDwm qoN dUjy gurdÍwry POjI FMg nwl lY jwxw, dyKo, mh`l 2.","definitionUni":"ਨਗਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਹਿਤ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨੂੰ ਸਜਧਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁਰਧਾਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਫੌਜੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ, ਦੇਖੋ, ਮਹੱਲ ੨."},{"id":54430,"word":"mh`lw inkwlnw","wordUni":"ਮਹੱਲਾ ਨਿਕਾਲਨਾ","definition":"ngwry inSwn sihq ^wlswdl ƒ sjDj nwl ie`k gurDwm qoN dUjy gurdÍwry POjI FMg nwl lY jwxw, dyKo, mh`l 2.","definitionUni":"ਨਗਾਰੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਹਿਤ ਖ਼ਾਲਸਾਦਲ ਨੂੰ ਸਜਧਜ ਨਾਲ ਇੱਕ ਗੁਰਧਾਮ ਤੋਂ ਦੂਜੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਫੌਜੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਣਾ, ਦੇਖੋ, ਮਹੱਲ ੨."},{"id":54460,"word":"mhwjn","wordUni":"ਮਹਾਜਨ","definition":"gux ivdÎw iv`c vfw AwdmI[ 2. krnI vwlw purus. swDu¹[ 3. ipMf ngr dw muKIAw[ 4. SwhUkwr. \"Awp mhwjnu, Awpy pMcw.\" (swr mÚ 5) \"imil Awey ngr mhwjnw, gur siqgur Et ghI.\" (quKw CMq mÚ 4)","definitionUni":"ਗੁਣ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਆਦਮੀ। ੨. ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ. ਸਾਧੁ¹। ੩. ਪਿੰਡ ਨਗਰ ਦਾ ਮੁਖੀਆ। ੪. ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ. \"ਆਪ ਮਹਾਜਨੁ, ਆਪੇ ਪੰਚਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਮਿਲਿ ਆਏ ਨਗਰ ਮਹਾਜਨਾ, ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਓਟ ਗਹੀ.\" (ਤੁਖਾ ਛੰਤ ਮਃ ੪)"},{"id":54461,"word":"mhwjnu","wordUni":"ਮਹਾਜਨੁ","definition":"gux ivdÎw iv`c vfw AwdmI[ 2. krnI vwlw purus. swDu¹[ 3. ipMf ngr dw muKIAw[ 4. SwhUkwr. \"Awp mhwjnu, Awpy pMcw.\" (swr mÚ 5) \"imil Awey ngr mhwjnw, gur siqgur Et ghI.\" (quKw CMq mÚ 4)","definitionUni":"ਗੁਣ ਵਿਦ੍ਯਾ ਵਿੱਚ ਵਡਾ ਆਦਮੀ। ੨. ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਪੁਰੁਸ. ਸਾਧੁ¹। ੩. ਪਿੰਡ ਨਗਰ ਦਾ ਮੁਖੀਆ। ੪. ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ. \"ਆਪ ਮਹਾਜਨੁ, ਆਪੇ ਪੰਚਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) \"ਮਿਲਿ ਆਏ ਨਗਰ ਮਹਾਜਨਾ, ਗੁਰ ਸਤਿਗੁਰ ਓਟ ਗਹੀ.\" (ਤੁਖਾ ਛੰਤ ਮਃ ੪)"},{"id":54464,"word":"mhWq","wordUni":"ਮਹਾਂਤ","definition":"sM. महन्त. iv- vfw bzurg. \"mhw duK eyhu mhWq khY.\" (Dnw mÚ 5) 2. krnI iv`c vfw. \"pRgty gupwl mhWq kY mwQY.\" (suKmnI) krqwr dw XQwrQ gÎwn mhwqmw dy idmwg iv`c hoieAw hY[ 3. fyry, jmwq, AKwVy Awid dw muKIAw swDU.","definitionUni":"ਸੰ. महन्त. ਵਿ- ਵਡਾ ਬਜ਼ੁਰਗ. \"ਮਹਾ ਦੁਖ ਏਹੁ ਮਹਾਂਤ ਕਹੈ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫) ੨. ਕਰਨੀ ਵਿੱਚ ਵਡਾ. \"ਪ੍ਰਗਟੇ ਗੁਪਾਲ ਮਹਾਂਤ ਕੈ ਮਾਥੈ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਯਥਾਰਥ ਗ੍ਯਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ। ੩. ਡੇਰੇ, ਜਮਾਤ, ਅਖਾੜੇ ਆਦਿ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਸਾਧੂ."},{"id":54488,"word":"mhw prswd","wordUni":"ਮਹਾ ਪਰਸਾਦ","definition":"dyKo, mhwpRswd.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ."},{"id":54495,"word":"mhwpRswd","wordUni":"ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"vfw AwnMd. prm AwnMd[ 2. dyvqw ƒ AripAw hoieAw Kwx XogÎ pdwrQ[ 3. kVwh pRswd jo Akwl ƒ Arpn kIqw jWdw hY. \"eyk imstwn pwn lwvq mhwpRswd, eyk gurpurb kY is`Kn bulwvhI.\" (Bwgu k) 4. Jtky dw mws. \"s`q sRI Akwl\" (kihky Jtkw kIqy jIv dw mws.","definitionUni":"ਵਡਾ ਆਨੰਦ. ਪਰਮ ਆਨੰਦ। ੨. ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਅਰਪਿਆ ਹੋਇਆ ਖਾਣ ਯੋਗ੍ਯ ਪਦਾਰਥ। ੩. ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਜੋ ਅਕਾਲ ਨੂੰ ਅਰਪਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. \"ਏਕ ਮਿਸਟਾਨ ਪਾਨ ਲਾਵਤ ਮਹਾਪ੍ਰਸਾਦ, ਏਕ ਗੁਰਪੁਰਬ ਕੈ ਸਿੱਖਨ ਬੁਲਾਵਹੀ.\" (ਭਾਗੁ ਕ) ੪. ਝਟਕੇ ਦਾ ਮਾਸ. \"ਸੱਤ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ\" (ਕਹਿਕੇ ਝਟਕਾ ਕੀਤੇ ਜੀਵ ਦਾ ਮਾਸ."},{"id":54533,"word":"mhwrwjisMG","wordUni":"ਮਹਾਰਾਜਸਿੰਘ","definition":"bwbw bIrisMG jI nOrMgwbwd vwilAW dw cwtVw inhwlisMG, jo swDsMgiq dI vfy pRymBwv nwl syvw krdw Aqy Awey is`KW ƒ AMn jl Awid dyx smyN \"lE mhwrwj! lEæ mhwrwj! !\" Sbd boilAw krdw sI, ijs kwrx aus dw nwauN \"mhwrwjisMG\" pRis`D hoigAw.","definitionUni":"ਬਾਬਾ ਬੀਰਸਿੰਘ ਜੀ ਨੌਰੰਗਾਬਾਦ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਚਾਟੜਾ ਨਿਹਾਲਸਿੰਘ, ਜੋ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਦੀ ਵਡੇ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਅਤੇ ਆਏ ਸਿੱਖਾਂ ਨੂੰ ਅੰਨ ਜਲ ਆਦਿ ਦੇਣ ਸਮੇਂ \"ਲਓ ਮਹਾਰਾਜ! ਲਓ਼ ਮਹਾਰਾਜ! !\" ਸ਼ਬਦ ਬੋਲਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਉਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਮਹਾਰਾਜਸਿੰਘ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਿਆ."},{"id":54587,"word":"mihdyv","wordUni":"ਮਹਿਦੇਵ","definition":"mhI (ipRiQvI) dw dyvqw. swDu. AwqmgÎwnI. sdwcwrI[ 2. ihMdUmq Anuswr bRwhmx. BUsur.","definitionUni":"ਮਹੀ (ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ) ਦਾ ਦੇਵਤਾ. ਸਾਧੁ. ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ. ਸਦਾਚਾਰੀ। ੨. ਹਿੰਦੂਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ. ਭੂਸੁਰ."},{"id":54593,"word":"mihmw","wordUni":"ਮਹਿਮਾ","definition":"sM. महिमन्. sMgÎw- bjurgI. vifAweI. \"swD kI mihmw vyd n jwnih.\" (suKmnI) \"Agm AgMmw kvn mihMmw?\" (dyv mÚ 5) 2. Skiq. swmrQÎ[ 3. dyKo, mhmw[ 4. dyKo, l`KI jMgl 2[ 5. Kihry goq dw j`t, jo SRI gurU AMgddyv jI dw is`K sI. jnmswKI Anuswr ieh siqgurU nwnkdyv dI jnmpqRI dI nkl krn leI sulqwnpur qoN pæYVy moKy ƒ bulwky ilAwieAw sI.","definitionUni":"ਸੰ. महिमन्. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਜੁਰਗੀ. ਵਡਿਆਈ. \"ਸਾਧ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਦ ਨ ਜਾਨਹਿ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਅਗਮ ਅਗੰਮਾ ਕਵਨ ਮਹਿੰਮਾ?\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫) ੨. ਸ਼ਕਤਿ. ਸਾਮਰਥ੍ਯ। ੩. ਦੇਖੋ, ਮਹਮਾ। ੪. ਦੇਖੋ, ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ੨। ੫. ਖਹਿਰੇ ਗੋਤ ਦਾ ਜੱਟ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੀ. ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੀ ਜਨਮਪਤ੍ਰੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਪ਼ੈੜੇ ਮੋਖੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ."},{"id":54594,"word":"mihMmw","wordUni":"ਮਹਿੰਮਾ","definition":"sM. महिमन्. sMgÎw- bjurgI. vifAweI. \"swD kI mihmw vyd n jwnih.\" (suKmnI) \"Agm AgMmw kvn mihMmw?\" (dyv mÚ 5) 2. Skiq. swmrQÎ[ 3. dyKo, mhmw[ 4. dyKo, l`KI jMgl 2[ 5. Kihry goq dw j`t, jo SRI gurU AMgddyv jI dw is`K sI. jnmswKI Anuswr ieh siqgurU nwnkdyv dI jnmpqRI dI nkl krn leI sulqwnpur qoN pæYVy moKy ƒ bulwky ilAwieAw sI.","definitionUni":"ਸੰ. महिमन्. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਜੁਰਗੀ. ਵਡਿਆਈ. \"ਸਾਧ ਕੀ ਮਹਿਮਾ ਵੇਦ ਨ ਜਾਨਹਿ.\" (ਸੁਖਮਨੀ) \"ਅਗਮ ਅਗੰਮਾ ਕਵਨ ਮਹਿੰਮਾ?\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫) ੨. ਸ਼ਕਤਿ. ਸਾਮਰਥ੍ਯ। ੩. ਦੇਖੋ, ਮਹਮਾ। ੪. ਦੇਖੋ, ਲੱਖੀ ਜੰਗਲ ੨। ੫. ਖਹਿਰੇ ਗੋਤ ਦਾ ਜੱਟ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਸੀ. ਜਨਮਸਾਖੀ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੀ ਜਨਮਪਤ੍ਰੀ ਦੀ ਨਕਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸੁਲਤਾਨਪੁਰ ਤੋਂ ਪ਼ੈੜੇ ਮੋਖੇ ਨੂੰ ਬੁਲਾਕੇ ਲਿਆਇਆ ਸੀ."},{"id":54658,"word":"mhyNdR","wordUni":"ਮਹੇਂਦ੍ਰ","definition":"sM. iv- mhwn ieMdR. vfw sÍwmI[ 2. sMgÎw- krqwr. vwhgurU[ 3. vfy AYSÍrX vwlw, ieMdR dyvqw[ 4. jMbu dÍIp dw ie`k prvq, ijs dw ijkr rwmwXx iv`c hY[ 5. ShnSwh[ 6. ASok dw Cotw BweI. ijs ny bo`Dmq dw swDuByK Dwrky pRcwr kIqw[ 7. ivsnu.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਮਹਾਨ ਇੰਦ੍ਰ. ਵਡਾ ਸ੍ਵਾਮੀ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਕਰਤਾਰ. ਵਾਹਗੁਰੂ। ੩. ਵਡੇ ਐਸ਼੍ਵਰਯ ਵਾਲਾ, ਇੰਦ੍ਰ ਦੇਵਤਾ। ੪. ਜੰਬੁ ਦ੍ਵੀਪ ਦਾ ਇੱਕ ਪਰਵਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਿਕਰ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਹੈ। ੫. ਸ਼ਹਨਸ਼ਾਹ। ੬. ਅਸ਼ੋਕ ਦਾ ਛੋਟਾ ਭਾਈ. ਜਿਸ ਨੇ ਬੋੱਧਮਤ ਦਾ ਸਾਧੁਭੇਖ ਧਾਰਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ। ੭. ਵਿਸਨੁ."},{"id":54678,"word":"mhMq","wordUni":"ਮਹੰਤ","definition":"sM. iv- SRys†. au`qm[ 2. vfw. bzurg[ 3. swDUAW dy fyry AKwVy Awid dw muKIAw.","definitionUni":"ਸੰ. ਵਿ- ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਟ. ਉੱਤਮ। ੨. ਵਡਾ. ਬਜ਼ੁਰਗ। ੩. ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਡੇਰੇ ਅਖਾੜੇ ਆਦਿ ਦਾ ਮੁਖੀਆ."},{"id":54734,"word":"mkwroNpur","wordUni":"ਮਕਾਰੋਂਪੁਰ","definition":"rwj pitAwlw, qsIl srihMd, Qwxw bsI dw ipMf, jo rylvy stySn swDUgVH qoN do mIl au`qr pUrv hY. ie¤Qy SRI gurU qygbhwdur swihb ivrwjy hn. mMidr bixAw hoieAw hY. SRI gurU gRMQswihb jI dw in`q pRkwS huMdw hY. pujwrI isMG hY.","definitionUni":"ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ, ਤਸੀਲ ਸਰਹਿੰਦ, ਥਾਣਾ ਬਸੀ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਾਧੂਗੜ੍ਹ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਮੰਦਿਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਨਿੱਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ."},{"id":54788,"word":"mKwxw","wordUni":"ਮਖਾਣਾ","definition":"mwikk- dwxw. Sihd iv`c glyiPAw dwxw[ 2. ielwiecI Awid dw KMf iv`c pwigAw dwxw. mKwxy dyvmMidrW iv`c Arpy jWdy hn Aqy lok Awpxy GrIN mKwixAW dw pRswd lY jWdy hn.","definitionUni":"ਮਾਕ੍ਸ਼ਿਕ- ਦਾਣਾ. ਸ਼ਹਿਦ ਵਿੱਚ ਗਲੇਫਿਆ ਦਾਣਾ। ੨. ਇਲਾਇਚੀ ਆਦਿ ਦਾ ਖੰਡ ਵਿੱਚ ਪਾਗਿਆ ਦਾਣਾ. ਮਖਾਣੇ ਦੇਵਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਅਰਪੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਘਰੀਂ ਮਖਾਣਿਆਂ ਦਾ ਪ੍ਰਸਾਦ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ."},{"id":54907,"word":"mjhbI","wordUni":"ਮਜਹਬੀ","definition":"Aæ. [مذہوی] mjhbI. iv- mjhb (Drm) dy Dwrn vwlw[ 2. mjhb nwl hY ijs dw sMbMD. dInI[ 3. sMgÎw- ^wlswDrm Dwrn vwlw isMG[ 4. jwiqAiBmwnI is`KW ny cUiVHAW iv¤coN ^wlswDrm Dwrn vwilAW dI ^ws krky \"mjhbI\" sMgÎw- Qwp leI hY.","definitionUni":"ਅ਼. [مذہوی] ਮਜਹਬੀ. ਵਿ- ਮਜਹਬ (ਧਰਮ) ਦੇ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ। ੨. ਮਜਹਬ ਨਾਲ ਹੈ ਜਿਸ ਦਾ ਸੰਬੰਧ. ਦੀਨੀ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਸਿੰਘ। ੪. ਜਾਤਿਅਭਿਮਾਨੀ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਚੂੜ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾਧਰਮ ਧਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ \"ਮਜਹਬੀ\" ਸੰਗ੍ਯਾ- ਥਾਪ ਲਈ ਹੈ."},{"id":54911,"word":"mjjUb","wordUni":"ਮਜਜੂਬ","definition":"Aæ. [مجذوُب] mjjUb. iv- jo jjb (iK`icAw igAw) hY. Awikrq[ 2. ijs dI ivR`qI krqwr v`l iK`cIgeI hY. ilvlIn hoieAw swDu. \"qW A¤gy ie`k idvwnw mjjUb rwh iv`c Awvwj krdw hY.\" (jsBwm)","definitionUni":"ਅ਼. [مجذوُب] ਮਜਜੂਬ. ਵਿ- ਜੋ ਜਜਬ (ਖਿੱਚਿਆ ਗਿਆ) ਹੈ. ਆਕਿਰ੍ਸਤ। ੨. ਜਿਸ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤੀ ਕਰਤਾਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀਗਈ ਹੈ. ਲਿਵਲੀਨ ਹੋਇਆ ਸਾਧੁ. \"ਤਾਂ ਅੱਗੇ ਇੱਕ ਦਿਵਾਨਾ ਮਜਜੂਬ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਆਵਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ.\" (ਜਸਭਾਮ)"},{"id":54951,"word":"mjwr","wordUni":"ਮਜਾਰ","definition":"sM. mwrjwr. sMgÎw- ib`lw[ 2. Aæ. [مزار] mzwr. izAwrq (dIdwr) dI QW[ 3. iksy swDu dI smwiD AQvw kæbr.","definitionUni":"ਸੰ. ਮਾਰ੍‍ਜਾਰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਿੱਲਾ। ੨. ਅ਼. [مزار] ਮਜ਼ਾਰ. ਜ਼ਿਆਰਤ (ਦੀਦਾਰ) ਦੀ ਥਾਂ। ੩. ਕਿਸੇ ਸਾਧੁ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਅਥਵਾ ਕ਼ਬਰ."},{"id":54993,"word":"mtn","wordUni":"ਮਟਨ","definition":"rwj jMmU, kSmIr iv`c hrI prbq dI Dwrw AMdr, iklw AskrdU pws ie`k AsQwn. ie¤Qy SRI gurU nwnkdyv jI dw gurdÍwrw hY, jo swDwrx bixAw hoieAw hY. 50 rupXy swlwnw jwgIr irAwsq jMmU v¤loN hY. SRIngr (kSmIr dI rwjDwnI) qoN mtn cwlI mIl pUrv hY[ 2. AM Mutton duMby Aqy Byf dw mws.","definitionUni":"ਰਾਜ ਜੰਮੂ, ਕਸ਼ਮੀਰ ਵਿੱਚ ਹਰੀ ਪਰਬਤ ਦੀ ਧਾਰਾ ਅੰਦਰ, ਕਿਲਾ ਅਸਕ੍ਸ਼੍‍ਰਦੂ ਪਾਸ ਇੱਕ ਅਸਥਾਨ. ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਧਾਰਣ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ੫੦ ਰੁਪਯੇ ਸਾਲਾਨਾ ਜਾਗੀਰ ਰਿਆਸਤ ਜੰਮੂ ਵੱਲੋਂ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀਨਗਰ (ਕਸ਼ਮੀਰ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ) ਤੋਂ ਮਟਨ ਚਾਲੀ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ। ੨. ਅੰ Mutton ਦੁੰਬੇ ਅਤੇ ਭੇਡ ਦਾ ਮਾਸ."},{"id":55010,"word":"mT","wordUni":"ਮਠ","definition":"sM. मठ्- Dw- rihxw, ivcwr iv`c mgn hoxw[ 2. sMgÎw- swDu dw invws AsQwn. \"hTXog pRdIipkw\" iv`c iliKAw hY ik inrjn (suMny) QW bxwieAw fwtdwr mkwn, ijs iv`c kyvl ie`k AwdmI lyt sky Aqy ie`k dr hovy, aus dI \"mT\" sMgÎw hY. dyKo, AM. Monastery[ 3. dyvmMidr[ 4. ivdÎw- rQI dy rihx dI QW[ 5. cldw hoieAw rQ[ 6. Bwv- dyh. SrIr[ 7. dyKo, mTswn.","definitionUni":"ਸੰ. मठ्- ਧਾ- ਰਹਿਣਾ, ਵਿਚਾਰ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੋਣਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸਾਧੁ ਦਾ ਨਿਵਾਸ ਅਸਥਾਨ. \"ਹਠਯੋਗ ਪ੍ਰਦੀਪਿਕਾ\" ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਨਿਰਜਨ (ਸੁੰਨੇ) ਥਾਂ ਬਣਾਇਆ ਡਾਟਦਾਰ ਮਕਾਨ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਆਦਮੀ ਲੇਟ ਸਕੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਦੀ \"ਮਠ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅੰ. Monastery। ੩. ਦੇਵਮੰਦਿਰ। ੪. ਵਿਦ੍ਯਾ- ਰਥੀ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦੀ ਥਾਂ। ੫. ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ ਰਥ। ੬. ਭਾਵ- ਦੇਹ. ਸ਼ਰੀਰ। ੭. ਦੇਖੋ, ਮਠਸਾਨ."},{"id":55101,"word":"mqwbkOr","wordUni":"ਮਤਾਬਕੌਰ","definition":"knHYXw imsl dy srdwr joisMG dI poqI Aqy srdwr gurbKSisMG dI supuqRI, ijs dI SwdI mhwrwjw rxjIqisMG jI nwl sn 1795 iv`c hoeI, ieh mhwrwjw SyrisMG Aqy kOr qwrwisMG dI mwqw sI. ies dw dyhWq sn 1813 iv`c hoieAw. dyKo, sdwkOr.","definitionUni":"ਕਨ੍ਹੈਯਾ ਮਿਸਲ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਜੋਸਿੰਘ ਦੀ ਪੋਤੀ ਅਤੇ ਸਰਦਾਰ ਗੁਰਬਖਸ਼ਸਿੰਘ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸਨ ੧੭੯੫ ਵਿੱਚ ਹੋਈ, ਇਹ ਮਹਾਰਾਜਾ ਸ਼ੇਰਸਿੰਘ ਅਤੇ ਕੌਰ ਤਾਰਾਸਿੰਘ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੮੧੩ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਦੇਖੋ, ਸਦਾਕੌਰ."},{"id":55125,"word":"mqy dI srwie","wordUni":"ਮਤੇ ਦੀ ਸਰਾਇ","definition":"ijlw iProzpur, qsIl mukqsr iv`c, mukqsr qoN s`q koh au`qr pUrv ie`k ipMf, ijs dw hux nwm \"nwgy kI srwie\" hY, ikauNik ieh aujiVAw Qyh audwsI nwgy swDU ny Awbwd kIqw sI. ie¤Qy ie`k gurdÍwrw gurU nwnkdyv jI dw, dUjw SRI gurU AMgd jI dw hY. gurU AMgddyv jI dw jnmAsQwn ipMf qoN cwr sO kdm pUrv v`l mqy dI srwie qy Qyh pur hY. ie¤Qy vYswKI ƒ mylw huMdw hY. rylvy stySn brUvwlI (bI. bI. sI. AweI. rylvy) qoN ieh QW fyF mIl d`Kx v`l hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਮੁਕਤਸਰ ਵਿੱਚ, ਮੁਕਤਸਰ ਤੋਂ ਸੱਤ ਕੋਹ ਉੱਤਰ ਪੂਰਵ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜਿਸ ਦਾ ਹੁਣ ਨਾਮ \"ਨਾਗੇ ਕੀ ਸਰਾਇ\" ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਉਜੜਿਆ ਥੇਹ ਉਦਾਸੀ ਨਾਗੇ ਸਾਧੂ ਨੇ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਸੀ. ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦਾ, ਦੂਜਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਜੀ ਦਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਅੰਗਦਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮਅਸਥਾਨ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਚਾਰ ਸੌ ਕਦਮ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਮਤੇ ਦੀ ਸਰਾਇ ਤੇ ਥੇਹ ਪੁਰ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਬਰੂਵਾਲੀ (ਬੀ. ਬੀ. ਸੀ. ਆਈ. ਰੇਲਵੇ) ਤੋਂ ਇਹ ਥਾਂ ਡੇਢ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਵੱਲ ਹੈ."},{"id":55196,"word":"mdndws","wordUni":"ਮਦਨਦਾਸ","definition":"iek vYrwgI swDU, jo dSmyS dw Sr`DwlU sI Aqy AwnMdpur siqgurU dy dIvwn iv`c Drmcrcw suixAw krdw sI.","definitionUni":"ਇਕ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਸ਼ਰੱਧਾਲੂ ਸੀ ਅਤੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਦੀਵਾਨ ਵਿੱਚ ਧਰਮਚਰਚਾ ਸੁਣਿਆ ਕਰਦਾ ਸੀ."},{"id":55322,"word":"mDUkVau","wordUni":"ਮਧੂਕੜਉ","definition":"sMgÎw- mDukr. BRmr[ 2. BOry sB QW qoN swr lYx vwlw ivrkœ Aqy ivvykI jn. \"Algau joie mDUkVau.\" (mÚ 1. vwr mwrU 1) jo sB qoN Alg hoieAw swrgRwhI swDU hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਧੁਕਰ. ਭ੍ਰਮਰ। ੨. ਭੌਰੇ ਸਭ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਰਕ੍ਤ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਜਨ. \"ਅਲਗਉ ਜੋਇ ਮਧੂਕੜਉ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੧) ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹੋਇਆ ਸਾਰਗ੍ਰਾਹੀ ਸਾਧੂ ਹੈ."},{"id":55323,"word":"mDUkVw","wordUni":"ਮਧੂਕੜਾ","definition":"sMgÎw- mDukr. BRmr[ 2. BOry sB QW qoN swr lYx vwlw ivrkœ Aqy ivvykI jn. \"Algau joie mDUkVau.\" (mÚ 1. vwr mwrU 1) jo sB qoN Alg hoieAw swrgRwhI swDU hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਧੁਕਰ. ਭ੍ਰਮਰ। ੨. ਭੌਰੇ ਸਭ ਥਾਂ ਤੋਂ ਸਾਰ ਲੈਣ ਵਾਲਾ ਵਿਰਕ੍ਤ ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਜਨ. \"ਅਲਗਉ ਜੋਇ ਮਧੂਕੜਉ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੧) ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਅਲਗ ਹੋਇਆ ਸਾਰਗ੍ਰਾਹੀ ਸਾਧੂ ਹੈ."},{"id":55373,"word":"mnsnw","wordUni":"ਮਨਸਨਾ","definition":"sM. mnswdwn krw. dwn dw sMklp krnw. \"ds hjwr gweI Bly mnih mns kr dIn.\" (ikRsnwv)","definitionUni":"ਸੰ. ਮਨਸਾਦਾਨ ਕਰਾ. ਦਾਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰਨਾ. \"ਦਸ ਹਜਾਰ ਗਾਈ ਭਲੇ ਮਨਹਿ ਮਨਸ ਕਰ ਦੀਨ.\" (ਕ੍ਰਿਸਨਾਵ)"},{"id":55536,"word":"mnohr","wordUni":"ਮਨੋਹਰ","definition":"iv- mn iK`cx vwlw. idlkNS. \"swD ky sMig mnohr KYn\" (suKmnI) 2. sMgÎw- ie`k CMd. ieh ibjY Aqy m`qgXMd dw hI nwmWqr hY. l`Cx- cwr crx. pRiq crx s`q Bgx, AMq do guru. , , , , , , , , .#audwhrx-#SRI jgnwQ kmwn il hwQ#pRmwiQn sMg sjXo jb ju`DM,#gwhq sYn SMGwrq sUr#bbMkq isMG BRmyXo kr kRü`DM. ××× (cMfI 2)","definitionUni":"ਵਿ- ਮਨ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲਾ. ਦਿਲਕਂਸ਼. \"ਸਾਧ ਕੇ ਸੰਗਿ ਮਨੋਹਰ ਖੈਨ\" (ਸੁਖਮਨੀ) ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇੱਕ ਛੰਦ. ਇਹ ਬਿਜੈ ਅਤੇ ਮੱਤਗਯੰਦ ਦਾ ਹੀ ਨਾਮਾਂਤਰ ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ. ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਸੱਤ ਭਗਣ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. , , , , , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ-#ਸ਼੍ਰੀ ਜਗਨਾਥ ਕਮਾਨ ਲਿ ਹਾਥ#ਪ੍ਰਮਾਥਿਨ ਸੰਗ ਸਜਯੋ ਜਬ ਜੁੱਧੰ,#ਗਾਹਤ ਸੈਨ ਸ਼ੰਘਾਰਤ ਸੂਰ#ਬਬੰਕਤ ਸਿੰਘ ਭ੍ਰਮੇਯੋ ਕਰ ਕ੍ਰੁੱਧੰ. ××× (ਚੰਡੀ ੨)"},{"id":55537,"word":"mnohrdws","wordUni":"ਮਨੋਹਰਦਾਸ","definition":"SRI gurU Amrdyv jI dw pVoqw[ 2. sMgqswihb dI p`Diq iv¤coN ie`k krnI vwly audwsI swDU, jo ivSys knKl rihNdy sn, ienHW dw is`KirAwsqW iv`c v`fw mwn sI. audwsIAW dw Cotw AKwVw kwiem krn iv`c mnohrdws mhwqmw dw BwrI ih`sw hY. mhwrwjw krmisMG pitAwlwpiq ny ie`k vwr ie`k l`K rupXw mnohrdws jI dI Bytw kIqw, ijs ƒ aunHW ny aupkwr leI Krcky snOr dy rsqy ndI dw pul, Aqy Coty AKwVy dI CwauxI knKl bnvw id`qI. mnohrdws jI au`qm vYdÎ BI sn. ienHW ny Anyk rogIAW ƒ Arog krky gurU nwnkdyv dI is`K kIqw[ 3. goieMdvwl invwsI ie`k pRymI is`K, ijs ny SRI gurU Arjndyv ƒ icr qIk godI iKfwieAw. ies dw dyhWq SRI gurU hirgoibMd swihb dy PYly hoieAw.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਪੜੋਤਾ। ੨. ਸੰਗਤਸਾਹਿਬ ਦੀ ਪੱਧਤਿ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਰਨੀ ਵਾਲੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਵਿਸ਼ੇਸ ਕਨਖਲ ਰਹਿਂਦੇ ਸਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿੱਖਰਿਆਸਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਮਾਨ ਸੀ. ਉਦਾਸੀਆਂ ਦਾ ਛੋਟਾ ਅਖਾੜਾ ਕਾਇਮ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਨੋਹਰਦਾਸ ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਭਾਰੀ ਹਿੱਸਾ ਹੈ. ਮਹਾਰਾਜਾ ਕਰਮਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਨੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਇੱਕ ਲੱਖ ਰੁਪਯਾ ਮਨੋਹਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਭੇਟਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਪਕਾਰ ਲਈ ਖਰਚਕੇ ਸਨੌਰ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਦੀ ਦਾ ਪੁਲ, ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਅਖਾੜੇ ਦੀ ਛਾਉਣੀ ਕਨਖਲ ਬਨਵਾ ਦਿੱਤੀ. ਮਨੋਹਰਦਾਸ ਜੀ ਉੱਤਮ ਵੈਦ੍ਯ ਭੀ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਨੇਕ ਰੋਗੀਆਂ ਨੂੰ ਅਰੋਗ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੀ ਸਿੱਖ ਕੀਤਾ। ੩. ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਨਿਵਾਸੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਨੂੰ ਚਿਰ ਤੀਕ ਗੋਦੀ ਖਿਡਾਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਫੈਲੇ ਹੋਇਆ."},{"id":55591,"word":"mmUn","wordUni":"ਮਮੂਨ","definition":"ijlw gurdwspur, qsIl Qwxw pTwnkot dw ipMf, jO rylvy stySn pTwnkot qoN iqMn mIl pUrv hY. ies ipMf iv`c bwbw SRI cMd jI dw AsQwn hY, bwbw jI bwrT qoN cMby v`l jWdy ie¤Qy Tihry hn. swDwrn jyhw AsQwn bixAw hoieAw hY. nwl 12. GumwauN zmIn hY. ipMf vwly hI ies zmIn dI pYdwvwr KWdy hn. gurdÍwry dI iF`lI hwlq hY. pujwrI koeI nhIN hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਗੁਰਦਾਸਪੁਰ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਪਠਾਨਕੋਟ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਜੌ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ, ਬਾਬਾ ਜੀ ਬਾਰਠ ਤੋਂ ਚੰਬੇ ਵੱਲ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਠਹਿਰੇ ਹਨ. ਸਾਧਾਰਨ ਜੇਹਾ ਅਸਥਾਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਨਾਲ ੧੨. ਘੁਮਾਉਂ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਹੀ ਇਸ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਪੈਦਾਵਾਰ ਖਾਂਦੇ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਢਿੱਲੀ ਹਾਲਤ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ."},{"id":55704,"word":"mrdwny h`kæ","wordUni":"ਮਰਦਾਨੇ ਹੱਕ਼","definition":"&w. [مردانہقّ] ^udw dy bMdy swDujn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [مردانہقّ] ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਬੰਦੇ ਸਾਧੁਜਨ."},{"id":55705,"word":"mrdwny h`k","wordUni":"ਮਰਦਾਨੇ ਹੱਕ","definition":"&w. [مردانہقّ] ^udw dy bMdy swDujn.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [مردانہقّ] ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਬੰਦੇ ਸਾਧੁਜਨ."},{"id":55824,"word":"ml`p","wordUni":"ਮਲੱਪ","definition":"mYl pIx vwlw. AMqVI dI mYl AMdr pYdw hoieAw kIVw. ml- s`p. sM. AWqRikRim. [دیِدانِشکم] dIdwny iSkm. Intestinal Worms.#jo BwrI Aqy lyslIAW cIjW KWdw hY, bhuq K¤ty Ar im¤Ty dw syvn krdw hY, ksrq kuJ nhIN krdw, bhuq sONdw hY Aqy Pl swg Awid nwl kIiVAW dy AWfy Kw jWdw hY, aus dI AMqVI iv`c ml`p pYdw ho jWdy hn, ienHW kIiVAW do hox krky pyt BwrI rihNdw hY, musmusI huMdI hY, su¤qy pey mUMh qoN lwlW vgdIAW hn, n`k iv`c Kurk huMdI hY, mUMhoN durgMD AwauNdI hY, Bu`K G`t l`gdI hY.#ies dw swDwrx ielwj hY- Anwr dI iC`l dw kwVHw iqlW dw qyl imlwky pIxw.#KYr dI iC`l, kuVw dI iC`l, inMm dI iC`l, bc, iqRkutw, iqRPlw, iqRvI, ienHW dw cUrx sONP dy Ark nwl C`kxw. bwiebiVMg swFy iqMn mwSy nwl, brobr KMf imlwky pwxI nwl P`kxI.#ml Kwirj krn vwlIAW. dvweIAW vrqxIAW.","definitionUni":"ਮੈਲ ਪੀਣ ਵਾਲਾ. ਅੰਤੜੀ ਦੀ ਮੈਲ ਅੰਦਰ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕੀੜਾ. ਮਲ- ਸੱਪ. ਸੰ. ਆਂਤ੍ਰਕ੍ਰਿਮਿ. [دیِدانِشکم] ਦੀਦਾਨੇ ਸ਼ਿਕਮ. Intestinal Worms.#ਜੋ ਭਾਰੀ ਅਤੇ ਲੇਸਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਬਹੁਤ ਖੱਟੇ ਅਰ ਮਿੱਠੇ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਕਸਰਤ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਬਹੁਤ ਸੌਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫਲ ਸਾਗ ਆਦਿ ਨਾਲ ਕੀੜਿਆਂ ਦੇ ਆਂਡੇ ਖਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਅੰਤੜੀ ਵਿੱਚ ਮਲੱਪ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਕੀੜਿਆਂ ਦੋ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਪੇਟ ਭਾਰੀ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ, ਮੁਸਮੁਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਲਾਲਾਂ ਵਗਦੀਆਂ ਹਨ, ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਖੁਰਕ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਮੂੰਹੋਂ ਦੁਰਗੰਧ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਭੁੱਖ ਘੱਟ ਲੱਗਦੀ ਹੈ.#ਇਸ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹੈ- ਅਨਾਰ ਦੀ ਛਿੱਲ ਦਾ ਕਾੜ੍ਹਾ ਤਿਲਾਂ ਦਾ ਤੇਲ ਮਿਲਾਕੇ ਪੀਣਾ.#ਖੈਰ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਕੁੜਾ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਨਿੰਮ ਦੀ ਛਿੱਲ, ਬਚ, ਤ੍ਰਿਕੁਟਾ, ਤ੍ਰਿਫਲਾ, ਤ੍ਰਿਵੀ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਚੂਰਣ ਸੌਂਫ ਦੇ ਅਰਕ ਨਾਲ ਛੱਕਣਾ. ਬਾਇਬੜਿੰਗ ਸਾਢੇ ਤਿੰਨ ਮਾਸ਼ੇ ਨਾਲ, ਬਰੋਬਰ ਖੰਡ ਮਿਲਾਕੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਫੱਕਣੀ.#ਮਲ ਖਾਰਿਜ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ. ਦਵਾਈਆਂ ਵਰਤਣੀਆਂ."},{"id":55843,"word":"mlwiek","wordUni":"ਮਲਾਇਕ","definition":"Aæ. [ملایک] mlwiek. mlk dw bhuvcn. &irSœy. dyvqy[ 2. Bwv- swDujn. \"sbru qosw mlwiekw.\" (mÚ 1. vwr sRI)","definitionUni":"ਅ਼. [ملایک] ਮਲਾਇਕ. ਮਲਕ ਦਾ ਬਹੁਵਚਨ. ਫ਼ਰਿਸ਼੍ਤੇ. ਦੇਵਤੇ। ੨. ਭਾਵ- ਸਾਧੁਜਨ. \"ਸਬਰੁ ਤੋਸਾ ਮਲਾਇਕਾ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਸ੍ਰੀ)"},{"id":55884,"word":"mlUkdws","wordUni":"ਮਲੂਕਦਾਸ","definition":"kVwmwnkpur dw vsnIk vYsnv swDU, jo SRI gurU qygbhwdur swihb jI dw is`K hoieAw. ieh ihMdI dw au`qm kvI hoieAw hY. dyKo, kVwmwnkpur.","definitionUni":"ਕੜਾਮਾਨਕਪੁਰ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਵੈਸਨਵ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਹਿੰਦੀ ਦਾ ਉੱਤਮ ਕਵੀ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਕੜਾਮਾਨਕਪੁਰ."},{"id":55885,"word":"mlUkw","wordUni":"ਮਲੂਕਾ","definition":"irAwsq pitAwlw, njwmq brnwlw, qsIl Qwxw BitMfw dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn jYqo qoN bwrW mIl pUrv hY. ies ipMf qoN cVHdy v`l A`D mIl dy krIb SRI gurU goibMdisMG jI dw AsQwn hY. siqgurU jI jlwl v¤loN AwauNdy ie¤Qy ivrwjy hn. ie¤Qy ie`k dIvwnw swDU gurU jI ƒ imlx AwieAw. gurU jI ivrwjy hoey sn, isMGW ny roikAw pr dIvwnw nw ruikAw, ies pur auh FITqw nwl isMGW nwl lVky bhuq Gwiel hoigAw. ieqny iv`c gurU jI jwg au¤Ty, swDu ƒ AMdr bulwieAw drSn dyky inhwl kIqw. dIvwnw sPl mnorQ hoky prlok isDwirAw. gurU swihb dy ivrwjx dy QW dmdmw bixAw hoieAw hY. pujwrI isMG hY. gurdÍwry nwl cwr GumwauN dy kærIb zmIn hY. hr Amwvs mylw huMdw hY.","definitionUni":"ਰਿਆਸਤ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਜਾਮਤ ਬਰਨਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਭਟਿੰਡਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜੈਤੋ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਦੇ ਵੱਲ ਅੱਧ ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਜਲਾਲ ਵੱਲੋਂ ਆਉਂਦੇ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਇੱਕ ਦੀਵਾਨਾ ਸਾਧੂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਆਇਆ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਵਿਰਾਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਰੋਕਿਆ ਪਰ ਦੀਵਾਨਾ ਨਾ ਰੁਕਿਆ, ਇਸ ਪੁਰ ਉਹ ਢੀਠਤਾ ਨਾਲ ਸਿੰਘਾਂ ਨਾਲ ਲੜਕੇ ਬਹੁਤ ਘਾਇਲ ਹੋਗਿਆ. ਇਤਨੇ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਜਾਗ ਉੱਠੇ, ਸਾਧੁ ਨੂੰ ਅੰਦਰ ਬੁਲਾਇਆ ਦਰਸ਼ਨ ਦੇਕੇ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤਾ. ਦੀਵਾਨਾ ਸਫਲ ਮਨੋਰਥ ਹੋਕੇ ਪਰਲੋਕ ਸਿਧਾਰਿਆ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਿਰਾਜਣ ਦੇ ਥਾਂ ਦਮਦਮਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਚਾਰ ਘੁਮਾਉਂ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਹੈ. ਹਰ ਅਮਾਵਸ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":55886,"word":"mlUkI vysu","wordUni":"ਮਲੂਕੀ ਵੇਸੁ","definition":"milk (swDu) dw vys (Bys). \"PwhI suriq, mUlIk vys.\" (sRI mÚ 1) DÎwn lokW dy PsWaux iv`c hY Aqy ilbws swDUAW dw hY.","definitionUni":"ਮਲਿਕ (ਸਾਧੁ) ਦਾ ਵੇਸ (ਭੇਸ). \"ਫਾਹੀ ਸੁਰਤਿ, ਮੂਲੀਕ ਵੇਸ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੧) ਧ੍ਯਾਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਫਸਾਂਉਣ ਵਿੱਚ ਹੈ ਅਤੇ ਲਿਬਾਸ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਹੈ."},{"id":55892,"word":"mlyrkotlw","wordUni":"ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ","definition":"nwBy qoN 12. koh au`qr p`Cm ie`k irAwsq, ijs dw vDyrw SYA sdrodIn sylbwnI A&gwn (pTwx) sI, ies dI SwdI sulqwn bhlol lodI dI puqRI nwl hoeI, ijs krky bhuq Dn Aqy 68 ipMf dwj iv`c imly. rwjpUq mhlyrisMG dw vswieAw gRwm mhlyr, jo brbwd ho cu`kw sI, mlyr nwm qoN nvyN isry Awbwd kIqw igAw, Ar sn 1657 iv`c nvwb bYzId^wn ny kotlw nwm dI AwbwdI bxweI. do nwm imlky \"mlyrkotlw\" sMgÎw pRis`D hoeI. hux ieh irAwsq pMjwb iv`c dsvyN drjy pur igxI geI hY. ies dw rkbw 167 vrgmIl, AwbwdI 80, 322 hY. irAwsq dw nIiqsMbMD 1. nvMbr sn 1921 qoN ey. jI. jI. pMjwb styts nwl hY. ies vyly g`dI qy krnYl ihz hweInYs nvwbsr muhæMmd AhmdAlI^wn ky. sI. AYs. AweI. ky. sI. AweI. eI. hn, ijnHW dw jnm 10. isqMbr sn 1881 ƒ hoieAw hY.#ie¤QoN dy hwkm SyrmuhMmd ny srihMd iv`c klgIDr dy Coty swihbzwidAW dy mwrn dw hukm suxky Awh dw nwrw mwirAw sI Ar sUby ƒ AwiKAw sI ik ienHW SIr^or b`icAW dw kI dos hY, ies leI is`K ies irAwsq ƒ snmwn nwl dyKdy hn. gurpRqwpsUrX iv`c BI iliKAw hY ik dsm gurU jI ny PrmwieAw \"iek mlyrIAn kI jV hrI.\"","definitionUni":"ਨਾਭੇ ਤੋਂ ੧੨. ਕੋਹ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਇੱਕ ਰਿਆਸਤ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਧੇਰਾ ਸ਼ੈਅ ਸਦਰੋਦੀਨ ਸੇਲਬਾਨੀ ਅਫ਼ਗਾਨ (ਪਠਾਣ) ਸੀ, ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਸੁਲਤਾਨ ਬਹਲੋਲ ਲੋਦੀ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਨਾਲ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਕਰਕੇ ਬਹੁਤ ਧਨ ਅਤੇ ੬੮ ਪਿੰਡ ਦਾਜ ਵਿੱਚ ਮਿਲੇ. ਰਾਜਪੂਤ ਮਹਲੇਰਸਿੰਘ ਦਾ ਵਸਾਇਆ ਗ੍ਰਾਮ ਮਹਲੇਰ, ਜੋ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ, ਮਲੇਰ ਨਾਮ ਤੋਂ ਨਵੇਂ ਸਿਰੇ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਅਰ ਸਨ ੧੬੫੭ ਵਿੱਚ ਨਵਾਬ ਬੈਜ਼ੀਦਖ਼ਾਨ ਨੇ ਕੋਟਲਾ ਨਾਮ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਬਣਾਈ. ਦੋ ਨਾਮ ਮਿਲਕੇ \"ਮਲੇਰਕੋਟਲਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਈ. ਹੁਣ ਇਹ ਰਿਆਸਤ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਸਵੇਂ ਦਰਜੇ ਪੁਰ ਗਿਣੀ ਗਈ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਰਕਬਾ ੧੬੭ ਵਰਗਮੀਲ, ਆਬਾਦੀ ੮੦, ੩੨੨ ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਨੀਤਿਸੰਬੰਧ ੧. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੨੧ ਤੋਂ ਏ. ਜੀ. ਜੀ. ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਨਾਲ ਹੈ. ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੱਦੀ ਤੇ ਕਰਨੈਲ ਹਿਜ਼ ਹਾਈਨੈਸ ਨਵਾਬਸਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਅਹਮਦਅਲੀਖ਼ਾਨ ਕੇ. ਸੀ. ਐਸ. ਆਈ. ਕੇ. ਸੀ. ਆਈ. ਈ. ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ੧੦. ਸਿਤੰਬਰ ਸਨ ੧੮੮੧ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ.#ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਹਾਕਮ ਸ਼ੇਰਮੁਹੰਮਦ ਨੇ ਸਰਹਿੰਦ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੇ ਮਾਰਨ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਕੇ ਆਹ ਦਾ ਨਾਰਾ ਮਾਰਿਆ ਸੀ ਅਰ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਆਖਿਆ ਸੀ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ੀਰਖ਼ੋਰ ਬੱਚਿਆਂ ਦਾ ਕੀ ਦੋਸ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਖ ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਦੇਖਦੇ ਹਨ. ਗੁਰਪ੍ਰਤਾਪਸੂਰਯ ਵਿੱਚ ਭੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਦਸਮ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ \"ਇਕ ਮਲੇਰੀਅਨ ਕੀ ਜੜ ਹਰੀ.\""},{"id":55948,"word":"mwieAw","wordUni":"ਮਾਇਆ","definition":"sMgÎw- mwqw. mW. \"Awip ipqw, Awip mwieAw.\" (sUhI CMq mÚ 5) \"qU hir ipqw mwieAw.\" (sRI mÚ 5) 2. sM. mwXw. kpt. Cl. dMB. dyKo, mw Dw. \"iehu qnu mwieAw pwihAw ipAwry, lIqVw lib rMgwey.\" (iqlM mÚ 1) 3. BulyKw. BRm. AivdÎw. \"koeI AYso ry Bgqu ju mwieAw qy rihq.\" (Dnw AÚ mÚ 5) \"eyh mwieAw, ijqu hir ivsrY mohu aupjY Bwau dUjw lwieAw.\" (AnMdu) 4. lkmI. Dn sMpdw. \"mwieAw kwrin DwvhI mUrK log Ajwn.\" (sÚ mÚ 9) 5. jgqrcnw dw kwrx rUp eISÍr dI Skiq. \"mwieAw mweI qRY gux prsUiq jmwieAw.\" (mwrU solhy mÚ 3) 6. mXw. ikRpw. pRswd. \"iqNh mylhu ijNh krho mwieAw.\" (gupRsU) \"nhI mwieAw mwKI.\" (mwrU solhy mÚ 1) n mXw hY n mws (kRoD) hY. dyKo, mwKI 4[ 7. bu`D Bgvwn dI mwqw[ 8. ihMdUAW dIAW pRDwn purIAW iv¤coN ie`k purI. hirdÍwr qoN knKl qIk dI AwbwdI. \"mQurw mwieAw Aju`iDAw.\" (Bwgu k)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਾਤਾ. ਮਾਂ. \"ਆਪਿ ਪਿਤਾ, ਆਪਿ ਮਾਇਆ.\" (ਸੂਹੀ ਛੰਤ ਮਃ ੫) \"ਤੂ ਹਰਿ ਪਿਤਾ ਮਾਇਆ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ੨. ਸੰ. ਮਾਯਾ. ਕਪਟ. ਛਲ. ਦੰਭ. ਦੇਖੋ, ਮਾ ਧਾ. \"ਇਹੁ ਤਨੁ ਮਾਇਆ ਪਾਹਿਆ ਪਿਆਰੇ, ਲੀਤੜਾ ਲਬਿ ਰੰਗਾਏ.\" (ਤਿਲੰ ਮਃ ੧) ੩. ਭੁਲੇਖਾ. ਭ੍ਰਮ. ਅਵਿਦ੍ਯਾ. \"ਕੋਈ ਐਸੋ ਰੇ ਭਗਤੁ ਜੁ ਮਾਇਆ ਤੇ ਰਹਿਤ.\" (ਧਨਾ ਅਃ ਮਃ ੫) \"ਏਹ ਮਾਇਆ, ਜਿਤੁ ਹਰਿ ਵਿਸਰੈ ਮੋਹੁ ਉਪਜੈ ਭਾਉ ਦੂਜਾ ਲਾਇਆ.\" (ਅਨੰਦੁ) ੪. ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮੀ. ਧਨ ਸੰਪਦਾ. \"ਮਾਇਆ ਕਾਰਨਿ ਧਾਵਹੀ ਮੂਰਖ ਲੋਗ ਅਜਾਨ.\" (ਸਃ ਮਃ ੯) ੫. ਜਗਤਰਚਨਾ ਦਾ ਕਾਰਣ ਰੂਪ ਈਸ਼੍ਵਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤਿ. \"ਮਾਇਆ ਮਾਈ ਤ੍ਰੈ ਗੁਣ ਪਰਸੂਤਿ ਜਮਾਇਆ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੩) ੬. ਮਯਾ. ਕ੍ਰਿਪਾ. ਪ੍ਰਸਾਦ. \"ਤਿਂਹ ਮੇਲਹੁ ਜਿਂਹ ਕਰਹੋ ਮਾਇਆ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) \"ਨਹੀ ਮਾਇਆ ਮਾਖੀ.\" (ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧) ਨ ਮਯਾ ਹੈ ਨ ਮਾਸ (ਕ੍ਰੋਧ) ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਮਾਖੀ ੪। ੭. ਬੁੱਧ ਭਗਵਾਨ ਦੀ ਮਾਤਾ। ੮. ਹਿੰਦੂਆਂ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਪੁਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਪੁਰੀ. ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ ਤੋਂ ਕਨਖਲ ਤੀਕ ਦੀ ਆਬਾਦੀ. \"ਮਥੁਰਾ ਮਾਇਆ ਅਜੁੱਧਿਆ.\" (ਭਾਗੁ ਕ)"},{"id":55965,"word":"mws","wordUni":"ਮਾਸ","definition":"sM. मास्. sMgÎw- mhInw. inrukœ ny ArQ kIqw hY ik jo smyN ƒ mwpy (imxy) auh mws hY. ivsnupurwx iv`c mhIny dy cwr Byd ilKy hn-#(a) cwnxy p`K dI eykm qoN AmwvsÎw qIk dw \"cWdRmws\" ieh 30 iqQW dw huMdw hY. hnyry p`K dI eykm qoN pUrnmwSI qk 30 iqQW dI BI cWdRmws hY.#(A) iksy iqiQ qoN iksy iqiQ qIk qIh idn igxn krky hoieAw mhInw \"swvnmws.\"#(e) ijqny smyN iv`c sUrj ie`k rwiS ƒ Bogy \"sOrmws.\" ieh 29, 30, 31 Aqy 32 idnW dw huMdw hY.#(s) ijqny idnW iv`c swry nkqR Awpxw ckR pUrw krn, auh \"nwkqRmws.\" ieh AiSÍnI nCqR qoN AwrMB hoky ryvqI nkqR qy smwpq huMdw hY. \"aurj mws kI pUrnmwsI.\" (nwpR) aurj (k`qk) dI pUrnmwsI[ 2. cMdRmw[ 3. sM. mWs. \"hfu cMmu qnu mws.\" (mÚ 1. vwr mlw) 4. Bwv- dyh. SrIr. \"swsu mwsu sB jIau qumwrw.\" (Dnw mÚ 1) \"ipRQmy sws n mws sn.\" (Bwgu) 5. &w. [ماش] mwS. mWh. sM. mws. auVd. dyKo, mWh 2[ 6. Aæ. [معش] mAwæS. guzwrw. inrvwh dw swDn[ 7. rozI. aupjIivkw.","definitionUni":"ਸੰ. मास्. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਹੀਨਾ. ਨਿਰੁਕ੍ਤ ਨੇ ਅਰਥ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮਾਪੇ (ਮਿਣੇ) ਉਹ ਮਾਸ ਹੈ. ਵਿਸਨੁਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਚਾਰ ਭੇਦ ਲਿਖੇ ਹਨ-#(ੳ) ਚਾਨਣੇ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਮ ਤੋਂ ਅਮਾਵਸ੍ਯਾ ਤੀਕ ਦਾ \"ਚਾਂਦ੍ਰਮਾਸ\" ਇਹ ੩੦ ਤਿਥਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਹਨੇਰੇ ਪੱਖ ਦੀ ਏਕਮ ਤੋਂ ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਤਕ ੩੦ ਤਿਥਾਂ ਦੀ ਭੀ ਚਾਂਦ੍ਰਮਾਸ ਹੈ.#(ਅ) ਕਿਸੇ ਤਿਥਿ ਤੋਂ ਕਿਸੇ ਤਿਥਿ ਤੀਕ ਤੀਹ ਦਿਨ ਗਿਣਨ ਕਰਕੇ ਹੋਇਆ ਮਹੀਨਾ \"ਸਾਵਨਮਾਸ.\"#(ੲ) ਜਿਤਨੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਇੱਕ ਰਾਸ਼ਿ ਨੂੰ ਭੋਗੇ \"ਸੌਰਮਾਸ.\" ਇਹ ੨੯, ੩੦, ੩੧ ਅਤੇ ੩੨ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(ਸ) ਜਿਤਨੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰ ਆਪਣਾ ਚਕ੍ਰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ, ਉਹ \"ਨਾਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰਮਾਸ.\" ਇਹ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ ਨਛਤ੍ਰ ਤੋਂ ਆਰੰਭ ਹੋਕੇ ਰੇਵਤੀ ਨਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰ ਤੇ ਸਮਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. \"ਉਰਜ ਮਾਸ ਕੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ.\" (ਨਾਪ੍ਰ) ਉਰ੍‍ਜ (ਕੱਤਕ) ਦੀ ਪੂਰਨਮਾਸੀ। ੨. ਚੰਦ੍ਰਮਾ। ੩. ਸੰ. ਮਾਂਸ. \"ਹਡੁ ਚੰਮੁ ਤਨੁ ਮਾਸ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਲਾ) ੪. ਭਾਵ- ਦੇਹ. ਸ਼ਰੀਰ. \"ਸਾਸੁ ਮਾਸੁ ਸਭ ਜੀਉ ਤੁਮਾਰਾ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੧) \"ਪ੍ਰਿਥਮੇ ਸਾਸ ਨ ਮਾਸ ਸਨ.\" (ਭਾਗੁ) ੫. ਫ਼ਾ. [ماش] ਮਾਸ਼. ਮਾਂਹ. ਸੰ. ਮਾਸ. ਉੜਦ. ਦੇਖੋ, ਮਾਂਹ ੨। ੬. ਅ਼. [معش] ਮਆ਼ਸ਼. ਗੁਜ਼ਾਰਾ. ਨਿਰਵਾਹ ਦਾ ਸਾਧਨ। ੭. ਰੋਜ਼ੀ. ਉਪਜੀਵਿਕਾ."},{"id":56045,"word":"mwKo","wordUni":"ਮਾਖੋ","definition":"dyKo, mwiKau[ 2. ie`k fwkU, jo BwrI iPswdI sI, SRI gurU qygbhwdur swihb ny jd AnMdpur Awbwd kIqw, qd siqgurU dy pRBwv krky ieh ielwkw C`f igAw. ies dw ipMf mwKovwl aujwVky is`KW ny AnMdpur iv`c Swiml kIqw. keI ieiqhwskwrW ny ies ƒ dyau iliKAw hY. AnMdpur nwm hox pur BI keI ieiqhwskwr mwKovwl ilKdy rhy hn. \"mwKovwl suhwvnw siqguru ko AsQwn.\" (gurusoBw)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਮਾਖਿਉ। ੨. ਇੱਕ ਡਾਕੂ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਫਿਸਾਦੀ ਸੀ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਜਦ ਅਨੰਦਪੁਰ ਆਬਾਦ ਕੀਤਾ, ਤਦ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਇਹ ਇਲਾਕਾ ਛੱਡ ਗਿਆ. ਇਸ ਦਾ ਪਿੰਡ ਮਾਖੋਵਾਲ ਉਜਾੜਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਅਨੰਦਪੁਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਕੀਤਾ. ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਦੇਉ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. ਅਨੰਦਪੁਰ ਨਾਮ ਹੋਣ ਪੁਰ ਭੀ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਮਾਖੋਵਾਲ ਲਿਖਦੇ ਰਹੇ ਹਨ. \"ਮਾਖੋਵਾਲ ਸੁਹਾਵਨਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਕੋ ਅਸਥਾਨ.\" (ਗੁਰੁਸੋਭਾ)"},{"id":56062,"word":"mwiG","wordUni":"ਮਾਘਿ","definition":"mwG mhIny iv`c. \"nwnk mwiG mhwrsu hir jip.\" (quKw bwrhmwhw) \"mwiG mjnu sMig swDUAw.\" (mwJ bwrhmwhw)","definitionUni":"ਮਾਘ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ. \"ਨਾਨਕ ਮਾਘਿ ਮਹਾਰਸੁ ਹਰਿ ਜਪਿ.\" (ਤੁਖਾ ਬਾਰਹਮਾਹਾ) \"ਮਾਘਿ ਮਜਨੁ ਸੰਗਿ ਸਾਧੂਆ.\" (ਮਾਝ ਬਾਰਹਮਾਹਾ)"},{"id":56112,"word":"mwtI lynI","wordUni":"ਮਾਟੀ ਲੇਨੀ","definition":"jIvndSw iv`c Awpxy SrIr pur im`tI pvwky pRwx iqAwgx dI ikRXw. \"juigXw mwtI leI iqhwry.\" (cirqR 81) sMnÎwsI Aqy XogI ies krm ƒ vfw au`qm mMndy sn. purwxy smy im`tI lYx dw idn Tihrwky cyilAW ƒ ^br id`qI jWdI sI, Aqy vfw iek`T hoieAw krdw. swDU dy AMiqm vcn vfI SR`Dw nwl suxy jWdy sn.","definitionUni":"ਜੀਵਨਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ਰੀਰ ਪੁਰ ਮਿੱਟੀ ਪਵਾਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. \"ਜੁਗਿਯਾ ਮਾਟੀ ਲਈ ਤਿਹਾਰੇ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੮੧) ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਅਤੇ ਯੋਗੀ ਇਸ ਕਰਮ ਨੂੰ ਵਡਾ ਉੱਤਮ ਮੰਨਦੇ ਸਨ. ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇ ਮਿੱਟੀ ਲੈਣ ਦਾ ਦਿਨ ਠਹਿਰਾਕੇ ਚੇਲਿਆਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਵਡਾ ਇਕੱਠ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ. ਸਾਧੂ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵਚਨ ਵਡੀ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਸੁਣੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ."},{"id":56129,"word":"mwxs","wordUni":"ਮਾਣਸ","definition":"dyKo, mwns[ 2. sM. mwnus. mnu dI AOlwd. mnu`K. mwnv. \"mwxsjnm vfpuMny pwieAw.\" (vwr GoVIAW mÚ 4) 3. mWs. mws. \"mwxsu BrIAw AwixAw mwxsu BirAw Awie.\" (mÚ 3. vwr ibhw) 4. sM. mnsÎü. iv- kwmwnwvwn. ie`Cwvwn. mwXw dw syvk. \"mwxs syvw KrI duhylI[ swD kI syvw sdw suhylI.\" (bsM mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਮਾਨਸ। ੨. ਸੰ. ਮਾਨੁਸ. ਮਨੁ ਦੀ ਔਲਾਦ. ਮਨੁੱਖ. ਮਾਨਵ. \"ਮਾਣਸਜਨਮ ਵਡਪੁੰਨੇ ਪਾਇਆ.\" (ਵਾਰ ਘੋੜੀਆਂ ਮਃ ੪) ੩. ਮਾਂਸ. ਮਾਸ. \"ਮਾਣਸੁ ਭਰੀਆ ਆਣਿਆ ਮਾਣਸੁ ਭਰਿਆ ਆਇ.\" (ਮਃ ੩. ਵਾਰ ਬਿਹਾ) ੪. ਸੰ. ਮਨਸ੍ਯੁ. ਵਿ- ਕਾਮਾਨਾਵਾਨ. ਇੱਛਾਵਾਨ. ਮਾਯਾ ਦਾ ਸੇਵਕ. \"ਮਾਣਸ ਸੇਵਾ ਖਰੀ ਦੁਹੇਲੀ। ਸਾਧ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸਦਾ ਸੁਹੇਲੀ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫)"},{"id":56130,"word":"mwxsu","wordUni":"ਮਾਣਸੁ","definition":"dyKo, mwns[ 2. sM. mwnus. mnu dI AOlwd. mnu`K. mwnv. \"mwxsjnm vfpuMny pwieAw.\" (vwr GoVIAW mÚ 4) 3. mWs. mws. \"mwxsu BrIAw AwixAw mwxsu BirAw Awie.\" (mÚ 3. vwr ibhw) 4. sM. mnsÎü. iv- kwmwnwvwn. ie`Cwvwn. mwXw dw syvk. \"mwxs syvw KrI duhylI[ swD kI syvw sdw suhylI.\" (bsM mÚ 5)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਮਾਨਸ। ੨. ਸੰ. ਮਾਨੁਸ. ਮਨੁ ਦੀ ਔਲਾਦ. ਮਨੁੱਖ. ਮਾਨਵ. \"ਮਾਣਸਜਨਮ ਵਡਪੁੰਨੇ ਪਾਇਆ.\" (ਵਾਰ ਘੋੜੀਆਂ ਮਃ ੪) ੩. ਮਾਂਸ. ਮਾਸ. \"ਮਾਣਸੁ ਭਰੀਆ ਆਣਿਆ ਮਾਣਸੁ ਭਰਿਆ ਆਇ.\" (ਮਃ ੩. ਵਾਰ ਬਿਹਾ) ੪. ਸੰ. ਮਨਸ੍ਯੁ. ਵਿ- ਕਾਮਾਨਾਵਾਨ. ਇੱਛਾਵਾਨ. ਮਾਯਾ ਦਾ ਸੇਵਕ. \"ਮਾਣਸ ਸੇਵਾ ਖਰੀ ਦੁਹੇਲੀ। ਸਾਧ ਕੀ ਸੇਵਾ ਸਦਾ ਸੁਹੇਲੀ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫)"},{"id":56134,"word":"mwxk tbrw","wordUni":"ਮਾਣਕ ਟਬਰਾ","definition":"ie`k ip`f. jo ijlw AMbwlw, qsIl nrwiengVH, Qwxw rwxI ky rwiepur iv`c, rylvy stySn G`gr qoN cVHky v`l 12. mIl hY. ies ip`f qoN d`Kx pUrv A`D mIl qy SRI gurU goibMd isMG jI dw gurdÍwrw \"gurUAwxw\" hY. gurU jI pwauNty swihb v¤loN ie¤Qy Awey hn. ie¤Qy hI rwiepur vwlI rwxI dy Gr pRswd Ckx gey. gurdÍwry nwl 80 iv¤Gy jmIn hY. guris`KW dI kmytI h`Q iesdw pRbMD hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪਿੱਡ. ਜੋ ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਨਰਾਇਨਗੜ੍ਹ, ਥਾਣਾ ਰਾਣੀ ਕੇ ਰਾਇਪੁਰ ਵਿੱਚ, ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਘੱਗਰ ਤੋਂ ਚੜ੍ਹਕੇ ਵੱਲ ੧੨. ਮੀਲ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੱਡ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਪੂਰਵ ਅੱਧ ਮੀਲ ਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ \"ਗੁਰੂਆਣਾ\" ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਪਾਉਂਟੇ ਸਾਹਿਬ ਵੱਲੋਂ ਇੱਥੇ ਆਏ ਹਨ. ਇੱਥੇ ਹੀ ਰਾਇਪੁਰ ਵਾਲੀ ਰਾਣੀ ਦੇ ਘਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਣ ਗਏ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ੮੦ ਵਿੱਘੇ ਜਮੀਨ ਹੈ. ਗੁਰਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਕਮੇਟੀ ਹੱਥ ਇਸਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਹੈ."},{"id":56135,"word":"mwxk dyky","wordUni":"ਮਾਣਕ ਦੇਕੇ","definition":"ijlw lhOr. qsIl cUxIAW, Qwxw kMgxpur dw ipMf, jo rylvy stySn \"kMgxpur\" qoN au`qr pUrv do mIl hY. ies ipMf qoN p`Cm v`l smIp hI SRI gurU nwnkdyv jI dw gurdÍwrw hY. jdoN siqgurU jI ie¤Qy Awey, qW lokW bhuq syvw kIqI. gurU jI ny vcn kIqw ik qusIN aujV jwE, BweI mrdwny ny hYrwn hoky pu`iCAw ik mhwrwj! kMgxpur dy lokW syvw nw kIqI qW vcn hoieAw, vsdy rho. ie¤QoN dy lokW syvw kIqI qW vcn hoieAw, au`jV jwE. siqgurU ny PrmwieAw ik ijnHW ny syvw nhIN kIqI jy auh bwhr jwxgy qW AwpxI m`q hornW ƒ dyxgy, ijnHW syvw kIqI hY, auh au`jVky swDu sMq dI syvw Aqy Drm dw pRcwr krngy. kyvl mMjIswihb bixAw hoieAw hY. ngrvwsI pRymI hn Awey is`K dI Xog syvw krdy hn.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਲਹੌਰ. ਤਸੀਲ ਚੂਣੀਆਂ, ਥਾਣਾ ਕੰਗਣਪੁਰ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਕੰਗਣਪੁਰ\" ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੂਰਵ ਦੋ ਮੀਲ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਸਮੀਪ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਇੱਥੇ ਆਏ, ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਬਹੁਤ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਵਚਨ ਕੀਤਾ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਉਜੜ ਜਾਓ, ਭਾਈ ਮਰਦਾਨੇ ਨੇ ਹੈਰਾਨ ਹੋਕੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਮਹਾਰਾਜ! ਕੰਗਣਪੁਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸੇਵਾ ਨਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਵਚਨ ਹੋਇਆ, ਵਸਦੇ ਰਹੋ. ਇੱਥੋਂ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਵਚਨ ਹੋਇਆ, ਉੱਜੜ ਜਾਓ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਫਰਮਾਇਆ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜੇ ਉਹ ਬਾਹਰ ਜਾਣਗੇ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਮੱਤ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਦੇਣਗੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉਹ ਉੱਜੜਕੇ ਸਾਧੁ ਸੰਤ ਦੀ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨਗੇ. ਕੇਵਲ ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਨਗਰਵਾਸੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ ਆਏ ਸਿੱਖ ਦੀ ਯੋਗ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":56182,"word":"mwqRw","wordUni":"ਮਾਤ੍ਰਾ","definition":"sM. sMgÎw- A`Kr dy au`cwrx iv`c jo smW lgdw hY, aus ƒ \"mwqRw\" AwKdy hn. ipMglgRMQW iv`c kl, klw, m`q, m`qw Awid mwqRw dy nwm hn. \"igxY vIr mwqRw klI eyk rwnY.\" (rUpdIp) 2. sÍr A`KrW dy vÎMjnw nwl l¤gy icMnH. lg. (w) i() (I) (u) (U) (y) (Y) (o) (O) (M) (Ú)[ 3. ieMdRIAW dIAW ivR`qIAW, ijnHW dÍwrw ivsy jwxy jWdy hn. \"eykY rs mwqRw ky rwqw.\" (d`qwv) 4. h`d. sImW. AviD. \"jIvn ky bl kI pr mwqRw.\" (ikRSnwv) 5. audwsIn swDUAW dy inXm pRgt krx vwly mMqR, jo SRI gurU nwnk dyv, bwbw SRI cMd jI, bwbw gurid`qw jI, sMq Almsq jI Aqy PUlswihb AwidkW dy nwm qoN rcy gey hn.¹ mwqRw dw kuJ nmUnw ieh hY- mwqRw gurU nwnkdyv jI kI-#ipRQm guru ko nmskwr[ sgl jgq jwky AwDwr[#EAMkwr kI rwh clweI[ siqguru hoey Awp shweI[#EAM Awid audwsI Awie[ siqnwm kw jwp jpwie[#EAM Awid audwsI Awey[ audwsDrm kw rwh clwey[#EAM A`Kr nwm audwsI[ sohM A`Kr nwm sMnÎwsI[#EAM sohM Awpo Awp[ Awp jpwey sohM kw jwp[#audws mwrg my rhy audwsI[ nwnk so khIey audwsI[ ×××#mwqRw bwby SRI cMd jqI jI kw-²#guru AibnwsI Kyl rcwXw[ Agmingm³ kw pMQ bqwXw[ igAwn kI godVI iKmw kI topI[ jq kw AwVbMd sIl ilMgotI[#Akwl iKMQw inrws JolI[ jugq kw top gurmuKI bolI[#Drm kw colw sq kI sylI[ mrXwd myKlI lY gly sylI[ × × × × × ×#swh supYd jrd surKweI jo lY pihrY so gurBweI[× × × × × ×#nwnkpUqw SRIcMd boly[ jugq pCwxy qqu ivroly[#AYsImwqRw⁴ lY pihrY koie[ Awvwgvx imtwvY soie.#6. qIjw kwrk. mwqw ny. mwqw krky.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅੱਖਰ ਦੇ ਉੱਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਸਮਾਂ ਲਗਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ \"ਮਾਤ੍ਰਾ\" ਆਖਦੇ ਹਨ. ਪਿੰਗਲਗ੍ਰੰਥਾਂ ਵਿੱਚ ਕਲ, ਕਲਾ, ਮੱਤ, ਮੱਤਾ ਆਦਿ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦੇ ਨਾਮ ਹਨ. \"ਗਿਣੈ ਵੀਰ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕਲੀ ਏਕ ਰਾਨੈ.\" (ਰੂਪਦੀਪ) ੨. ਸ੍ਵਰ ਅੱਖਰਾਂ ਦੇ ਵ੍ਯੰਜਨਾ ਨਾਲ ਲੱਗੇ ਚਿੰਨ੍ਹ. ਲਗ. (ਾ) (ਿ) (ੀ) (ੁ) (ੂ) (ੇ) (ੈ) (ੋ) (ੌ) (ੰ) (ਃ)। ੩. ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵ੍ਰਿੱਤੀਆਂ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਵਿਸੇ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. \"ਏਕੈ ਰਸ ਮਾਤ੍ਰਾ ਕੇ ਰਾਤਾ.\" (ਦੱਤਾਵ) ੪. ਹੱਦ. ਸੀਮਾਂ. ਅਵਧਿ. \"ਜੀਵਨ ਕੇ ਬਲ ਕੀ ਪਰ ਮਾਤ੍ਰਾ.\" (ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਾਵ) ੫. ਉਦਾਸੀਨ ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਨਿਯਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਣ ਵਾਲੇ ਮੰਤ੍ਰ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ, ਬਾਬਾ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਜੀ, ਬਾਬਾ ਗੁਰਦਿੱਤਾ ਜੀ, ਸੰਤ ਅਲਮਸਤ ਜੀ ਅਤੇ ਫੂਲਸਾਹਿਬ ਆਦਿਕਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਰਚੇ ਗਏ ਹਨ.¹ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਕੁਝ ਨਮੂਨਾ ਇਹ ਹੈ- ਮਾਤ੍ਰਾ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਕੀ-#ਪ੍ਰਿਥਮ ਗੁਰੁ ਕੋ ਨਮਸਕਾਰ। ਸਗਲ ਜਗਤ ਜਾਕੇ ਆਧਾਰ।#ਓਅੰਕਾਰ ਕੀ ਰਾਹ ਚਲਾਈ। ਸਤਿਗੁਰੁ ਹੋਏ ਆਪ ਸਹਾਈ।#ਓਅੰ ਆਦਿ ਉਦਾਸੀ ਆਇ। ਸਤਿਨਾਮ ਕਾ ਜਾਪ ਜਪਾਇ।#ਓਅੰ ਆਦਿ ਉਦਾਸੀ ਆਏ। ਉਦਾਸਧਰਮ ਕਾ ਰਾਹ ਚਲਾਏ।#ਓਅੰ ਅੱਖਰ ਨਾਮ ਉਦਾਸੀ। ਸੋਹੰ ਅੱਖਰ ਨਾਮ ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ।#ਓਅੰ ਸੋਹੰ ਆਪੋ ਆਪ। ਆਪ ਜਪਾਏ ਸੋਹੰ ਕਾ ਜਾਪ।#ਉਦਾਸ ਮਾਰਗ ਮੇ ਰਹੇ ਉਦਾਸੀ। ਨਾਨਕ ਸੋ ਕਹੀਏ ਉਦਾਸੀ। ×××#ਮਾਤ੍ਰਾ ਬਾਬੇ ਸ਼੍ਰੀ ਚੰਦ ਜਤੀ ਜੀ ਕਾ-²#ਗੁਰੁ ਅਬਿਨਾਸੀ ਖੇਲ ਰਚਾਯਾ। ਅਗਮਨਿਗਮ³ ਕਾ ਪੰਥ ਬਤਾਯਾ। ਗਿਆਨ ਕੀ ਗੋਦੜੀ ਖਿਮਾ ਕੀ ਟੋਪੀ। ਜਤ ਕਾ ਆੜਬੰਦ ਸੀਲ ਲਿੰਗੋਟੀ।#ਅਕਾਲ ਖਿੰਥਾ ਨਿਰਾਸ ਝੋਲੀ। ਜੁਗਤ ਕਾ ਟੋਪ ਗੁਰਮੁਖੀ ਬੋਲੀ।#ਧਰਮ ਕਾ ਚੋਲਾ ਸਤ ਕੀ ਸੇਲੀ। ਮਰਯਾਦ ਮੇਖਲੀ ਲੈ ਗਲੇ ਸੇਲੀ। × × × × × ×#ਸਾਹ ਸੁਪੈਦ ਜਰਦ ਸੁਰਖਾਈ ਜੋ ਲੈ ਪਹਿਰੈ ਸੋ ਗੁਰਭਾਈ।× × × × × ×#ਨਾਨਕਪੂਤਾ ਸ਼੍ਰੀਚੰਦ ਬੋਲੇ। ਜੁਗਤ ਪਛਾਣੇ ਤਤੁ ਵਿਰੋਲੇ।#ਐਸੀਮਾਤ੍ਰਾ⁴ ਲੈ ਪਹਿਰੈ ਕੋਇ। ਆਵਾਗਵਣ ਮਿਟਾਵੈ ਸੋਇ.#੬. ਤੀਜਾ ਕਾਰਕ. ਮਾਤਾ ਨੇ. ਮਾਤਾ ਕਰਕੇ."},{"id":56237,"word":"mwDo","wordUni":"ਮਾਧੋ","definition":"dyKo, mwDv. \"kir swD sMgiq, ismru mwDo.\" (sor mÚ 9) 2. ie`k soFI. ijs ƒ SRI gurU Arjndyv ny DrmpRcwr leI kSmIr ByijAw[ 3. ie`k CMd. ies dw nwm \"kRIVw\" BI hY. l`Cx- cwr crx, pRiq crx X, g, , , #audwhrx-#ipqw mwqw[ mqIdwqw[#gurU jwno[ sdw mwno[[#(A) mwDo dw dUjw rUp hY, cwr crx, pRiqcrx s, B, g, g, , , , , .#audwhrx- dyKo, qIjy rUp dy audwhrx dI pihlI quk.#(e) mwDo dw qIjw rUp hY- pRiq crx 16. mwqRw, AMq do guru. ieh AiV`l dw dUjw Byd hY.#audwhrx-#jb kopw klkI Avqwrw,#bwjq qUr hoq Junkwrw,#hwhw mwDo¹! bwn kmwn ikRpwn sMBwry,#pYTy Byty hiQAwry auGwhy. (klkI)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਮਾਧਵ. \"ਕਰਿ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ, ਸਿਮਰੁ ਮਾਧੋ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੯) ੨. ਇੱਕ ਸੋਢੀ. ਜਿਸ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਨੇ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਲਈ ਕਸ਼ਮੀਰ ਭੇਜਿਆ। ੩. ਇੱਕ ਛੰਦ. ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ \"ਕ੍ਰੀੜਾ\" ਭੀ ਹੈ. ਲੱਛਣ- ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ਯ, ਗ, , , #ਉਦਾਹਰਣ-#ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ। ਮਤੀਦਾਤਾ।#ਗੁਰੂ ਜਾਨੋ। ਸਦਾ ਮਾਨੋ।।#(ਅ) ਮਾਧੋ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ, ਚਾਰ ਚਰਣ, ਪ੍ਰਤਿਚਰਣ ਸ, ਭ, ਗ, ਗ, , , , , .#ਉਦਾਹਰਣ- ਦੇਖੋ, ਤੀਜੇ ਰੂਪ ਦੇ ਉਦਾਹਰਣ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤੁਕ.#(ੲ) ਮਾਧੋ ਦਾ ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਹੈ- ਪ੍ਰਤਿ ਚਰਣ ੧੬. ਮਾਤ੍ਰਾ, ਅੰਤ ਦੋ ਗੁਰੁ. ਇਹ ਅੜਿੱਲ ਦਾ ਦੂਜਾ ਭੇਦ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਬ ਕੋਪਾ ਕਲਕੀ ਅਵਤਾਰਾ,#ਬਾਜਤ ਤੂਰ ਹੋਤ ਝੁਨਕਾਰਾ,#ਹਾਹਾ ਮਾਧੋ¹! ਬਾਨ ਕਮਾਨ ਕ੍ਰਿਪਾਨ ਸੰਭਾਰੇ,#ਪੈਠੇ ਭੇਟੇ ਹਥਿਆਰੇ ਉਘਾਹੇ. (ਕਲਕੀ)"},{"id":56242,"word":"mwn","wordUni":"ਮਾਨ","definition":"sM. मान. Dw- gÎwnpRwpiq dI ie`Cw krnw, Awdr krnw, ivcwrnw, qolxw, imxnw[ 2. sMgÎw- AiBmwn. grUr. \"swDo! mn kw mwn iqAwgo.\" (gau mÚ 9) 3. Awdr. \"rwjsBw my pwXo mwn.\" (gupRsU) 4. rosw. rMj. \"rwjM q mwnM.\" (shs mÚ 5) jy rwj hY, qd aus dy swQ hI aus dy nwS qoN mn dw igrwau hY[ 5. pRmwx. vzn. qol. imxqI. * mwp. dyKo, qol Aqy imxqI[ 6. Gr. mMidr. \"bwn pivqRw mwn pivqRw.\" (swr mÚ 5) 7. mwnsr dw sMKyp. \"mwn qwl iniDCIr iknwrw.\" (guiv 10) 8. mWDwqw dw sMKyp. \"suB mwn mhIpiq CyqRih\" dY.\" (mWDwqw) 9. j`tW dw ie`k pRis`D goq. huiSAwrpur dy ijly mwnW dw bwrHw (bwrW ip`fW dw smudwX) hY[ 10. dyKo, mwnu[ 11. dyKo, mwnisMG 2[ 12. sM. iv- mwnÎ. pUjX. \"srvmwn iqRmwn dyv.\" (jwpu) 13. mMinAw hoieAw. SR`Dwvwn. \"imil siqguru mnUAw mwn jIau.\" (Awsw CMq mÚ 4) 14. &w. [مان] sÍwmI. srdwr[ 15. kutMb. pirvwr[ 16. Gr dw swmwn[ 17. srvAsIN. hm.","definitionUni":"ਸੰ. मान. ਧਾ- ਗ੍ਯਾਨਪ੍ਰਾਪਤਿ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਨਾ, ਆਦਰ ਕਰਨਾ, ਵਿਚਾਰਨਾ, ਤੋਲਣਾ, ਮਿਣਨਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਭਿਮਾਨ. ਗਰੂਰ. \"ਸਾਧੋ! ਮਨ ਕਾ ਮਾਨ ਤਿਆਗੋ.\" (ਗਉ ਮਃ ੯) ੩. ਆਦਰ. \"ਰਾਜਸਭਾ ਮੇ ਪਾਯੋ ਮਾਨ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੪. ਰੋਸਾ. ਰੰਜ. \"ਰਾਜੰ ਤ ਮਾਨੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ਜੇ ਰਾਜ ਹੈ, ਤਦ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਤੋਂ ਮਨ ਦਾ ਗਿਰਾਉ ਹੈ। ੫. ਪ੍ਰਮਾਣ. ਵਜ਼ਨ. ਤੋਲ. ਮਿਣਤੀ. * ਮਾਪ. ਦੇਖੋ, ਤੋਲ ਅਤੇ ਮਿਣਤੀ। ੬. ਘਰ. ਮੰਦਿਰ. \"ਬਾਨ ਪਵਿਤ੍ਰਾ ਮਾਨ ਪਵਿਤ੍ਰਾ.\" (ਸਾਰ ਮਃ ੫) ੭. ਮਾਨਸਰ ਦਾ ਸੰਖੇਪ. \"ਮਾਨ ਤਾਲ ਨਿਧਿਛੀਰ ਕਿਨਾਰਾ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦) ੮. ਮਾਂਧਾਤਾ ਦਾ ਸੰਖੇਪ. \"ਸੁਭ ਮਾਨ ਮਹੀਪਤਿ ਛੇਤ੍ਰਹਿ\" ਦੈ.\" (ਮਾਂਧਾਤਾ) ੯. ਜੱਟਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੋਤ. ਹੁਸ਼ਿਆਰਪੁਰ ਦੇ ਜਿਲੇ ਮਾਨਾਂ ਦਾ ਬਾਰ੍ਹਾ (ਬਾਰਾਂ ਪਿੱਡਾਂ ਦਾ ਸਮੁਦਾਯ) ਹੈ। ੧੦. ਦੇਖੋ, ਮਾਨੁ। ੧੧. ਦੇਖੋ, ਮਾਨਸਿੰਘ ੨। ੧੨. ਸੰ. ਵਿ- ਮਾਨ੍ਯ. ਪੂਜਯ. \"ਸਰਵਮਾਨ ਤ੍ਰਿਮਾਨ ਦੇਵ.\" (ਜਾਪੁ) ੧੩. ਮੰਨਿਆ ਹੋਇਆ. ਸ਼੍ਰੱਧਾਵਾਨ. \"ਮਿਲਿ ਸਤਿਗੁਰੁ ਮਨੂਆ ਮਾਨ ਜੀਉ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੪) ੧੪. ਫ਼ਾ. [مان] ਸ੍ਵਾਮੀ. ਸਰਦਾਰ। ੧੫. ਕੁਟੰਬ. ਪਰਿਵਾਰ। ੧੬. ਘਰ ਦਾ ਸਾਮਾਨ। ੧੭. ਸਰਵਅਸੀਂ. ਹਮ."},{"id":56330,"word":"mwmUlI","wordUni":"ਮਾਮੂਲੀ","definition":"Aæ. [معموُلی] iv- jo Aæml (vrqoN) iv`c AwieAw AQvw AweI hY[ 2. swDwrx. Awm. swmwnÎ.","definitionUni":"ਅ਼. [معموُلی] ਵਿ- ਜੋ ਅ਼ਮਲ (ਵਰਤੋਂ) ਵਿੱਚ ਆਇਆ ਅਥਵਾ ਆਈ ਹੈ। ੨. ਸਾਧਾਰਣ. ਆਮ. ਸਾਮਾਨ੍ਯ."},{"id":56353,"word":"mwrgpMQ","wordUni":"ਮਾਰਗਪੰਥ","definition":"mwrg- pWQ. rwhI (muswiPr) dw rwh[ 2. krqwr dy rwh qurx vwilAW (swDujnW) dw d`isAw rwh. \"AigAwnI ikau cwlh mwrg pMQw?\" (jYq mÚ 4) 3. d¤sy hoey pMQ dy rsqy.","definitionUni":"ਮਾਰ੍‍ਗ- ਪਾਂਥ. ਰਾਹੀ (ਮੁਸਾਫਿਰ) ਦਾ ਰਾਹ। ੨. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰਣ ਵਾਲਿਆਂ (ਸਾਧੁਜਨਾਂ) ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਰਾਹ. \"ਅਗਿਆਨੀ ਕਿਉ ਚਾਲਹ ਮਾਰਗ ਪੰਥਾ?\" (ਜੈਤ ਮਃ ੪) ੩. ਦੱਸੇ ਹੋਏ ਪੰਥ ਦੇ ਰਸਤੇ."},{"id":56394,"word":"mwrU","wordUni":"ਮਾਰੂ","definition":"sMgÎw- mwr. kwm. AnMg. \"surUp suBY sm mwrU.\" (gupRsU) 2. mruBUim. ryigsœwn. \"mwrU mIih n iqRpiqAw.\" (mÚ 1. vwr mwJ) 3. inrjn bn. suMnw jMgl. \"mwrU mwrx jo gey.\" (mÚ 3. vwr mwrU 1) jo jMgl iv`c mn mwrx gey[ 4. ie`k swVv jwiq dw rwg. ies iv`c pMcm vrijq hY. mwrU ƒ sVj gWDwr DYvq Aqy inswd Su`D, irsB koml Aqy m`Dm qIvR lgdw hY. gWDwr vwdI Aqy DYvq sMvwdI hY.¹ SRI gurU gRMQswihb iv`c mwrU dw iekIhvW nMbr hY. ieh rwg Xu`D Aqy clwxy smyN Kws krky, Aqy idn dy qIjy pihr swDwrx rIiq Anuswr gweIdw hY.#\"Awgy clq su mwrU gwvq ××× cMdn icqw ibswl bnweI.\" (gupRsU) 5. jMgI ngwrw. au`cI DunI vwlw DONsw. \"au`ml l¤Qy joDy mwrU v`ijAw.\" (cMfI 3) 6. iv- mwrx vwlw. \"mwrU irpUn ko, syvk qwrk.\" (gupRsU)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਾਰ. ਕਾਮ. ਅਨੰਗ. \"ਸੁਰੂਪ ਸੁਭੈ ਸਮ ਮਾਰੂ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੨. ਮਰੁਭੂਮਿ. ਰੇਗਿਸ੍ਤਾਨ. \"ਮਾਰੂ ਮੀਹਿ ਨ ਤ੍ਰਿਪਤਿਆ.\" (ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ) ੩. ਨਿਰਜਨ ਬਨ. ਸੁੰਨਾ ਜੰਗਲ. \"ਮਾਰੂ ਮਾਰਣ ਜੋ ਗਏ.\" (ਮਃ ੩. ਵਾਰ ਮਾਰੂ ੧) ਜੋ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਮਨ ਮਾਰਣ ਗਏ। ੪. ਇੱਕ ਸਾੜਵ ਜਾਤਿ ਦਾ ਰਾਗ. ਇਸ ਵਿੱਚ ਪੰਚਮ ਵਰਜਿਤ ਹੈ. ਮਾਰੂ ਨੂੰ ਸੜਜ ਗਾਂਧਾਰ ਧੈਵਤ ਅਤੇ ਨਿਸਾਦ ਸ਼ੁੱਧ, ਰਿਸਭ ਕੋਮਲ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਤੀਵ੍ਰ ਲਗਦਾ ਹੈ. ਗਾਂਧਾਰ ਵਾਦੀ ਅਤੇ ਧੈਵਤ ਸੰਵਾਦੀ ਹੈ.¹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂ ਦਾ ਇਕੀਹਵਾਂ ਨੰਬਰ ਹੈ. ਇਹ ਰਾਗ ਯੁੱਧ ਅਤੇ ਚਲਾਣੇ ਸਮੇਂ ਖਾਸ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਦਿਨ ਦੇ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ ਸਾਧਾਰਣ ਰੀਤਿ ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਈਦਾ ਹੈ.#\"ਆਗੇ ਚਲਤ ਸੁ ਮਾਰੂ ਗਾਵਤ ××× ਚੰਦਨ ਚਿਤਾ ਬਿਸਾਲ ਬਨਾਈ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ੫. ਜੰਗੀ ਨਗਾਰਾ. ਉੱਚੀ ਧੁਨੀ ਵਾਲਾ ਧੌਂਸਾ. \"ਉੱਮਲ ਲੱਥੇ ਜੋਧੇ ਮਾਰੂ ਵੱਜਿਆ.\" (ਚੰਡੀ ੩) ੬. ਵਿ- ਮਾਰਣ ਵਾਲਾ. \"ਮਾਰੂ ਰਿਪੂਨ ਕੋ, ਸੇਵਕ ਤਾਰਕ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":56397,"word":"mwl","wordUni":"ਮਾਲ","definition":"sM. mwlw. \"mukiqmwl kink lwl hIrw.\" (zYq mÚ 5) \"rqn pdwrQw swDu sMgiq iml mwl proeIAY.\" (Bwgu) 2. hrt (GitXMqR) dI mwlw, mwl. \"kr hir hrmwl itMf provhu.\" (bsM mÚ 1) 3. kqwr. SRyxI[ 4. crKy dI sUqmwlw, ijs nwl ckR iPrdw hY[ 5. pIlU dw ibrC. jwl. vx. dyKo, mwlswihb[ 6. Aæ. [مال] dOlq. Dn. sMpdw. \"mwl jobn Coif vYsI.\" (Awsw CMq mÚ 5) 7. &w. iv- milAw hoieAw. AYsI dSw iv`c ieh dUjy Sbd dy AMq AwauNdw hY, jYsy- pwmwl[ 8. sMgÎw- ivSRwm[ 9. smwnqw. qulÎqw.","definitionUni":"ਸੰ. ਮਾਲਾ. \"ਮੁਕਤਿਮਾਲ ਕਨਿਕ ਲਾਲ ਹੀਰਾ.\" (ਜ਼ੈਤ ਮਃ ੫) \"ਰਤਨ ਪਦਾਰਥਾ ਸਾਧੁ ਸੰਗਤਿ ਮਿਲ ਮਾਲ ਪਰੋਈਐ.\" (ਭਾਗੁ) ੨. ਹਰਟ (ਘਟਿਯੰਤ੍ਰ) ਦੀ ਮਾਲਾ, ਮਾਲ. \"ਕਰ ਹਰਿ ਹਰਮਾਲ ਟਿੰਡ ਪਰੋਵਹੁ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) ੩. ਕਤਾਰ. ਸ਼੍ਰੇਣੀ। ੪. ਚਰਖੇ ਦੀ ਸੂਤਮਾਲਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਚਕ੍ਰ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ੫. ਪੀਲੂ ਦਾ ਬਿਰਛ. ਜਾਲ. ਵਣ. ਦੇਖੋ, ਮਾਲਸਾਹਿਬ। ੬. ਅ਼. [مال] ਦੌਲਤ. ਧਨ. ਸੰਪਦਾ. \"ਮਾਲ ਜੋਬਨ ਛੋਡਿ ਵੈਸੀ.\" (ਆਸਾ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੭. ਫ਼ਾ. ਵਿ- ਮਲਿਆ ਹੋਇਆ. ਐਸੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦੂਜੇ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅੰਤ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੈਸੇ- ਪਾਮਾਲ। ੮. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ। ੯. ਸਮਾਨਤਾ. ਤੁਲ੍ਯਤਾ."},{"id":56408,"word":"mwlkOs kI vwr","wordUni":"ਮਾਲਕੌਸ ਕੀ ਵਾਰ","definition":"dsmgRMQ dI ie`k inrwlI bIV hY,¹ ijs iv`c keI bwxIAW vwDU hn, aunHW iv`c iksy is`K dI ilKI hoeI gÎwrW pOVIAW dI ie`k ies isrlyK dI rcnw hY, ijs dw AwrMB ieauN huMdw hY-#vwr mwlkOs kI pwqswhI 10. pauVI-#mwlkOs Duin ibml bnweI[#AlK nwm scw KudweI[#jb dono h`dW eyk rKweI[#nwnk ieh ibiD s¤cy ko bx AweI[#nwnk jo pRBu BwvihNgy[#hir jI hirmMidr AwvihNgy ] ×××#2. rwvlipMfI BweI bUtwisMG hkIm dI Drmswlw ie`k purwxI ilKq dw gurU gRMQswihb hY,² aus iv`c 35 pOVIAW dI mwlkOs dI vwr hY, ijs dw AwrMB ieauN huMdw hY-#\"mwlkOs kI vwr mhlw 1. (pMnw 1321)#scw AlK Apwr srMdw jwxIAY[#b¤ly s`icAw ] rhwau ]#duie puV joV ivCoiV Dry AwfwxIAY[#sUrj cMd aupwie jig joiq smwxIAY[#bwsku nyqRY pwie myru mDwxIAY[#swieru miQ ivroil guru Amr sqwxIAY[#ATiCA rqn aupwie suquDih smwxIAY[#bRhmw ibsnu mhys isry iqin jwxIAY[#Awpy AlK Apwru gursbid pCwxIAY ](1)#× × × × × × ×#gurprswdI nwnkw scy gux gwvw,#quDu BwvY qU slwhxw scu pUrw pwvw.\" (35)","definitionUni":"ਦਸਮਗ੍ਰੰਥ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿਰਾਲੀ ਬੀੜ ਹੈ,¹ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਾਣੀਆਂ ਵਾਧੂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਸਿੱਖ ਦੀ ਲਿਖੀ ਹੋਈ ਗ੍ਯਾਰਾਂ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇਸ ਸਿਰਲੇਖ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-#ਵਾਰ ਮਾਲਕੌਸ ਕੀ ਪਾਤਸਾਹੀ ੧੦. ਪਉੜੀ-#ਮਾਲਕੌਸ ਧੁਨਿ ਬਿਮਲ ਬਨਾਈ।#ਅਲਖ ਨਾਮ ਸਚਾ ਖੁਦਾਈ।#ਜਬ ਦੋਨੋ ਹੱਦਾਂ ਏਕ ਰਖਾਈ।#ਨਾਨਕ ਇਹ ਬਿਧਿ ਸੱਚੇ ਕੋ ਬਣ ਆਈ।#ਨਾਨਕ ਜੋ ਪ੍ਰਭੁ ਭਾਵਹਿਂਗੇ।#ਹਰਿ ਜੀ ਹਰਿਮੰਦਿਰ ਆਵਹਿਂਗੇ ॥ ×××#੨. ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਭਾਈ ਬੂਟਾਸਿੰਘ ਹਕੀਮ ਦੀ ਧਰਮਸਾਲਾ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੀ ਲਿਖਤ ਦਾ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਹੈ,² ਉਸ ਵਿੱਚ ੩੫ ਪੌੜੀਆਂ ਦੀ ਮਾਲਕੌਸ ਦੀ ਵਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਆਰੰਭ ਇਉਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ-#\"ਮਾਲਕੌਸ ਕੀ ਵਾਰ ਮਹਲਾ ੧. (ਪੰਨਾ ੧੩੨੧)#ਸਚਾ ਅਲਖ ਅਪਾਰ ਸਰੰਦਾ ਜਾਣੀਐ।#ਬੱਲੇ ਸੱਚਿਆ ॥ ਰਹਾਉ ॥#ਦੁਇ ਪੁੜ ਜੋੜ ਵਿਛੋੜਿ ਧਰੇ ਆਡਾਣੀਐ।#ਸੂਰਜ ਚੰਦ ਉਪਾਇ ਜਗਿ ਜੋਤਿ ਸਮਾਣੀਐ।#ਬਾਸਕੁ ਨੇਤ੍ਰੈ ਪਾਇ ਮੇਰੁ ਮਧਾਣੀਐ।#ਸਾਇਰੁ ਮਥਿ ਵਿਰੋਲਿ ਗੁਰੁ ਅਮਰ ਸਤਾਣੀਐ।#ਅਠਛਿਅ ਰਤਨ ਉਪਾਇ ਸੁਤੁਧਹਿ ਸਮਾਣੀਐ।#ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਿਸਨੁ ਮਹੇਸ ਸਿਰੇ ਤਿਨਿ ਜਾਣੀਐ।#ਆਪੇ ਅਲਖ ਅਪਾਰੁ ਗੁਰਸਬਦਿ ਪਛਾਣੀਐ ॥(੧)#× × × × × × ×#ਗੁਰਪਰਸਾਦੀ ਨਾਨਕਾ ਸਚੇ ਗੁਣ ਗਾਵਾ,#ਤੁਧੁ ਭਾਵੈ ਤੂ ਸਲਾਹਣਾ ਸਚੁ ਪੂਰਾ ਪਾਵਾ.\" (੩੫)"},{"id":56445,"word":"mwlI","wordUni":"ਮਾਲੀ","definition":"BweI PyrU dw poqwcylw mhwqmw swDU, jo SRI gurU goibMdisMG swihb dI syvw iv`c hwijr irhw[ 2. sM. मालिन्. iv- mwlw bxwaux vwlw[ 3. sMgÎw- bwZbwn. \"Aihins PUl ibCwvY mwlI.\" (gau AÚ mÚ 1) 4. Bwv- krqwr, ijs dw bwg sMswr hY. \"qau mwlI ky hovhu.\" (bsM mÚ 1) 5. Aæ. [مالی] iv- mwl (dOlq) sMbMDI[ 6. pMQ pRkwS dy krqw srdwr rqnisMG ny kpqwn mry Captain Murray ƒ BI mwlI iliKAw hY. \"jrnYl Awgy Qo mwlI kpqwn.\" dyKo, mry.","definitionUni":"ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਦਾ ਪੋਤਾਚੇਲਾ ਮਹਾਤਮਾ ਸਾਧੂ, ਜੋ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜਿਰ ਰਿਹਾ। ੨. ਸੰ. मालिन्. ਵਿ- ਮਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ। ੩. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਾਗ਼ਬਾਨ. \"ਅਹਿਨਿਸ ਫੂਲ ਬਿਛਾਵੈ ਮਾਲੀ.\" (ਗਉ ਅਃ ਮਃ ੧) ੪. ਭਾਵ- ਕਰਤਾਰ, ਜਿਸ ਦਾ ਬਾਗ ਸੰਸਾਰ ਹੈ. \"ਤਉ ਮਾਲੀ ਕੇ ਹੋਵਹੁ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੧) ੫. ਅ਼. [مالی] ਵਿ- ਮਾਲ (ਦੌਲਤ) ਸੰਬੰਧੀ। ੬. ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਕਰਤਾ ਸਰਦਾਰ ਰਤਨਸਿੰਘ ਨੇ ਕਪਤਾਨ ਮਰੇ Captain Murray ਨੂੰ ਭੀ ਮਾਲੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ. \"ਜਰਨੈਲ ਆਗੇ ਥੋ ਮਾਲੀ ਕਪਤਾਨ.\" ਦੇਖੋ, ਮਰੇ."},{"id":56494,"word":"imstwn","wordUni":"ਮਿਸਟਾਨ","definition":"sM. ims†wn. sMgÎw- im`Tw AMn. imTweI. \"eyk imstwn pwn lwvq mhw pRswd\" (Bwgu k)","definitionUni":"ਸੰ. ਮਿਸ੍ਟਾਨ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਿੱਠਾ ਅੰਨ. ਮਿਠਾਈ. \"ਏਕ ਮਿਸਟਾਨ ਪਾਨ ਲਾਵਤ ਮਹਾ ਪ੍ਰਸਾਦ\" (ਭਾਗੁ ਕ)"},{"id":56632,"word":"imqRweI","wordUni":"ਮਿਤ੍ਰਾਈ","definition":"sMgÎw- imqRqw. dosœI. \"kir imqRweI swDu isau.\" (Awsw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਿਤ੍ਰਤਾ. ਦੋਸ੍ਤੀ. \"ਕਰਿ ਮਿਤ੍ਰਾਈ ਸਾਧੁ ਸਿਉ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫)"},{"id":56684,"word":"imrgwxI","wordUni":"ਮਿਰਗਾਣੀ","definition":"sMgÎw- imRgcrm. imRg dI KlVI. imRg crm dw Awsn XogI Awid swDU vrqdy hn. \"pMc qq kI kir imrgwxI.\" (Awsw kbIr)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ. ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਲੜੀ. ਮ੍ਰਿਗ ਚਰਮ ਦਾ ਆਸਨ ਯੋਗੀ ਆਦਿ ਸਾਧੂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ. \"ਪੰਚ ਤਤ ਕੀ ਕਰਿ ਮਿਰਗਾਣੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ)"},{"id":56685,"word":"imrgwnI","wordUni":"ਮਿਰਗਾਨੀ","definition":"sMgÎw- imRgcrm. imRg dI KlVI. imRg crm dw Awsn XogI Awid swDU vrqdy hn. \"pMc qq kI kir imrgwxI.\" (Awsw kbIr)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮ੍ਰਿਗਚਰਮ. ਮ੍ਰਿਗ ਦੀ ਖਲੜੀ. ਮ੍ਰਿਗ ਚਰਮ ਦਾ ਆਸਨ ਯੋਗੀ ਆਦਿ ਸਾਧੂ ਵਰਤਦੇ ਹਨ. \"ਪੰਚ ਤਤ ਕੀ ਕਰਿ ਮਿਰਗਾਣੀ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ)"},{"id":56687,"word":"imrgI","wordUni":"ਮਿਰਗੀ","definition":"मृगी. imRgI. hirxI. \"ds imrgI shjy bMiD AwnI.\" (BYr mÚ 5) Bwv- ds ieMdRIAW[ 2. ie`k rog. sM. अपस्मार- Apmmwr.¹ Aæ. srAæ. AM. Epilepsy.#ieh rog mwqw ipqw qoN kdy mrUsI, jW bhuq mYQun, h`QIN vIrX ns† krn, AqI idmwZI imhnq, icMqw, Sok, pyt iv`c kIVy pYdw hox, ml mUq dy rukx, zihr Kwx, Srwb Awidk niSAW dy bhuq vrqx, au`cI AQvw nIvIN QW cVHn auqrx, Acwnk frn dy kwrx, Bry pyt Bog AQvw muS`kq krn qoN auqpMn huMdw hY.#ies rog iv`c cldy iPrdy rogI ƒ A`cncyq DUMey dw gubwr jyhw hoky AQvw SrIr iv`c Jrnwtw pYky idmwZ ƒ c`kr Awaux lg pYNdy hn Aqy byhoSI ho jWdI hY. swh AOKw AwauNdw hY. imrgI vwlw mUrCw dI dSw iv`c h`Q pYr mwrdw Aqy dMd krIcdw hY, kdy dMdx BI pY jWdI hY. mUhoN J`g AwauNdI hY, AMg muV jWdy hn, SrIr dw rMg bdl jWdw hY, idl bhuq DVkx lgdw hY. keI vwr ml mUqR BI inkl jWdw hY.#jy vwq (bwie) dI AiDkqw hovy qW imrgI dw dOrw 12. idn ip¤CoN, ip`q vDyry hovy qd 15. idn ip¤CoN kP bhuq hox qoN mhIny ip¤CoN, jy iqMny dos imly hox qW in`q jW pMj s`q idnW ip¤CoN huMdw hY, rog dy nvyN purwxy hox Aqy rogI dy SrIr dy bl Anuswr dOry dw smW QoVw AQvw bhuqw hoieAw krdw hY.#dOry dy vyly iC`kW dI nsvwr dyxI, ihMg suMGwauxI, A`k dy du`D iv`c iqMn vwrI qr krky sukwey hoey cwaulW ƒ bwrIk pIhky nsvwr dyxI, qulsI dy p`iqAW dw rs nwsW iv`c tpkwauxw, rITw Aqy Akrkrw pwxI iv`c Gswky nsvwr dyxI lwBdwiek hY. Ktml (ktUey) dw lhU n`k iv`c tpkwauxw BI guxkwrI hY. gS dI hwlq iv`c rogI dy mUMh iv`c kwg (cork) r`K dyxw cwhIey, ijs qoN jIB nw tu`kI jwvy, imrgI p`cI virHAW dI aumr qIk dy rogI dI ielwj kIiqAW bhuq CyqI ht jWdI hY, pr ies qoN v`D aumr vwly dI G`t dUr huMdI hY. ies rog leI hyT ilKy au`qm ielwj hn-#(a) vrc pIhky Shd iv`c imlwky roz ctwauxI.#(A) gorocn jW dirAweI nwrIAl jl iv`c Gswky roz ipAwauxw.#(e) mGip`plW cwlI idn hwQI dy mUqR iv`c iBauNky r`KxIAW, mUqR roz nvW bdldy rihxw, Pyr ienHW ƒ sukwky ie`k mGip`pl pIhky Shd iv`c imlwky roz ctwauxI.#(s) bRhmI bUtI dw rs Shd iv`c imlwky ctwauxw.#(h) Akrkry iv`c cwr guxW Shd imlw ky CI mwSy roz Kvwauxw.#(k) suhWjxy dIAW kUmlW jl iv`c pIhky pIxIAW Aqy nsvwr lYxI.#(K) rOgn bn&Sw Aqy rOZn sosn dI isr qy mwilS krnI Aqy pYr dIAW pwqlIAW ƒ A`k dw du`D mlxw.#(g) potwsIAm bRomweIf(potassium bromide) 5. qoN 40 gRyn² qk roz Kvwauxw.#(G) bRwhmI iGRq Kvwauxw.³#imrgI vwly ƒ hyT ilKy kup`Q nhIN krny cwhIey-#mws, KitAweI, k`cw im`Tw, imrcW KwxIAW, Srwb pIxI, mYQun, kRoD, icMqw, Sok krnw, bhuq Kwxw Ar sOxw, BYdwiek au¤qy nIvy QwvW au¤qy cVHnw auqrnw, sUrj v`l q`kxw, hnyrI QW Aqy vrKw iv`c rihxw, GuMmdIAW cIjW Ar ndI dy vihNdy pwxI v`l q`kxw.#ies rog vwly ƒ swdI ^urwk KwxI cwhIey. sbzIAW Aqy AMjIr AMgUr Awid PlW dw bhuqw iesqwmwl krnw loVIey. cwaul, dlIAw, du`D, iGau, bdwmrogn, gulkMd, podIny dI ctxI dw Kwxw, Su`D pOx iv`c iPrnw Aqy pRsMn rihxw guxkwrI hY. rogI ƒ ies g`l dw ^ws iKAwl r`Kxw loVIey ik kdy kbz nw hoxI pwvy. \"imrgI rog huqo iqs BwrI.\" (gupRsU)","definitionUni":"मृगी. ਮ੍ਰਿਗੀ. ਹਰਿਣੀ. \"ਦਸ ਮਿਰਗੀ ਸਹਜੇ ਬੰਧਿ ਆਨੀ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੫) ਭਾਵ- ਦਸ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ। ੨. ਇੱਕ ਰੋਗ. ਸੰ. अपस्मार- ਅਪਮ੍‍ਮਾਰ.¹ ਅ਼. ਸਰਅ਼. ਅੰ. Epilepsy.#ਇਹ ਰੋਗ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਤੋਂ ਕਦੇ ਮਰੂਸੀ, ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ, ਹੱਥੀਂ ਵੀਰਯ ਨਸ੍ਟ ਕਰਨ, ਅਤੀ ਦਿਮਾਗ਼ੀ ਮਿਹਨਤ, ਚਿੰਤਾ, ਸ਼ੋਕ, ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਕੀੜੇ ਪੈਦਾ ਹੋਣ, ਮਲ ਮੂਤ ਦੇ ਰੁਕਣ, ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਣ, ਸ਼ਰਾਬ ਆਦਿਕ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦੇ ਬਹੁਤ ਵਰਤਣ, ਉੱਚੀ ਅਥਵਾ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਚੜ੍ਹਨ ਉਤਰਣ, ਅਚਾਨਕ ਡਰਨ ਦੇ ਕਾਰਣ, ਭਰੇ ਪੇਟ ਭੋਗ ਅਥਵਾ ਮੁਸ਼ੱਕਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਚਲਦੇ ਫਿਰਦੇ ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਅੱਚਨਚੇਤ ਧੂੰਏ ਦਾ ਗੁਬਾਰ ਜੇਹਾ ਹੋਕੇ ਅਥਵਾ ਸ਼ਰੀਰ ਵਿੱਚ ਝਰਨਾਟਾ ਪੈਕੇ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਚੱਕਰ ਆਉਣ ਲਗ ਪੈਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਸਾਹ ਔਖਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ. ਮਿਰਗੀ ਵਾਲਾ ਮੂਰਛਾ ਦੀ ਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪੈਰ ਮਾਰਦਾ ਅਤੇ ਦੰਦ ਕਰੀਚਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਦੰਦਣ ਭੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਮੂਹੋਂ ਝੱਗ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਅੰਗ ਮੁੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦਿਲ ਬਹੁਤ ਧੜਕਣ ਲਗਦਾ ਹੈ. ਕਈ ਵਾਰ ਮਲ ਮੂਤ੍ਰ ਭੀ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ.#ਜੇ ਵਾਤ (ਬਾਇ) ਦੀ ਅਧਿਕਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਮਿਰਗੀ ਦਾ ਦੌਰਾ ੧੨. ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ, ਪਿੱਤ ਵਧੇਰੇ ਹੋਵੇ ਤਦ ੧੫. ਦਿਨ ਪਿੱਛੋਂ ਕਫ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਮਹੀਨੇ ਪਿੱਛੋਂ, ਜੇ ਤਿੰਨੇ ਦੋਸ ਮਿਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ ਨਿੱਤ ਜਾਂ ਪੰਜ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਪਿੱਛੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਰੋਗ ਦੇ ਨਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਬਲ ਅਨੁਸਾਰ ਦੌਰੇ ਦਾ ਸਮਾਂ ਥੋੜਾ ਅਥਵਾ ਬਹੁਤਾ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਹੈ.#ਦੌਰੇ ਦੇ ਵੇਲੇ ਛਿੱਕਾਂ ਦੀ ਨਸਵਾਰ ਦੇਣੀ, ਹਿੰਗ ਸੁੰਘਾਉਣੀ, ਅੱਕ ਦੇ ਦੁੱਧ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਵਾਰੀ ਤਰ ਕਰਕੇ ਸੁਕਾਏ ਹੋਏ ਚਾਉਲਾਂ ਨੂੰ ਬਾਰੀਕ ਪੀਹਕੇ ਨਸਵਾਰ ਦੇਣੀ, ਤੁਲਸੀ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਰਸ ਨਾਸਾਂ ਵਿੱਚ ਟਪਕਾਉਣਾ, ਰੀਠਾ ਅਤੇ ਅਕਰਕਰਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਘਸਾਕੇ ਨਸਵਾਰ ਦੇਣੀ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ. ਖਟਮਲ (ਕਟੂਏ) ਦਾ ਲਹੂ ਨੱਕ ਵਿੱਚ ਟਪਕਾਉਣਾ ਭੀ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ. ਗਸ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰੋਗੀ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕਾਗ (cork) ਰੱਖ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਜੀਭ ਨਾ ਟੁੱਕੀ ਜਾਵੇ, ਮਿਰਗੀ ਪੱਚੀ ਵਰ੍ਹਿਆਂ ਦੀ ਉਮਰ ਤੀਕ ਦੇ ਰੋਗੀ ਦੀ ਇਲਾਜ ਕੀਤਿਆਂ ਬਹੁਤ ਛੇਤੀ ਹਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਉਮਰ ਵਾਲੇ ਦੀ ਘੱਟ ਦੂਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਰੋਗ ਲਈ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉੱਤਮ ਇਲਾਜ ਹਨ-#(ੳ) ਵਰਚ ਪੀਹਕੇ ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਰੋਜ਼ ਚਟਾਉਣੀ.#(ਅ) ਗੋਰੋਚਨ ਜਾਂ ਦਰਿਆਈ ਨਾਰੀਅਲ ਜਲ ਵਿੱਚ ਘਸਾਕੇ ਰੋਜ਼ ਪਿਆਉਣਾ.#(ੲ) ਮਘਪਿੱਪਲਾਂ ਚਾਲੀ ਦਿਨ ਹਾਥੀ ਦੇ ਮੂਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂਕੇ ਰੱਖਣੀਆਂ, ਮੂਤ੍ਰ ਰੋਜ਼ ਨਵਾਂ ਬਦਲਦੇ ਰਹਿਣਾ, ਫੇਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾਕੇ ਇੱਕ ਮਘਪਿੱਪਲ ਪੀਹਕੇ ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਰੋਜ਼ ਚਟਾਉਣੀ.#(ਸ) ਬ੍ਰਹਮੀ ਬੂਟੀ ਦਾ ਰਸ ਸ਼ਹਦ ਵਿੱਚ ਮਿਲਾਕੇ ਚਟਾਉਣਾ.#(ਹ) ਅਕਰਕਰੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਸ਼ਹਦ ਮਿਲਾ ਕੇ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਰੋਜ਼ ਖਵਾਉਣਾ.#(ਕ) ਸੁਹਾਂਜਣੇ ਦੀਆਂ ਕੂਮਲਾਂ ਜਲ ਵਿੱਚ ਪੀਹਕੇ ਪੀਣੀਆਂ ਅਤੇ ਨਸਵਾਰ ਲੈਣੀ.#(ਖ) ਰੌਗਨ ਬਨਫ਼ਸ਼ਾ ਅਤੇ ਰੌਗ਼ਨ ਸੋਸਨ ਦੀ ਸਿਰ ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ ਅਤੇ ਪੈਰ ਦੀਆਂ ਪਾਤਲੀਆਂ ਨੂੰ ਅੱਕ ਦਾ ਦੁੱਧ ਮਲਣਾ.#(ਗ) ਪੋਟਾਸੀਅਮ ਬ੍ਰੋਮਾਈਡ(potassium bromide) ੫. ਤੋਂ ੪੦ ਗ੍ਰੇਨ² ਤਕ ਰੋਜ਼ ਖਵਾਉਣਾ.#(ਘ) ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਘ੍ਰਿਤ ਖਵਾਉਣਾ.³#ਮਿਰਗੀ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਕੁਪੱਥ ਨਹੀਂ ਕਰਨੇ ਚਾਹੀਏ-#ਮਾਸ, ਖਟਿਆਈ, ਕੱਚਾ ਮਿੱਠਾ, ਮਿਰਚਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣੀ, ਮੈਥੁਨ, ਕ੍ਰੋਧ, ਚਿੰਤਾ, ਸ਼ੋਕ ਕਰਨਾ, ਬਹੁਤ ਖਾਣਾ ਅਰ ਸੌਣਾ, ਭੈਦਾਇਕ ਉੱਤੇ ਨੀਵੇ ਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਨਾ ਉਤਰਨਾ, ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ, ਹਨੇਰੀ ਥਾਂ ਅਤੇ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣਾ, ਘੁੰਮਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਅਰ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿਂਦੇ ਪਾਣੀ ਵੱਲ ਤੱਕਣਾ.#ਇਸ ਰੋਗ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਸਾਦੀ ਖ਼ੁਰਾਕ ਖਾਣੀ ਚਾਹੀਏ. ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਜੀਰ ਅੰਗੂਰ ਆਦਿ ਫਲਾਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਇਸਤਾਮਾਲ ਕਰਨਾ ਲੋੜੀਏ. ਚਾਉਲ, ਦਲੀਆ, ਦੁੱਧ, ਘਿਉ, ਬਦਾਮਰੋਗਨ, ਗੁਲਕੰਦ, ਪੋਦੀਨੇ ਦੀ ਚਟਣੀ ਦਾ ਖਾਣਾ, ਸ਼ੁੱਧ ਪੌਣ ਵਿੱਚ ਫਿਰਨਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰਹਿਣਾ ਗੁਣਕਾਰੀ ਹੈ. ਰੋਗੀ ਨੂੰ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਖਿਆਲ ਰੱਖਣਾ ਲੋੜੀਏ ਕਿ ਕਦੇ ਕਬਜ਼ ਨਾ ਹੋਣੀ ਪਾਵੇ. \"ਮਿਰਗੀ ਰੋਗ ਹੁਤੋ ਤਿਸ ਭਾਰੀ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ)"},{"id":56690,"word":"imrjw","wordUni":"ਮਿਰਜਾ","definition":"&w. [مِرزا] sMgÎw- AmIrzwdh dw sMKyp. AmIr dw puqR[ 2. swihbW dw pRymI. \"rwvI nd aUpr vsY nwir swihbW nwm[ imrjw ky sMg dosqI krq AwT hUM jwm.\" (cirqR 129)#dwnwbwd dy vsnIk Krl jwiq dy muslmwn ibMJl dw puqR, ijs dy nwnky JMg sn. imrjw nwnikAW iv`c hI pilAw Aqy mkqb iv`c pVHdw irhw. JMg iv`c hI isAwl jwiq dy KIvyKwn dI puqRI swihbW suMdr kMnÎw sI, ijs nwl imrzy dw pRym hoigAw. jd Gr dy lokW ƒ pRym dw hwl mlUm hoieAw, qd aunHW ny cMDV jwiq dy qwhr nwmk nOjvwn ƒ swihbW mMg id`qI, Aqy SwdI dw idn p`kw kr id`qw. ies vyly imrjw Awpxy bwp dy Gr igAw hoieAw sI, swihbW ny aus pws Kbr ByjI ik myrI SwdI hox vwlI hY qUM Awky mYƒ qurMq lYjw. imrjy pws ie`k cwlwk GoVI \"b`kI\" sI, aus qy Asvwr hoky ibnw iF`l JMg pu`jw, Aqy swihbW ƒ Awpxy ip¤Cy cVHwky clw igAw. jd GridAW ƒ Kbr hoeI qW Koj lY ky ip`Cw kIqw Ar imrjy ƒ su¤qy pey jw PiVAw Ar vfI byrihmI nwl kql kr id`qw. imrjy ƒ moieAw vyKky swihbW ny Awpxy BweI dI ktwrI lYky id`l iv`c mwrI Aqy au¤Qy hI pRwx dy id¤qy.#\"kmr BRwq kI qurq hI jmDr leI inkwr,#krÎo pXwno mIq pih audr ktwrI mwr.\"#(cirqR 129)#3. mugl bwdSwhW vyly dI ie`k pdvI, jo muslmwnW qoN Cu`t ihMdUAW ƒ BI imldI sI, ijvyN- imrzw jXisMG Awid.","definitionUni":"ਫ਼ਾ. [مِرزا] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਅਮੀਰਜ਼ਾਦਹ ਦਾ ਸੰਖੇਪ. ਅਮੀਰ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ। ੨. ਸਾਹਿਬਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ. \"ਰਾਵੀ ਨਦ ਊਪਰ ਵਸੈ ਨਾਰਿ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨਾਮ। ਮਿਰਜਾ ਕੇ ਸੰਗ ਦੋਸਤੀ ਕਰਤ ਆਠ ਹੂੰ ਜਾਮ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੧੨੯)#ਦਾਨਾਬਾਦ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਖਰਲ ਜਾਤਿ ਦੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਬਿੰਝਲ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੇ ਨਾਨਕੇ ਝੰਗ ਸਨ. ਮਿਰਜਾ ਨਾਨਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪਲਿਆ ਅਤੇ ਮਕਤਬ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਰਿਹਾ. ਝੰਗ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਿਆਲ ਜਾਤਿ ਦੇ ਖੀਵੇਖਾਨ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬਾਂ ਸੁੰਦਰ ਕੰਨ੍ਯਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਹੋਗਿਆ. ਜਦ ਘਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦਾ ਹਾਲ ਮਲੂਮ ਹੋਇਆ, ਤਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੰਧੜ ਜਾਤਿ ਦੇ ਤਾਹਰ ਨਾਮਕ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ ਸਾਹਿਬਾਂ ਮੰਗ ਦਿੱਤੀ, ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਿਨ ਪੱਕਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਵੇਲੇ ਮਿਰਜਾ ਆਪਣੇ ਬਾਪ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਉਸ ਪਾਸ ਖਬਰ ਭੇਜੀ ਕਿ ਮੇਰੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ਤੂੰ ਆਕੇ ਮੈਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਲੈਜਾ. ਮਿਰਜੇ ਪਾਸ ਇੱਕ ਚਾਲਾਕ ਘੋੜੀ \"ਬੱਕੀ\" ਸੀ, ਉਸ ਤੇ ਅਸਵਾਰ ਹੋਕੇ ਬਿਨਾ ਢਿੱਲ ਝੰਗ ਪੁੱਜਾ, ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੱਛੇ ਚੜ੍ਹਾਕੇ ਚਲਾ ਗਿਆ. ਜਦ ਘਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਖਬਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਖੋਜ ਲੈ ਕੇ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਅਰ ਮਿਰਜੇ ਨੂੰ ਸੁੱਤੇ ਪਏ ਜਾ ਫੜਿਆ ਅਰ ਵਡੀ ਬੇਰਹਿਮੀ ਨਾਲ ਕਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ. ਮਿਰਜੇ ਨੂੰ ਮੋਇਆ ਵੇਖਕੇ ਸਾਹਿਬਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਾਈ ਦੀ ਕਟਾਰੀ ਲੈਕੇ ਦਿੱਲ ਵਿੱਚ ਮਾਰੀ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇ ਦਿੱਤੇ.#\"ਕਮਰ ਭ੍ਰਾਤ ਕੀ ਤੁਰਤ ਹੀ ਜਮਧਰ ਲਈ ਨਿਕਾਰ,#ਕਰ੍ਯੋ ਪਯਾਨੋ ਮੀਤ ਪਹਿ ਉਦਰ ਕਟਾਰੀ ਮਾਰ.\"#(ਚਰਿਤ੍ਰ ੧੨੯)#੩. ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਵੇਲੇ ਦੀ ਇੱਕ ਪਦਵੀ, ਜੋ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹਿੰਦੂਆਂ ਨੂੰ ਭੀ ਮਿਲਦੀ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ- ਮਿਰਜ਼ਾ ਜਯਸਿੰਘ ਆਦਿ."},{"id":56752,"word":"mIAWKwn","wordUni":"ਮੀਆਂਖਾਨ","definition":"AOrMgzyb dw Aihlkwr, jo jMmU Awidk phwVI irAwsqW qoN rwjÎkr (tYks) lYx igAw sI. \"mIAWKwn jMmU kih\" AwXo.\" (ivicqR AÚ 9) dyKo, mIrKwn[ 2. SwhjhW dy vzIr nvwb swdu`lwKwn dw puqR, jo icnot dw vsnIk sI. ies dw mkbrw lhOr iv`c ipMf BogIvwl dy p`Cm hY.","definitionUni":"ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦਾ ਅਹਿਲਕਾਰ, ਜੋ ਜੰਮੂ ਆਦਿਕ ਪਹਾੜੀ ਰਿਆਸਤਾਂ ਤੋਂ ਰਾਜ੍ਯਕਰ (ਟੈਕ੍‌ਸ) ਲੈਣ ਗਿਆ ਸੀ. \"ਮੀਆਂਖਾਨ ਜੰਮੂ ਕਹਿ\" ਆਯੋ.\" (ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਅਃ ੯) ਦੇਖੋ, ਮੀਰਖਾਨ। ੨. ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨਵਾਬ ਸਾਦੁੱਲਾਖਾਨ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਚਿਨੋਟ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਮਕਬਰਾ ਲਹੌਰ ਵਿੱਚ ਪਿੰਡ ਭੋਗੀਵਾਲ ਦੇ ਪੱਛਮ ਹੈ."},{"id":56759,"word":"mIhWswihb","wordUni":"ਮੀਹਾਂਸਾਹਿਬ","definition":"rwmdyv nwmk ie`k SR`Dwvwn SRI gurU qygbhwdur jI dw is`K hoieAw, jo lMgr dw jl Brn Aqy iCVkwau dI syvw krdw sI. DmDwn dy mkwn ies dI syvw qoN pRsMn hoky siqgurU ny ies dw nwm BweI mIhW r`iKAw Ar ngwrw, nSwn qQw lMgr clwaux leI loh b^Sky mhMq QwipAw. ies mhwqmw ny dSmyS dI BI syvw kIqI hY, ijs pur pRsMn hoky klgIDr ny dsqwr Aqy SsqR b^iSAw. ies dI sMpRdwX dy audwsI swDU mIhWSwhI Ar mIhWdwsIey khWauNdy hn.#BweI mIhWswihb dy bwvwm`l, bwvw srqrwm jI, bwvw mjnUswihb, bwvw lK mIr jI, bwvw Bolwdws jI Aqy bwvw rwmdws jI Awid krnIvwly cyly hoey. audwsInmq dy BUsx swDubyly vwly bwvw bnKMfI jI iesy sMpRdwX dy swDU sn. pitAwly iv`c bwvw mgnIrwm jI dw, lKnaU iv`c bwvw gurunwrwXx jI dw mShUr fyrw Aqy isMD iv`c swDubylw qIrQ, mIhWSwhIAW dy pivqR AsQwn hn.","definitionUni":"ਰਾਮਦੇਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੱਧਾਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲੰਗਰ ਦਾ ਜਲ ਭਰਨ ਅਤੇ ਛਿੜਕਾਉ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਧਮਧਾਨ ਦੇ ਮਕਾਨ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਮੀਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਅਰ ਨਗਾਰਾ, ਨਸ਼ਾਨ ਤਥਾ ਲੰਗਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋਹ ਬਖ਼ਸ਼ਕੇ ਮਹੰਤ ਥਾਪਿਆ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਭੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਮੀਹਾਂਸ਼ਾਹੀ ਅਰ ਮੀਹਾਂਦਾਸੀਏ ਕਹਾਂਉਂਦੇ ਹਨ.#ਭਾਈ ਮੀਹਾਂਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਵਾਮੱਲ, ਬਾਵਾ ਸਰਤਰਾਮ ਜੀ, ਬਾਵਾ ਮਜਨੂਸਾਹਿਬ, ਬਾਵਾ ਲਖ ਮੀਰ ਜੀ, ਬਾਵਾ ਭੋਲਾਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਵਾ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਆਦਿ ਕਰਨੀਵਾਲੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ. ਉਦਾਸੀਨਮਤ ਦੇ ਭੂਸਣ ਸਾਧੁਬੇਲੇ ਵਾਲੇ ਬਾਵਾ ਬਨਖੰਡੀ ਜੀ ਇਸੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ ਸਨ. ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਮਗਨੀਰਾਮ ਜੀ ਦਾ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਗੁਰੁਨਾਰਾਯਣ ਜੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੇਰਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਧੁਬੇਲਾ ਤੀਰਥ, ਮੀਹਾਂਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ ਹਨ."},{"id":56760,"word":"mIhWSwhI","wordUni":"ਮੀਹਾਂਸ਼ਾਹੀ","definition":"rwmdyv nwmk ie`k SR`Dwvwn SRI gurU qygbhwdur jI dw is`K hoieAw, jo lMgr dw jl Brn Aqy iCVkwau dI syvw krdw sI. DmDwn dy mkwn ies dI syvw qoN pRsMn hoky siqgurU ny ies dw nwm BweI mIhW r`iKAw Ar ngwrw, nSwn qQw lMgr clwaux leI loh b^Sky mhMq QwipAw. ies mhwqmw ny dSmyS dI BI syvw kIqI hY, ijs pur pRsMn hoky klgIDr ny dsqwr Aqy SsqR b^iSAw. ies dI sMpRdwX dy audwsI swDU mIhWSwhI Ar mIhWdwsIey khWauNdy hn.#BweI mIhWswihb dy bwvwm`l, bwvw srqrwm jI, bwvw mjnUswihb, bwvw lK mIr jI, bwvw Bolwdws jI Aqy bwvw rwmdws jI Awid krnIvwly cyly hoey. audwsInmq dy BUsx swDubyly vwly bwvw bnKMfI jI iesy sMpRdwX dy swDU sn. pitAwly iv`c bwvw mgnIrwm jI dw, lKnaU iv`c bwvw gurunwrwXx jI dw mShUr fyrw Aqy isMD iv`c swDubylw qIrQ, mIhWSwhIAW dy pivqR AsQwn hn.","definitionUni":"ਰਾਮਦੇਵ ਨਾਮਕ ਇੱਕ ਸ਼੍ਰੱਧਾਵਾਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਲੰਗਰ ਦਾ ਜਲ ਭਰਨ ਅਤੇ ਛਿੜਕਾਉ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਧਮਧਾਨ ਦੇ ਮਕਾਨ ਇਸ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਭਾਈ ਮੀਹਾਂ ਰੱਖਿਆ ਅਰ ਨਗਾਰਾ, ਨਸ਼ਾਨ ਤਥਾ ਲੰਗਰ ਚਲਾਉਣ ਲਈ ਲੋਹ ਬਖ਼ਸ਼ਕੇ ਮਹੰਤ ਥਾਪਿਆ. ਇਸ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੀ ਭੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ਕਲਗੀਧਰ ਨੇ ਦਸਤਾਰ ਅਤੇ ਸ਼ਸਤ੍ਰ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਮੀਹਾਂਸ਼ਾਹੀ ਅਰ ਮੀਹਾਂਦਾਸੀਏ ਕਹਾਂਉਂਦੇ ਹਨ.#ਭਾਈ ਮੀਹਾਂਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਵਾਮੱਲ, ਬਾਵਾ ਸਰਤਰਾਮ ਜੀ, ਬਾਵਾ ਮਜਨੂਸਾਹਿਬ, ਬਾਵਾ ਲਖ ਮੀਰ ਜੀ, ਬਾਵਾ ਭੋਲਾਦਾਸ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਵਾ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਆਦਿ ਕਰਨੀਵਾਲੇ ਚੇਲੇ ਹੋਏ. ਉਦਾਸੀਨਮਤ ਦੇ ਭੂਸਣ ਸਾਧੁਬੇਲੇ ਵਾਲੇ ਬਾਵਾ ਬਨਖੰਡੀ ਜੀ ਇਸੇ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ ਸਨ. ਪਟਿਆਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਮਗਨੀਰਾਮ ਜੀ ਦਾ, ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਬਾਵਾ ਗੁਰੁਨਾਰਾਯਣ ਜੀ ਦਾ ਮਸ਼ਹੂਰ ਡੇਰਾ ਅਤੇ ਸਿੰਧ ਵਿੱਚ ਸਾਧੁਬੇਲਾ ਤੀਰਥ, ਮੀਹਾਂਸ਼ਾਹੀਆਂ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਅਸਥਾਨ ਹਨ."},{"id":56838,"word":"mIrWbweI","wordUni":"ਮੀਰਾਂਬਾਈ","definition":"ieh rwjw rqnisMG rwTOr mrqw¹ piq dI puqRI sI. ies dw jnm sMmq 1548 iv`c hoieAw Ar myvwr dy rwjkumwr Bov rwj nwl, jo cqOVpiq rwnwsWgw dw puqR sI, sMmq 1573 iv`c SwdI hoeI. mIrWbweI dw igRhsQ jIvn suK pUrvk hI vIiqAw, ikauNik rwnw durgwBgq sI Aqy ieh ikRSn aupwiskw sI.#piq dy mrx ip¤CoN mIrWbweI Gr bwr iqAwgky ivRMdwvn Awid qIrQW dI XwqRw krdI hoeI sMmq 1603 iv`c dÍwirkw dyh iqAwgky jIvnXwqRw smwpq kr geI. ies dw Sbd BweI bMno dI bIV iv`c mwrU rwg dw ieh hY-#\"mnu hmwrw bwiDE, mweI! kvlnYn Awpny gun,#qIKx qIr byD srIr dUir gXomweI,#lwigE qb jwinE nhI, Ab n sihE jweI, rI mweI[#qMq mMq AauKd krau qaU pIr n jweI,#hY koaU aupkwr krY? kiTn drdu rI mweI!#inkit hau qum dUir nhI, byig imlhu AweI,#mIrW igrDr suAwmI dieAwl qn kI qpiq buJweI, rI mweI!#kvl nYn Awpny gun bwiDE mweI.\"","definitionUni":"ਇਹ ਰਾਜਾ ਰਤਨਸਿੰਘ ਰਾਠੌਰ ਮਰਤਾ¹ ਪਤਿ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸੀ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੫੪੮ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਅਰ ਮੇਵਾਰ ਦੇ ਰਾਜਕੁਮਾਰ ਭੋਵ ਰਾਜ ਨਾਲ, ਜੋ ਚਤੌੜਪਤਿ ਰਾਨਾਸਾਂਗਾ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸੀ, ਸੰਮਤ ੧੫੭੩ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ. ਮੀਰਾਂਬਾਈ ਦਾ ਗ੍ਰਿਹਸ੍‍ਥ ਜੀਵਨ ਸੁਖ ਪੂਰਵਕ ਹੀ ਵੀਤਿਆ, ਕਿਉਂਕਿ ਰਾਨਾ ਦੁਰਗਾਭਗਤ ਸੀ ਅਤੇ ਇਹ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਉਪਾਸਿਕਾ ਸੀ.#ਪਤਿ ਦੇ ਮਰਣ ਪਿੱਛੋਂ ਮੀਰਾਂਬਾਈ ਘਰ ਬਾਰ ਤਿਆਗਕੇ ਵ੍ਰਿੰਦਾਵਨ ਆਦਿ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਯਾਤ੍ਰਾ ਕਰਦੀ ਹੋਈ ਸੰਮਤ ੧੬੦੩ ਵਿੱਚ ਦ੍ਵਾਰਿਕਾ ਦੇਹ ਤਿਆਗਕੇ ਜੀਵਨਯਾਤ੍ਰਾ ਸਮਾਪਤ ਕਰ ਗਈ. ਇਸ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਦੀ ਬੀੜ ਵਿੱਚ ਮਾਰੂ ਰਾਗ ਦਾ ਇਹ ਹੈ-#\"ਮਨੁ ਹਮਾਰਾ ਬਾਧਿਓ, ਮਾਈ! ਕਵਲਨੈਨ ਆਪਨੇ ਗੁਨ,#ਤੀਖਣ ਤੀਰ ਬੇਧ ਸਰੀਰ ਦੂਰਿ ਗਯੋਮਾਈ,#ਲਾਗਿਓ ਤਬ ਜਾਨਿਓ ਨਹੀ, ਅਬ ਨ ਸਹਿਓ ਜਾਈ, ਰੀ ਮਾਈ।#ਤੰਤ ਮੰਤ ਅਉਖਦ ਕਰਉ ਤਊ ਪੀਰ ਨ ਜਾਈ,#ਹੈ ਕੋਊ ਉਪਕਾਰ ਕਰੈ? ਕਠਿਨ ਦਰਦੁ ਰੀ ਮਾਈ!#ਨਿਕਟਿ ਹਉ ਤੁਮ ਦੂਰਿ ਨਹੀ, ਬੇਗਿ ਮਿਲਹੁ ਆਈ,#ਮੀਰਾਂ ਗਿਰਧਰ ਸੁਆਮੀ ਦਇਆਲ ਤਨ ਕੀ ਤਪਤਿ ਬੁਝਾਈ, ਰੀ ਮਾਈ!#ਕਵਲ ਨੈਨ ਆਪਨੇ ਗੁਨ ਬਾਧਿਓ ਮਾਈ.\""},{"id":56926,"word":"musqPwbwd","wordUni":"ਮੁਸਤਫਾਬਾਦ","definition":"ie`k Sihr, jo ijlw AMbwlw, qsIl jgwDrI, Qwxw Cwpr iv`c rylvy stySn musqPwbwd qoN do mIl pUrv hY. sFOrw Pqy krn qoN pihlW bMdw bhwdur ny Kwlswdl nwl musqPwbwd ƒ sr kIqw sI.","definitionUni":"ਇੱਕ ਸ਼ਹਿਰ, ਜੋ ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਜਗਾਧਰੀ, ਥਾਣਾ ਛਾਪਰ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਮੁਸਤਫਾਬਾਦ ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਪੂਰਵ ਹੈ. ਸਢੌਰਾ ਫਤੇ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੰਦਾ ਬਹਾਦੁਰ ਨੇ ਖਾਲਸਾਦਲ ਨਾਲ ਮੁਸਤਫਾਬਾਦ ਨੂੰ ਸਰ ਕੀਤਾ ਸੀ."},{"id":57117,"word":"muhMmd","wordUni":"ਮੁਹੰਮਦ","definition":"Aæ. [مُحمّد] muhæMmd. iv- hæmd (slwihAw) hoieAw. pRSMisq. qAærI& kIqw igAw[ 2. sMgÎw- ieslwm dw AwcwrX, kurySvMSI Aæbdu`lw dw puqR, jo Awimnw dy grB qoN Arb dyS dy m¤ky Sihr iv`c 20. ApRYl sn 571 ƒ jnimAw. hæjrq muhæMmd dw vMS m¤ky iv`c pRiqs†q igixAw jWdw sI. mMidr kwbw, jo aus vyly mUrqIAW nwl pUrx sI, auh Abdu`lw dy ipqw Abdul muq`ilb dy hI spurd sI. bwl AvsQw muhæMmd swihb dI bkrI ByfW cwrx iv`c ivqIq hoeI. 20. vrHy dI aumr iv`c m¤ky dI \"^dIjw\" nwimk Dnvwn ibDvw dI nOkrI krky bsry dimSk Awidk AsQwnW iv`c vpwr krdy rhy. ^dIjw ienHW dI eImwndwrI Aqy kwrguzwrI qoN ieqnI pRsMn hoeI ik aus ny AwpxI 40 vrHy dI aumr iv`c muæhæMmd swihb nwl punrivAwh kr ilAw. ^dIjw qoN do byty Aqy cwr bytIAW auqpMn hoeIAW.#jd muhæMmd swihb dI aumr 35 vrHy dI sI, qd kwby ƒ dubwrw bxwaux dI loV peI, ikauNik mMidr bhuq nIvIN QW sI. Sihr dy lokW ny iek¤Ty hoky jd nvIN auswrI AwrMBI, qd ieh svwl hoieAw ik \"sMg Asvd\" ƒ kx Awpxy h`Q nwl nvyN mMidr dI auswrI iv`c r`K. aus vyly srvsMmqI nwl muhæMmd swihb dI hI cox hoeI, ijnHW ny isAwh p`Qr auTwky kwby dI kMD iv`c r`iKAw. mMidr iqAwr hox pur pihly vW| \"hbl\" dyvqw ivckwr QwipAw igAw Ar aus dy Aws pws hor buq r¤Ky gey.#39 vrHy dI aumr iv`c muhæMmd swihb bhuq audws Aqy DÎwnprwiex jwpdy sn. bwhr eykWq jwky bhuq smW ivqwieAw krdy Ar dIvwnI hwlq iv`c rihNdy. m¤ky pws dw \"ihrw\" phwV aunHW ƒ bhuq ipAwrw sI.#40 vrHy dI AvsQw iv`c hæjrq muhæMmd ny pRgt kIqw ik ihrw phwV dI kMdrW iv`c mYƒ PirSœw jbrweIl imilAw. ijs ny ^udw v¤loN pYZwm id`qw, iesy smyN qoN muhæMmd swihb \"pYZMbr\" pRis`D hoey. muhæMmd swihb ny ieslwm dw pRcwr AwrMB kIqw. sB qoN pihlW aunHW dy mq iv`c aunHW dI ipAwrI iesqRI ^dIjw, Pyr AælI, jYd Aqy AbUbkr Awey.#muhMmd swihb ƒ jbrweIl &irSqy rwhIN vhI auqrdI sI, kdy DÎwnprwiex hox pur aunHW ƒ ^udw v¤loN is`Dw pYZwm pu`jdw. ienHW pYgwmW ƒ auh lokW iv`c suxwky pRcwr krdy. ijnHW pdW iv`c muhæMmd swihb ƒ ^udw dy hukm pu¤jy, aunHW dI \"AwXq\" sMgÎw hY. ijnHW dw sMgRh ieslwm dw Drm pusœk kurwn hY. dyKo, kurwn.#jd muhæMmd swihb dI aumr 50 vrHy dI sI. qd ^dIjw dw dyhWq ho igAw. ies ip¤CoN \"sOdwh\" nwmk ibDvw nwl pYZMbr ny SwdI kIqI Ar AbUbkr dI puqRI \"AwæXSw\" jo aus vyly kyvl 7. vrHy dI sI, aus nwl mMgnI hoeI Ar do vrHy ip¤CoN inkwh hoieAw. AwæXSw hæjrq muhæMmd ƒ sB qoN ipAwrI sI. ieh pYZMbr dy mrn ip¤CoN 58 sn ihjrI iv`c 67 vrHy dI aumr Bogky mdIny moeI. muslmwnW iv`c ieh \"AMmul momnIn\" (ivSÍwsIAW dI mW) pRis`D hY.#hæzrq muhæMmd mUrqI pUjw dy ivru`D aupdyS krdy sn Ar m¤ky dIAW pRcilq kurIqIAW ƒ inMidAw krdy sn. ies krky Sihr dy lokW nwl ivroD vD igAw, pr mdIny dy XwqRI jo kwby AwauNdy sn aunHW iv¤coN bhuq ieslwm dy pRymI ho gey, Ar m¤ky nwloN mdIny iv`c muslmwnW dI qwdwd vD geI.#lokW dI vDIkI qoN qMg Awky sn 622 eIsvI iv`c muhæMmd swihb ƒ m¤ky qoN B`jky mdIny jwxwipAw, iesy smyN qoN sn ihjrI AwrMB hoieAw, ijs dw ArQ hY judweI. so m¤ky qoN ihjr (ivCuVn) dw jo smW sI, auh ieslwm dI qwrIK iv`c AwrMiBk swl igixAw igAw. mdIny phuMcky muhæMmd swihb ny Awpxy rihx dy Gr Aqy ie`k msijd bxvweI, jo hux \"msijdulnbI\" AKauNdI hY.#m¤ky dy lokW ny mdIny BI muhæMmd swihb ƒ cYn nwl nhIN bYTx id`qw. bhuq lok jmW hoky lVweI krn cVH Awey. pihlw jMg rmzwn ihjrI 2. (mwrc sn 624) ƒ \"bdr\" dy mkwm hoieAw, ijs iv`c cwhy muslmwn QoVy sn. pr ij`q ienHW dy h`Q rhI. ies idn qoN muslmwnW dy hOsly vD gey Ar idn bidn ieslwm dI qr`kI hox l`gI. ies ip¤CoN vYrIAW ny keI vwr hmly kIqy, pr hæzrq muhæMmd hI &qy pwauNdy rhy.#sn 630 eIsvI iv`c muhæMmd swihb ny 10000 muslmwn nwl lYky m¤ky ƒ ij`qky kwbw m`ilAw, Aqy \"sMg Asvd\" ƒ cUMmky \"hbl\" dyvqw ƒ Awpxy h`QIN gurj nwl cUrx kIqw, Ar 360 bu`q BMnky mMidr qoN bwhr su¤ty. kwby iv`c pihlI nmwz Awpxy sMgIAW nwl pVHky hæjrq muhæMmd ny aus mMidr ƒ \"ikblw\" QwipAw, Ar ^udw v¤loN hukm suxwieAw ik nmwz pVHn vyly mUMh ikbly v`l krky pRwrQnw kro.#sn 632 eIsvI iv`c qwp nwl kuJ smW bImwr rihky, 8. jUn ƒ mdIny iv`c muhæMmd swihb dw dyhWq hoieAw. aunHW dI kbr \"hujrw\" krky mShUr hY. hujry iv`c AbUbkr Aqy aumr dI BI kbr hY Ar ie`k kæbr dI QW ^wlI C`fI hoeI hY.#ijs vyly muhæMmd swihb dw dyhWq hoieAw, aus smyN aunHW dIAW nO ivvwihqw Aqy do dwsIAW ijauNdIAW sn. swrIAW SwdIAW muhæMmd swihb dIAW 11sn. ijnHW iv¤coN 9. ibDvw iesqRIAW nwl hoeIAW Ar ie`k kuAwrI AwæXSw nwl hoeI Aqy ie`k zYd dI qlwkI hoeI \"jYnb\" nwl hoeI. zYd muhæMmd swihb dw muqbMnw sI ies krky aus dI AOrq nwl SwdI Srw qoN ivru`D sI, pr ^udw v¤loN ^ws hukm ies SwdI leI AwigAw sI. dyKo, kæurwn SUrq 33, AwXq 36.#ienHW 11. qoN Cu`t do dwsIAW sn, ijnHW iv¤coN ie`k eIswien myrI Aqy dUjI XhUdmq dI \"irhwnh\" sI.#muhæMmd swihb dy ku`l b¤cy s`q sn, ijnHW iv¤coN do byty Aqy cwr bytIAW ^dIjw qoN hoey. pr ienHW iv¤coN kyvl supuqRI Pwiqmw sMqwn vwlI hoeI, bwkI pMj CotI aumr iv`c hI mr cu¤ky sn. ie`k bytw myrI qoN jnimAw, jo do vrHy dI aumr iv`c hI mr igAw.#hæjrq muhæMmd ilKx pVHn qoN AgÎwq sn. iesy krky aunHW ƒ \"au`mI\" AwKdy hn.#muhæMmd swihb dy clwey hoey Drm dw nwm \"ieslwm\" hY. dyKo, ieslwm.","definitionUni":"ਅ਼. [مُحمّد] ਮੁਹ਼ੰਮਦ. ਵਿ- ਹ਼ਮਦ (ਸਲਾਹਿਆ) ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ. ਤਅ਼ਰੀਫ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਆਚਾਰਯ, ਕੁਰੇਸ਼ਵੰਸ਼ੀ ਅ਼ਬਦੁੱਲਾ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਆਮਿਨਾ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਮੱਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ੨੦. ਅਪ੍ਰੈਲ ਸਨ ੫੭੧ ਨੂੰ ਜਨਮਿਆ. ਹ਼ਜਰਤ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਦਾ ਵੰਸ਼ ਮੱਕੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਟਤ ਗਿਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ. ਮੰਦਿਰ ਕਾਬਾ, ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਮੂਰਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪੂਰਣ ਸੀ, ਉਹ ਅਬਦੁੱਲਾ ਦੇ ਪਿਤਾ ਅਬਦੁਲ ਮੁਤੱਲਿਬ ਦੇ ਹੀ ਸਪੁਰਦ ਸੀ. ਬਾਲ ਅਵਸਥਾ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬਕਰੀ ਭੇਡਾਂ ਚਾਰਣ ਵਿੱਚ ਵਿਤੀਤ ਹੋਈ. ੨੦. ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੱਕੇ ਦੀ \"ਖ਼ਦੀਜਾ\" ਨਾਮਿਕ ਧਨਵਾਨ ਬਿਧਵਾ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਕਰਕੇ ਬਸਰੇ ਦਮਿਸ਼ਕ ਆਦਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵਪਾਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ. ਖ਼ਦੀਜਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਈਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਤੋਂ ਇਤਨੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਈ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ੪੦ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁ਼ਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਪੁਨਰਵਿਆਹ ਕਰ ਲਿਆ. ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੋਂ ਦੋ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬੇਟੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਹੋਈਆਂ.#ਜਦ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਮਰ ੩੫ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀ, ਤਦ ਕਾਬੇ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪਈ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੰਦਿਰ ਬਹੁਤ ਨੀਵੀਂ ਥਾਂ ਸੀ. ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਕੇ ਜਦ ਨਵੀਂ ਉਸਾਰੀ ਆਰੰਭੀ, ਤਦ ਇਹ ਸਵਾਲ ਹੋਇਆ ਕਿ \"ਸੰਗ ਅਸਵਦ\" ਨੂੰ ਕਣ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਮੰਦਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵਿੱਚ ਰੱਖ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਸਰਵਸੰਮਤੀ ਨਾਲ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਹੀ ਚੋਣ ਹੋਈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਿਆਹ ਪੱਥਰ ਉਠਾਕੇ ਕਾਬੇ ਦੀ ਕੰਧ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ. ਮੰਦਿਰ ਤਿਆਰ ਹੋਣ ਪੁਰ ਪਹਿਲੇ ਵਾਂਙ \"ਹਬਲ\" ਦੇਵਤਾ ਵਿਚਕਾਰ ਥਾਪਿਆ ਗਿਆ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ ਹੋਰ ਬੁਤ ਰੱਖੇ ਗਏ.#੩੯ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਬਹੁਤ ਉਦਾਸ ਅਤੇ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਇਣ ਜਾਪਦੇ ਸਨ. ਬਾਹਰ ਏਕਾਂਤ ਜਾਕੇ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਵਿਤਾਇਆ ਕਰਦੇ ਅਰ ਦੀਵਾਨੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਰਹਿਂਦੇ. ਮੱਕੇ ਪਾਸ ਦਾ \"ਹਿਰਾ\" ਪਹਾੜ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰਾ ਸੀ.#੪੦ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹ਼ਜਰਤ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਨੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਿਰਾ ਪਹਾੜ ਦੀ ਕੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਫਰਿਸ਼੍ਤਾ ਜਬਰਾਈਲ ਮਿਲਿਆ. ਜਿਸ ਨੇ ਖ਼ੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਪੈਗ਼ਾਮ ਦਿੱਤਾ, ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ \"ਪੈਗ਼ੰਬਰ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਏ. ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਤ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਪਿਆਰੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਖ਼ਦੀਜਾ, ਫੇਰ ਅ਼ਲੀ, ਜੈਦ ਅਤੇ ਅਬੂਬਕਰ ਆਏ.#ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਜਬਰਾਈਲ ਫ਼ਰਿਸ਼ਤੇ ਰਾਹੀਂ ਵਹੀ ਉਤਰਦੀ ਸੀ, ਕਦੇ ਧ੍ਯਾਨਪਰਾਇਣ ਹੋਣ ਪੁਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਸਿੱਧਾ ਪੈਗ਼ਾਮ ਪੁੱਜਦਾ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੈਗਾਮਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਣਾਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਪਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਪੁੱਜੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ \"ਆਯਤ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ ਇਸਲਾਮ ਦਾ ਧਰਮ ਪੁਸ੍ਤਕ ਕੁਰਾਨ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਕੁਰਾਨ.#ਜਦ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਉਮਰ ੫੦ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀ. ਤਦ ਖ਼ਦੀਜਾ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ. ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ \"ਸੌਦਾਹ\" ਨਾਮਕ ਬਿਧਵਾ ਨਾਲ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਨੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕੀਤੀ ਅਰ ਅਬੂਬਕਰ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ \"ਆ਼ਯਸ਼ਾ\" ਜੋ ਉਸ ਵੇਲੇ ਕੇਵਲ ੭. ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੰਗਨੀ ਹੋਈ ਅਰ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਪਿੱਛੋਂ ਨਿਕਾਹ ਹੋਇਆ. ਆ਼ਯਸ਼ਾ ਹ਼ਜਰਤ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਪਿਆਰੀ ਸੀ. ਇਹ ਪੈਗ਼ੰਬਰ ਦੇ ਮਰਨ ਪਿੱਛੋਂ ੫੮ ਸਨ ਹਿਜਰੀ ਵਿੱਚ ੬੭ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਭੋਗਕੇ ਮਦੀਨੇ ਮੋਈ. ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ \"ਅੰਮੁਲ ਮੋਮਨੀਨ\" (ਵਿਸ਼੍ਵਾਸੀਆਂ ਦੀ ਮਾਂ) ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ.#ਹ਼ਜ਼ਰਤ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਮੂਰਤੀ ਪੂਜਾ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਰ ਮੱਕੇ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਕੁਰੀਤੀਆਂ ਨੂੰ ਨਿੰਦਿਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਇਸ ਕਰਕੇ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਵਿਰੋਧ ਵਧ ਗਿਆ, ਪਰ ਮਦੀਨੇ ਦੇ ਯਾਤ੍ਰੀ ਜੋ ਕਾਬੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਇਸਲਾਮ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹੋ ਗਏ, ਅਰ ਮੱਕੇ ਨਾਲੋਂ ਮਦੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੀ ਤਾਦਾਦ ਵਧ ਗਈ.#ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਧੀਕੀ ਤੋਂ ਤੰਗ ਆਕੇ ਸਨ ੬੨੨ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਮੱਕੇ ਤੋਂ ਭੱਜਕੇ ਮਦੀਨੇ ਜਾਣਾਪਿਆ, ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਨ ਹਿਜਰੀ ਆਰੰਭ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਜੁਦਾਈ. ਸੋ ਮੱਕੇ ਤੋਂ ਹਿਜਰ (ਵਿਛੁੜਨ) ਦਾ ਜੋ ਸਮਾਂ ਸੀ, ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਤਾਰੀਖ ਵਿੱਚ ਆਰੰਭਿਕ ਸਾਲ ਗਿਣਿਆ ਗਿਆ. ਮਦੀਨੇ ਪਹੁੰਚਕੇ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਇੱਕ ਮਸਜਿਦ ਬਣਵਾਈ, ਜੋ ਹੁਣ \"ਮਸਜਿਦੁਲਨਬੀ\" ਅਖਉਂਦੀ ਹੈ.#ਮੱਕੇ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਮਦੀਨੇ ਭੀ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਬੈਠਣ ਦਿੱਤਾ. ਬਹੁਤ ਲੋਕ ਜਮਾਂ ਹੋਕੇ ਲੜਾਈ ਕਰਨ ਚੜ੍ਹ ਆਏ. ਪਹਿਲਾ ਜੰਗ ਰਮਜ਼ਾਨ ਹਿਜਰੀ ੨. (ਮਾਰਚ ਸਨ ੬੨੪) ਨੂੰ \"ਬਦਰ\" ਦੇ ਮਕਾਮ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਚਾਹੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਥੋੜੇ ਸਨ. ਪਰ ਜਿੱਤ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹੱਥ ਰਹੀ. ਇਸ ਦਿਨ ਤੋਂ ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦੇ ਹੌਸਲੇ ਵਧ ਗਏ ਅਰ ਦਿਨ ਬਦਿਨ ਇਸਲਾਮ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਹੋਣ ਲੱਗੀ. ਇਸ ਪਿੱਛੋਂ ਵੈਰੀਆਂ ਨੇ ਕਈ ਵਾਰ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ, ਪਰ ਹ਼ਜ਼ਰਤ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਹੀ ਫ਼ਤੇ ਪਾਉਂਦੇ ਰਹੇ.#ਸਨ ੬੩੦ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ੧੦੦੦੦ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਾਲ ਲੈਕੇ ਮੱਕੇ ਨੂੰ ਜਿੱਤਕੇ ਕਾਬਾ ਮੱਲਿਆ, ਅਤੇ \"ਸੰਗ ਅਸਵਦ\" ਨੂੰ ਚੂੰਮਕੇ \"ਹਬਲ\" ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੱਥੀਂ ਗੁਰਜ ਨਾਲ ਚੂਰਣ ਕੀਤਾ, ਅਰ ੩੬੦ ਬੁੱਤ ਭੰਨਕੇ ਮੰਦਿਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਸੁੱਟੇ. ਕਾਬੇ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੀ ਨਮਾਜ਼ ਆਪਣੇ ਸੰਗੀਆਂ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਕੇ ਹ਼ਜਰਤ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਨੇ ਉਸ ਮੰਦਿਰ ਨੂੰ \"ਕਿਬਲਾ\" ਥਾਪਿਆ, ਅਰ ਖ਼ੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾਇਆ ਕਿ ਨਮਾਜ਼ ਪੜ੍ਹਨ ਵੇਲੇ ਮੂੰਹ ਕਿਬਲੇ ਵੱਲ ਕਰਕੇ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਰੋ.#ਸਨ ੬੩੨ ਈਸਵੀ ਵਿੱਚ ਤਾਪ ਨਾਲ ਕੁਝ ਸਮਾਂ ਬੀਮਾਰ ਰਹਿਕੇ, ੮. ਜੂਨ ਨੂੰ ਮਦੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਬਰ \"ਹੁਜਰਾ\" ਕਰਕੇ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੈ. ਹੁਜਰੇ ਵਿੱਚ ਅਬੂਬਕਰ ਅਤੇ ਉਮਰ ਦੀ ਭੀ ਕਬਰ ਹੈ ਅਰ ਇੱਕ ਕ਼ਬਰ ਦੀ ਥਾਂ ਖ਼ਾਲੀ ਛੱਡੀ ਹੋਈ ਹੈ.#ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਸਮੇਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਨੌ ਵਿਵਾਹਿਤਾ ਅਤੇ ਦੋ ਦਾਸੀਆਂ ਜਿਉਂਦੀਆਂ ਸਨ. ਸਾਰੀਆਂ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ੧੧ਸਨ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ੯. ਬਿਧਵਾ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਨਾਲ ਹੋਈਆਂ ਅਰ ਇੱਕ ਕੁਆਰੀ ਆ਼ਯਸ਼ਾ ਨਾਲ ਹੋਈ ਅਤੇ ਇੱਕ ਜ਼ੈਦ ਦੀ ਤਲਾਕੀ ਹੋਈ \"ਜੈਨਬ\" ਨਾਲ ਹੋਈ. ਜ਼ੈਦ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਮੁਤਬੰਨਾ ਸੀ ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਦੀ ਔਰਤ ਨਾਲ ਸ਼ਾਦੀ ਸ਼ਰਾ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸੀ, ਪਰ ਖ਼ੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਖ਼ਾਸ ਹੁਕਮ ਇਸ ਸ਼ਾਦੀ ਲਈ ਆਗਿਆ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਕ਼ੁਰਾਨ ਸ਼ੂਰਤ ੩੩, ਆਯਤ ੩੬.#ਇਨ੍ਹਾਂ ੧੧. ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਦੋ ਦਾਸੀਆਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਈਸਾਇਨ ਮੇਰੀ ਅਤੇ ਦੂਜੀ ਯਹੂਦਮਤ ਦੀ \"ਰਿਹਾਨਹ\" ਸੀ.#ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੁੱਲ ਬੱਚੇ ਸੱਤ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਬੇਟੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਬੇਟੀਆਂ ਖ਼ਦੀਜਾ ਤੋਂ ਹੋਏ. ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੇਵਲ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਫਾਤਿਮਾ ਸੰਤਾਨ ਵਾਲੀ ਹੋਈ, ਬਾਕੀ ਪੰਜ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਚੁੱਕੇ ਸਨ. ਇੱਕ ਬੇਟਾ ਮੇਰੀ ਤੋਂ ਜਨਮਿਆ, ਜੋ ਦੋ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮਰ ਗਿਆ.#ਹ਼ਜਰਤ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਲਿਖਣ ਪੜ੍ਹਨ ਤੋਂ ਅਗ੍ਯਾਤ ਸਨ. ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ \"ਉੱਮੀ\" ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਚਲਾਏ ਹੋਏ ਧਰਮ ਦਾ ਨਾਮ \"ਇਸਲਾਮ\" ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਇਸਲਾਮ."},{"id":57136,"word":"mukqnwmw","wordUni":"ਮੁਕਤਨਾਮਾ","definition":"ie`k rihqnwmw, ijs iv`c mukiq dy swDn d¤sy hn. ieh SRI gurU goibMdisMG jI dy nwm iksy pRymI dI rcnw hY Ary sO swKI iv`c drj hY. gurupRqwpsUrX iv`c BweI sMqoKisMG ny ies dI kwvÎrcnw kuJ v`D G`t krky qIjI ru`q dy pMjwhvyN ADÎwX iv`c iliKAw hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਰਹਿਤਨਾਮਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮੁਕਤਿ ਦੇ ਸਾਧਨ ਦੱਸੇ ਹਨ. ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਮ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਹੈ ਅਰੇ ਸੌ ਸਾਖੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ. ਗੁਰੁਪ੍ਰਤਾਪਸੂਰਯ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਸੰਤੋਖਸਿੰਘ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਕਾਵ੍ਯਰਚਨਾ ਕੁਝ ਵੱਧ ਘੱਟ ਕਰਕੇ ਤੀਜੀ ਰੁੱਤ ਦੇ ਪੰਜਾਹਵੇਂ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ."},{"id":57142,"word":"mukqw","wordUni":"ਮੁਕਤਾ","definition":"iv- mukœ. bMDn rihq. muikœ ƒ pRwpq hoieAw. Byd Aqy Brm dI g`T ijs dy idl iv`c nhIN. \"ijh Git ismrnu rwm ko so nru mukqw jwnu.\" (sÚ mÚ 9) \"mukqy syvy, mukqw hovy.\" (mwJ AÚ mÚ 3) \"ihrdy kw mukqw muK kw sqI.\" (rqnmwlw bMno) 2. Alg. iknwry. \"hrK sog duhw qy mukqw.\" (Dnw CMq mÚ 4) 3. Alyp. \"sUr mukqw ssI mukqw.\" (mwrU mÚ 5) 4. KulHw. kuSwdw. \"siqguir imilAY mwrgu mukqw.\" (rwm mÚ 5) 5. Aqu`t. jo mu¤ky nw. \"mukqy BMfwrw.\" (mwrU AÚ mÚ 1) 6. sMgÎw- mwqRw ibnw A`Kr. ijs A`Kr ƒ koeI lg nhIN[ 7. dyKo, mukqy[ 8. sM. mukœw moqI. dyKo, gjmukqw[ 9. Aæ. [مُقطع] mukæqæAæ. iv- kæqA kIqw hoieAw. k`itAw hoieAw[ 10. qæX (qæY) kIqw hoieAw. PYslwSudw. dyKo, mukwqI[ 11. swDUAW dy sMkyq iv`c rofy dI mukqw sMgÎw hY. \"jtwjUt mukq isr hoie[ mukqw iPrY bMD nhI koie.\" (mwqRw bwbw sRIcMd jI dI)","definitionUni":"ਵਿ- ਮੁਕ੍ਤ. ਬੰਧਨ ਰਹਿਤ. ਮੁਕ੍ਤਿ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ. ਭੇਦ ਅਤੇ ਭਰਮ ਦੀ ਗੱਠ ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ. \"ਜਿਹ ਘਟਿ ਸਿਮਰਨੁ ਰਾਮ ਕੋ ਸੋ ਨਰੁ ਮੁਕਤਾ ਜਾਨੁ.\" (ਸਃ ਮਃ ੯) \"ਮੁਕਤੇ ਸੇਵੇ, ਮੁਕਤਾ ਹੋਵੇ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) \"ਹਿਰਦੇ ਕਾ ਮੁਕਤਾ ਮੁਖ ਕਾ ਸਤੀ.\" (ਰਤਨਮਾਲਾ ਬੰਨੋ) ੨. ਅਲਗ. ਕਿਨਾਰੇ. \"ਹਰਖ ਸੋਗ ਦੁਹਾ ਤੇ ਮੁਕਤਾ.\" (ਧਨਾ ਛੰਤ ਮਃ ੪) ੩. ਅਲੇਪ. \"ਸੂਰ ਮੁਕਤਾ ਸਸੀ ਮੁਕਤਾ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) ੪. ਖੁਲ੍ਹਾ. ਕੁਸ਼ਾਦਾ. \"ਸਤਿਗੁਰਿ ਮਿਲਿਐ ਮਾਰਗੁ ਮੁਕਤਾ.\" (ਰਾਮ ਮਃ ੫) ੫. ਅਤੁੱਟ. ਜੋ ਮੁੱਕੇ ਨਾ. \"ਮੁਕਤੇ ਭੰਡਾਰਾ.\" (ਮਾਰੂ ਅਃ ਮਃ ੧) ੬. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਾਤ੍ਰਾ ਬਿਨਾ ਅੱਖਰ. ਜਿਸ ਅੱਖਰ ਨੂੰ ਕੋਈ ਲਗ ਨਹੀਂ। ੭. ਦੇਖੋ, ਮੁਕਤੇ। ੮. ਸੰ. ਮੁਕ੍ਤਾ ਮੋਤੀ. ਦੇਖੋ, ਗਜਮੁਕਤਾ। ੯. ਅ਼. [مُقطع] ਮੁਕ਼ਤ਼ਅ਼. ਵਿ- ਕ਼ਤਅ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ. ਕੱਟਿਆ ਹੋਇਆ। ੧੦. ਤ਼ਯ (ਤ਼ੈ) ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ. ਫੈਸਲਾਸ਼ੁਦਾ. ਦੇਖੋ, ਮੁਕਾਤੀ। ੧੧. ਸਾਧੂਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵਿੱਚ ਰੋਡੇ ਦੀ ਮੁਕਤਾ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ. \"ਜਟਾਜੂਟ ਮੁਕਤ ਸਿਰ ਹੋਇ। ਮੁਕਤਾ ਫਿਰੈ ਬੰਧ ਨਹੀ ਕੋਇ.\" (ਮਾਤ੍ਰਾ ਬਾਬਾ ਸ੍ਰੀਚੰਦ ਜੀ ਦੀ)"},{"id":57149,"word":"mukiq","wordUni":"ਮੁਕਤਿ","definition":"sM. muikœ. sMgÎw- Cutkwrw irhweI. ies dw mUl mucu Dwqu hY. \"haumY pYKVu qyry mnY mwih[ hir n cyqih mUVy, mukiqjwih.\" (bsM AÚ mÚ 1) qwik Cut jwvyN[ 2. AivdÎw dy bMDnW qoN Cutkwrw. klySW qoN irhweI. \"mukiq pweIAY swD sMgiq.\" (Dnw mÚ 5)#mqW dy Byd krky mukiq dy srUp BI judy judy hn-#(a) nÎwX SwsqR Anuswr SrIr, mn smyq CI ieMdRIAW, ieMdRIAW dy CI ivsy, ieMdRIAW dy CI gÎwn, suK duK, ienHW ie`kIAW du`KW dw jo nwS hojwxw hY, ieh mukiq hY.#(A) vYSyiskmq Anuswr jIvwqmw, nO gux (gÎwn, suK, duK ie`Cw, dÍys, pRXqn, Drm, ADrm Aqy Bwvnw) Dwrn vwlw ivAwpk hY. ivcwr Aqy ABÎws nwl nO guxW qoN jIvwqmw dw AsMg ho jwxw mukiq hY.#(e) pRikRiq Aqy purus dw iBMn iBMn gÎwn hox qoN AwDÎwqimk AwiDBOiqk Aqy AwiDdYivk iqMn pRkwr dy du`KW dw pUrI qrW ht jwxw, sWKÎmq dI mukiq hY.#(s) Xogmq Anuswr AivdÎw Awid pMj klySW dw*¹ smwiD Aqy ABÎws dÍwrw imtjwxw Aqy jIvwqmw ƒ sÍqMqRqw dI pRwpqI hoxI mukiq hY.#(h) AginhoqR jp dwn Awid krmW qoN AKY surgsuK dI pRwpqI, mImWswmq dI mukiq hY.#(k) AwqmgÎwn dÍwrw AivdÎw aupwDI dUr krky jIv dw bRhm nwl AByd hoxw, vydWqmq dI mukiq hY.#(K) SYv vYsnv Awid mqW dI mukiq hY ik Awpxy Awpxy ies† dyvqw dw pUjn DÎwn krn qoN aupwsÎ dyvqw dy lok iv`c jwky AKYsuK Bogxy.#(g) jYnmq Anuswr qp AihMsw Awid krm krn qoN krmW dy bMDnW dw ABwv hox qy jIv dw au¤cy lok iv`c lgwqwr clyjwxw Aqy muV hyTW nw Awauxw hI mukiq hY.#(G) ieslwm mq Anuswr kæurwnSrIP dy vcnW qy Aml krnw Aqy nmwz rozy Awid pMj injmW² qy p¤ky rihxw, pYgMbr muhæMmd qy inScw r`Kxw, ies qoN kæXwmq dy idn dy PYsly Anuswr hmySw leI bihSq dI pRwpqI mukiq hY.#sU&I muslmwn prmwqmw iv`c rUh dy imlwp ƒ mukiq mMndy hn ieh mq vydWq nwl hI jw imldw hY.#(|) eIsweI mq Anuswr Kudw dy puqR hjrq eIsw qy pUrw Brosw krn qoN pwpW qoN Cutkwrw Aqy AKYjIvn pwauxw mukiq hY. aunHW dw iKAwl hY ik koeI AwdmI ibnw pwp nhIN Ar pwp dw Pl mOq hY. pYgMbr eIsw ny Awpxy pRwx dyky lokW dy pwpW dw pRwXSic`q kIqw hY. jo aus qy eImwn ilAwauxgy. auh pwpW qoN Cutkwrw pwauxgy Aqy AivnwSI jIvn pRwpq krngy.#(c) bO`Dmq Anuswr A`T SuB guxW³ dy Dwrn qoN srv ie`Cw dw qÎwg hox qy inrvwxpd dI pRwpqI mukiq hY.#(C) is`Kmq dI mukqI hY- gurmuKW dI sMgiq dÍwrw nwm dy qqÍ Aqy ABÎws dy pRkwr ƒ jwxky isrjnhwr nwl ilv dw joVnw. hOmY qÎwgky propkwr krnw. AMqhkrx ƒ AivdÎw Aqy BRmjwl qoN SrIr ƒ ApivqRqw qoN pwk r`Kxw. ArQwq- nwm dwn iesnwn dw syln krnw.#au`pr ilKy mukiq dy swDnW dw gurbwxI iv`c ieauN vrxn hY-#\"krm Drm kir mukiq mMgwhI[#mukiq pdwrQu sbid slwhI[#ibn gursbdY mukiq n hoeI,#prpMcu kir BrmweI hy.#(mwrU solhy mÚ 1)#mukqy soeI BwlIAih ij scw nwmu sÍmwil.#(sRI mÚ 5)#qRYgux vKwxY Brmu n jwie[#bMDn n qUtih mukiq n pwie[#mukiqdwqw siqguru jg mwih[ (gau mÚ 3)#mukiq pweIAY swDsMgiq#ibnsjwie AMDwru. (Dnw mÚ 5)#mukiqduAwrw soeI pwey ij ivchu Awpu gvwie.#(mlw AÚ mÚ 3)#gihr gMBIr AMimRq nwmu qyrw[#mukiq BieAw ijsu irdY vsyrw. (mwJ mÚ 5)#mukiq BieAw bMDn guir Koly,#jn nwnk hirgux gwey. (gau mÚ 5)#mukiq Bey swDsMgiq kir,#iqn ky Avgn siB prhirAw.#(swr AÚ mÚ 5)#khu nwnk guir Koly kpwt[#mukqu Bey ibnsy BRmQwt.\" (gau mÚ 5)#(j) hor cwrvwk Awid AnMqmq hn, ijnHW dIAW mukqIAW Anyk hn. mukiq ivsX sB dw is`DWq ivcwrIey qW du`KW qoN Cutkwrw Aqy AwnMd dI pRwpqI hI mukiq is`D huMdI hY[#3. iv- mukœ dI QW BI mukiq Sbd AwieAw hY. \"hrK sog jwkY nhI bYrI mIq smwn ×× mukiq qwih qY jwn.\" (sÚ mÚ 9) 4. sMgÎw- mOikœk (mukœw) moqI. \"mukiqmwl kink lwl hIrw.\" (jYq mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. ਮੁਕ੍ਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਛੁਟਕਾਰਾ ਰਿਹਾਈ. ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਮੁਚੁ ਧਾਤੁ ਹੈ. \"ਹਉਮੈ ਪੈਖੜੁ ਤੇਰੇ ਮਨੈ ਮਾਹਿ। ਹਰਿ ਨ ਚੇਤਹਿ ਮੂੜੇ, ਮੁਕਤਿਜਾਹਿ.\" (ਬਸੰ ਅਃ ਮਃ ੧) ਤਾਕਿ ਛੁਟ ਜਾਵੇਂ। ੨. ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ. ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਰਿਹਾਈ. \"ਮੁਕਤਿ ਪਾਈਐ ਸਾਧ ਸੰਗਤਿ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫)#ਮਤਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਕਰਕੇ ਮੁਕਤਿ ਦੇ ਸਰੂਪ ਭੀ ਜੁਦੇ ਜੁਦੇ ਹਨ-#(ੳ) ਨ੍ਯਾਯ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਅਨੁਸਾਰ ਸ਼ਰੀਰ, ਮਨ ਸਮੇਤ ਛੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਛੀ ਵਿਸੇ, ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਛੀ ਗ੍ਯਾਨ, ਸੁਖ ਦੁਖ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕੀਆਂ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਜੋ ਨਾਸ਼ ਹੋਜਾਣਾ ਹੈ, ਇਹ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ਅ) ਵੈਸ਼ੇਸਿਕਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਜੀਵਾਤਮਾ, ਨੌ ਗੁਣ (ਗ੍ਯਾਨ, ਸੁਖ, ਦੁਖ ਇੱਛਾ, ਦ੍ਵੇਸ, ਪ੍ਰਯਤਨ, ਧਰਮ, ਅਧਰਮ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾ) ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਆਪਕ ਹੈ. ਵਿਚਾਰ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਨਾਲ ਨੌ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਜੀਵਾਤਮਾ ਦਾ ਅਸੰਗ ਹੋ ਜਾਣਾ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ੲ) ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤਿ ਅਤੇ ਪੁਰੁਸ ਦਾ ਭਿੰਨ ਭਿੰਨ ਗ੍ਯਾਨ ਹੋਣ ਤੋਂ ਆਧ੍ਯਾਤਮਿਕ ਆਧਿਭੌਤਿਕ ਅਤੇ ਆਧਿਦੈਵਿਕ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਾ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਹਟ ਜਾਣਾ, ਸਾਂਖ੍ਯਮਤ ਦੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ਸ) ਯੋਗਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਆਦਿ ਪੰਜ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਦਾ*¹ ਸਮਾਧਿ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਮਿਟਜਾਣਾ ਅਤੇ ਜੀਵਾਤਮਾ ਨੂੰ ਸ੍ਵਤੰਤ੍ਰਤਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੋਣੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ਹ) ਅਗਨਿਹੋਤ੍ਰ ਜਪ ਦਾਨ ਆਦਿ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਖੈ ਸੁਰਗਸੁਖ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ, ਮੀਮਾਂਸਾਮਤ ਦੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ਕ) ਆਤਮਗ੍ਯਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਉਪਾਧੀ ਦੂਰ ਕਰਕੇ ਜੀਵ ਦਾ ਬ੍ਰਹਮ ਨਾਲ ਅਭੇਦ ਹੋਣਾ, ਵੇਦਾਂਤਮਤ ਦੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ਖ) ਸ਼ੈਵ ਵੈਸਨਵ ਆਦਿ ਮਤਾਂ ਦੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਇਸ੍ਟ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਪੂਜਨ ਧ੍ਯਾਨ ਕਰਨ ਤੋਂ ਉਪਾਸ੍ਯ ਦੇਵਤਾ ਦੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਜਾਕੇ ਅਖੈਸੁਖ ਭੋਗਣੇ.#(ਗ) ਜੈਨਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤਪ ਅਹਿੰਸਾ ਆਦਿ ਕਰਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨਾਂ ਦਾ ਅਭਾਵ ਹੋਣ ਤੇ ਜੀਵ ਦਾ ਉੱਚੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਚਲੇਜਾਣਾ ਅਤੇ ਮੁੜ ਹੇਠਾਂ ਨਾ ਆਉਣਾ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ਘ) ਇਸਲਾਮ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਕ਼ੁਰਾਨਸ਼ਰੀਫ ਦੇ ਵਚਨਾਂ ਤੇ ਅਮਲ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਨਮਾਜ਼ ਰੋਜ਼ੇ ਆਦਿ ਪੰਜ ਨਿਜਮਾਂ² ਤੇ ਪੱਕੇ ਰਹਿਣਾ, ਪੈਗੰਬਰ ਮੁਹ਼ੰਮਦ ਤੇ ਨਿਸ਼ਚਾ ਰੱਖਣਾ, ਇਸ ਤੋਂ ਕ਼ਯਾਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਅਨੁਸਾਰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#ਸੂਫ਼ੀ ਮੁਸਲਮਾਨ ਪਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਰੂਹ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਮੁਕਤਿ ਮੰਨਦੇ ਹਨ ਇਹ ਮਤ ਵੇਦਾਂਤ ਨਾਲ ਹੀ ਜਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ.#(ਙ) ਈਸਾਈ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਖੁਦਾ ਦੇ ਪੁਤ੍ਰ ਹਜਰਤ ਈਸਾ ਤੇ ਪੂਰਾ ਭਰੋਸਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਅਤੇ ਅਖੈਜੀਵਨ ਪਾਉਣਾ ਮੁਕਤਿ ਹੈ. ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਖਿਆਲ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਆਦਮੀ ਬਿਨਾ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਅਰ ਪਾਪ ਦਾ ਫਲ ਮੌਤ ਹੈ. ਪੈਗੰਬਰ ਈਸਾ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਦੇਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਜੋ ਉਸ ਤੇ ਈਮਾਨ ਲਿਆਉਣਗੇ. ਉਹ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਪਾਉਣਗੇ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਗੇ.#(ਚ) ਬੌੱਧਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਠ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ³ ਦੇ ਧਾਰਨ ਤੋਂ ਸਰਵ ਇੱਛਾ ਦਾ ਤ੍ਯਾਗ ਹੋਣ ਤੇ ਨਿਰਵਾਣਪਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਮੁਕਤਿ ਹੈ.#(ਛ) ਸਿੱਖਮਤ ਦੀ ਮੁਕਤੀ ਹੈ- ਗੁਰਮੁਖਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਦ੍ਵਾਰਾ ਨਾਮ ਦੇ ਤਤ੍ਵ ਅਤੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਨੂੰ ਜਾਣਕੇ ਸਿਰਜਨਹਾਰ ਨਾਲ ਲਿਵ ਦਾ ਜੋੜਨਾ. ਹੌਮੈ ਤ੍ਯਾਗਕੇ ਪਰੋਪਕਾਰ ਕਰਨਾ. ਅੰਤਹਕਰਣ ਨੂੰ ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਅਤੇ ਭ੍ਰਮਜਾਲ ਤੋਂ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਅਪਵਿਤ੍ਰਤਾ ਤੋਂ ਪਾਕ ਰੱਖਣਾ. ਅਰਥਾਤ- ਨਾਮ ਦਾਨ ਇਸਨਾਨ ਦਾ ਸੇਲਨ ਕਰਨਾ.#ਉੱਪਰ ਲਿਖੇ ਮੁਕਤਿ ਦੇ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਵਰਣਨ ਹੈ-#\"ਕਰਮ ਧਰਮ ਕਰਿ ਮੁਕਤਿ ਮੰਗਾਹੀ।#ਮੁਕਤਿ ਪਦਾਰਥੁ ਸਬਦਿ ਸਲਾਹੀ।#ਬਿਨ ਗੁਰਸਬਦੈ ਮੁਕਤਿ ਨ ਹੋਈ,#ਪਰਪੰਚੁ ਕਰਿ ਭਰਮਾਈ ਹੇ.#(ਮਾਰੂ ਸੋਲਹੇ ਮਃ ੧)#ਮੁਕਤੇ ਸੋਈ ਭਾਲੀਅਹਿ ਜਿ ਸਚਾ ਨਾਮੁ ਸ੍ਵਮਾਲਿ.#(ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫)#ਤ੍ਰੈਗੁਣ ਵਖਾਣੈ ਭਰਮੁ ਨ ਜਾਇ।#ਬੰਧਨ ਨ ਤੂਟਹਿ ਮੁਕਤਿ ਨ ਪਾਇ।#ਮੁਕਤਿਦਾਤਾ ਸਤਿਗੁਰੁ ਜਗ ਮਾਹਿ। (ਗਉ ਮਃ ੩)#ਮੁਕਤਿ ਪਾਈਐ ਸਾਧਸੰਗਤਿ#ਬਿਨਸਜਾਇ ਅੰਧਾਰੁ. (ਧਨਾ ਮਃ ੫)#ਮੁਕਤਿਦੁਆਰਾ ਸੋਈ ਪਾਏ ਜਿ ਵਿਚਹੁ ਆਪੁ ਗਵਾਇ.#(ਮਲਾ ਅਃ ਮਃ ੩)#ਗਹਿਰ ਗੰਭੀਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨਾਮੁ ਤੇਰਾ।#ਮੁਕਤਿ ਭਇਆ ਜਿਸੁ ਰਿਦੈ ਵਸੇਰਾ. (ਮਾਝ ਮਃ ੫)#ਮੁਕਤਿ ਭਇਆ ਬੰਧਨ ਗੁਰਿ ਖੋਲੇ,#ਜਨ ਨਾਨਕ ਹਰਿਗੁਣ ਗਾਏ. (ਗਉ ਮਃ ੫)#ਮੁਕਤਿ ਭਏ ਸਾਧਸੰਗਤਿ ਕਰਿ,#ਤਿਨ ਕੇ ਅਵਗਨ ਸਭਿ ਪਰਹਰਿਆ.#(ਸਾਰ ਅਃ ਮਃ ੫)#ਕਹੁ ਨਾਨਕ ਗੁਰਿ ਖੋਲੇ ਕਪਾਟ।#ਮੁਕਤੁ ਭਏ ਬਿਨਸੇ ਭ੍ਰਮਥਾਟ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)#(ਜ) ਹੋਰ ਚਾਰਵਾਕ ਆਦਿ ਅਨੰਤਮਤ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਮੁਕਤੀਆਂ ਅਨੇਕ ਹਨ. ਮੁਕਤਿ ਵਿਸਯ ਸਭ ਦਾ ਸਿੱਧਾਂਤ ਵਿਚਾਰੀਏ ਤਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਛੁਟਕਾਰਾ ਅਤੇ ਆਨੰਦ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਹੀ ਮੁਕਤਿ ਸਿੱਧ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।#੩. ਵਿ- ਮੁਕ੍ਤ ਦੀ ਥਾਂ ਭੀ ਮੁਕਤਿ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ. \"ਹਰਖ ਸੋਗ ਜਾਕੈ ਨਹੀ ਬੈਰੀ ਮੀਤ ਸਮਾਨ ×× ਮੁਕਤਿ ਤਾਹਿ ਤੈ ਜਾਨ.\" (ਸਃ ਮਃ ੯) ੪. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੌਕ੍ਤਿਕ (ਮੁਕ੍ਤਾ) ਮੋਤੀ. \"ਮੁਕਤਿਮਾਲ ਕਨਿਕ ਲਾਲ ਹੀਰਾ.\" (ਜੈਤ ਮਃ ੫)"},{"id":57163,"word":"mukqy","wordUni":"ਮੁਕਤੇ","definition":"bMDn rihq hoey. Awzwd. inrbMD[ 2. KulHy. \"bjrkpwt mukqy gurmqI.\" (sor mÚ 1) idRF ikvwV KulH gey[ 3. pMj isMG, ijnHW ny pMjW ipAwirAW ip¤CoN 1. vYswK sMmq 1756 ƒ dSmyS qoN AimRq CikAw- dyvwisMG, rwmisMG, tihlisMG. eIsrisMG PqyisMG dyKo, gupRsU ru`q 3, AÚ 20[ 4. cmkOr iv`c ShId hox vwly 40 isMG, ijnHW dw ijkr j&rnwmh iv`c hY, \"gursnh ickwry kund ichl nr.\" cwlI mukiqAW dy nwm ieh hn-#shjisMG, srdUlisMG, srUpisMG, swihbisMG, sujwnisMG, SyrisMG, syvwisMG, sMgoisMG, sMqisMG, hrdwsisMG, ihMmqisMG, krmisMG ikRpwlisMG, KVgisMG, gurdwsisMG, gurid`qisMG, gulwbisMG, gMgwisMG, gMfwisMG, cVHqisMG, jvwhrisMG, jYmlisMG, jÍwlwisMG, JMfwisMG tykisMG, TwkurisMG, iqRlokisMG, dXwlisMG, dwmodrisMG, nrwXxisMG, inhwlisMG, pMjwbisMG, pRymisMG, bswvwisMG, ibsnisMG, BgvwnisMG, mqwbisMG, muhkmisMG, rxjIqisMG, rqn isMG[ 5. mukqsr dy DrmXu`D iv`c pRwx Arpx vwly 40 ShId, ijnHW dy nwm ieh hn-#smIrisMG, srjwisMG, swDUisMG, suhylisMG, sulqwnisMG, soBwisMG, sMqisMG hrswisMG, hrIisMG, krnisMG, krmisMG, kwlHwisMG, kIriqisMG, ikRpwlisMG, KuSwlisMG, gulwbisMG, gMgwisMG, gMfwisMG, GrbwrwisMG, cMbwisMG, jwdoisMG, jogwisMG, jMgisMG dXwlisMG drbwrwisMG, idlbwgisMG, DrmisMG, DMnwisMG, inhwlisMG, inDwnisMG, bUVisMG, BwgisMG, BolwisMG, BMgwisMG, mhwisMG m`jwisMG, mwnisMG, mYXwisMG, rwieisMG, lCmxisMG. dyKo, mhwisMG[ 6. mukq (bMDn rihq) ƒ. \"mukqy syvy, mukqw hovY.\" (mwJ AÚ mÚ 3) AivdÎw bMDnw qoN rihq qqÍgÎwnI ƒ jo syvdw hY, auh mukqw huMdw hY.","definitionUni":"ਬੰਧਨ ਰਹਿਤ ਹੋਏ. ਆਜ਼ਾਦ. ਨਿਰਬੰਧ। ੨. ਖੁਲ੍ਹੇ. \"ਬਜਰਕਪਾਟ ਮੁਕਤੇ ਗੁਰਮਤੀ.\" (ਸੋਰ ਮਃ ੧) ਦ੍ਰਿਢ ਕਿਵਾੜ ਖੁਲ੍ਹ ਗਏ। ੩. ਪੰਜ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਪਿੱਛੋਂ ੧. ਵੈਸਾਖ ਸੰਮਤ ੧੭੫੬ ਨੂੰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ- ਦੇਵਾਸਿੰਘ, ਰਾਮਸਿੰਘ, ਟਹਿਲਸਿੰਘ. ਈਸਰਸਿੰਘ ਫਤੇਸਿੰਘ ਦੇਖੋ, ਗੁਪ੍ਰਸੂ ਰੁੱਤ ੩, ਅਃ ੨੦। ੪. ਚਮਕੌਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ੪੦ ਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਕਰ ਜਫ਼ਰਨਾਮਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, \"ਗੁਰਸਨਹ ਚਿਕਾਰੇ ਕੁਨਦ ਚਿਹਲ ਨਰ.\" ਚਾਲੀ ਮੁਕਤਿਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਹ ਹਨ-#ਸਹਜਸਿੰਘ, ਸਰਦੂਲਸਿੰਘ, ਸਰੂਪਸਿੰਘ, ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ, ਸੁਜਾਨਸਿੰਘ, ਸ਼ੇਰਸਿੰਘ, ਸੇਵਾਸਿੰਘ, ਸੰਗੋਸਿੰਘ, ਸੰਤਸਿੰਘ, ਹਰਦਾਸਸਿੰਘ, ਹਿੰਮਤਸਿੰਘ, ਕਰਮਸਿੰਘ ਕ੍ਰਿਪਾਲਸਿੰਘ, ਖੜਗਸਿੰਘ, ਗੁਰਦਾਸਸਿੰਘ, ਗੁਰਦਿੱਤਸਿੰਘ, ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ, ਗੰਗਾਸਿੰਘ, ਗੰਡਾਸਿੰਘ, ਚੜ੍ਹਤਸਿੰਘ, ਜਵਾਹਰਸਿੰਘ, ਜੈਮਲਸਿੰਘ, ਜ੍ਵਾਲਾਸਿੰਘ, ਝੰਡਾਸਿੰਘ ਟੇਕਸਿੰਘ, ਠਾਕੁਰਸਿੰਘ, ਤ੍ਰਿਲੋਕਸਿੰਘ, ਦਯਾਲਸਿੰਘ, ਦਾਮੋਦਰਸਿੰਘ, ਨਰਾਯਣਸਿੰਘ, ਨਿਹਾਲਸਿੰਘ, ਪੰਜਾਬਸਿੰਘ, ਪ੍ਰੇਮਸਿੰਘ, ਬਸਾਵਾਸਿੰਘ, ਬਿਸਨਸਿੰਘ, ਭਗਵਾਨਸਿੰਘ, ਮਤਾਬਸਿੰਘ, ਮੁਹਕਮਸਿੰਘ, ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ, ਰਤਨ ਸਿੰਘ। ੫. ਮੁਕਤਸਰ ਦੇ ਧਰਮਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਰਪਣ ਵਾਲੇ ੪੦ ਸ਼ਹੀਦ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਮ ਇਹ ਹਨ-#ਸਮੀਰਸਿੰਘ, ਸਰਜਾਸਿੰਘ, ਸਾਧੂਸਿੰਘ, ਸੁਹੇਲਸਿੰਘ, ਸੁਲਤਾਨਸਿੰਘ, ਸੋਭਾਸਿੰਘ, ਸੰਤਸਿੰਘ ਹਰਸਾਸਿੰਘ, ਹਰੀਸਿੰਘ, ਕਰਨਸਿੰਘ, ਕਰਮਸਿੰਘ, ਕਾਲ੍ਹਾਸਿੰਘ, ਕੀਰਤਿਸਿੰਘ, ਕ੍ਰਿਪਾਲਸਿੰਘ, ਖੁਸ਼ਾਲਸਿੰਘ, ਗੁਲਾਬਸਿੰਘ, ਗੰਗਾਸਿੰਘ, ਗੰਡਾਸਿੰਘ, ਘਰਬਾਰਾਸਿੰਘ, ਚੰਬਾਸਿੰਘ, ਜਾਦੋਸਿੰਘ, ਜੋਗਾਸਿੰਘ, ਜੰਗਸਿੰਘ ਦਯਾਲਸਿੰਘ ਦਰਬਾਰਾਸਿੰਘ, ਦਿਲਬਾਗਸਿੰਘ, ਧਰਮਸਿੰਘ, ਧੰਨਾਸਿੰਘ, ਨਿਹਾਲਸਿੰਘ, ਨਿਧਾਨਸਿੰਘ, ਬੂੜਸਿੰਘ, ਭਾਗਸਿੰਘ, ਭੋਲਾਸਿੰਘ, ਭੰਗਾਸਿੰਘ, ਮਹਾਸਿੰਘ ਮੱਜਾਸਿੰਘ, ਮਾਨਸਿੰਘ, ਮੈਯਾਸਿੰਘ, ਰਾਇਸਿੰਘ, ਲਛਮਣਸਿੰਘ. ਦੇਖੋ, ਮਹਾਸਿੰਘ। ੬. ਮੁਕਤ (ਬੰਧਨ ਰਹਿਤ) ਨੂੰ. \"ਮੁਕਤੇ ਸੇਵੇ, ਮੁਕਤਾ ਹੋਵੈ.\" (ਮਾਝ ਅਃ ਮਃ ੩) ਅਵਿਦ੍ਯਾ ਬੰਧਨਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਤਤ੍ਵਗ੍ਯਾਨੀ ਨੂੰ ਜੋ ਸੇਵਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੁਕਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":57189,"word":"muklwvw","wordUni":"ਮੁਕਲਾਵਾ","definition":"sMgÎw- jwx Awaux dI AwzwdI. CotI aumr iv`c SwdI krn vwly, knÎw ƒ shury Gr Byjxw AXog jwxdy hn. jd knÎw hoS sMBwldI hY, qd ie`k rsm kIqI jWdI hY, ijs qoN shury Gr jwx dI Ku`lH id`qI jWdI hY, ies dw nwm \"muklwvw\" hY. \"sBnw swhurY vM\\xw, siB muklwvxhwr.\" (sRI mÚ 5) shurw prlok Aqy muklwvw imRqÎü hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਾਣ ਆਉਣ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ. ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਕਨ੍ਯਾ ਨੂੰ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਭੇਜਣਾ ਅਯੋਗ ਜਾਣਦੇ ਹਨ. ਜਦ ਕਨ੍ਯਾ ਹੋਸ਼ ਸੰਭਾਲਦੀ ਹੈ, ਤਦ ਇੱਕ ਰਸਮ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਹੁਰੇ ਘਰ ਜਾਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ \"ਮੁਕਲਾਵਾ\" ਹੈ. \"ਸਭਨਾ ਸਾਹੁਰੈ ਵੰਞਣਾ, ਸਭਿ ਮੁਕਲਾਵਣਹਾਰ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) ਸਹੁਰਾ ਪਰਲੋਕ ਅਤੇ ਮੁਕਲਾਵਾ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ ਹੈ."},{"id":57305,"word":"mugl","wordUni":"ਮੁਗਲ","definition":"qu. [مُغل] muZl. iv- swdwidl. Bolw. is`Dw swdw[ 2. sMgÎw- qwqwr dI ie`k SUrvIr jwiq, jo pihlW AwiqSprsœ sI Aqy Pyr ieslwm mq iv`c AweI. id`lI dy bwdSwhW dI nOkrI iv`c Awky BI keI mugl icr qIk muslmwn nhIN hoey sn. jlwlu`dIn &Iroz ^ljI ny, jo id`lI dy q^q pur sn 1290 qoN 96 qk irhw, bhuq mugl muslmwn kIqy. id`lI pws jo muZlpurw hY, ieh ausI smyN bxwieAw igAw sI. muglW iv`c qYmUr pRqwpI hoieAw, ijs ny Bwrq ƒ Pqy kIqw, Ar ijs dy vMS iv¤coN bwbr ihMdusqwn AMdr muglrwj kæwiem krn vwlw hoieAw. id`lI dy qKq pur 15. mugl bwdSwh bYTy hn. dyKo, muslmwnW dw Bwrq iv`c rwj. \"mugl pTwxw BeI lVweI.\" (Awsw mÚ 1)","definitionUni":"ਤੁ. [مُغل] ਮੁਗ਼ਲ. ਵਿ- ਸਾਦਾਦਿਲ. ਭੋਲਾ. ਸਿੱਧਾ ਸਾਦਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਤਾਤਾਰ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ੂਰਵੀਰ ਜਾਤਿ, ਜੋ ਪਹਿਲਾਂ ਆਤਿਸ਼ਪਰਸ੍ਤ ਸੀ ਅਤੇ ਫੇਰ ਇਸਲਾਮ ਮਤ ਵਿੱਚ ਆਈ. ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦੀ ਨੌਕਰੀ ਵਿੱਚ ਆਕੇ ਭੀ ਕਈ ਮੁਗਲ ਚਿਰ ਤੀਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਨਹੀਂ ਹੋਏ ਸਨ. ਜਲਾਲੁੱਦੀਨ ਫ਼ੀਰੋਜ਼ ਖ਼ਲਜੀ ਨੇ, ਜੋ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖ਼ਤ ਪੁਰ ਸਨ ੧੨੯੦ ਤੋਂ ੯੬ ਤਕ ਰਿਹਾ, ਬਹੁਤ ਮੁਗਲ ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੀਤੇ. ਦਿੱਲੀ ਪਾਸ ਜੋ ਮੁਗ਼ਲਪੁਰਾ ਹੈ, ਇਹ ਉਸੀ ਸਮੇਂ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ. ਮੁਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੈਮੂਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਨੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਫਤੇ ਕੀਤਾ, ਅਰ ਜਿਸ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਬਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਅੰਦਰ ਮੁਗਲਰਾਜ ਕ਼ਾਇਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ. ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਤਖਤ ਪੁਰ ੧੫. ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬੈਠੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਮੁਸਲਮਾਨਾਂ ਦਾ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਰਾਜ. \"ਮੁਗਲ ਪਠਾਣਾ ਭਈ ਲੜਾਈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੧)"},{"id":57352,"word":"muj`rd","wordUni":"ਮੁਜੱਰਦ","definition":"Aæ. [مُجرّد] iv- swdw. CVw. ies dw mUl jrd hY, ijs dw ArQ hY Gwh Aqy sbzI qoN jmIn dw KwlI hoxw.","definitionUni":"ਅ਼. [مُجرّد] ਵਿ- ਸਾਦਾ. ਛੜਾ. ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਜਰਦ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਘਾਹ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀ ਤੋਂ ਜਮੀਨ ਦਾ ਖਾਲੀ ਹੋਣਾ."},{"id":57362,"word":"muMijq","wordUni":"ਮੁੰਜਿਤ","definition":"sM. मौञ्जिन. muMj dI qVwgI vwlw. bRhmcwrI[ 2. bYrwgI swDU. \"luMijq muMijq moin jtwDwr.\" (Awsw kbIr) luMicq, mONjI vwlw, mOnI Aqy jtwDwrI. dyKo, mONjI inbMDn.","definitionUni":"ਸੰ. मौञ्जिन. ਮੁੰਜ ਦੀ ਤੜਾਗੀ ਵਾਲਾ. ਬ੍ਰਹਮਚਾਰੀ। ੨. ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ. \"ਲੁੰਜਿਤ ਮੁੰਜਿਤ ਮੋਨਿ ਜਟਾਧਾਰ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਲੁੰਚਿਤ, ਮੌਂਜੀ ਵਾਲਾ, ਮੌਨੀ ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ. ਦੇਖੋ, ਮੌਂਜੀ ਨਿਬੰਧਨ."},{"id":57397,"word":"muMfw","wordUni":"ਮੁੰਡਾ","definition":"iv- muMinAw hoieAw. muMifq[ 2. sMgÎw- bwlk. lVkw[¹ 3. sqnwmI swDu, jo BOhW BI munwidMdw hY. dyKo, sqnwmI[ 4. vwXupurwx Anuswr Coty nwgpur dw ielwkw[ 5. Coty nwgpur rihx vwlI ie`k AsBÎ jwiq, jo Srwb mws vrqdI hY.","definitionUni":"ਵਿ- ਮੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ. ਮੁੰਡਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਬਾਲਕ. ਲੜਕਾ।¹ ੩. ਸਤਨਾਮੀ ਸਾਧੁ, ਜੋ ਭੌਹਾਂ ਭੀ ਮੁਨਾਦਿੰਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸਤਨਾਮੀ। ੪. ਵਾਯੁਪੁਰਾਣ ਅਨੁਸਾਰ ਛੋਟੇ ਨਾਗਪੁਰ ਦਾ ਇਲਾਕਾ। ੫. ਛੋਟੇ ਨਾਗਪੁਰ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਅਸਭ੍ਯ ਜਾਤਿ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਮਾਸ ਵਰਤਦੀ ਹੈ."},{"id":57404,"word":"muMfIAw","wordUni":"ਮੁੰਡੀਆ","definition":"iv- muMifq. monw. rofw[ 2. sMgÎw- sMnÎwsI swDU[ 3. rwmwnMdI swDU. bYrwgI. \"koaU BXo muMfIAw, sMnÎwsI koaU jogI BXo.\" (Akwl)","definitionUni":"ਵਿ- ਮੁੰਡਿਤ. ਮੋਨਾ. ਰੋਡਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂ। ੩. ਰਾਮਾਨੰਦੀ ਸਾਧੂ. ਬੈਰਾਗੀ. \"ਕੋਊ ਭਯੋ ਮੁੰਡੀਆ, ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਕੋਊ ਜੋਗੀ ਭਯੋ.\" (ਅਕਾਲ)"},{"id":57453,"word":"muqwh","wordUni":"ਮੁਤਾਹ","definition":"Aæ. [مُتاعہ] sMgÎw- lwB auTwaux dI ikRXw 2. nPy dI vsqu[ 3. ieslwm mq Anuswr ie`k SwdI, jo iksy ^ws smyN qIk rihNdI hY Ar smW mu`kx pur sMbMD tu`tjWdw hY. hux ies ƒ SIAæh muslmwn qW Drm Anuswr jwxdy hn, pr suMnI jmwq SrAæ dy ivru`D mMndI hY.","definitionUni":"ਅ਼. [مُتاعہ] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲਾਭ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ੨. ਨਫੇ ਦੀ ਵਸ੍‍ਤੁ। ੩. ਇਸਲਾਮ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਇੱਕ ਸ਼ਾਦੀ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਖ਼ਾਸ ਸਮੇਂ ਤੀਕ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ ਅਰ ਸਮਾਂ ਮੁੱਕਣ ਪੁਰ ਸੰਬੰਧ ਟੁੱਟਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ੀਅ਼ਹ ਮੁਸਲਮਾਨ ਤਾਂ ਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਸੁੰਨੀ ਜਮਾਤ ਸ਼ਰਅ਼ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੰਨਦੀ ਹੈ."},{"id":57511,"word":"mudRw","wordUni":"ਮੁਦ੍ਰਾ","definition":"dyKo, muMdw[ 2. sMgÎw- Dwrnw. mrXwdw. \"igAwn kI mudRw kvn AauDU?\" (isDgosit) 3. kMn iv`c pihirAw XogIAW dw kuMfl. dyKo, muMdRw 2[ 4. Byq. rwz[ 5. ie`k ArQwlMkwr. pRkrx Anuswr iksy pRsMg ƒ kihNdy hoey iksy pd dÍwrw jy hor ArQ BI boDn krIey, qd \"mudRw\" AlMkwr huMdw hY.#mudRw pRsœ¨q pd ivKY AOrYN ArQ pRkwS#(kwvÎpRBwkr)#audwhrx-#ijs ny jwnI ic`q my hOmY duKd mhwn,#rihqw hY suK syN sdw so \"nr\" inScY jwn.#ies dohy iv`c swDwrx pRkrx qoN Cu`t, \"nr\" Sbd nwl ieh BI jxwieAw ik ieh nr dohw hY. ijs iv`c 15. guru Aqy 18. lGu hox, auh nr dohw huMdw hY.#(A) iksy vrxnIX vsœü dw kyvl inXm AQvw icMnH nwl boD krwauxw mudRw dw dUjw rUp hY.#audwhrx-#hku prwieAw nwnkw, aus sUAr aus gwie.#(mÚ 1. vwr mwJ)#sUAr Aqy gwie Sbd dÍwrw muslmwn Aqy ihMdU dw boD krwieAw.#nIly GoVy pr cFÎo sÍyq hwQ pr bwj,#klgI lhrY sIs pY krY hmwry kwj.#icMnHW dÍwrw SRI gurU goibMdisMG jI dw boD hoieAw#(e) kyvl ikRXw d`sky krqw dw boD krwauxw \"mudRw\" dw qIjw rUp hY.#audwhrx-#eykw mweI jugiq ivAweI iqin cyly prvwxu,#ieku sMswrI ieku BMfwrI ieku lwey dI bwxu. (jpu)#ie¤Qy sMswr rcnw pwln Aqy lY krn dI ikRXw d`sky rj sq qm dw boD krwieAw[#6. vwmmwrgIAW dy sMkyq Anuswr BuMnyhoey jON Aqy icVvy, jo Srwb pIx vyly vrqIdy hn[¹ 7. Xogmq Anuswr inSsœ dI ie`k rIiq, ies dw nwm mudRw ies leI hY ik ieh klySW ƒ muMd idMdI hY[ 8. mohrCwp[ 9. rupXw ASrPI Awid ijnHW qy rwj dw icMnH hY[ 10. Ark iK`cx vyly BWfy dy mUMh qy lwieAw f`tw, ijs qoN Bwp nw inkly. dyKo, mdk 2.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਮੁੰਦਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਧਾਰਨਾ. ਮਰਯਾਦਾ. \"ਗਿਆਨ ਕੀ ਮੁਦ੍ਰਾ ਕਵਨ ਅਉਧੂ?\" (ਸਿਧਗੋਸਟਿ) ੩. ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਪਹਿਰਿਆ ਯੋਗੀਆਂ ਦਾ ਕੁੰਡਲ. ਦੇਖੋ, ਮੁੰਦ੍ਰਾ ੨। ੪. ਭੇਤ. ਰਾਜ਼। ੫. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਪ੍ਰਕਰਣ ਅਨੁਸਾਰ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੂੰ ਕਹਿਂਦੇ ਹੋਏ ਕਿਸੇ ਪਦ ਦ੍ਵਾਰਾ ਜੇ ਹੋਰ ਅਰਥ ਭੀ ਬੋਧਨ ਕਰੀਏ, ਤਦ \"ਮੁਦ੍ਰਾ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਮੁਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤੂਤ ਪਦ ਵਿਖੈ ਔਰੈਂ ਅਰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼#(ਕਾਵ੍ਯਪ੍ਰਭਾਕਰ)#ਉਦਾਹਰਣ-#ਜਿਸ ਨੇ ਜਾਨੀ ਚਿੱਤ ਮੇ ਹੌਮੈ ਦੁਖਦ ਮਹਾਨ,#ਰਹਿਤਾ ਹੈ ਸੁਖ ਸੇਂ ਸਦਾ ਸੋ \"ਨਰ\" ਨਿਸ਼ਚੈ ਜਾਨ.#ਇਸ ਦੋਹੇ ਵਿੱਚ ਸਾਧਾਰਣ ਪ੍ਰਕਰਣ ਤੋਂ ਛੁੱਟ, \"ਨਰ\" ਸ਼ਬਦ ਨਾਲ ਇਹ ਭੀ ਜਣਾਇਆ ਕਿ ਇਹ ਨਰ ਦੋਹਾ ਹੈ. ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੧੫. ਗੁਰੁ ਅਤੇ ੧੮. ਲਘੁ ਹੋਣ, ਉਹ ਨਰ ਦੋਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(ਅ) ਕਿਸੇ ਵਰਣਨੀਯ ਵਸ੍ਤੁ ਦਾ ਕੇਵਲ ਨਿਯਮ ਅਥਵਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਨਾਲ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣਾ ਮੁਦ੍ਰਾ ਦਾ ਦੂਜਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਹਕੁ ਪਰਾਇਆ ਨਾਨਕਾ, ਉਸ ਸੂਅਰ ਉਸ ਗਾਇ.#(ਮਃ ੧. ਵਾਰ ਮਾਝ)#ਸੂਅਰ ਅਤੇ ਗਾਇ ਸ਼ਬਦ ਦ੍ਵਾਰਾ ਮੁਸਲਮਾਨ ਅਤੇ ਹਿੰਦੂ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਇਆ.#ਨੀਲੇ ਘੋੜੇ ਪਰ ਚਢ੍ਯੋ ਸ੍ਵੇਤ ਹਾਥ ਪਰ ਬਾਜ,#ਕਲਗੀ ਲਹਰੈ ਸੀਸ ਪੈ ਕਰੈ ਹਮਾਰੇ ਕਾਜ.#ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਬੋਧ ਹੋਇਆ#(ੲ) ਕੇਵਲ ਕ੍ਰਿਯਾ ਦੱਸਕੇ ਕਰਤਾ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਉਣਾ \"ਮੁਦ੍ਰਾ\" ਦਾ ਤੀਜਾ ਰੂਪ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਏਕਾ ਮਾਈ ਜੁਗਤਿ ਵਿਆਈ ਤਿਨਿ ਚੇਲੇ ਪਰਵਾਣੁ,#ਇਕੁ ਸੰਸਾਰੀ ਇਕੁ ਭੰਡਾਰੀ ਇਕੁ ਲਾਏ ਦੀ ਬਾਣੁ. (ਜਪੁ)#ਇੱਥੇ ਸੰਸਾਰ ਰਚਨਾ ਪਾਲਨ ਅਤੇ ਲੈ ਕਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਦੱਸਕੇ ਰਜ ਸਤ ਤਮ ਦਾ ਬੋਧ ਕਰਾਇਆ।#੬. ਵਾਮਮਾਰਗੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਅਨੁਸਾਰ ਭੁੰਨੇਹੋਏ ਜੌਂ ਅਤੇ ਚਿੜਵੇ, ਜੋ ਸ਼ਰਾਬ ਪੀਣ ਵੇਲੇ ਵਰਤੀਦੇ ਹਨ।¹ ੭. ਯੋਗਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਸ਼ਸ੍ਤ ਦੀ ਇੱਕ ਰੀਤਿ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੁਦ੍ਰਾ ਇਸ ਲਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਕਲੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਮੁੰਦ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ੮. ਮੋਹਰਛਾਪ। ੯. ਰੁਪਯਾ ਅਸ਼ਰਫੀ ਆਦਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਰਾਜ ਦਾ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹੈ। ੧੦. ਅਰਕ ਖਿੱਚਣ ਵੇਲੇ ਭਾਂਡੇ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਲਾਇਆ ਡੱਟਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਭਾਪ ਨਾ ਨਿਕਲੇ. ਦੇਖੋ, ਮਦਕ ੨."},{"id":57552,"word":"munwbr","wordUni":"ਮੁਨਾਬਰ","definition":"muinvr. au`qm swDu. \"XON n pwin pry munwbr.\" (pwrswv) 2. dyKo, mun`vr.","definitionUni":"ਮੁਨਿਵਰ. ਉੱਤਮ ਸਾਧੁ. \"ਯੌਂ ਨ ਪਾਨਿ ਪਰੇ ਮੁਨਾਬਰ.\" (ਪਾਰਸਾਵ) ੨. ਦੇਖੋ, ਮੁਨੱਵਰ."},{"id":57555,"word":"muin","wordUni":"ਮੁਨਿ","definition":"sM. sMgÎw- ijs dw mn du`K nwl vÎwkul nw hovy. swDu. iriK. sMq.¹ \"so muin. ij mn kI duibDw mwry.\" (BYr mÚ 3) 2. mnnSIl ivcwr krn vwlw[ 3. iSv. mhwdyv. \"pUjn kwlH jWauNgI mY muin.\" (cirqR 215) 4. s`q sMKÎw boDk, ikauNik purwxW ny muin (iris), s`q mMny hn. dyKo, spq irKI[ 5. mOn Dwrn vwlw purK. cup kIqw. mOnI.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਵ੍ਯਾਕੁਲ ਨਾ ਹੋਵੇ. ਸਾਧੁ. ਰਿਖਿ. ਸੰਤ.¹ \"ਸੋ ਮੁਨਿ. ਜਿ ਮਨ ਕੀ ਦੁਬਿਧਾ ਮਾਰੇ.\" (ਭੈਰ ਮਃ ੩) ੨. ਮਨਨਸ਼ੀਲ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ। ੩. ਸ਼ਿਵ. ਮਹਾਦੇਵ. \"ਪੂਜਨ ਕਾਲ੍ਹ ਜਾਂਉਂਗੀ ਮੈ ਮੁਨਿ.\" (ਚਰਿਤ੍ਰ ੨੧੫) ੪. ਸੱਤ ਸੰਖ੍ਯਾ ਬੋਧਕ, ਕਿਉਂਕਿ ਪੁਰਾਣਾਂ ਨੇ ਮੁਨਿ (ਰਿਸਿ), ਸੱਤ ਮੰਨੇ ਹਨ. ਦੇਖੋ, ਸਪਤ ਰਿਖੀ। ੫. ਮੌਨ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ. ਚੁਪ ਕੀਤਾ. ਮੌਨੀ."},{"id":57559,"word":"muincrj","wordUni":"ਮੁਨਿਚਰਜ","definition":"sMgÎw- muincrX. muinkrm[ 2. swDu dI qrW ivcrn dI ikRXw[ 3. bRhmcrX.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੁਨਿਚਰ੍‍ਯ. ਮੁਨਿਕਰਮ। ੨. ਸਾਧੁ ਦੀ ਤਰਾਂ ਵਿਚਰਨ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੩. ਬ੍ਰਹਮਚਰ੍‍ਯ."},{"id":57560,"word":"muinjn","wordUni":"ਮੁਨਿਜਨ","definition":"muinlok. swDujn. \"qirE pRhlwdu gur imlq muinjMn ry.\" (svYXy mÚ 4. ky) 2. dyKo, muin Aqy jn.","definitionUni":"ਮੁਨਿਲੋਕ. ਸਾਧੁਜਨ. \"ਤਰਿਓ ਪ੍ਰਹਲਾਦੁ ਗੁਰ ਮਿਲਤ ਮੁਨਿਜੰਨ ਰੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ੨. ਦੇਖੋ, ਮੁਨਿ ਅਤੇ ਜਨ."},{"id":57561,"word":"muinjMn","wordUni":"ਮੁਨਿਜੰਨ","definition":"muinlok. swDujn. \"qirE pRhlwdu gur imlq muinjMn ry.\" (svYXy mÚ 4. ky) 2. dyKo, muin Aqy jn.","definitionUni":"ਮੁਨਿਲੋਕ. ਸਾਧੁਜਨ. \"ਤਰਿਓ ਪ੍ਰਹਲਾਦੁ ਗੁਰ ਮਿਲਤ ਮੁਨਿਜੰਨ ਰੇ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ੨. ਦੇਖੋ, ਮੁਨਿ ਅਤੇ ਜਨ."},{"id":57583,"word":"mu&isd","wordUni":"ਮੁਫ਼ਸਿਦ","definition":"Aæ. [مُفسِد] iv- i&swd (aupdRv) krn vwlw.","definitionUni":"ਅ਼. [مُفسِد] ਵਿ- ਫ਼ਿਸਾਦ (ਉਪਦ੍ਰਵ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ."},{"id":57625,"word":"muriSd","wordUni":"ਮੁਰਸ਼ਿਦ","definition":"Aæ. [مُرشِد] ierSwd (AwgÎw) krn vwlw. hdwieq krn vwlw, gurU. pIr.","definitionUni":"ਅ਼. [مُرشِد] ਇਰਸ਼ਾਦ (ਆਗ੍ਯਾ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਹਦਾਇਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਗੁਰੂ. ਪੀਰ."},{"id":57745,"word":"mUsw","wordUni":"ਮੂਸਾ","definition":"[مۇسٰے] Moses iesrweIl vMSI ieæmrwn ( [عِمران] ) Amran dw puqR, jo eIsw dy jnm qoN bwrW sO vrHy pihlW hoieAw hY. ies dw jnm imsr iv`c hoieAw. aus smyN &raUn bwdSwh iesrweIl vMS dy bwlkW ƒ mrvw idMdw sI, ies leI ies dw mwqw ny ie`k sMdUk iv`c r`Kkæy mUsw ƒ dirAw iv`c vhw id`qw. imsr dI SwhzwdI jo dirAw dy iknwry qy ivcr rhI sI. aus dI ingwh ieh bwlk ipAw, aus ny pwxI iv¤coN k`Fky Awpxw pwilq bxw ilAw, iebrwnI Bwsw iv`c mwSwh dw ArQ hY iK`icAw, so ndI iv¤coN iK`cky kFxy kwrx nwauN \"mUsw\" hoieAw.#cwlIh vrHy dI aumr iv`c mUsw Arb v`l AwieAw Aqy SwdI krky igRhsQI bixAw. bweIbl Aqy kæurwn iv`c iliKAw hY ik mUsw ƒ ^udw v¤loN hukm AwieAw krdw sI Ar qUr (sinal) phwV pur ^udw nwl aus dIAW g`lW BI hoeIAW sn, blik ^udw ny AwpxIAW auNglW nwl ilKIAW hoeIAW slytW mUsw ƒ id`qIAW sn, Ar ie`k bwr cwlI idn AMn pwxI ibnw qUr au`pr mUsw ^udw nwl gosit krdw irhw, iesy kwrx XhUdI 40 rozy rKdy hn.#XhUdIAW dw DrmgurU Aqy qOryq dy pRgt krn vwlw iehI pYgMbr hY. bweIbl iv`c ^udw dy ds hukm jo ilKy hn, auh mUsw ƒ hI pRwpq hoey sn. auh hukm ieh hn-#(a) myry mukwbly, qyry qWeI dUjw prmySÍr nw hovy.#(A) mUrqIpUjw nw krI.#(e) ^udw dw nwm AkwrQ nw leIN.#(s) snicr (Cin`cr) dw idn pivqR jwxky koeI kMm nw krIN, ikauNik ies idn dunIAW rcky mY Awrwm kIqw hY.#(h) mW ipau dw Awdr krIN.#(k) ^Un nw krIN#(K) jwrI nw krIN.#(g) corI nw krIN.#(G) gvWFI pur JUTI gvwhI nw dyvIN.#(|) gvWFI dI iksy cIj dw lwlc nw krIN.#mUsw dI swrI aumr 120 vrHy dI sI.¹ \"nwau Dwrien eIsy mUsy, ××× eIsweI mUsweIAw haumY hYrwxy.\" (Bwgu) dyKo, PraUn[#2. sM. मृष. cUhw. dyKo, mUs 2. \"jYsy kwgd ky Bwr mUsw tUik gvwvq.\" (Dnw mÚ 5)#3. dyKo, DunI (G). 4. Bwv- ivisAW dy rs. \"Gr kI iblweI Avr isKweI, mUsw dyiK frweI.\" (Awsw mÚ 5) Bogie`Cw rUp Gr dI ib`lI ƒ hux hor g`l isKweI geI hY, ivisAW dy rsW ƒ dyKky frn l`gI hY[ 5. Bwv- kwl. \"Anuidn mUsw lwju tukweI.\" (Awsw mÚ 5) aumrrUp r`sI ƒ.","definitionUni":"[مۇسٰے] Moses ਇਸਰਾਈਲ ਵੰਸ਼ੀ ਇ਼ਮਰਾਨ ( [عِمران] ) Amran ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਈਸਾ ਦੇ ਜਨਮ ਤੋਂ ਬਾਰਾਂ ਸੌ ਵਰ੍ਹੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਮਿਸਰ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਉਸ ਸਮੇਂ ਫ਼ਰਊਨ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਇਸਰਾਈਲ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਬਾਲਕਾਂ ਨੂੰ ਮਰਵਾ ਦਿੰਦਾ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਦਾ ਮਾਤਾ ਨੇ ਇੱਕ ਸੰਦੂਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕ਼ੇ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਵਹਾ ਦਿੱਤਾ. ਮਿਸਰ ਦੀ ਸ਼ਾਹਜ਼ਾਦੀ ਜੋ ਦਰਿਆ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਤੇ ਵਿਚਰ ਰਹੀ ਸੀ. ਉਸ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਇਹ ਬਾਲਕ ਪਿਆ, ਉਸ ਨੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਕੱਢਕੇ ਆਪਣਾ ਪਾਲਿਤ ਬਣਾ ਲਿਆ, ਇਬਰਾਨੀ ਭਾਸਾ ਵਿੱਚ ਮਾਸ਼ਾਹ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਖਿੱਚਿਆ, ਸੋ ਨਦੀ ਵਿੱਚੋਂ ਖਿੱਚਕੇ ਕਢਣੇ ਕਾਰਣ ਨਾਉਂ \"ਮੂਸਾ\" ਹੋਇਆ.#ਚਾਲੀਹ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਮੂਸਾ ਅਰਬ ਵੱਲ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸ਼ਾਦੀ ਕਰਕੇ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਬਣਿਆ. ਬਾਈਬਲ ਅਤੇ ਕ਼ੁਰਾਨ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਖ਼ੁਦਾ ਵੱਲੋਂ ਹੁਕਮ ਆਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਰ ਤੂਰ (sinal) ਪਹਾੜ ਪੁਰ ਖ਼ੁਦਾ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਭੀ ਹੋਈਆਂ ਸਨ, ਬਲਕਿ ਖ਼ੁਦਾ ਨੇ ਆਪਣੀਆਂ ਉਂਗਲਾਂ ਨਾਲ ਲਿਖੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਸਲੇਟਾਂ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਸਨ, ਅਰ ਇੱਕ ਬਾਰ ਚਾਲੀ ਦਿਨ ਅੰਨ ਪਾਣੀ ਬਿਨਾ ਤੂਰ ਉੱਪਰ ਮੂਸਾ ਖ਼ੁਦਾ ਨਾਲ ਗੋਸਟਿ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ, ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਯਹੂਦੀ ੪੦ ਰੋਜ਼ੇ ਰਖਦੇ ਹਨ.#ਯਹੂਦੀਆਂ ਦਾ ਧਰਮਗੁਰੂ ਅਤੇ ਤੌਰੇਤ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇਹੀ ਪੈਗੰਬਰ ਹੈ. ਬਾਈਬਲ ਵਿੱਚ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਦਸ ਹੁਕਮ ਜੋ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਉਹ ਮੂਸਾ ਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ ਸਨ. ਉਹ ਹੁਕਮ ਇਹ ਹਨ-#(ੳ) ਮੇਰੇ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਤੇਰੇ ਤਾਂਈ ਦੂਜਾ ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ ਨਾ ਹੋਵੇ.#(ਅ) ਮੂਰਤੀਪੂਜਾ ਨਾ ਕਰੀ.#(ੲ) ਖ਼ੁਦਾ ਦਾ ਨਾਮ ਅਕਾਰਥ ਨਾ ਲਈਂ.#(ਸ) ਸਨਚਿਰ (ਛਨਿੱਚਰ) ਦਾ ਦਿਨ ਪਵਿਤ੍ਰ ਜਾਣਕੇ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਾ ਕਰੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਦੁਨੀਆਂ ਰਚਕੇ ਮੈ ਆਰਾਮ ਕੀਤਾ ਹੈ.#(ਹ) ਮਾਂ ਪਿਉ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੀਂ.#(ਕ) ਖ਼ੂਨ ਨਾ ਕਰੀਂ#(ਖ) ਜਾਰੀ ਨਾ ਕਰੀਂ.#(ਗ) ਚੋਰੀ ਨਾ ਕਰੀਂ.#(ਘ) ਗਵਾਂਢੀ ਪੁਰ ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ ਨਾ ਦੇਵੀਂ.#(ਙ) ਗਵਾਂਢੀ ਦੀ ਕਿਸੇ ਚੀਜ ਦਾ ਲਾਲਚ ਨਾ ਕਰੀਂ.#ਮੂਸਾ ਦੀ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ੧੨੦ ਵਰ੍ਹੇ ਦੀ ਸੀ.¹ \"ਨਾਉ ਧਾਰਇਨ ਈਸੇ ਮੂਸੇ, ××× ਈਸਾਈ ਮੂਸਾਈਆ ਹਉਮੈ ਹੈਰਾਣੇ.\" (ਭਾਗੁ) ਦੇਖੋ, ਫਰਊਨ।#੨. ਸੰ. मृष. ਚੂਹਾ. ਦੇਖੋ, ਮੂਸ ੨. \"ਜੈਸੇ ਕਾਗਦ ਕੇ ਭਾਰ ਮੂਸਾ ਟੂਕਿ ਗਵਾਵਤ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੫)#੩. ਦੇਖੋ, ਧੁਨੀ (ਘ). ੪. ਭਾਵ- ਵਿਸਿਆਂ ਦੇ ਰਸ. \"ਘਰ ਕੀ ਬਿਲਾਈ ਅਵਰ ਸਿਖਾਈ, ਮੂਸਾ ਦੇਖਿ ਡਰਾਈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਭੋਗਇੱਛਾ ਰੂਪ ਘਰ ਦੀ ਬਿੱਲੀ ਨੂੰ ਹੁਣ ਹੋਰ ਗੱਲ ਸਿਖਾਈ ਗਈ ਹੈ, ਵਿਸਿਆਂ ਦੇ ਰਸਾਂ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਡਰਨ ਲੱਗੀ ਹੈ। ੫. ਭਾਵ- ਕਾਲ. \"ਅਨੁਦਿਨ ਮੂਸਾ ਲਾਜੁ ਟੁਕਾਈ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ਉਮਰਰੂਪ ਰੱਸੀ ਨੂੰ."},{"id":57781,"word":"mUc","wordUni":"ਮੂਚ","definition":"iv- mhwn- au`c. \"aUcMq nIcM, nwnw su mUcM.\" (shs mÚ 5) 2. AiDk.#ivSys. \"hm Qory qum bhuq mUc.\" (bsM mÚ 5) \"sB ikCu qwkw kwFIAY Qorw Aru mUcw.\" (Awsw mÚ 5) 3. sQUl. ivsqwr vwlw. \"swD kI soBw aUc qy aUcI[ swD kI soBw mUc qy mUcI.\" (suKmnI)#4. muMcn hoieAw. CutigAw. dyKo, muc. \"jm kw Bau mUcw.\" (gau mÚ 1)","definitionUni":"ਵਿ- ਮਹਾਨ- ਉੱਚ. \"ਊਚੰਤ ਨੀਚੰ, ਨਾਨਾ ਸੁ ਮੂਚੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ੨. ਅਧਿਕ.#ਵਿਸ਼ੇਸ. \"ਹਮ ਥੋਰੇ ਤੁਮ ਬਹੁਤ ਮੂਚ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਸਭ ਕਿਛੁ ਤਾਕਾ ਕਾਢੀਐ ਥੋਰਾ ਅਰੁ ਮੂਚਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੩. ਸਥੂਲ. ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ. \"ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਊਚ ਤੇ ਊਚੀ। ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਮੂਚ ਤੇ ਮੂਚੀ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)#੪. ਮੁੰਚਨ ਹੋਇਆ. ਛੁਟਗਿਆ. ਦੇਖੋ, ਮੁਚ. \"ਜਮ ਕਾ ਭਉ ਮੂਚਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੧)"},{"id":57782,"word":"mUcau","wordUni":"ਮੂਚਉ","definition":"iv- mhwn- au`c. \"aUcMq nIcM, nwnw su mUcM.\" (shs mÚ 5) 2. AiDk.#ivSys. \"hm Qory qum bhuq mUc.\" (bsM mÚ 5) \"sB ikCu qwkw kwFIAY Qorw Aru mUcw.\" (Awsw mÚ 5) 3. sQUl. ivsqwr vwlw. \"swD kI soBw aUc qy aUcI[ swD kI soBw mUc qy mUcI.\" (suKmnI)#4. muMcn hoieAw. CutigAw. dyKo, muc. \"jm kw Bau mUcw.\" (gau mÚ 1)","definitionUni":"ਵਿ- ਮਹਾਨ- ਉੱਚ. \"ਊਚੰਤ ਨੀਚੰ, ਨਾਨਾ ਸੁ ਮੂਚੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ੨. ਅਧਿਕ.#ਵਿਸ਼ੇਸ. \"ਹਮ ਥੋਰੇ ਤੁਮ ਬਹੁਤ ਮੂਚ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਸਭ ਕਿਛੁ ਤਾਕਾ ਕਾਢੀਐ ਥੋਰਾ ਅਰੁ ਮੂਚਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੩. ਸਥੂਲ. ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ. \"ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਊਚ ਤੇ ਊਚੀ। ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਮੂਚ ਤੇ ਮੂਚੀ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)#੪. ਮੁੰਚਨ ਹੋਇਆ. ਛੁਟਗਿਆ. ਦੇਖੋ, ਮੁਚ. \"ਜਮ ਕਾ ਭਉ ਮੂਚਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੧)"},{"id":57783,"word":"mUcw","wordUni":"ਮੂਚਾ","definition":"iv- mhwn- au`c. \"aUcMq nIcM, nwnw su mUcM.\" (shs mÚ 5) 2. AiDk.#ivSys. \"hm Qory qum bhuq mUc.\" (bsM mÚ 5) \"sB ikCu qwkw kwFIAY Qorw Aru mUcw.\" (Awsw mÚ 5) 3. sQUl. ivsqwr vwlw. \"swD kI soBw aUc qy aUcI[ swD kI soBw mUc qy mUcI.\" (suKmnI)#4. muMcn hoieAw. CutigAw. dyKo, muc. \"jm kw Bau mUcw.\" (gau mÚ 1)","definitionUni":"ਵਿ- ਮਹਾਨ- ਉੱਚ. \"ਊਚੰਤ ਨੀਚੰ, ਨਾਨਾ ਸੁ ਮੂਚੰ.\" (ਸਹਸ ਮਃ ੫) ੨. ਅਧਿਕ.#ਵਿਸ਼ੇਸ. \"ਹਮ ਥੋਰੇ ਤੁਮ ਬਹੁਤ ਮੂਚ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੫) \"ਸਭ ਕਿਛੁ ਤਾਕਾ ਕਾਢੀਐ ਥੋਰਾ ਅਰੁ ਮੂਚਾ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੩. ਸਥੂਲ. ਵਿਸਤਾਰ ਵਾਲਾ. \"ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਊਚ ਤੇ ਊਚੀ। ਸਾਧ ਕੀ ਸੋਭਾ ਮੂਚ ਤੇ ਮੂਚੀ.\" (ਸੁਖਮਨੀ)#੪. ਮੁੰਚਨ ਹੋਇਆ. ਛੁਟਗਿਆ. ਦੇਖੋ, ਮੁਚ. \"ਜਮ ਕਾ ਭਉ ਮੂਚਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੧)"},{"id":57829,"word":"mUrCw","wordUni":"ਮੂਰਛਾ","definition":"sM. मूर्च्छा. ienmw. ZSI. fainting idmwg idl dI kmzorI, nrm AsQwn qy s`t v`jxI, lhU dw inkl jwxw, inrblqw, duKdweI Aqy AqI AwnMddwiek ^br, ipAwry sMbMDI dw ivCoVw Awid mUrCw dy kwrx hn.#mUrCw vwlw murdy jyhw jVH ho jWdw hY, koeI suD nhIN rihNdI, kdy dMdx BI pY jWdI hY. ies dy swDwrx ielwj hn- ijs kwrx qoN mUrCw hoeI hovy aus dy Anuswr ivcwrky jqn krnw, TMFw jl, bydmuSk, kyauVw, gulwb muK qy iCVkxw, kpUr cMdn Awidk suMGwauxy Aqy ienHW dw m¤Qy qy lyp krnw. p¤Ky dI sIql hvw dyxI, b`krI dy du`D dI h`QW pYrW qy mwilS krnI, n`k Gu`txw, gaU dw du`D ipAwauxw, mws dw Sorvw dyxw, idl idmwZ ƒ qwkq dyx vwlIAW cIjW vrqxIAW Awid.","definitionUni":"ਸੰ. मूर्च्छा. ਇਨਮਾ. ਗ਼ਸ਼ੀ. fainting ਦਿਮਾਗ ਦਿਲ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਨਰਮ ਅਸਥਾਨ ਤੇ ਸੱਟ ਵੱਜਣੀ, ਲਹੂ ਦਾ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾ, ਨਿਰਬਲਤਾ, ਦੁਖਦਾਈ ਅਤੇ ਅਤੀ ਆਨੰਦਦਾਇਕ ਖ਼ਬਰ, ਪਿਆਰੇ ਸੰਬੰਧੀ ਦਾ ਵਿਛੋੜਾ ਆਦਿ ਮੂਰਛਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ.#ਮੂਰਛਾ ਵਾਲਾ ਮੁਰਦੇ ਜੇਹਾ ਜੜ੍ਹ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕੋਈ ਸੁਧ ਨਹੀਂ ਰਹਿਂਦੀ, ਕਦੇ ਦੰਦਣ ਭੀ ਪੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹਨ- ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਤੋਂ ਮੂਰਛਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ਉਸ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਵਿਚਾਰਕੇ ਜਤਨ ਕਰਨਾ, ਠੰਢਾ ਜਲ, ਬੇਦਮੁਸ਼ਕ, ਕੇਉੜਾ, ਗੁਲਾਬ ਮੁਖ ਤੇ ਛਿੜਕਣਾ, ਕਪੂਰ ਚੰਦਨ ਆਦਿਕ ਸੁੰਘਾਉਣੇ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਮੱਥੇ ਤੇ ਲੇਪ ਕਰਨਾ. ਪੱਖੇ ਦੀ ਸੀਤਲ ਹਵਾ ਦੇਣੀ, ਬੱਕਰੀ ਦੇ ਦੁੱਧ ਦੀ ਹੱਥਾਂ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਮਾਲਿਸ਼ ਕਰਨੀ, ਨੱਕ ਘੁੱਟਣਾ, ਗਊ ਦਾ ਦੁੱਧ ਪਿਆਉਣਾ, ਮਾਸ ਦਾ ਸ਼ੋਰਵਾ ਦੇਣਾ, ਦਿਲ ਦਿਮਾਗ਼ ਨੂੰ ਤਾਕਤ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਵਰਤਣੀਆਂ ਆਦਿ."},{"id":57833,"word":"mUriq","wordUni":"ਮੂਰਤਿ","definition":"sM. मूर्ति. mUriq. sMgÎw- dyh. SrIr. \"mUriq pMc pRmwx purK.\" (svYXy mÚ 5. ky) 2. Awkwr. Skl[ 3. pRiqmw. qsvIr. \"nwnk mUriqicqR ijau Cwfiq nwhn BIq.\" (sÚ mÚ 9) 4. s^qI. kTorqw[ 5. nmUnw. audwhrx. imswl. \"qW nwnk khIAY. mUriq.\" (mÚ 2. vwr swr) 6. hisœ. hoNd. Bwv. s`qw. \"AkwlmUriq\" (jpu) \"khu kbIru swDU ko pRIqmu iqsu mUriq bilhwrI.\" (swr kbIr)","definitionUni":"ਸੰ. मूर्ति. ਮੂਰ੍‌ਤਿ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੇਹ. ਸ਼ਰੀਰ. \"ਮੂਰਤਿ ਪੰਚ ਪ੍ਰਮਾਣ ਪੁਰਖ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੫. ਕੇ) ੨. ਆਕਾਰ. ਸ਼ਕਲ। ੩. ਪ੍ਰਤਿਮਾ. ਤਸਵੀਰ. \"ਨਾਨਕ ਮੂਰਤਿਚਿਤ੍ਰ ਜਿਉ ਛਾਡਤਿ ਨਾਹਨ ਭੀਤ.\" (ਸਃ ਮਃ ੯) ੪. ਸਖ਼ਤੀ. ਕਠੋਰਤਾ। ੫. ਨਮੂਨਾ. ਉਦਾਹਰਣ. ਮਿਸਾਲ. \"ਤਾਂ ਨਾਨਕ ਕਹੀਐ. ਮੂਰਤਿ.\" (ਮਃ ੨. ਵਾਰ ਸਾਰ) ੬. ਹਸ੍ਤਿ. ਹੋਂਦ. ਭਾਵ. ਸੱਤਾ. \"ਅਕਾਲਮੂਰਤਿ\" (ਜਪੁ) \"ਕਹੁ ਕਬੀਰੁ ਸਾਧੂ ਕੋ ਪ੍ਰੀਤਮੁ ਤਿਸੁ ਮੂਰਤਿ ਬਲਿਹਾਰੀ.\" (ਸਾਰ ਕਬੀਰ)"},{"id":58025,"word":"myil","wordUni":"ਮੇਲਿ","definition":"mylky. imlwkr[ 2. myl myN. swDu smwgm iv`c. \"Awpy myil imlwiedw.\" (mÚ 3. vwr rwm 1)","definitionUni":"ਮੇਲਕੇ. ਮਿਲਾਕਰ। ੨. ਮੇਲ ਮੇਂ. ਸਾਧੁ ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ. \"ਆਪੇ ਮੇਲਿ ਮਿਲਾਇਦਾ.\" (ਮਃ ੩. ਵਾਰ ਰਾਮ ੧)"},{"id":58027,"word":"mylI","wordUni":"ਮੇਲੀ","definition":"imlwleI[ 2. imlx vwlw. mulwkwqI. \"mylI Apny auin ly bWDy.\" (Awsw mÚ 5) 3. fwlI. pweI. \"kwl Pwis jb gr mY mylI.\" (mwrU mÚ 9) \"mwlw mylI cwr.\" (s. kbIr) dyKo, cwr mwlw[ 4. SwdI dy mOky imlx vwlw sMbMDI.","definitionUni":"ਮਿਲਾਲਈ। ੨. ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ. ਮੁਲਾਕਾਤੀ. \"ਮੇਲੀ ਅਪਨੇ ਉਨਿ ਲੇ ਬਾਂਧੇ.\" (ਆਸਾ ਮਃ ੫) ੩. ਡਾਲੀ. ਪਾਈ. \"ਕਾਲ ਫਾਸਿ ਜਬ ਗਰ ਮੈ ਮੇਲੀ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੯) \"ਮਾਲਾ ਮੇਲੀ ਚਾਰ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ) ਦੇਖੋ, ਚਾਰ ਮਾਲਾ। ੪. ਸ਼ਾਦੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਲਣ ਵਾਲਾ ਸੰਬੰਧੀ."},{"id":58094,"word":"mYnIsMgiq","wordUni":"ਮੈਨੀਸੰਗਤਿ","definition":"ptnw invwsI Pqy cMd mYnI (goqR dw) KqRI SRI gurU qygbhwdur swihb dw is`K hoieAw. SRI gurU goibMd isMG swihb bwl lIlHw krdy PqycMd dy Gr jwieAw krdy sn. ies dI Drmwqmw iesqRI gurU swihb ƒ pUrI, du`D, qly hoey cxy AripAw krdI, PqycMd dy Gr jo sMgiq (is`K smwj) dy iek¤Ty hox dw AsQwn sI, auh \"mYnIsMgiq\" nwm qoN pRis`D hoieAw. hux BI ies QW cxy Aqy pUrI pRswd vriqAw krdw hY. ieh QW hirmMidr (jnm AsQwn) qoN bhuq dUr nhIN hY. gurU swihb dy joVy Aqy ausy smyN dw krONdy dw bUtw ie¤Qy dyKIdw hY. ies gurdÍwry dw nwm CotI sMgiq BI hY. pujwrI inrml isMG hn.","definitionUni":"ਪਟਨਾ ਨਿਵਾਸੀ ਫਤੇ ਚੰਦ ਮੈਨੀ (ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ) ਖਤ੍ਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸਿੱਖ ਹੋਇਆ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਬਾਲ ਲੀਲ੍ਹਾ ਕਰਦੇ ਫਤੇਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਇਸ ਦੀ ਧਰਮਾਤਮਾ ਇਸਤ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੂਰੀ, ਦੁੱਧ, ਤਲੇ ਹੋਏ ਚਣੇ ਅਰਪਿਆ ਕਰਦੀ, ਫਤੇਚੰਦ ਦੇ ਘਰ ਜੋ ਸੰਗਤਿ (ਸਿੱਖ ਸਮਾਜ) ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਸੀ, ਉਹ \"ਮੈਨੀਸੰਗਤਿ\" ਨਾਮ ਤੋਂ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ. ਹੁਣ ਭੀ ਇਸ ਥਾਂ ਚਣੇ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਥਾਂ ਹਰਿਮੰਦਿਰ (ਜਨਮ ਅਸਥਾਨ) ਤੋਂ ਬਹੁਤ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਜੋੜੇ ਅਤੇ ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦਾ ਕਰੌਂਦੇ ਦਾ ਬੂਟਾ ਇੱਥੇ ਦੇਖੀਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦਾ ਨਾਮ ਛੋਟੀ ਸੰਗਤਿ ਭੀ ਹੈ. ਪੁਜਾਰੀ ਨਿਰਮਲ ਸਿੰਘ ਹਨ."},{"id":58142,"word":"mohn kw cObwrw","wordUni":"ਮੋਹਨ ਕਾ ਚੌਬਾਰਾ","definition":"goieMdvwl iv`c auh cObwrw, ijs iv`c bwbw mohn jI invws krdy sn. SRI gurU Arjndyv ny iesy cObwry hyT glI iv`c bYTky \"mohn qyry aUcy mMidr\" Sbd gwieAw sI. hux cObwry dy QW swDwrx jyhw mkwn hY. dyKo, goieMdvwl dw nMÚ 5.","definitionUni":"ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹ ਚੌਬਾਰਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਮੋਹਨ ਜੀ ਨਿਵਾਸ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਨੇ ਇਸੇ ਚੌਬਾਰੇ ਹੇਠ ਗਲੀ ਵਿੱਚ ਬੈਠਕੇ \"ਮੋਹਨ ਤੇਰੇ ਊਚੇ ਮੰਦਿਰ\" ਸ਼ਬਦ ਗਾਇਆ ਸੀ. ਹੁਣ ਚੌਬਾਰੇ ਦੇ ਥਾਂ ਸਾਧਾਰਣ ਜੇਹਾ ਮਕਾਨ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਦਾ ਨੰਃ ੫."},{"id":58180,"word":"moklw","wordUni":"ਮੋਕਲਾ","definition":"mukul hoieAw. iKiVAw[ 2. KulHw. kuSwdw. \"mukiq duAwrw moklw.\" (s. kbIr)","definitionUni":"ਮੁਕੁਲ ਹੋਇਆ. ਖਿੜਿਆ। ੨. ਖੁਲ੍ਹਾ. ਕੁਸ਼ਾਦਾ. \"ਮੁਕਤਿ ਦੁਆਰਾ ਮੋਕਲਾ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ)"},{"id":58181,"word":"moklweI","wordUni":"ਮੋਕਲਾਈ","definition":"KulH. kuSwdgI[ 2. AwjwdI[ 3. ^uShwlI. \"BIVhu moklweI kIqIAwnu.\" (mÚ 5. vwr rwm 2)","definitionUni":"ਖੁਲ੍ਹ. ਕੁਸ਼ਾਦਗੀ। ੨. ਆਜਾਦੀ। ੩. ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ. \"ਭੀੜਹੁ ਮੋਕਲਾਈ ਕੀਤੀਆਨੁ.\" (ਮਃ ੫. ਵਾਰ ਰਾਮ ੨)"},{"id":58214,"word":"moijjw","wordUni":"ਮੋਜਿਜਾ","definition":"Aæ. [معجزہ] muAæjzw. sMgÎw- ieæjz (lwcwr krn) vwlw kMm. AjyhI is`DI (krwmwq), ijs dy krn leI swDwrx lok lwcwr ho jwx[ 2. ijs Skiq A¤gy blvwn BI lwcwr hox. krmwq. is`DI.","definitionUni":"ਅ਼. [معجزہ] ਮੁਅ਼ਜਜ਼ਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਇ਼ਜਜ਼ (ਲਾਚਾਰ ਕਰਨ) ਵਾਲਾ ਕੰਮ. ਅਜੇਹੀ ਸਿੱਧੀ (ਕਰਾਮਾਤ), ਜਿਸ ਦੇ ਕਰਨ ਲਈ ਸਾਧਾਰਣ ਲੋਕ ਲਾਚਾਰ ਹੋ ਜਾਣ। ੨. ਜਿਸ ਸ਼ਕਤਿ ਅੱਗੇ ਬਲਵਾਨ ਭੀ ਲਾਚਾਰ ਹੋਣ. ਕਰਮਾਤ. ਸਿੱਧੀ."},{"id":58223,"word":"mofw","wordUni":"ਮੋਡਾ","definition":"iv- muMifq. muMinAw hoieAw[ 2. bWgr iv`c swDumwqR ƒ mofw boldy hn.","definitionUni":"ਵਿ- ਮੁੰਡਿਤ. ਮੁੰਨਿਆ ਹੋਇਆ। ੨. ਬਾਂਗਰ ਵਿੱਚ ਸਾਧੁਮਾਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੋਡਾ ਬੋਲਦੇ ਹਨ."},{"id":58248,"word":"modI","wordUni":"ਮੋਦੀ","definition":"sM. मोदिन्. iv- AwnMd dyx vwlw[ 2. ^uS hoieAw. pRsMn[ 3. Aæ. [مودی] Adw krn vwlw. phucwaux vwlw. jo rsd Awid swmwn phucwaux vwlw. jo rsd Awid swmwn phucwauNdw hY, aus dw iesy ArQ ƒ lYky nwm modI ho igAw hY. 4. Aæ. [موُدی] mUdI. imhrbwn. \"modI ky Gir Kwxw pwkw, vwkRw lVkw mwirAw Qw.\" (gOf nwmdyv) ikRpwlu pwrvqI dy Gr jd ik pRswd iqAwr sI, aus vyly iSv ny lVkw mwr id`qw. dyKo, gxyS.","definitionUni":"ਸੰ. मोदिन्. ਵਿ- ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਇਆ. ਪ੍ਰਸੰਨ। ੩. ਅ਼. [مودی] ਅਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਪਹੁਚਾਉਣ ਵਾਲਾ. ਜੋ ਰਸਦ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਪਹੁਚਾਉਣ ਵਾਲਾ. ਜੋ ਰਸਦ ਆਦਿ ਸਾਮਾਨ ਪਹੁਚਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਇਸੇ ਅਰਥ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਨਾਮ ਮੋਦੀ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ. ੪. ਅ਼. [موُدی] ਮੂਦੀ. ਮਿਹਰਬਾਨ. \"ਮੋਦੀ ਕੇ ਘਰਿ ਖਾਣਾ ਪਾਕਾ, ਵਾਕ੍ਰਾ ਲੜਕਾ ਮਾਰਿਆ ਥਾ.\" (ਗੌਡ ਨਾਮਦੇਵ) ਕ੍ਰਿਪਾਲੁ ਪਾਰਵਤੀ ਦੇ ਘਰ ਜਦ ਕਿ ਪ੍ਰਸਾਦ ਤਿਆਰ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਿਵ ਨੇ ਲੜਕਾ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ. ਦੇਖੋ, ਗਣੇਸ਼."},{"id":58342,"word":"mOlvI","wordUni":"ਮੌਲਵੀ","definition":"Aæ. [موَلوی] sMgÎw- ijs dw mOlw (prmySÍr) nwl sMbMD hY. krqwr nwl juiVAw hoieAw swDU[ 2. Bwv Awæilm. ivdÍwn[ 3. AærbI dI pihlI prIKÎw (iemiqhwn)","definitionUni":"ਅ਼. [موَلوی] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਦਾ ਮੌਲਾ (ਪਰਮੇਸ਼੍ਵਰ) ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਹੈ. ਕਰਤਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਸਾਧੂ। ੨. ਭਾਵ ਆ਼ਲਿਮ. ਵਿਦ੍ਵਾਨ। ੩. ਅ਼ਰਬੀ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਪਰੀਖ੍ਯਾ (ਇਮਤਿਹਾਨ)"},{"id":58379,"word":"mMgumt","wordUni":"ਮੰਗੁਮਟ","definition":"aufIsw jgMnwQpurI iv`c mMidr dy pws SRI gurU nwnkdyv dw auh AsQwn, ij¤Qy jgqgurU ivrwjy hn. hux ie¤Qy gurdÍwrw SoBw dy irhw hY. bwlUhsnw jI dI sMpRdwX dy swDU bwvw mMgU jI ny ies gurdÍwry dI iemwrq bxvweI Aqy is`K Drm dw pRcwr kIqw, ies leIN AsQwn dw nwm \"mMgUmT\" pRis`D hoigAw. dyKo, jgMnwQ.","definitionUni":"ਉਡੀਸਾ ਜਗੰਨਾਥਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦਾ ਉਹ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਜਗਤਗੁਰੂ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਬਾਲੂਹਸਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ ਬਾਵਾ ਮੰਗੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਵਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈਂ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ \"ਮੰਗੂਮਠ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਿਆ. ਦੇਖੋ, ਜਗੰਨਾਥ."},{"id":58380,"word":"mMgUmT","wordUni":"ਮੰਗੂਮਠ","definition":"aufIsw jgMnwQpurI iv`c mMidr dy pws SRI gurU nwnkdyv dw auh AsQwn, ij¤Qy jgqgurU ivrwjy hn. hux ie¤Qy gurdÍwrw SoBw dy irhw hY. bwlUhsnw jI dI sMpRdwX dy swDU bwvw mMgU jI ny ies gurdÍwry dI iemwrq bxvweI Aqy is`K Drm dw pRcwr kIqw, ies leIN AsQwn dw nwm \"mMgUmT\" pRis`D hoigAw. dyKo, jgMnwQ.","definitionUni":"ਉਡੀਸਾ ਜਗੰਨਾਥਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਪਾਸ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦਾ ਉਹ ਅਸਥਾਨ, ਜਿੱਥੇ ਜਗਤਗੁਰੂ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਹੁਣ ਇੱਥੇ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸ਼ੋਭਾ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ. ਬਾਲੂਹਸਨਾ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਸਾਧੂ ਬਾਵਾ ਮੰਗੂ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਬਣਵਾਈ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਲਈਂ ਅਸਥਾਨ ਦਾ ਨਾਮ \"ਮੰਗੂਮਠ\" ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਗਿਆ. ਦੇਖੋ, ਜਗੰਨਾਥ."},{"id":58402,"word":"mMjweI","wordUni":"ਮੰਜਾਈ","definition":"sMgÎw- mwrjn (mWjx) dI ikRXw[ 2. mWjx dI mzdUrI[ 3. iv- mWjI. mwrjn kIqI. \"swDUDUir kir suD mMjweI.\" (gau mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮਾਰ੍‍ਜਨ (ਮਾਂਜਣ) ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ। ੨. ਮਾਂਜਣ ਦੀ ਮਜ਼ਦੂਰੀ। ੩. ਵਿ- ਮਾਂਜੀ. ਮਾਰ੍‍ਜਨ ਕੀਤੀ. \"ਸਾਧੂਧੂਰਿ ਕਰਿ ਸੁਧ ਮੰਜਾਈ.\" (ਗਉ ਮਃ ੫)"},{"id":58456,"word":"mMfI","wordUni":"ਮੰਡੀ","definition":"mMifAwl rwjpUqW dI rwjDwnI, jo kWgVy phwV dI pRis`D irAwsq hY, ies dw pRDwn ngr \"mMfI\" dirAw ibAws dy iknwry Ajbrsyn ny sn 1527 iv`c vswieAw sI. mMfI pTwnkot qoN 131 Aqy iSmly qoN 88 mIl hY. ies dI auicAweI smuMdr qoN 2000 Put hY. irAwsq mMfI dw rkbw 1200 vrg mIl Aqy AwbwdI 185, 048 hY. mMfI dw nMbr pMjwb iv`c CyvW¹ hY. 1. nvMbr sn 1921 qoN ies dw gvrnmyNt nwl nIiq sMbMD ey. jI. jI. pMjwb styts dÍwrw hY. vrqmwn rwjw swihb dw nwm jogyNdRsyn hY, ijnHW dw jnm 19. Agsq sn 1904 ƒ hoieAw hY. PrvrI 1923 iv`c rwjw swihb dI SwdI mhwrwjw jgqjIq isMG jI kpUrQlw dI supuqRI bIbI AimRqkOr nwl vfI DUmDwm nwl hoeI.#ies irAwsq dw rwjw is`Dsyn SRI gurU goibMd isMG jI nwl sdw pRymBwv rKdw irhw Ar gurU swihb ƒ irAwsq iv`c bulwky syvw kIqI. ie`k gurdÍwrw ivpwSw dy iknwry, dUjw rwjmihl iv`c hY. dyKo, is`Dsyn Aqy pwfl swihb[ 2. bhuq klIAW dw Gyrdwr AMgw[ 3. Pl AMn sbzI pSU Awid dy ivkx dw bwzwr.","definitionUni":"ਮੰਡਿਆਲ ਰਾਜਪੂਤਾਂ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ, ਜੋ ਕਾਂਗੜੇ ਪਹਾੜ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਰਿਆਸਤ ਹੈ, ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਗਰ \"ਮੰਡੀ\" ਦਰਿਆ ਬਿਆਸ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਜਬਰਸੇਨ ਨੇ ਸਨ ੧੫੨੭ ਵਿੱਚ ਵਸਾਇਆ ਸੀ. ਮੰਡੀ ਪਠਾਨਕੋਟ ਤੋਂ ੧੩੧ ਅਤੇ ਸ਼ਿਮਲੇ ਤੋਂ ੮੮ ਮੀਲ ਹੈ. ਇਸ ਦੀ ਉਚਿਆਈ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ੨੦੦੦ ਫੁਟ ਹੈ. ਰਿਆਸਤ ਮੰਡੀ ਦਾ ਰਕਬਾ ੧੨੦੦ ਵਰਗ ਮੀਲ ਅਤੇ ਆਬਾਦੀ ੧੮੫, ੦੪੮ ਹੈ. ਮੰਡੀ ਦਾ ਨੰਬਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਛੇਵਾਂ¹ ਹੈ. ੧. ਨਵੰਬਰ ਸਨ ੧੯੨੧ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਗਵਰਨਮੇਂਟ ਨਾਲ ਨੀਤਿ ਸੰਬੰਧ ਏ. ਜੀ. ਜੀ. ਪੰਜਾਬ ਸਟੇਟਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਵਰਤਮਾਨ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਨਾਮ ਜੋਗੇਂਦ੍ਰਸੇਨ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ੧੯. ਅਗਸਤ ਸਨ ੧੯੦੪ ਨੂੰ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਫਰਵਰੀ ੧੯੨੩ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜਗਤਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਕਪੂਰਥਲਾ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਅਮ੍ਰਿਤਕੌਰ ਨਾਲ ਵਡੀ ਧੂਮਧਾਮ ਨਾਲ ਹੋਈ.#ਇਸ ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਰਾਜਾ ਸਿੱਧਸੇਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਸਦਾ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਰਖਦਾ ਰਿਹਾ ਅਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਰਿਆਸਤ ਵਿੱਚ ਬੁਲਾਕੇ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ. ਇੱਕ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਵਿਪਾਸ਼ਾ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ, ਦੂਜਾ ਰਾਜਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਸਿੱਧਸੇਨ ਅਤੇ ਪਾਡਲ ਸਾਹਿਬ। ੨. ਬਹੁਤ ਕਲੀਆਂ ਦਾ ਘੇਰਦਾਰ ਅੰਗਾ। ੩. ਫਲ ਅੰਨ ਸਬਜ਼ੀ ਪਸ਼ੂ ਆਦਿ ਦੇ ਵਿਕਣ ਦਾ ਬਾਜ਼ਾਰ."},{"id":58567,"word":"imRgqn","wordUni":"ਮ੍ਰਿਗਤਨ","definition":"pSudyh. imRg (cOpwey) dw SrIr[ 2. imRgI- qnX. hirxI dw puqR iSRMgIirKI.¹ \"Kgqn mInqn imRgqn brwhqn, swDU sMig auDwry.\" (mlw mÚ 5) dyKo, Kgqn 2.","definitionUni":"ਪਸ਼ੁਦੇਹ. ਮ੍ਰਿਗ (ਚੌਪਾਏ) ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ। ੨. ਮ੍ਰਿਗੀ- ਤਨਯ. ਹਰਿਣੀ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਸ਼੍ਰਿੰਗੀਰਿਖੀ.¹ \"ਖਗਤਨ ਮੀਨਤਨ ਮ੍ਰਿਗਤਨ ਬਰਾਹਤਨ, ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਉਧਾਰੇ.\" (ਮਲਾ ਮਃ ੫) ਦੇਖੋ, ਖਗਤਨ ੨."},{"id":58621,"word":"imRqk sMskwr","wordUni":"ਮ੍ਰਿਤਕ ਸੰਸਕਾਰ","definition":"DrmivDI nwl moey pRwxI dI AMiqm ikRXw. dyKo, ipiqRmyD[ 2. is`KDrm Anuswr ies sMskwr dI iviD ieh hY-#(a) imRq SrIr ƒ snwn krwky q^qy sMdUk Awidk iv`c r`Kky, kMinHAW jW g`fI Awidk au¤qy sskwr dy QW lYjwky, AMgITy (icqw) AQvw icmnI iv`c Ardws krky dwh kIqw jwvy.#(A) rwgI AQvw hor is`K mwrU Aqy vfhMs rwg dy vYrwgmeI Sbd gwaux.#(e) kpwlUikRXw krnI gurmq iv`c ivvrijq hY.#(s) dwh dy QW qoN muVky sohly dw pwT krky kVwhpRswd vrqy.#(h) sskwr vwly idn hI SRI gurU gMQ swihb dw pwT dw AwrMB kIqw jwvy, ijs ƒ sB sMbMDI ie`kmn hoky suxn Ar krqwr dw Bwxw mMnky DIrj krn.#(k) pwT dI smwpqI dsvyN idn hovy. \"dshry\" ip¤CoN clwxy dI ikRXw koeI bwkI nhIN rihNdI.#(K) ip`txw Aqy isAwpw is`Kmq iv`c insyD kIqw igAw hY.#(g) AsQIAW cugky iksy Kws QW ByjxIAW, prlok iv`c moey hoey pRwxI ƒ pucwx leI koeI vsqU dyxI gurmq qoN ivru`D hY.#(G) iKAwhI Awidk SRw`DkrmW dw BI is`Kmq iv`c iqAwg hY.","definitionUni":"ਧਰਮਵਿਧੀ ਨਾਲ ਮੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਦੇਖੋ, ਪਿਤ੍ਰਿਮੇਧ। ੨. ਸਿੱਖਧਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਸੰਸਕਾਰ ਦੀ ਵਿਧਿ ਇਹ ਹੈ-#(ੳ) ਮ੍ਰਿਤ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸਨਾਨ ਕਰਾਕੇ ਤਖ਼ਤੇ ਸੰਦੂਕ ਆਦਿਕ ਵਿੱਚ ਰੱਖਕੇ, ਕੰਨ੍ਹਿਆਂ ਜਾਂ ਗੱਡੀ ਆਦਿਕ ਉੱਤੇ ਸਸਕਾਰ ਦੇ ਥਾਂ ਲੈਜਾਕੇ, ਅੰਗੀਠੇ (ਚਿਤਾ) ਅਥਵਾ ਚਿਮਨੀ ਵਿੱਚ ਅਰਦਾਸ ਕਰਕੇ ਦਾਹ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ.#(ਅ) ਰਾਗੀ ਅਥਵਾ ਹੋਰ ਸਿੱਖ ਮਾਰੂ ਅਤੇ ਵਡਹੰਸ ਰਾਗ ਦੇ ਵੈਰਾਗਮਈ ਸ਼ਬਦ ਗਾਉਣ.#(ੲ) ਕਪਾਲੂਕ੍ਰਿਯਾ ਕਰਨੀ ਗੁਰਮਤ ਵਿੱਚ ਵਿਵਰਜਿਤ ਹੈ.#(ਸ) ਦਾਹ ਦੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਮੁੜਕੇ ਸੋਹਲੇ ਦਾ ਪਾਠ ਕਰਕੇ ਕੜਾਹਪ੍ਰਸਾਦ ਵਰਤੇ.#(ਹ) ਸਸਕਾਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੰਥ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਪਾਠ ਦਾ ਆਰੰਭ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਭ ਸੰਬੰਧੀ ਇੱਕਮਨ ਹੋਕੇ ਸੁਣਨ ਅਰ ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨਕੇ ਧੀਰਜ ਕਰਨ.#(ਕ) ਪਾਠ ਦੀ ਸਮਾਪਤੀ ਦਸਵੇਂ ਦਿਨ ਹੋਵੇ. \"ਦਸਹਰੇ\" ਪਿੱਛੋਂ ਚਲਾਣੇ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕੋਈ ਬਾਕੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿਂਦੀ.#(ਖ) ਪਿੱਟਣਾ ਅਤੇ ਸਿਆਪਾ ਸਿੱਖਮਤ ਵਿੱਚ ਨਿਸੇਧ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ.#(ਗ) ਅਸਥੀਆਂ ਚੁਗਕੇ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਥਾਂ ਭੇਜਣੀਆਂ, ਪਰਲੋਕ ਵਿੱਚ ਮੋਏ ਹੋਏ ਪ੍ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪੁਚਾਣ ਲਈ ਕੋਈ ਵਸਤੂ ਦੇਣੀ ਗੁਰਮਤ ਤੋਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੈ.#(ਘ) ਖਿਆਹੀ ਆਦਿਕ ਸ਼੍ਰਾੱਧਕਰਮਾਂ ਦਾ ਭੀ ਸਿੱਖਮਤ ਵਿੱਚ ਤਿਆਗ ਹੈ."},{"id":58732,"word":"Xiq","wordUni":"ਯਤਿ","definition":"sM. sMgÎw- muikœ vwsqy Xqn krn vwlw, swDu[ 2. ieMdRIAW ƒ ivkwrW qoN rokx vwlw AiBAwsI[ 3. CMdpwT iv`c zbwn dy rukx dw AsQwn, pwT dw Tihrwau. ivSRwm. jYsy dohw CMd dI pihlI Xiq qyrW mwqRw pur hY Ar AnMgSyKr dI Xiq A`T A`T A`KrW qy hY, Awid.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਮੁਕ੍ਤਿ ਵਾਸਤੇ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਸਾਧੁ। ੨. ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਅਭਿਆਸੀ। ੩. ਛੰਦਪਾਠ ਵਿੱਚ ਜ਼ਬਾਨ ਦੇ ਰੁਕਣ ਦਾ ਅਸਥਾਨ, ਪਾਠ ਦਾ ਠਹਿਰਾਉ. ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ. ਜੈਸੇ ਦੋਹਾ ਛੰਦ ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਯਤਿ ਤੇਰਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਪੁਰ ਹੈ ਅਰ ਅਨੰਗਸ਼ੇਖਰ ਦੀ ਯਤਿ ਅੱਠ ਅੱਠ ਅੱਖਰਾਂ ਤੇ ਹੈ, ਆਦਿ."},{"id":58788,"word":"Xm inXm","wordUni":"ਯਮ ਨਿਯਮ","definition":"mn Aqy ieMdRIAW ƒ ivkwrW qoN vrjn Aqy SuB guxW dy nym Dwrx rUp ds swDn.","definitionUni":"ਮਨ ਅਤੇ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਿਕਾਰਾਂ ਤੋਂ ਵਰਜਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਗੁਣਾਂ ਦੇ ਨੇਮ ਧਾਰਣ ਰੂਪ ਦਸ ਸਾਧਨ."},{"id":58796,"word":"XmI","wordUni":"ਯਮੀ","definition":"sMgÎw- Xm dI BYx, jo Xmunw ndI hoky vgI. dyKo, Drmrwj[ 2. iv- यमिन्. mn ieMdRIAW ƒ rokx vwlw. Xm swDn dw krqw. dyKo, Xm inXm.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯਮ ਦੀ ਭੈਣ, ਜੋ ਯਮੁਨਾ ਨਦੀ ਹੋਕੇ ਵਗੀ. ਦੇਖੋ, ਧਰਮਰਾਜ। ੨. ਵਿ- यमिन्. ਮਨ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ. ਯਮ ਸਾਧਨ ਦਾ ਕਰਤਾ. ਦੇਖੋ, ਯਮ ਨਿਯਮ."},{"id":58804,"word":"Xrkwn","wordUni":"ਯਰਕਾਨ","definition":"Aæ. [یرقان] sM. hlImk. Jaundice pIlIAw rog. ies rog dy kwrx hn- bhuq qyz Aqy grm cIjW KwxIAW, qyj julwb lYxy, zihrIlI vsqU KwxI, bhuq mYQun krnw, nSy dIAW cIjW dw jwdw vrqxw, grB dI hwlq iv`c iesqRI dw bhuq sOxw, bhuq KtweIAW dw vrqxw Awid. ijgr dw ivgwV hI ies dw pRDwn kwrx hY.#Xrkwn iv`c A`KW pIlIAW ho jWdIAW hn, swry pdwrQ pIly idKweI idMdy hn, qucw mUqR psInw nhuM pIly huMdy hn, pr pwKwnw ic`tw huMdw hY.#ies rog dy swDwrx ielwj hn-#Anwr, ihMdvwxw (mqIrw), sMgqry, im¤Ty Awid Pl Kwxy Ar goky dhIN dw ADirVk pIxw. kwsnI. Awauly ku`tky rwq ƒ iBauN r`Kxy, svyry ies pwxI nwl sMdl dw Srbq imlwky pIxw. kwhU, kulPw, kwsnI, KIry dy bIj, ielwcIAW, imSrI Gotky srdweI pIxI. nyNbU dw Srbq pIxw. du`D cwaul muMgI Awidk nrm Bojn krnw.","definitionUni":"ਅ਼. [یرقان] ਸੰ. ਹਲੀਮਕ. Jaundice ਪੀਲੀਆ ਰੋਗ. ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਕਾਰਣ ਹਨ- ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਗਰਮ ਚੀਜਾਂ ਖਾਣੀਆਂ, ਤੇਜ ਜੁਲਾਬ ਲੈਣੇ, ਜ਼ਹਿਰੀਲੀ ਵਸਤੂ ਖਾਣੀ, ਬਹੁਤ ਮੈਥੁਨ ਕਰਨਾ, ਨਸ਼ੇ ਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦਾ ਜਾਦਾ ਵਰਤਣਾ, ਗਰਭ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਇਸਤ੍ਰੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸੌਣਾ, ਬਹੁਤ ਖਟਾਈਆਂ ਦਾ ਵਰਤਣਾ ਆਦਿ. ਜਿਗਰ ਦਾ ਵਿਗਾੜ ਹੀ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਕਾਰਣ ਹੈ.#ਯਰਕਾਨ ਵਿੱਚ ਅੱਖਾਂ ਪੀਲੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਸਾਰੇ ਪਦਾਰਥ ਪੀਲੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਤੁਚਾ ਮੂਤ੍ਰ ਪਸੀਨਾ ਨਹੁੰ ਪੀਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪਾਖਾਨਾ ਚਿੱਟਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਇਸ ਰੋਗ ਦੇ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹਨ-#ਅਨਾਰ, ਹਿੰਦਵਾਣਾ (ਮਤੀਰਾ), ਸੰਗਤਰੇ, ਮਿੱਠੇ ਆਦਿ ਫਲ ਖਾਣੇ ਅਰ ਗੋਕੇ ਦਹੀਂ ਦਾ ਅਧਰਿੜਕ ਪੀਣਾ. ਕਾਸਨੀ. ਆਉਲੇ ਕੁੱਟਕੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਭਿਉਂ ਰੱਖਣੇ, ਸਵੇਰੇ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਸੰਦਲ ਦਾ ਸ਼ਰਬਤ ਮਿਲਾਕੇ ਪੀਣਾ. ਕਾਹੂ, ਕੁਲਫਾ, ਕਾਸਨੀ, ਖੀਰੇ ਦੇ ਬੀਜ, ਇਲਾਚੀਆਂ, ਮਿਸ਼ਰੀ ਘੋਟਕੇ ਸਰਦਾਈ ਪੀਣੀ. ਨੇਂਬੂ ਦਾ ਸ਼ਰਬਤ ਪੀਣਾ. ਦੁੱਧ ਚਾਉਲ ਮੁੰਗੀ ਆਦਿਕ ਨਰਮ ਭੋਜਨ ਕਰਨਾ."},{"id":58875,"word":"Xwn","wordUni":"ਯਾਨ","definition":"sM. sMgÎw- gmn. jwxw[ 2. hmlw. AwkRmx. Dwvw[ 3. jwx dw swDn rQ GoVw Awid svwrI. dyKo, Xw Dw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਮਨ. ਜਾਣਾ। ੨. ਹਮਲਾ. ਆਕ੍ਰਮਣ. ਧਾਵਾ। ੩. ਜਾਣ ਦਾ ਸਾਧਨ ਰਥ ਘੋੜਾ ਆਦਿ ਸਵਾਰੀ. ਦੇਖੋ, ਯਾ ਧਾ."},{"id":58930,"word":"XuMjwnXogI","wordUni":"ਯੁੰਜਾਨਯੋਗੀ","definition":"sM. युञ्जानयोगिन्. sMgÎw- XogivdÎw- dy pRBwv krky sB kuJ jwxn vwlw XogI. ikqny ivdÍwnW dy mq Anuswr XukœXogI auh hY, ijs ƒ ibnw iksy swDn dy srvgÎqw hY, XQw eISÍr Aqy aus dy Avqwr. Ar XuMjwn XogI auh hY, ijs ƒ swDnw dy bl dÍwrw srvgÎqw pRwpq hoeI hY.","definitionUni":"ਸੰ. युञ्जानयोगिन्. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਯੋਗਵਿਦ੍ਯਾ- ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਰਕੇ ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਯੋਗੀ. ਕਿਤਨੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਯੁਕ੍ਤਯੋਗੀ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਿਨਾ ਕਿਸੇ ਸਾਧਨ ਦੇ ਸਰਵਗ੍ਯਤਾ ਹੈ, ਯਥਾ ਈਸ਼੍ਵਰ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਅਵਤਾਰ. ਅਰ ਯੁੰਜਾਨ ਯੋਗੀ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਾਧਨਾ ਦੇ ਬਲ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਰਵਗ੍ਯਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ."},{"id":58969,"word":"Xog","wordUni":"ਯੋਗ","definition":"dyKo, Xuj Dw. sMgÎw- sMXog. jV. imlwp[ 2. aupwX. jqn[ 3. ic`q dI ivR`iq dw rokxw. योगश्चित्त्वृत्ति् निरोधः (pwqMjl drSn. pwd 1. sUqR 2¹) dyKo, shj jog Aqy jog[ 4. pqMjil iriK dw d`isAw A`T AMg rUp XogswDn, jo mukiq dw kwrx hY[² 5. Xuikœ. dlIl[ 6. jIvwqmw Aqy prmwqmw dw ie`k hoxw[ 7. jo vsqU nhIN imlI, aus dI pRwpqI dI icMqw[ 8. dyh (SrIr) dI iesiQqI[ 9. nus^w[ 10. gRhW dw myl.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਯੁਜ੍‌ ਧਾ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਸੰਯੋਗ. ਜੜ. ਮਿਲਾਪ। ੨. ਉਪਾਯ. ਜਤਨ। ੩. ਚਿੱਤ ਦੀ ਵ੍ਰਿੱਤਿ ਦਾ ਰੋਕਣਾ. योगश्चित्त्वृत्ति् निरोधः (ਪਾਤੰਜਲ ਦਰਸ਼ਨ. ਪਾਦ ੧. ਸੂਤ੍ਰ ੨¹) ਦੇਖੋ, ਸਹਜ ਜੋਗ ਅਤੇ ਜੋਗ। ੪. ਪਤੰਜਲਿ ਰਿਖਿ ਦਾ ਦੱਸਿਆ ਅੱਠ ਅੰਗ ਰੂਪ ਯੋਗਸਾਧਨ, ਜੋ ਮੁਕਤਿ ਦਾ ਕਾਰਣ ਹੈ।² ੫. ਯੁਕ੍ਤਿ. ਦਲੀਲ। ੬. ਜੀਵਾਤਮਾ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਣਾ। ੭. ਜੋ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ, ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੀ ਚਿੰਤਾ। ੮. ਦੇਹ (ਸ਼ਰੀਰ) ਦੀ ਇਸਥਿਤੀ। ੯. ਨੁਸਖ਼ਾ। ੧੦. ਗ੍ਰਹਾਂ ਦਾ ਮੇਲ."},{"id":58970,"word":"XogSwsqR","wordUni":"ਯੋਗਸ਼ਾਸਤ੍ਰ","definition":"pqMjil irKI dw ricAw XogswDn dw SwsqR, ijs iv`c AsWgXog dw vrxn hY. pwqMjl dSyn. Xog drSn. ieh swsqR cwr pwd iv`c hY- smwDI pwd, swDn pwd, ivBUqI pwd Aqy kYvlX pwd. iesdy swry sUqR 195 hn.","definitionUni":"ਪਤੰਜਲਿ ਰਿਖੀ ਦਾ ਰਚਿਆ ਯੋਗਸਾਧਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਂਗਯੋਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ. ਪਾਤੰਜਲ ਦਸ਼ੇਨ. ਯੋਗ ਦਰ੍‍ਸ਼ਨ. ਇਹ ਸਾਸਤ੍ਰ ਚਾਰ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ- ਸਮਾਧੀ ਪਾਦ, ਸਾਧਨ ਪਾਦ, ਵਿਭੂਤੀ ਪਾਦ ਅਤੇ ਕੈਵਲਯ ਪਾਦ. ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਤ੍ਰ ੧੯੫ ਹਨ."},{"id":58971,"word":"XogsUqR","wordUni":"ਯੋਗਸੂਤ੍ਰ","definition":"pqMjil irKI dw ricAw XogswDn dw SwsqR, ijs iv`c AsWgXog dw vrxn hY. pwqMjl dSyn. Xog drSn. ieh swsqR cwr pwd iv`c hY- smwDI pwd, swDn pwd, ivBUqI pwd Aqy kYvlX pwd. iesdy swry sUqR 195 hn.","definitionUni":"ਪਤੰਜਲਿ ਰਿਖੀ ਦਾ ਰਚਿਆ ਯੋਗਸਾਧਨ ਦਾ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਸਾਂਗਯੋਗ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ. ਪਾਤੰਜਲ ਦਸ਼ੇਨ. ਯੋਗ ਦਰ੍‍ਸ਼ਨ. ਇਹ ਸਾਸਤ੍ਰ ਚਾਰ ਪਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ- ਸਮਾਧੀ ਪਾਦ, ਸਾਧਨ ਪਾਦ, ਵਿਭੂਤੀ ਪਾਦ ਅਤੇ ਕੈਵਲਯ ਪਾਦ. ਇਸਦੇ ਸਾਰੇ ਸੂਤ੍ਰ ੧੯੫ ਹਨ."},{"id":58978,"word":"Xogwsn","wordUni":"ਯੋਗਾਸਨ","definition":"XogswDnw leI Awsx lwaux dy pRkwr. bYTx dy qrIky. ieh pSU pMKIAW dI bYTk qoN ley gey hn, ijvyN- isMhwsn, mXUrwsn, austRwsn, mkrwsn, BujMgwsn Awid dyKo, Awsx 3.","definitionUni":"ਯੋਗਸਾਧਨਾ ਲਈ ਆਸਣ ਲਾਉਣ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਰ. ਬੈਠਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ. ਇਹ ਪਸ਼ੂ ਪੰਖੀਆਂ ਦੀ ਬੈਠਕ ਤੋਂ ਲਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ- ਸਿੰਹਾਸਨ, ਮਯੂਰਾਸਨ, ਉਸ੍ਟ੍ਰਾਸਨ, ਮਕਰਾਸਨ, ਭੁਜੰਗਾਸਨ ਆਦਿ ਦੇਖੋ, ਆਸਣ ੩."},{"id":58980,"word":"XoignI","wordUni":"ਯੋਗਿਨੀ","definition":"sM. sMgÎw- durgw Aqy kwlI dI shylI Ar syvw iv`c rihx vwlI Gor dyvI. purwxW iv`c A`T XoignIAW hn- mwrjnI, krprw, iqlkw, mlXgMiDnI, kOmuidkw, ByruMfw, nwXkI Aqy jXw.#qMqRSwsqR iv`c A`T XoignIAW ieh BI hn- sMktw, mMglw, ipMglw, DnÎw. BRwmrI, BidRkw, aulkw Aqy is`Dw.#kwilkwpurwx dy 52- 53 ADÎwX iv`c cOsT XoignIAW ilKIAW hn:-#bRhmwxI, cMifkw, rOdRI, ieMdRwxI, kOmwrI, vYsnvI, durgw, nwrisMhI, kwilkw, cwmuMfw, iSvdUqI, vwrwhI, kOiSkI, mwhySÍrI, SWkrI, jXMqI, srvrmglw, kwlI, kpwilnI, myGw, iSvw, SwkMBrI, BImw, SWqw, BRwmrI, rudRwxI, AMibkw, kmw, DwqRI, sÍwhw, S†Dw, Aprxw, mhodrI, GorrUpw, mhwkwlI, BdRkwlI, BXMkrI, kymMkrI, augRc`fw, cMfogRw, cMfnwiXkw, cMfw, cMfvqI, cMfI, mhwmohw, ipRXMkrI, blivkwirxI, blpRmiQnI, mnonmiQnI, srvBUiqdwiXnI, aumw, qwrw, mwiqRkw, mhwindRw, ivjXw, jXw, SYlpuqRI, cMfGMtw, srkdmwqw, kwlrwiqR, cMifkw, kUsmWfI, kwqÎwXnI Aqy mhwgOrI.#ivRh`nMindkySÍr purwx iv`c cOsT XoignIAW dy nwm kwilkwpurwx nwloN keI v`D G`t ilKy hn. ikqinAW ny ATsT XoignIAW mMnIAW hn. dKo, causT cwr[ 2. XogswDnw krn vwlI iesqRI[ 3. hwV bdI 11.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦੁਰਗਾ ਅਤੇ ਕਾਲੀ ਦੀ ਸਹੇਲੀ ਅਰ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀ ਘੋਰ ਦੇਵੀ. ਪੁਰਾਣਾਂ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਹਨ- ਮਾਰ੍‍ਜਨੀ, ਕਰ੍‍ਪਰਾ, ਤਿਲਕਾ, ਮਲਯਗੰਧਿਨੀ, ਕੌਮੁਦਿਕਾ, ਭੇਰੁੰਡਾ, ਨਾਯਕੀ ਅਤੇ ਜਯਾ.#ਤੰਤ੍ਰਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਅੱਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਇਹ ਭੀ ਹਨ- ਸੰਕਟਾ, ਮੰਗਲਾ, ਪਿੰਗਲਾ, ਧਨ੍ਯਾ. ਭ੍ਰਾਮਰੀ, ਭਦ੍ਰਿਕਾ, ਉਲਕਾ ਅਤੇ ਸਿੱਧਾ.#ਕਾਲਿਕਾਪੁਰਾਣ ਦੇ ੫੨- ੫੩ ਅਧ੍ਯਾਯ ਵਿੱਚ ਚੌਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ:-#ਬ੍ਰਹ੍‌ਮਾਣੀ, ਚੰਡਿਕਾ, ਰੌਦ੍ਰੀ, ਇੰਦ੍ਰਾਣੀ, ਕੌਮਾਰੀ, ਵੈਸਨਵੀ, ਦੁਰ੍‍ਗਾ, ਨਾਰਸਿੰਹੀ, ਕਾਲਿਕਾ, ਚਾਮੁੰਡਾ, ਸ਼ਿਵਦੂਤੀ, ਵਾਰਾਹੀ, ਕੌਸ਼ਿਕੀ, ਮਾਹੇਸ਼੍ਵਰੀ, ਸ਼ਾਂਕਰੀ, ਜਯੰਤੀ, ਸਰ੍‍ਵਰ੍‍ਮਗਲਾ, ਕਾਲੀ, ਕਪਾਲਿਨੀ, ਮੇਘਾ, ਸ਼ਿਵਾ, ਸ਼ਾਕੰਭਰੀ, ਭੀਮਾ, ਸ਼ਾਂਤਾ, ਭ੍ਰਾਮਰੀ, ਰੁਦ੍ਰਾਣੀ, ਅੰਬਿਕਾ, ਕ੍ਸ਼੍‍ਮਾ, ਧਾਤ੍ਰੀ, ਸ੍ਵਾਹਾ, ਸ਼੍ਟਧਾ, ਅਪਰ੍‍ਣਾ, ਮਹੋਦਰੀ, ਘੋਰਰੂਪਾ, ਮਹਾਕਾਲੀ, ਭਦ੍ਰਕਾਲੀ, ਭਯੰਕਰੀ, ਕ੍ਸ਼ੇਮੰਕਰੀ, ਉਗ੍ਰਚੱਡਾ, ਚੰਡੋਗ੍ਰਾ, ਚੰਡਨਾਯਿਕਾ, ਚੰਡਾ, ਚੰਡਵਤੀ, ਚੰਡੀ, ਮਹਾਮੋਹਾ, ਪ੍ਰਿਯੰਕਰੀ, ਬਲਵਿਕਾਰਿਣੀ, ਬਲਪ੍ਰਮਥਿਨੀ, ਮਨੋਨਮਥਿਨੀ, ਸਰ੍‍ਵਭੂਤਿਦਾਯਿਨੀ, ਉਮਾ, ਤਾਰਾ, ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ, ਮਹਾਨਿਦ੍ਰਾ, ਵਿਜਯਾ, ਜਯਾ, ਸ਼ੈਲਪੁਤ੍ਰੀ, ਚੰਡਘੰਟਾ, ਸ੍‌ਰ੍‍ਕਦਮਾਤਾ, ਕਾਲਰਾਤ੍ਰਿ, ਚੰਡਿਕਾ, ਕੂਸ੍ਮਾਂਡੀ, ਕਾਤ੍ਯਾਯਨੀ ਅਤੇ ਮਹਾਗੌਰੀ.#ਵ੍ਰਿਹੱਨੰਨਿਦਕੇਸ਼੍ਵਰ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਚੌਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਕਾਲਿਕਾਪੁਰਾਣ ਨਾਲੋਂ ਕਈ ਵੱਧ ਘੱਟ ਲਿਖੇ ਹਨ. ਕਿਤਨਿਆਂ ਨੇ ਅਠਸਠ ਯੋਗਿਨੀਆਂ ਮੰਨੀਆਂ ਹਨ. ਦਖੋ, ਚਉਸਠ ਚਾਰ। ੨. ਯੋਗਸਾਧਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਸਤ੍ਰੀ। ੩. ਹਾੜ ਬਦੀ ੧੧."},{"id":58982,"word":"XogI","wordUni":"ਯੋਗੀ","definition":"sM. योगिन्. iv- Xog vwlw. dyKo, Xuj Dw[ 2. sMgÎw- Awqmw iv`c mn joVn vwlw purK[ 3. gorKpMQI swDW dw ie`k iPrkw. dyKo, jogI 3. Aqy bwrh 2.","definitionUni":"ਸੰ. योगिन्. ਵਿ- ਯੋਗ ਵਾਲਾ. ਦੇਖੋ, ਯੁਜ ਧਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਮਨ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਪੁਰਖ। ੩. ਗੋਰਖਪੰਥੀ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ. ਦੇਖੋ, ਜੋਗੀ ੩. ਅਤੇ ਬਾਰਹ ੨."},{"id":58995,"word":"XogÎqw","wordUni":"ਯੋਗ੍ਯਤਾ","definition":"sM. sMgÎw- lwiekpuxw. ilAwkq[ 2. qwkq. Skiq[ 3. SbdW dy ArQboD dw swDn. ArQwq pdwrQW dy prspr sMbMD iv`c rukwvt Aqy AXogÎqw dw nw hoxw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲਾਇਕਪੁਣਾ. ਲਿਆਕਤ। ੨. ਤਾਕਤ. ਸ਼ਕਤਿ। ੩. ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਬੋਧ ਦਾ ਸਾਧਨ. ਅਰਥਾਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਅਯੋਗ੍ਯਤਾ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ."},{"id":58996,"word":"XogÎqw","wordUni":"ਯੋਗ੍ਯਤਾ","definition":"sM. sMgÎw- lwiekpuxw. ilAwkq[ 2. qwkq. Skiq[ 3. SbdW dy ArQboD dw swDn. ArQwq pdwrQW dy prspr sMbMD iv`c rukwvt Aqy AXogÎqw dw nw hoxw.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲਾਇਕਪੁਣਾ. ਲਿਆਕਤ। ੨. ਤਾਕਤ. ਸ਼ਕਤਿ। ੩. ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥਬੋਧ ਦਾ ਸਾਧਨ. ਅਰਥਾਤ ਪਦਾਰਥਾਂ ਦੇ ਪਰਸਪਰ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟ ਅਤੇ ਅਯੋਗ੍ਯਤਾ ਦਾ ਨਾ ਹੋਣਾ."},{"id":59004,"word":"XoDwbweI","wordUni":"ਯੋਧਾਬਾਈ","definition":"joDpur dy rwjw mwldyv dI puqRI, ijs dw Akbr nwl ivAwh sn 1569 iv`c hoieAw. ieh slIm (jhWgIr) dI mwqw sI[ 2. joDpur dy rwjw audXisMG dI puqRI, ijs dw ivAwh jhWgIr nwl sn 1585 iv`c hoieAw, ies dw nwm bwlmqI pRis`D hY. ieh SwhjhW dI mwqw sI[ 3. bIkwnyr dy rwjw rwXisMG dI puqRI, ijs dI SwdI jhWgIr nwl hoeI.","definitionUni":"ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਮਾਲਦੇਵ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਅਕਬਰ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਸਨ ੧੫੬੯ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਸਲੀਮ (ਜਹਾਂਗੀਰ) ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ੨. ਜੋਧਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਉਦਯਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਸਨ ੧੫੮੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਬਾਲਮਤੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ. ਇਹ ਸ਼ਾਹਜਹਾਂ ਦੀ ਮਾਤਾ ਸੀ। ੩. ਬੀਕਾਨੇਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਰਾਯਸਿੰਘ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਨਾਲ ਹੋਈ."},{"id":59097,"word":"rswdn","wordUni":"ਰਸਾਦਨ","definition":"rs- AwsÍwdn. rs c`Kxw. \"bRhm kml mDu qws- rswrd, jgq nwhI sUqw.\" (gUj AÚ mÚ 1) pwrbRhm rUp kml dy Shd dw ijs ny suAwd c`iKAw hY, auh igAwn AvsQw iv`c huMdw hY, aus ƒ AwivdÎw nhIN. ivAwpdI.","definitionUni":"ਰਸ- ਆਸ੍ਵਾਦਨ. ਰਸ ਚੱਖਣਾ. \"ਬ੍ਰਹਮ ਕਮਲ ਮਧੁ ਤਾਸ- ਰਸਾਰ੍‍ਦ, ਜਗਤ ਨਾਹੀ ਸੂਤਾ.\" (ਗੂਜ ਅਃ ਮਃ ੧) ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਕਮਲ ਦੇ ਸ਼ਹਦ ਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਆਦ ਚੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਿਦ੍ਯਾ ਨਹੀਂ. ਵਿਆਪਦੀ."},{"id":59098,"word":"rswdM","wordUni":"ਰਸਾਦੰ","definition":"rs- AwsÍwdn. rs c`Kxw. \"bRhm kml mDu qws- rswrd, jgq nwhI sUqw.\" (gUj AÚ mÚ 1) pwrbRhm rUp kml dy Shd dw ijs ny suAwd c`iKAw hY, auh igAwn AvsQw iv`c huMdw hY, aus ƒ AwivdÎw nhIN. ivAwpdI.","definitionUni":"ਰਸ- ਆਸ੍ਵਾਦਨ. ਰਸ ਚੱਖਣਾ. \"ਬ੍ਰਹਮ ਕਮਲ ਮਧੁ ਤਾਸ- ਰਸਾਰ੍‍ਦ, ਜਗਤ ਨਾਹੀ ਸੂਤਾ.\" (ਗੂਜ ਅਃ ਮਃ ੧) ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਕਮਲ ਦੇ ਸ਼ਹਦ ਦਾ ਜਿਸ ਨੇ ਸੁਆਦ ਚੱਖਿਆ ਹੈ, ਉਹ ਗਿਆਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਆਵਿਦ੍ਯਾ ਨਹੀਂ. ਵਿਆਪਦੀ."},{"id":59142,"word":"rsY","wordUni":"ਰਸੈ","definition":"rsdw (tpkdw) hY. dyKo, rsxw[ 2. rs ƒ. \"nwnk auDrY swD suin rsy.\" (sKumnI) nwm Aqy pRymrs ƒ suxky.","definitionUni":"ਰਸਦਾ (ਟਪਕਦਾ) ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਰਸਣਾ। ੨. ਰਸ ਨੂੰ. \"ਨਾਨਕ ਉਧਰੈ ਸਾਧ ਸੁਨਿ ਰਸੇ.\" (ਸਖੁਮਨੀ) ਨਾਮ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮਰਸ ਨੂੰ ਸੁਣਕੇ."},{"id":59143,"word":"rsoie","wordUni":"ਰਸੋਇ","definition":"sMgÎw- rs pkwaux dI QW (pwkSwlw). ij¤Qy Ktrs is`D kIqy jWdy hn. \"sUqk pvY rsoie.\"(vwr Awsw) \"aucy mMdr swl rsoeI.\" (sUhI rivdws) 2. is`D kIqw hoieAw AMn. Bojn. pRswd. ijvyN- rsoeI iqAwr hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਸ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ (ਪਾਕਸ਼ਾਲਾ). ਜਿੱਥੇ ਖਟਰਸ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. \"ਸੂਤਕ ਪਵੈ ਰਸੋਇ.\"(ਵਾਰ ਆਸਾ) \"ਉਚੇ ਮੰਦਰ ਸਾਲ ਰਸੋਈ.\" (ਸੂਹੀ ਰਵਿਦਾਸ) ੨. ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅੰਨ. ਭੋਜਨ. ਪ੍ਰਸਾਦ. ਜਿਵੇਂ- ਰਸੋਈ ਤਿਆਰ ਹੈ."},{"id":59144,"word":"rsoeI","wordUni":"ਰਸੋਈ","definition":"sMgÎw- rs pkwaux dI QW (pwkSwlw). ij¤Qy Ktrs is`D kIqy jWdy hn. \"sUqk pvY rsoie.\"(vwr Awsw) \"aucy mMdr swl rsoeI.\" (sUhI rivdws) 2. is`D kIqw hoieAw AMn. Bojn. pRswd. ijvyN- rsoeI iqAwr hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਸ ਪਕਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ (ਪਾਕਸ਼ਾਲਾ). ਜਿੱਥੇ ਖਟਰਸ ਸਿੱਧ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ. \"ਸੂਤਕ ਪਵੈ ਰਸੋਇ.\"(ਵਾਰ ਆਸਾ) \"ਉਚੇ ਮੰਦਰ ਸਾਲ ਰਸੋਈ.\" (ਸੂਹੀ ਰਵਿਦਾਸ) ੨. ਸਿੱਧ ਕੀਤਾ ਹੋਇਆ ਅੰਨ. ਭੋਜਨ. ਪ੍ਰਸਾਦ. ਜਿਵੇਂ- ਰਸੋਈ ਤਿਆਰ ਹੈ."},{"id":59208,"word":"rihsmw","wordUni":"ਰਹਿਸਮਾ","definition":"ijlw qsIl isAwlkot, Qwxw cprwV dw ipMf, jo rylvy stySn \"rxbIrisMG vwly\" qoN au`qr v`l 6. mIl dy krIb hY. ies ipMf iv`c iqMn guruAsQwn hn-#(1) kuMfswihb. ipMf dy iv`c SRIgurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. jdoN siqgurU jI kSmIr jWdy ies ipMf Tihry hoey sn, qd ies ngr dy ie`k gusweIN swDU dI lVkI dw ivAwh sI, aus dI bynqI krn pur gurU swihb ny aus dy Gr crx pwey. siqgurU ny ijs kuMf iv`c crx Doqy, auh hux pUjÎAsQwn hY. gurUswihb ny swDU ƒ sO rupXy ie`k btUey iv`c pwky id¤qy Ar sylI topI b^SI. hux ieh iqMny gurvsqW ie¤Qy hn. pujwrI bRwhmx hY.#(2) gurUsr. ipMf qoN pUrv ie`k PrlWg dy kbIr SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw qwl hY. jd gurUswihb ie¤Qy pDwry, qd ieh su`kw sI. siqgurU ny nyjw mwrky jl k`iFAw, ijs qoN ieh jl nwl Br igAw. hux ies dw nwm \"gurUsr\" hY. gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. SRI gurU gRMQswihb jI dw pRkwS huMdw hY.#(3) twlHI swihb. ipMf qoN pUrv ie`k PrlWg dy krIb SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU jI kSmIr jWdy ie¤Qy ivrwjy hn. ijnHW twlHIAW nwl GoVw b`Dw hY, auh mOjUd hn. iesy kwrx nwm twlHI swihb pRis`D ho igAw hY.#gurdÍwrw suMdr bixAw hoieAw hY. AimRqsr dI sMgiq ny ieh drbwr bxvwieAw hY. sRI gurU gRMQswihb jI dw pRkwS huMdw hY. isMG pujwrI hn. 1- 2- 3 hwV ƒ mylw juVdw hY. iqMn GumwauN dy kærIb zmIn gurdÍwry nwl hY.","definitionUni":"ਜਿਲਾ ਤਸੀਲ ਸਿਆਲਕੋਟ, ਥਾਣਾ ਚਪਰਾੜ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਰਣਬੀਰਸਿੰਘ ਵਾਲੇ\" ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਵੱਲ ੬. ਮੀਲ ਦੇ ਕਰੀਬ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਗੁਰੁਅਸਥਾਨ ਹਨ-#(੧) ਕੁੰਡਸਾਹਿਬ. ਪਿੰਡ ਦੇ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਜਦੋਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜਾਂਦੇ ਇਸ ਪਿੰਡ ਠਹਿਰੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਦ ਇਸ ਨਗਰ ਦੇ ਇੱਕ ਗੁਸਾਈਂ ਸਾਧੂ ਦੀ ਲੜਕੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸੀ, ਉਸ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਨ ਪੁਰ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਚਰਣ ਪਾਏ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਜਿਸ ਕੁੰਡ ਵਿੱਚ ਚਰਣ ਧੋਤੇ, ਉਹ ਹੁਣ ਪੂਜ੍ਯਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਸੌ ਰੁਪਯੇ ਇੱਕ ਬਟੂਏ ਵਿੱਚ ਪਾਕੇ ਦਿੱਤੇ ਅਰ ਸੇਲੀ ਟੋਪੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ. ਹੁਣ ਇਹ ਤਿੰਨੇ ਗੁਰਵਸਤਾਂ ਇੱਥੇ ਹਨ. ਪੁਜਾਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਹੈ.#(੨) ਗੁਰੂਸਰ. ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕਬੀਰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਤਾਲ ਹੈ. ਜਦ ਗੁਰੂਸਾਹਿਬ ਇੱਥੇ ਪਧਾਰੇ, ਤਦ ਇਹ ਸੁੱਕਾ ਸੀ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਨੇਜਾ ਮਾਰਕੇ ਜਲ ਕੱਢਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਜਲ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ. ਹੁਣ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ \"ਗੁਰੂਸਰ\" ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#(੩) ਟਾਲ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ. ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਪੂਰਵ ਇੱਕ ਫਰਲਾਂਗ ਦੇ ਕਰੀਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਸ਼ਮੀਰ ਜਾਂਦੇ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਟਾਲ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਘੋੜਾ ਬੱਧਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਜੂਦ ਹਨ. ਇਸੇ ਕਾਰਣ ਨਾਮ ਟਾਲ੍ਹੀ ਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ.#ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਸੁੰਦਰ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦੀ ਸੰਗਤਿ ਨੇ ਇਹ ਦਰਬਾਰ ਬਣਵਾਇਆ ਹੈ. ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਹਨ. ੧- ੨- ੩ ਹਾੜ ਨੂੰ ਮੇਲਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ. ਤਿੰਨ ਘੁਮਾਉਂ ਦੇ ਕ਼ਰੀਬ ਜ਼ਮੀਨ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨਾਲ ਹੈ."},{"id":59228,"word":"rhIjY","wordUni":"ਰਹੀਜੈ","definition":"invws krIjY (krIey) \"swDU sMig rhIjY.\" (kil AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਨਿਵਾਸ ਕਰੀਜੈ (ਕਰੀਏ) \"ਸਾਧੂ ਸੰਗਿ ਰਹੀਜੈ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":59273,"word":"rkbw","wordUni":"ਰਕਬਾ","definition":"Aæ. [رقبہ] sMgÎw- grdn. gRIvw[ 2. zmIn (BUim) dw lMbwau cOVwau. ivsœwr. area [ 3. Zulwm[ 4. ijlw luidAwnw, qsIl jgrwauN, Qwxw dwKw dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn \"mu`lwpur\" qoN do mIl d`Kx hY. ies ipMf qoN au`qr p`Cm SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU jI jd ie¤Qy ivrwjy hoey sn, qW ie`k dwKy ipMf dI mweI gurU jI leI im¤sy pRswdy lYky AweI. siqgurW pRswdy Ckky aus mweI ƒ inhwl kIqw. gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. inhMgisMG pujwrI hY. gurdÍwry ƒ \"dmdmw\" swihb AwKdy hn.","definitionUni":"ਅ਼. [رقبہ] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਰਦਨ. ਗ੍ਰੀਵਾ। ੨. ਜ਼ਮੀਨ (ਭੂਮਿ) ਦਾ ਲੰਬਾਉ ਚੌੜਾਉ. ਵਿਸ੍ਤਾਰ. area । ੩. ਗ਼ੁਲਾਮ। ੪. ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ, ਤਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ, ਥਾਣਾ ਦਾਖਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਮੁੱਲਾਪੁਰ\" ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਜਦ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਾਖੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਾਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਮਿੱਸੇ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਲੈਕੇ ਆਈ. ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਛਕਕੇ ਉਸ ਮਾਈ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤਾ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਨਿਹੰਗਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ \"ਦਮਦਮਾ\" ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ."},{"id":59274,"word":"rkæbw","wordUni":"ਰਕ਼ਬਾ","definition":"Aæ. [رقبہ] sMgÎw- grdn. gRIvw[ 2. zmIn (BUim) dw lMbwau cOVwau. ivsœwr. area [ 3. Zulwm[ 4. ijlw luidAwnw, qsIl jgrwauN, Qwxw dwKw dw ie`k ipMf, jo rylvy stySn \"mu`lwpur\" qoN do mIl d`Kx hY. ies ipMf qoN au`qr p`Cm SRI gurU hirgoibMd swihb jI dw gurdÍwrw hY. siqgurU jI jd ie¤Qy ivrwjy hoey sn, qW ie`k dwKy ipMf dI mweI gurU jI leI im¤sy pRswdy lYky AweI. siqgurW pRswdy Ckky aus mweI ƒ inhwl kIqw. gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. inhMgisMG pujwrI hY. gurdÍwry ƒ \"dmdmw\" swihb AwKdy hn.","definitionUni":"ਅ਼. [رقبہ] ਸੰਗ੍ਯਾ- ਗਰਦਨ. ਗ੍ਰੀਵਾ। ੨. ਜ਼ਮੀਨ (ਭੂਮਿ) ਦਾ ਲੰਬਾਉ ਚੌੜਾਉ. ਵਿਸ੍ਤਾਰ. area । ੩. ਗ਼ੁਲਾਮ। ੪. ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ, ਤਸੀਲ ਜਗਰਾਉਂ, ਥਾਣਾ ਦਾਖਾ ਦਾ ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ \"ਮੁੱਲਾਪੁਰ\" ਤੋਂ ਦੋ ਮੀਲ ਦੱਖਣ ਹੈ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਤੋਂ ਉੱਤਰ ਪੱਛਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਜੀ ਜਦ ਇੱਥੇ ਵਿਰਾਜੇ ਹੋਏ ਸਨ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਦਾਖੇ ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਾਈ ਗੁਰੂ ਜੀ ਲਈ ਮਿੱਸੇ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਲੈਕੇ ਆਈ. ਸਤਿਗੁਰਾਂ ਪ੍ਰਸਾਦੇ ਛਕਕੇ ਉਸ ਮਾਈ ਨੂੰ ਨਿਹਾਲ ਕੀਤਾ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਨਿਹੰਗਸਿੰਘ ਪੁਜਾਰੀ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਨੂੰ \"ਦਮਦਮਾ\" ਸਾਹਿਬ ਆਖਦੇ ਹਨ."},{"id":59452,"word":"rj pMkj mih lIE invws","wordUni":"ਰਜ ਪੰਕਜ ਮਹਿ ਲੀਓ ਨਿਵਾਸ","definition":"(BYr AÚ kbIr) DUil Aqy kml iv`c ijs ny invws kIqw hY. Ql Aqy jl, grd Aqy Pu`l iv`c vsx vwlw[ 2. ijs dI crxrj iv`c swDujnW ny invws lIqw hY.","definitionUni":"(ਭੈਰ ਅਃ ਕਬੀਰ) ਧੂਲਿ ਅਤੇ ਕਮਲ ਵਿੱਚ ਜਿਸ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਕੀਤਾ ਹੈ. ਥਲ ਅਤੇ ਜਲ, ਗਰਦ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਵਿੱਚ ਵਸਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਜਿਸ ਦੀ ਚਰਣਰਜ ਵਿੱਚ ਸਾਧੁਜਨਾਂ ਨੇ ਨਿਵਾਸ ਲੀਤਾ ਹੈ."},{"id":59483,"word":"r`jb","wordUni":"ਰੱਜਬ","definition":"dwdU dw cylw Aqy ivRjBwsw dw au`dm kvI ie`k swDU. ies dy dyhy Aqy C`pX kiv- smwj iv`c Awdr nwl pVHy jWdy hn.#dohw#swDu srwhY so sqI, XqI Xoisqw jwn,#r`jb swcy sUr kI vYrI krY bKwn.#C`pÎ#pwrs pltY loh bnI sMgiq jÎoN bwvn,#vwir vwruxI ivivD pYiT gMgw mD pwvn,#cuMbk hlcl loh AWK Awidq sMg Kolih,#rogI hoie inrog AOKDI muK mD mylih,#swDU sMg smwj jg XQw sÍwiq sIpih\" pVI,#r`jb CWih, humwXu isr qÎoN siqsMgiq kI GVI.","definitionUni":"ਦਾਦੂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਅਤੇ ਵ੍ਰਿਜਭਾਸਾ ਦਾ ਉੱਦਮ ਕਵੀ ਇੱਕ ਸਾਧੂ. ਇਸ ਦੇ ਦੇਹੇ ਅਤੇ ਛੱਪਯ ਕਵਿ- ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਦਰ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ.#ਦੋਹਾ#ਸਾਧੁ ਸਰਾਹੈ ਸੋ ਸਤੀ, ਯਤੀ ਯੋਸਿਤਾ ਜਾਨ,#ਰੱਜਬ ਸਾਚੇ ਸੂਰ ਕੀ ਵੈਰੀ ਕਰੈ ਬਖਾਨ.#ਛੱਪ੍ਯ#ਪਾਰਸ ਪਲਟੈ ਲੋਹ ਬਨੀ ਸੰਗਤਿ ਜ੍ਯੋਂ ਬਾਵਨ,#ਵਾਰਿ ਵਾਰੁਣੀ ਵਿਵਿਧ ਪੈਠਿ ਗੰਗਾ ਮਧ ਪਾਵਨ,#ਚੁੰਬਕ ਹਲਚਲ ਲੋਹ ਆਂਖ ਆਦਿਤ ਸੰਗ ਖੋਲਹਿ,#ਰੋਗੀ ਹੋਇ ਨਿਰੋਗ ਔਖਧੀ ਮੁਖ ਮਧ ਮੇਲਹਿ,#ਸਾਧੂ ਸੰਗ ਸਮਾਜ ਜਗ ਯਥਾ ਸ੍ਵਾਤਿ ਸੀਪਹਿ\" ਪੜੀ,#ਰੱਜਬ ਛਾਂਹਿ, ਹੁਮਾਯੁ ਸਿਰ ਤ੍ਯੋਂ ਸਤਿਸੰਗਤਿ ਕੀ ਘੜੀ."},{"id":59504,"word":"rxisMhw","wordUni":"ਰਣਸਿੰਹਾ","definition":"sMgÎw- rxiSRMg. isMg dy Awkwr dw ie`k iqMn ivMgW vwlw Dwqu dw vwjw, ijs dw ie`k isrw pqlw Aqy dUjw bhuq cOVw huMdw hY. ies nwl rx vyly isMGwnwd krIdw hY. hux ieh vwjw swDW dy AKwiVAW Aqy dyvmMidrW iv`c vjwieAw jWdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਣਸ਼੍ਰਿੰਗ. ਸਿੰਗ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਵਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਾਤੁ ਦਾ ਵਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨਾਲ ਰਣ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘਾਨਾਦ ਕਰੀਦਾ ਹੈ. ਹੁਣ ਇਹ ਵਾਜਾ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":59505,"word":"rxisMgw","wordUni":"ਰਣਸਿੰਗਾ","definition":"sMgÎw- rxiSRMg. isMg dy Awkwr dw ie`k iqMn ivMgW vwlw Dwqu dw vwjw, ijs dw ie`k isrw pqlw Aqy dUjw bhuq cOVw huMdw hY. ies nwl rx vyly isMGwnwd krIdw hY. hux ieh vwjw swDW dy AKwiVAW Aqy dyvmMidrW iv`c vjwieAw jWdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਣਸ਼੍ਰਿੰਗ. ਸਿੰਗ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਵਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਾਤੁ ਦਾ ਵਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨਾਲ ਰਣ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘਾਨਾਦ ਕਰੀਦਾ ਹੈ. ਹੁਣ ਇਹ ਵਾਜਾ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":59506,"word":"rxisMGw","wordUni":"ਰਣਸਿੰਘਾ","definition":"sMgÎw- rxiSRMg. isMg dy Awkwr dw ie`k iqMn ivMgW vwlw Dwqu dw vwjw, ijs dw ie`k isrw pqlw Aqy dUjw bhuq cOVw huMdw hY. ies nwl rx vyly isMGwnwd krIdw hY. hux ieh vwjw swDW dy AKwiVAW Aqy dyvmMidrW iv`c vjwieAw jWdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਣਸ਼੍ਰਿੰਗ. ਸਿੰਗ ਦੇ ਆਕਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਤਿੰਨ ਵਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਧਾਤੁ ਦਾ ਵਾਜਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਇੱਕ ਸਿਰਾ ਪਤਲਾ ਅਤੇ ਦੂਜਾ ਬਹੁਤ ਚੌੜਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਨਾਲ ਰਣ ਵੇਲੇ ਸਿੰਘਾਨਾਦ ਕਰੀਦਾ ਹੈ. ਹੁਣ ਇਹ ਵਾਜਾ ਸਾਧਾਂ ਦੇ ਅਖਾੜਿਆਂ ਅਤੇ ਦੇਵਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵਜਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ."},{"id":59562,"word":"rqnpurw","wordUni":"ਰਤਨਪੁਰਾ","definition":"ie`k ipMf, jo ijlw AMbwlw, Qwxw jgwDrI iv`c rylvy stySn jgwDrI qoN d`Kx FweI mIl hY. ie¤Qy SRI gurU qygbhwdur jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI ny bUVIey ƒ jWdy crx pwey hn. mMjIswihb bixAw hoieAw hY. audwsI swDU syvw krdw hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਥਾਣਾ ਜਗਾਧਰੀ ਵਿੱਚ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਜਗਾਧਰੀ ਤੋਂ ਦੱਖਣ ਢਾਈ ਮੀਲ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬੂੜੀਏ ਨੂੰ ਜਾਂਦੇ ਚਰਣ ਪਾਏ ਹਨ. ਮੰਜੀਸਾਹਿਬ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ."},{"id":59564,"word":"rqnmwlw","wordUni":"ਰਤਨਮਾਲਾ","definition":"rqnW dI mwlw. mixhwr[ 2. rwjw bil dI puqRI. vwmn Bgvwn ƒ dyKky ies dy mn Bwvnw hoeI, ik mY Ajyhy bwlk ƒ du`D cuMGwvW, ieh mrky pUqnw hoeI Aqy ikRsn jI ƒ mMmw cuMGwieAw[ 3. BweI bMno dI bIV iv`c \"rwmklI mÚ 1. rqnmwlw\" isrlyK hyT 25 pdW dI ie`k bwxI, ijs iv`c hTXog dy inXmwnuswr pRwxwXwm Awid swDnw dw vrxn hY. ies dy kiTn SbdW dy ArQ ies koS iv`c XQwmiq XQwkRm kIqy gey hn.","definitionUni":"ਰਤਨਾਂ ਦੀ ਮਾਲਾ. ਮਣਿਹਾਰ। ੨. ਰਾਜਾ ਬਲਿ ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ. ਵਾਮਨ ਭਗਵਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਕੇ ਇਸ ਦੇ ਮਨ ਭਾਵਨਾ ਹੋਈ, ਕਿ ਮੈ ਅਜੇਹੇ ਬਾਲਕ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਚੁੰਘਾਵਾਂ, ਇਹ ਮਰਕੇ ਪੂਤਨਾ ਹੋਈ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਸਨ ਜੀ ਨੂੰ ਮੰਮਾ ਚੁੰਘਾਇਆ। ੩. ਭਾਈ ਬੰਨੋ ਦੀ ਬੀੜ ਵਿੱਚ \"ਰਾਮਕਲੀ ਮਃ ੧. ਰਤਨਮਾਲਾ\" ਸਿਰਲੇਖ ਹੇਠ ੨੫ ਪਦਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਬਾਣੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਠਯੋਗ ਦੇ ਨਿਯਮਾਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਆਦਿ ਸਾਧਨਾ ਦਾ ਵਰਣਨ ਹੈ. ਇਸ ਦੇ ਕਠਿਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਇਸ ਕੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਯਥਾਮਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ."},{"id":59567,"word":"rqnrwie","wordUni":"ਰਤਨਰਾਇ","definition":"sÍrxmqI dy audr qoN rwjw rwmrwie dw puqR, Awswm dw reIs, ijs dw jnm SRI gurU qygbhwdur swihb dy vrdwn dÍwrw hoieAw sI. ieh sMmq 1735 iv`c pMcklw SsqR, sMdl dI kldwr cOkI, pMj GoVy, pRswdI hwQI, Awidk Bytw lYky AwnMdpur klgIDr jI dy drbwr hwijr hoieAw Aqy is`K bixAw.","definitionUni":"ਸ੍ਵਰਣਮਤੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮਰਾਇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਆਸਾਮ ਦਾ ਰਈਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇਹ ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਪੰਚਕਲਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਸੰਦਲ ਦੀ ਕਲਦਾਰ ਚੌਕੀ, ਪੰਜ ਘੋੜੇ, ਪ੍ਰਸਾਦੀ ਹਾਥੀ, ਆਦਿਕ ਭੇਟਾ ਲੈਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਹਾਜਿਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ."},{"id":59568,"word":"rqnrwX","wordUni":"ਰਤਨਰਾਯ","definition":"sÍrxmqI dy audr qoN rwjw rwmrwie dw puqR, Awswm dw reIs, ijs dw jnm SRI gurU qygbhwdur swihb dy vrdwn dÍwrw hoieAw sI. ieh sMmq 1735 iv`c pMcklw SsqR, sMdl dI kldwr cOkI, pMj GoVy, pRswdI hwQI, Awidk Bytw lYky AwnMdpur klgIDr jI dy drbwr hwijr hoieAw Aqy is`K bixAw.","definitionUni":"ਸ੍ਵਰਣਮਤੀ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਰਾਜਾ ਰਾਮਰਾਇ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਆਸਾਮ ਦਾ ਰਈਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਵਰਦਾਨ ਦ੍ਵਾਰਾ ਹੋਇਆ ਸੀ. ਇਹ ਸੰਮਤ ੧੭੩੫ ਵਿੱਚ ਪੰਚਕਲਾ ਸ਼ਸਤ੍ਰ, ਸੰਦਲ ਦੀ ਕਲਦਾਰ ਚੌਕੀ, ਪੰਜ ਘੋੜੇ, ਪ੍ਰਸਾਦੀ ਹਾਥੀ, ਆਦਿਕ ਭੇਟਾ ਲੈਕੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਕਲਗੀਧਰ ਜੀ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਹਾਜਿਰ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਬਣਿਆ."},{"id":59729,"word":"rmdwsIAw","wordUni":"ਰਮਦਾਸੀਆ","definition":"lKmIr swD dw cylw rmdws, jo julwhy dw kMm krdw sI. ies dI sMpRdwX dy julwhy rmdwsIey pRis`D hn[ 2. bwbw bu`Fw jI dI vMS dw. rmdws ipMf krky ieh sMgÎw hY[ 3. dyKo, rvdwsIAw.","definitionUni":"ਲਖਮੀਰ ਸਾਧ ਦਾ ਚੇਲਾ ਰਮਦਾਸ, ਜੋ ਜੁਲਾਹੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਇਸ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਜੁਲਾਹੇ ਰਮਦਾਸੀਏ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹਨ। ੨. ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ ਦਾ. ਰਮਦਾਸ ਪਿੰਡ ਕਰਕੇ ਇਹ ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ। ੩. ਦੇਖੋ, ਰਵਦਾਸੀਆ."},{"id":60047,"word":"rwjisMG","wordUni":"ਰਾਜਸਿੰਘ","definition":"ie`k audXpur dw rwjw. dyKo, AOrMgzyb[ 2. ie`k phwVI rwjpUq XoDw, jo nwdOn dy jMg iv`c BImcMd dw shwiek sI. dyKo, ivicqRnwtk AÚ 9[ 3. SwdUl. Syr bbr. Lion.","definitionUni":"ਇੱਕ ਉਦਯਪੁਰ ਦਾ ਰਾਜਾ. ਦੇਖੋ, ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ। ੨. ਇੱਕ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਪੂਤ ਯੋਧਾ, ਜੋ ਨਾਦੌਨ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭੀਮਚੰਦ ਦਾ ਸਹਾਇਕ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਵਿਚਿਤ੍ਰਨਾਟਕ ਅਃ ੯। ੩. ਸ਼ਾਦੂਲ. ਸ਼ੇਰ ਬਬਰ. Lion."},{"id":60108,"word":"rwjBvn","wordUni":"ਰਾਜਭਵਨ","definition":"sMgÎw- rwjw dy rihx dw mhl. pRwswd.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਜਾ ਦੇ ਰਹਿਣ ਦਾ ਮਹਲ. ਪ੍ਰਾਸਾਦ."},{"id":60142,"word":"rwjwnu","wordUni":"ਰਾਜਾਨੁ","definition":"dyKo, rwjn Aqy rwjwn[ 2. sM. rwjnÎ. kiqRX. SUrvIr. \"pMcy sohih dir rwjwnu.\" (jpu) swDujn (gurmuK) CqRI smwj iv`c SoBw idMdy hn. Bwv- pRjwrKÎw dw Drm sB qoN vDky inbwhuਁdy hn.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਰਾਜਨ ਅਤੇ ਰਾਜਾਨ। ੨. ਸੰ. ਰਾਜਨ੍ਯ. ਕ੍ਸ਼੍‍ਤ੍ਰਿਯ. ਸ਼ੂਰਵੀਰ. \"ਪੰਚੇ ਸੋਹਹਿ ਦਰਿ ਰਾਜਾਨੁ.\" (ਜਪੁ) ਸਾਧੁਜਨ (ਗੁਰਮੁਖ) ਛਤ੍ਰੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸ਼ੋਭਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਭਾਵ- ਪ੍ਰਜਾਰਖ੍ਯਾ ਦਾ ਧਰਮ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧਕੇ ਨਿਬਾਹੁਁਦੇ ਹਨ."},{"id":60197,"word":"rwxI kw rwiepur","wordUni":"ਰਾਣੀ ਕਾ ਰਾਇਪੁਰ","definition":"ie`k purwxw ksbw, jo ijlw AMbwlw, qsIl nrwiengVH iv`c hY. ie¤Qy rwau bldyvisMG dy ikly AMdr dSmyS jI dw gurdÍwrw hY. gurU jI dy Awaux smyN rwjw PqyisMG sI. aus ny pVosI pTwxW qoN frdy gurU jI ƒ Tihrn nhIN id`qw sI. gurU swihb mwxktbry jw Tihry. rwjw PqyisMG dI rwxI ƒ pqw l`gw, qW aus ny gurU jI ƒ bynqI krky bulwieAw Ar pRswd CkwieAw, qd qoN gurU jI dy vcn nwl \"rwxI kw rwiepur\" mShUr hoieAw. rwxI ƒ gurU jI ny KMfw bKiSAw sI, jo hux aus dI AOlwd pws nhIN hY. rwjw PqyisMG qoN s`qvIN pIVHI rwau bldyv isMG hY. gurdÍwry dI hwlq iF`lI hY.","definitionUni":"ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਾ ਕਸਬਾ, ਜੋ ਜਿਲਾ ਅੰਬਾਲਾ, ਤਸੀਲ ਨਰਾਇਨਗੜ੍ਹ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਰਾਉ ਬਲਦੇਵਸਿੰਘ ਦੇ ਕਿਲੇ ਅੰਦਰ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਹੈ. ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਆਉਣ ਸਮੇਂ ਰਾਜਾ ਫਤੇਸਿੰਘ ਸੀ. ਉਸ ਨੇ ਪੜੋਸੀ ਪਠਾਣਾਂ ਤੋਂ ਡਰਦੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਠਹਿਰਨ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ. ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮਾਣਕਟਬਰੇ ਜਾ ਠਹਿਰੇ. ਰਾਜਾ ਫਤੇਸਿੰਘ ਦੀ ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਬੇਨਤੀ ਕਰਕੇ ਬੁਲਾਇਆ ਅਰ ਪ੍ਰਸਾਦ ਛਕਾਇਆ, ਤਦ ਤੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਵਚਨ ਨਾਲ \"ਰਾਣੀ ਕਾ ਰਾਇਪੁਰ\" ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ. ਰਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਖੰਡਾ ਬਖਸ਼ਿਆ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਉਸ ਦੀ ਔਲਾਦ ਪਾਸ ਨਹੀਂ ਹੈ. ਰਾਜਾ ਫਤੇਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਰਾਉ ਬਲਦੇਵ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰੇ ਦੀ ਹਾਲਤ ਢਿੱਲੀ ਹੈ."},{"id":60237,"word":"rwDw sÍwmI","wordUni":"ਰਾਧਾ ਸ੍ਵਾਮੀ","definition":"rwDwpiq SRI ikRsndyv[ 2. Awgrw invwsI iSvdXwl¹ dw clwieAw ie`k mq. mhwmweI dy grB qoN KqRI idlvwlI isMG dy Gr sMmq 1875 iv`c iSvdXwl dw jnm Awgry hoieAw. ies dI SwdI rwDwbweI nwl hoeI. gurdÍwrw mweIQwn dy mhMq dXwisMG qoN iSvdXwl ny SRI gurU gRMQswihb pRymBwv nwl piVHAw Aqy gurbwxI qoN shjXog dI isKÎw pRwpq kIqI. Pyr 15. vrHy eykWq vws krky Awpxy iKAwl Anuswr suriq Sbd dy nvyN ArQ klpky pRcwr AwrMiBAw Ar mq dw nwauN rwDwsÍwmI sMpRdwX QwipAw, ijs ƒ sMqmq BI AwKdy hn.#AwqmDwrw dw nwauN rwDw Aqy aus dy somyN dw nwauN sÍwmI klipAw. rwDw dw ault rwDw Sbd d`isAw.#iSvdXwl dw dyhWq Awgry sMmq 1935 (sn 1878) iv`c hoieAw. ies dI smwD sÍwmIbwg iv`c hY, jo rwDwsÍwmI mq dy lokW dw XwqRw AsQwn hY. iSvdXwl dI rcI poQI \"swrvcn\" pRym Aqy SR`Dw nwl pVHI jWdI hY. rwDw sÍwmIAW dw hYfkÍwtr \"idAwlbwg\" Awgrw hY.²#rwDwsÍwmIey AQvw sqsMgI lok, hyT ilKy swDn prmpd dyx vwly mMndy hn-#(a) suriq Sbd dw ABÎws.#(A) gurU dI mUriq dw DÎwn.#(e) gurU dI sMgiq.#(s) pivqRnwm dw jp.#(h) ABÎws, ijs dÍwrw AwqmSkiq dw lgwau bwhrly pdwrQW nwl nw rhy.#(k) gurU dw sIqpRswd Kwxw Aqy gurU ƒ CuhI hoeI hryk vsqU pivqR mMnxI.","definitionUni":"ਰਾਧਾਪਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨਦੇਵ। ੨. ਆਗਰਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ¹ ਦਾ ਚਲਾਇਆ ਇੱਕ ਮਤ. ਮਹਾਮਾਈ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਖਤ੍ਰੀ ਦਿਲਵਾਲੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੮੭੫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਆਗਰੇ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਧਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਮਾਈਥਾਨ ਦੇ ਮਹੰਤ ਦਯਾਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਸਹਜਯੋਗ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਫੇਰ ੧੫. ਵਰ੍ਹੇ ਏਕਾਂਤ ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰਤਿ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਕਲਪਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਆਰੰਭਿਆ ਅਰ ਮਤ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਥਾਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਤਮਤ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਆਤਮਧਾਰਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੋਮੇਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕਲਪਿਆ. ਰਾਧਾ ਦਾ ਉਲਟ ਰਾਧਾ ਸ਼ਬਦ ਦੱਸਿਆ.#ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਆਗਰੇ ਸੰਮਤ ੧੯੩੫ (ਸਨ ੧੮੭੮) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਸ੍ਵਾਮੀਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ ਮਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਦੀ ਰਚੀ ਪੋਥੀ \"ਸਾਰਵਚਨ\" ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਰਾਧਾ ਸ੍ਵਾਮੀਆਂ ਦਾ ਹੈਡਕ੍ਵਾਟਰ \"ਦਿਆਲਬਾਗ\" ਆਗਰਾ ਹੈ.²#ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀਏ ਅਥਵਾ ਸਤਸੰਗੀ ਲੋਕ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਾਧਨ ਪਰਮਪਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ-#(ੳ) ਸੁਰਤਿ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ.#(ਅ) ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਦਾ ਧ੍ਯਾਨ.#(ੲ) ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ.#(ਸ) ਪਵਿਤ੍ਰਨਾਮ ਦਾ ਜਪ.#(ਹ) ਅਭ੍ਯਾਸ, ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਆਤਮਸ਼ਕਤਿ ਦਾ ਲਗਾਉ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰਹੇ.#(ਕ) ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੀਤਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੁਹੀ ਹੋਈ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮੰਨਣੀ."},{"id":60238,"word":"rwDw svwmI","wordUni":"ਰਾਧਾ ਸਵਾਮੀ","definition":"rwDwpiq SRI ikRsndyv[ 2. Awgrw invwsI iSvdXwl¹ dw clwieAw ie`k mq. mhwmweI dy grB qoN KqRI idlvwlI isMG dy Gr sMmq 1875 iv`c iSvdXwl dw jnm Awgry hoieAw. ies dI SwdI rwDwbweI nwl hoeI. gurdÍwrw mweIQwn dy mhMq dXwisMG qoN iSvdXwl ny SRI gurU gRMQswihb pRymBwv nwl piVHAw Aqy gurbwxI qoN shjXog dI isKÎw pRwpq kIqI. Pyr 15. vrHy eykWq vws krky Awpxy iKAwl Anuswr suriq Sbd dy nvyN ArQ klpky pRcwr AwrMiBAw Ar mq dw nwauN rwDwsÍwmI sMpRdwX QwipAw, ijs ƒ sMqmq BI AwKdy hn.#AwqmDwrw dw nwauN rwDw Aqy aus dy somyN dw nwauN sÍwmI klipAw. rwDw dw ault rwDw Sbd d`isAw.#iSvdXwl dw dyhWq Awgry sMmq 1935 (sn 1878) iv`c hoieAw. ies dI smwD sÍwmIbwg iv`c hY, jo rwDwsÍwmI mq dy lokW dw XwqRw AsQwn hY. iSvdXwl dI rcI poQI \"swrvcn\" pRym Aqy SR`Dw nwl pVHI jWdI hY. rwDw sÍwmIAW dw hYfkÍwtr \"idAwlbwg\" Awgrw hY.²#rwDwsÍwmIey AQvw sqsMgI lok, hyT ilKy swDn prmpd dyx vwly mMndy hn-#(a) suriq Sbd dw ABÎws.#(A) gurU dI mUriq dw DÎwn.#(e) gurU dI sMgiq.#(s) pivqRnwm dw jp.#(h) ABÎws, ijs dÍwrw AwqmSkiq dw lgwau bwhrly pdwrQW nwl nw rhy.#(k) gurU dw sIqpRswd Kwxw Aqy gurU ƒ CuhI hoeI hryk vsqU pivqR mMnxI.","definitionUni":"ਰਾਧਾਪਤਿ ਸ਼੍ਰੀ ਕ੍ਰਿਸਨਦੇਵ। ੨. ਆਗਰਾ ਨਿਵਾਸੀ ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ¹ ਦਾ ਚਲਾਇਆ ਇੱਕ ਮਤ. ਮਹਾਮਾਈ ਦੇ ਗਰਭ ਤੋਂ ਖਤ੍ਰੀ ਦਿਲਵਾਲੀ ਸਿੰਘ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੮੭੫ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਦਾ ਜਨਮ ਆਗਰੇ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਰਾਧਾਬਾਈ ਨਾਲ ਹੋਈ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਮਾਈਥਾਨ ਦੇ ਮਹੰਤ ਦਯਾਸਿੰਘ ਤੋਂ ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਸਾਹਿਬ ਪ੍ਰੇਮਭਾਵ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਤੋਂ ਸਹਜਯੋਗ ਦੀ ਸਿਖ੍ਯਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ. ਫੇਰ ੧੫. ਵਰ੍ਹੇ ਏਕਾਂਤ ਵਾਸ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਖਿਆਲ ਅਨੁਸਾਰ ਸੁਰਤਿ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਨਵੇਂ ਅਰਥ ਕਲਪਕੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਆਰੰਭਿਆ ਅਰ ਮਤ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਥਾਪਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸੰਤਮਤ ਭੀ ਆਖਦੇ ਹਨ.#ਆਤਮਧਾਰਾ ਦਾ ਨਾਉਂ ਰਾਧਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸੋਮੇਂ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ੍ਵਾਮੀ ਕਲਪਿਆ. ਰਾਧਾ ਦਾ ਉਲਟ ਰਾਧਾ ਸ਼ਬਦ ਦੱਸਿਆ.#ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਆਗਰੇ ਸੰਮਤ ੧੯੩੫ (ਸਨ ੧੮੭੮) ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦੀ ਸਮਾਧ ਸ੍ਵਾਮੀਬਾਗ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀ ਮਤ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਯਾਤ੍ਰਾ ਅਸਥਾਨ ਹੈ. ਸ਼ਿਵਦਯਾਲ ਦੀ ਰਚੀ ਪੋਥੀ \"ਸਾਰਵਚਨ\" ਪ੍ਰੇਮ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੱਧਾ ਨਾਲ ਪੜ੍ਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਰਾਧਾ ਸ੍ਵਾਮੀਆਂ ਦਾ ਹੈਡਕ੍ਵਾਟਰ \"ਦਿਆਲਬਾਗ\" ਆਗਰਾ ਹੈ.²#ਰਾਧਾਸ੍ਵਾਮੀਏ ਅਥਵਾ ਸਤਸੰਗੀ ਲੋਕ, ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਸਾਧਨ ਪਰਮਪਦ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਨਦੇ ਹਨ-#(ੳ) ਸੁਰਤਿ ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਅਭ੍ਯਾਸ.#(ਅ) ਗੁਰੂ ਦੀ ਮੂਰਤਿ ਦਾ ਧ੍ਯਾਨ.#(ੲ) ਗੁਰੂ ਦੀ ਸੰਗਤਿ.#(ਸ) ਪਵਿਤ੍ਰਨਾਮ ਦਾ ਜਪ.#(ਹ) ਅਭ੍ਯਾਸ, ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਆਤਮਸ਼ਕਤਿ ਦਾ ਲਗਾਉ ਬਾਹਰਲੇ ਪਦਾਰਥਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਰਹੇ.#(ਕ) ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੀਤਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾਣਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਛੁਹੀ ਹੋਈ ਹਰੇਕ ਵਸਤੂ ਪਵਿਤ੍ਰ ਮੰਨਣੀ."},{"id":60263,"word":"rwm","wordUni":"ਰਾਮ","definition":"sM. राम. sMgÎw- ijs iv`c XogIjn rmx krdy hn. pwrbRhm. srvvÎwpI krqwr.¹ \"swDo, iehu qnu imiQAw jwnau[ Xw BIqir jo rwmu bsq hY swco qwih pCwno.\" (bsM mÚ 9) \"rmq rwmu sB rihE smwie.\" (gONf mÚ 5)#2. prSurwm. \"mwrkY CiqRn kuMfkY CyqR my mwnhu pYTkY rwm jU nHwXo.\" (cMfI 1)#3. sUrXvMSI AXoDÎwpiq rwjw dSrQ dy supuqR, jo rwxI kOSlÎw dy audr qoN cyq sudI 9. ƒ jnmy. Awp ny viSs† Aqy vwmdyv qoN vyd vydWg pVHy Ar ivSÍwimqR qoN SsqRivdÎw is`KI. ivSÍwimqR dy j`g iv`c ivGn krn vwly subwhu mrIc AwidkW ƒ dMf dyky jnkpurI jwky iSv dy DnuK ƒ qoVky sIqw ƒ virAw. ipqw dI AwgÎw nwl 14. vrHy bn iv`c rhy Ar irKIAW ƒ du`K dyx vwly durwcwrIAW ƒ dMf dyky SWiq AsQwpn kIqI. sIqw hrx vwly rwvx ƒ d`Kx dy jMglI lokW (vwnr vnnrW) dI shwieqw nwl mwrky sIqw sihq AXoDÎw Awky rwjisMGsn qy ivrwjy.#Awp dI mihmw Bry rwmwXx, Anyk kvIAW ny ilKy hn, pr sB qoN purwxw vwlmIik ikRq rwmwXx hY, ijs iv`c iliKAw hY ik rwm SuBguxW dw puMj, Ar audwhrxrUp jIvn rKdy sn. ies kvI dy lyK Anuswr rwmcMdR jI ny 10000 vrHy rwj krky Awpxy puqRW ƒ koSl dy rwj qy Qwpky srXU ndI dy iknwry \"gopqwr\" Gwt au¤qy pRwx iqAwgy. \"rwm gieE rwvnu gieE jw kau bhu prvwr.\" (sÚ mÚ 9)#SRI rwmcMdR jI dI vMSwvlI vwlmIk rwmwXx iv`c ieauN ilKI hY- sUrj dw puqR. mnu, mnu dw puqR iekvwku (ijsny AæXoDXw purI vsweI), iekÍwku dw kuik, aus dw ivkuik, aus dw vwx, aus dw AnrxÎ, auS dw ipRQu, aus dw iqRSMku, aus dw DuMDumwr, aus dw XuvnwSœ, aus dw mWDwqw, aus dw susMiD, aus dw DRüvsMiD, aus dw Brq, aus dw Aisq, aus dw sgr, aus dw AsmMjs, aus dw AMSumwn, aus dw idlIp, aus dw BgIrQ, aus dw kkuqsQ, aus dw rGu (ijs qoN rGuvMS pRis`D hoieAw), rGu dw puqR pRivR`D (ijs dy purswd Aqy klwmwspwd nwm BI hoey), pRivR`D dw SMKx, aus dw sudrSn, aus dw Aginvrx, aus dw SIGRg, aus dw mru, aus dw pRSuSRük, aus dw AMQrIs, aus dw nhus, aus dw XXwiq, aus dw nwBwg, aus dw Aj, aus dw puqR dSrQ, dSrQ dy supuqR rwm, Brq, lkmx Aqy sqRüGn.#twf rwjsQwn dw ihMdI Anuvwdk pMifq bldyvpRswd murwdwbwd invwsI, rwmcMdR jI dI vMSwvlI ieauN ilKdw hY:-:#1. SRI nwrwXx#[#2. bRhmw#[#3. mrIic#[#4. kSÎp#[#5. ivvs†qR (sUrX)#[#6. vYlsÍq mnu#[#7. iekvwku#[#8. kuik#[#9. ivkuik (SSwd)#[#10. purMjX (kkuqsQ)#[#11. Anynw#[#12. ipRQu#[#13. ivSÍgMiD#[#14. AwrdR (cMdRBwg)#[#15. Xvn (XuvnwSÍ)#[#16 SRwvSœ#[#17. ivRhdSÍ#[#18. kuvlXwSÍ (DuMDumwr)#[#19. idRFwSÍ#[#20. hrXSÍ#[#21. inkuMB#[#22. vrhxwSÍ (bhulwSÍ)#[#23. ikRSwSÍ#[#24. synijq#[#25. XuvnwSÍ (2)#[#26. mWDwqw#[#27. purukuqs#[#28. iqRsdsÎü#[#29. AnrxÎ#[#30. hrXSÍ (2)#[#31. iqRbMDn (AqRwrux)#[#32. sqÎvRq#[#33. iqRSMku#[#34. hirSçMdR#[#35. roihq#[#36. hirq#[#37. cMp#[#38. vsudyv#[#39. ivjX#[#40. Bruk#[#41. ivRk#[#42. vwhuk (Aisq)#[#43. sgr#[#44. AsmMjs#[#45. AMSumwn#[#46. idlIp#[#47. BgIrQ#[#48. SR¨qsyn#[#49. nwBwg (nwB)#[#50. isMDudÍIp#[#51. AMbrIs#[#52. AXuqwXu#[#53. irquprx#[#54. srvkwm#[#55. sudws#[#56. sOdws#[#57. ASmk#[#58. mUlk (vilk)#[#59. sqÎvRq (2)#[#60. AYfivf#[#61. ivSÍsh#[#62. KtÍMg#[#63. dIrGbwhu#[#64. idlIp (2)#[#65. rGu#[#66. Aj#[#67. dSrQ#[#68. rwmcMdR jI#[#[","definitionUni":"ਸੰ. राम. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀਜਨ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਸਰਵਵ੍ਯਾਪੀ ਕਰਤਾਰ.¹ \"ਸਾਧੋ, ਇਹੁ ਤਨੁ ਮਿਥਿਆ ਜਾਨਉ। ਯਾ ਭੀਤਰਿ ਜੋ ਰਾਮੁ ਬਸਤ ਹੈ ਸਾਚੋ ਤਾਹਿ ਪਛਾਨੋ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੯) \"ਰਮਤ ਰਾਮੁ ਸਭ ਰਹਿਓ ਸਮਾਇ.\" (ਗੌਂਡ ਮਃ ੫)#੨. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ. \"ਮਾਰਕੈ ਛਤ੍ਰਿਨ ਕੁੰਡਕੈ ਛੇਤ੍ਰ ਮੇ ਮਾਨਹੁ ਪੈਠਕੈ ਰਾਮ ਜੂ ਨ੍ਹਾਯੋ.\" (ਚੰਡੀ ੧)#੩. ਸੂਰਯਵੰਸ਼ੀ ਅਯੋਧ੍ਯਾਪਤਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਚੇਤ ਸੁਦੀ ੯. ਨੂੰ ਜਨਮੇ. ਆਪ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ੍ਟ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਤੋਂ ਵੇਦ ਵੇਦਾਂਗ ਪੜ੍ਹੇ ਅਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਸਿੱਖੀ. ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਬਾਹੁ ਮਰੀਚ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਕੇ ਜਨਕਪੁਰੀ ਜਾਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਨੁਖ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਰਿਆ. ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ੧੪. ਵਰ੍ਹੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਰ ਰਿਖੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਕੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਸਥਾਪਨ ਕੀਤੀ. ਸੀਤਾ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਲੋਕਾਂ (ਵਾਨਰ ਵਨਨਰਾਂ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਾਰਕੇ ਸੀਤਾ ਸਹਿਤ ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਆਕੇ ਰਾਜਸਿੰਘਸਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ.#ਆਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਰਾਮਾਯਣ, ਅਨੇਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਕ੍ਰਿਤ ਰਾਮਾਯਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸ਼ੁਭਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪੁੰਜ, ਅਰ ਉਦਾਹਰਣਰੂਪ ਜੀਵਨ ਰਖਦੇ ਸਨ. ਇਸ ਕਵੀ ਦੇ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ੧੦੦੦੦ ਵਰ੍ਹੇ ਰਾਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਥਾਪਕੇ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ \"ਗੋਪਤਾਰ\" ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ. \"ਰਾਮ ਗਇਓ ਰਾਵਨੁ ਗਇਓ ਜਾ ਕਉ ਬਹੁ ਪਰਵਾਰ.\" (ਸਃ ਮਃ ੯)#ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਾਲਮੀਕ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖੀ ਹੈ- ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ. ਮਨੁ, ਮਨੁ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਇਕ੍ਸ਼੍‌ਵਾਕੁ (ਜਿਸਨੇ ਅ਼ਯੋਧਯਾ ਪੁਰੀ ਵਸਾਈ), ਇਕ੍ਵਾਕੁ ਦਾ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਕੁਕਿ, ਉਸ ਦਾ ਵਾਣ, ਉਸ ਦਾ ਅਨਰਣ੍ਯ, ਉਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਿਥੁ, ਉਸ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਉਸ ਦਾ ਧੁੰਧੁਮਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਤ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਸੰਧਿ, ਉਸ ਦਾ ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ, ਉਸ ਦਾ ਭਰਤ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਿਤ, ਉਸ ਦਾ ਸਗਰ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਮੰਜਸ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲੀਪ, ਉਸ ਦਾ ਭਗੀਰਥ, ਉਸ ਦਾ ਕਕੁਤਸ੍‍ਥ, ਉਸ ਦਾ ਰਘੁ (ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ), ਰਘੁ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ (ਜਿਸ ਦੇ ਪੁਰਸਾਦ ਅਤੇ ਕਲਾਮਾਸਪਾਦ ਨਾਮ ਭੀ ਹੋਏ), ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ ਦਾ ਸ਼ੰਖਣ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਦਾ ਅਗਨਿਵਰਣ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ, ਉਸ ਦਾ ਮਰੁ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਕ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਥਰੀਸ, ਉਸ ਦਾ ਨਹੁਸ, ਉਸ ਦਾ ਯਯਾਤਿ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਭਾਗ, ਉਸ ਦਾ ਅਜ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਦਸ਼ਰਥ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ, ਭਰਤ, ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੁਘਨ.#ਟਾਡ ਰਾਜਸ੍‍ਥਾਨ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੰਡਿਤ ਬਲਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਨਿਵਾਸੀ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਉਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-:#੧. ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ#।#੨. ਬ੍ਰਹਮਾ#।#੩. ਮਰੀਚਿ#।#੪. ਕਸ਼੍ਯਪ#।#੫. ਵਿਵਸ੍ਟਤ੍ਰ (ਸੂਰ੍‍ਯ)#।#੬. ਵੈਲਸ੍ਵਤ ਮਨੁ#।#੭. ਇਕ੍ਸ਼੍‌ਵਾਕੁ#।#੮. ਕੁਕ੍ਸ਼ਿ#।#੯. ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿ (ਸ਼ਸ਼ਾਦ)#।#੧੦. ਪੁਰੰਜਯ (ਕਕੁਤਸ੍‍ਥ)#।#੧੧. ਅਨੇਨਾ#।#੧੨. ਪ੍ਰਿਥੁ#।#੧੩. ਵਿਸ਼੍ਵਗੰਧਿ#।#੧੪. ਆਰ੍‍ਦ੍ਰ (ਚੰਦ੍ਰਭਾਗ)#।#੧੫. ਯਵਨ (ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ)#।#੧੬ ਸ਼੍ਰਾਵਸ਼੍ਤ#।#੧੭. ਵ੍ਰਿਹਦਸ਼੍ਵ#।#੧੮. ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ (ਧੁੰਧੁਮਾਰ)#।#੧੯. ਦ੍ਰਿਢਾਸ਼੍ਵ#।#੨੦. ਹਰ੍‍ਯਸ਼੍ਵ#।#੨੧. ਨਿਕੁੰਭ#।#੨੨. ਵਰ੍‍ਹਣਾਸ਼੍ਵ (ਬਹੁਲਾਸ਼੍ਵ)#।#੨੩. ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ#।#੨੪. ਸੇਨਜਿਤ#।#੨੫. ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ (੨)#।#੨੬. ਮਾਂਧਾਤਾ#।#੨੭. ਪੁਰੁਕੁਤ੍‌ਸ#।#੨੮. ਤ੍ਰਿਸਦਸ੍ਯੁ#।#੨੯. ਅਨਰਣ੍ਯ#।#੩੦. ਹਰ੍‍ਯਸ਼੍ਵ (੨)#।#੩੧. ਤ੍ਰਿਬੰਧਨ (ਅਤ੍ਰਾਰੁਣ)#।#੩੨. ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ#।#੩੩. ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ#।#੩੪. ਹਰਿਸ਼੍ਚੰਦ੍ਰ#।#੩੫. ਰੋਹਿਤ#।#੩੬. ਹਰਿਤ#।#੩੭. ਚੰਪ#।#੩੮. ਵਸੁਦੇਵ#।#੩੯. ਵਿਜਯ#।#੪੦. ਭਰੁਕ#।#੪੧. ਵ੍ਰਿਕ#।#੪੨. ਵਾਹੁਕ (ਅਸਿਤ)#।#੪੩. ਸਗਰ#।#੪੪. ਅਸਮੰਜਸ#।#੪੫. ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ#।#੪੬. ਦਿਲੀਪ#।#੪੭. ਭਗੀਰਥ#।#੪੮. ਸ਼੍ਰੂਤਸੇਨ#।#੪੯. ਨਾਭਾਗ (ਨਾਭ)#।#੫੦. ਸਿੰਧੁਦ੍ਵੀਪ#।#੫੧. ਅੰਬਰੀਸ#।#੫੨. ਅਯੁਤਾਯੁ#।#੫੩. ਰਿਤੁਪਰ੍‍ਣ#।#੫੪. ਸਰ੍‍ਵਕਾਮ#।#੫੫. ਸੁਦਾਸ#।#੫੬. ਸੌਦਾਸ#।#੫੭. ਅਸ਼ਮ੍‍ਕ#।#੫੮. ਮੂਲਕ (ਵਲਿਕ)#।#੫੯. ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ (੨)#।#੬੦. ਐਡਵਿਡ#।#੬੧. ਵਿਸ਼੍ਵਸਹ#।#੬੨. ਖਟ੍ਵੰਗ#।#੬੩. ਦੀਰ੍‍ਘਬਾਹੁ#।#੬੪. ਦਿਲੀਪ (੨)#।#੬੫. ਰਘੁ#।#੬੬. ਅਜ#।#੬੭. ਦਸ਼ਰਥ#।#੬੮. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ#।#।"},{"id":60264,"word":"rwmu","wordUni":"ਰਾਮੁ","definition":"sM. राम. sMgÎw- ijs iv`c XogIjn rmx krdy hn. pwrbRhm. srvvÎwpI krqwr.¹ \"swDo, iehu qnu imiQAw jwnau[ Xw BIqir jo rwmu bsq hY swco qwih pCwno.\" (bsM mÚ 9) \"rmq rwmu sB rihE smwie.\" (gONf mÚ 5)#2. prSurwm. \"mwrkY CiqRn kuMfkY CyqR my mwnhu pYTkY rwm jU nHwXo.\" (cMfI 1)#3. sUrXvMSI AXoDÎwpiq rwjw dSrQ dy supuqR, jo rwxI kOSlÎw dy audr qoN cyq sudI 9. ƒ jnmy. Awp ny viSs† Aqy vwmdyv qoN vyd vydWg pVHy Ar ivSÍwimqR qoN SsqRivdÎw is`KI. ivSÍwimqR dy j`g iv`c ivGn krn vwly subwhu mrIc AwidkW ƒ dMf dyky jnkpurI jwky iSv dy DnuK ƒ qoVky sIqw ƒ virAw. ipqw dI AwgÎw nwl 14. vrHy bn iv`c rhy Ar irKIAW ƒ du`K dyx vwly durwcwrIAW ƒ dMf dyky SWiq AsQwpn kIqI. sIqw hrx vwly rwvx ƒ d`Kx dy jMglI lokW (vwnr vnnrW) dI shwieqw nwl mwrky sIqw sihq AXoDÎw Awky rwjisMGsn qy ivrwjy.#Awp dI mihmw Bry rwmwXx, Anyk kvIAW ny ilKy hn, pr sB qoN purwxw vwlmIik ikRq rwmwXx hY, ijs iv`c iliKAw hY ik rwm SuBguxW dw puMj, Ar audwhrxrUp jIvn rKdy sn. ies kvI dy lyK Anuswr rwmcMdR jI ny 10000 vrHy rwj krky Awpxy puqRW ƒ koSl dy rwj qy Qwpky srXU ndI dy iknwry \"gopqwr\" Gwt au¤qy pRwx iqAwgy. \"rwm gieE rwvnu gieE jw kau bhu prvwr.\" (sÚ mÚ 9)#SRI rwmcMdR jI dI vMSwvlI vwlmIk rwmwXx iv`c ieauN ilKI hY- sUrj dw puqR. mnu, mnu dw puqR iekvwku (ijsny AæXoDXw purI vsweI), iekÍwku dw kuik, aus dw ivkuik, aus dw vwx, aus dw AnrxÎ, auS dw ipRQu, aus dw iqRSMku, aus dw DuMDumwr, aus dw XuvnwSœ, aus dw mWDwqw, aus dw susMiD, aus dw DRüvsMiD, aus dw Brq, aus dw Aisq, aus dw sgr, aus dw AsmMjs, aus dw AMSumwn, aus dw idlIp, aus dw BgIrQ, aus dw kkuqsQ, aus dw rGu (ijs qoN rGuvMS pRis`D hoieAw), rGu dw puqR pRivR`D (ijs dy purswd Aqy klwmwspwd nwm BI hoey), pRivR`D dw SMKx, aus dw sudrSn, aus dw Aginvrx, aus dw SIGRg, aus dw mru, aus dw pRSuSRük, aus dw AMQrIs, aus dw nhus, aus dw XXwiq, aus dw nwBwg, aus dw Aj, aus dw puqR dSrQ, dSrQ dy supuqR rwm, Brq, lkmx Aqy sqRüGn.#twf rwjsQwn dw ihMdI Anuvwdk pMifq bldyvpRswd murwdwbwd invwsI, rwmcMdR jI dI vMSwvlI ieauN ilKdw hY:-:#1. SRI nwrwXx#[#2. bRhmw#[#3. mrIic#[#4. kSÎp#[#5. ivvs†qR (sUrX)#[#6. vYlsÍq mnu#[#7. iekvwku#[#8. kuik#[#9. ivkuik (SSwd)#[#10. purMjX (kkuqsQ)#[#11. Anynw#[#12. ipRQu#[#13. ivSÍgMiD#[#14. AwrdR (cMdRBwg)#[#15. Xvn (XuvnwSÍ)#[#16 SRwvSœ#[#17. ivRhdSÍ#[#18. kuvlXwSÍ (DuMDumwr)#[#19. idRFwSÍ#[#20. hrXSÍ#[#21. inkuMB#[#22. vrhxwSÍ (bhulwSÍ)#[#23. ikRSwSÍ#[#24. synijq#[#25. XuvnwSÍ (2)#[#26. mWDwqw#[#27. purukuqs#[#28. iqRsdsÎü#[#29. AnrxÎ#[#30. hrXSÍ (2)#[#31. iqRbMDn (AqRwrux)#[#32. sqÎvRq#[#33. iqRSMku#[#34. hirSçMdR#[#35. roihq#[#36. hirq#[#37. cMp#[#38. vsudyv#[#39. ivjX#[#40. Bruk#[#41. ivRk#[#42. vwhuk (Aisq)#[#43. sgr#[#44. AsmMjs#[#45. AMSumwn#[#46. idlIp#[#47. BgIrQ#[#48. SR¨qsyn#[#49. nwBwg (nwB)#[#50. isMDudÍIp#[#51. AMbrIs#[#52. AXuqwXu#[#53. irquprx#[#54. srvkwm#[#55. sudws#[#56. sOdws#[#57. ASmk#[#58. mUlk (vilk)#[#59. sqÎvRq (2)#[#60. AYfivf#[#61. ivSÍsh#[#62. KtÍMg#[#63. dIrGbwhu#[#64. idlIp (2)#[#65. rGu#[#66. Aj#[#67. dSrQ#[#68. rwmcMdR jI#[#[","definitionUni":"ਸੰ. राम. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਯੋਗੀਜਨ ਰਮਣ ਕਰਦੇ ਹਨ. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਸਰਵਵ੍ਯਾਪੀ ਕਰਤਾਰ.¹ \"ਸਾਧੋ, ਇਹੁ ਤਨੁ ਮਿਥਿਆ ਜਾਨਉ। ਯਾ ਭੀਤਰਿ ਜੋ ਰਾਮੁ ਬਸਤ ਹੈ ਸਾਚੋ ਤਾਹਿ ਪਛਾਨੋ.\" (ਬਸੰ ਮਃ ੯) \"ਰਮਤ ਰਾਮੁ ਸਭ ਰਹਿਓ ਸਮਾਇ.\" (ਗੌਂਡ ਮਃ ੫)#੨. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ. \"ਮਾਰਕੈ ਛਤ੍ਰਿਨ ਕੁੰਡਕੈ ਛੇਤ੍ਰ ਮੇ ਮਾਨਹੁ ਪੈਠਕੈ ਰਾਮ ਜੂ ਨ੍ਹਾਯੋ.\" (ਚੰਡੀ ੧)#੩. ਸੂਰਯਵੰਸ਼ੀ ਅਯੋਧ੍ਯਾਪਤਿ ਰਾਜਾ ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ, ਜੋ ਰਾਣੀ ਕੌਸ਼ਲ੍ਯਾ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਚੇਤ ਸੁਦੀ ੯. ਨੂੰ ਜਨਮੇ. ਆਪ ਨੇ ਵਸ਼ਿਸ੍ਟ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਤੋਂ ਵੇਦ ਵੇਦਾਂਗ ਪੜ੍ਹੇ ਅਰ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਤੋਂ ਸ਼ਸਤ੍ਰਵਿਦ੍ਯਾ ਸਿੱਖੀ. ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰ ਦੇ ਜੱਗ ਵਿੱਚ ਵਿਘਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਬਾਹੁ ਮਰੀਚ ਆਦਿਕਾਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਕੇ ਜਨਕਪੁਰੀ ਜਾਕੇ ਸ਼ਿਵ ਦੇ ਧਨੁਖ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਵਰਿਆ. ਪਿਤਾ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ੧੪. ਵਰ੍ਹੇ ਬਨ ਵਿੱਚ ਰਹੇ ਅਰ ਰਿਖੀਆਂ ਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੁਰਾਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦੰਡ ਦੇਕੇ ਸ਼ਾਂਤਿ ਅਸਥਾਪਨ ਕੀਤੀ. ਸੀਤਾ ਹਰਣ ਵਾਲੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਦੱਖਣ ਦੇ ਜੰਗਲੀ ਲੋਕਾਂ (ਵਾਨਰ ਵਨਨਰਾਂ) ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਾਲ ਮਾਰਕੇ ਸੀਤਾ ਸਹਿਤ ਅਯੋਧ੍ਯਾ ਆਕੇ ਰਾਜਸਿੰਘਸਨ ਤੇ ਵਿਰਾਜੇ.#ਆਪ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਭਰੇ ਰਾਮਾਯਣ, ਅਨੇਕ ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਪੁਰਾਣਾ ਵਾਲਮੀਕਿ ਕ੍ਰਿਤ ਰਾਮਾਯਣ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ ਕਿ ਰਾਮ ਸ਼ੁਭਗੁਣਾਂ ਦਾ ਪੁੰਜ, ਅਰ ਉਦਾਹਰਣਰੂਪ ਜੀਵਨ ਰਖਦੇ ਸਨ. ਇਸ ਕਵੀ ਦੇ ਲੇਖ ਅਨੁਸਾਰ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਨੇ ੧੦੦੦੦ ਵਰ੍ਹੇ ਰਾਜ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਸ਼ਲ ਦੇ ਰਾਜ ਤੇ ਥਾਪਕੇ ਸਰਯੂ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ \"ਗੋਪਤਾਰ\" ਘਾਟ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਤਿਆਗੇ. \"ਰਾਮ ਗਇਓ ਰਾਵਨੁ ਗਇਓ ਜਾ ਕਉ ਬਹੁ ਪਰਵਾਰ.\" (ਸਃ ਮਃ ੯)#ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਵਾਲਮੀਕ ਰਾਮਾਯਣ ਵਿੱਚ ਇਉਂ ਲਿਖੀ ਹੈ- ਸੂਰਜ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ. ਮਨੁ, ਮਨੁ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਇਕ੍ਸ਼੍‌ਵਾਕੁ (ਜਿਸਨੇ ਅ਼ਯੋਧਯਾ ਪੁਰੀ ਵਸਾਈ), ਇਕ੍ਵਾਕੁ ਦਾ ਕੁਕ੍ਸ਼ਿ, ਉਸ ਦਾ ਵਿਕੁਕਿ, ਉਸ ਦਾ ਵਾਣ, ਉਸ ਦਾ ਅਨਰਣ੍ਯ, ਉਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਿਥੁ, ਉਸ ਦਾ ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ, ਉਸ ਦਾ ਧੁੰਧੁਮਾਰ, ਉਸ ਦਾ ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਤ, ਉਸ ਦਾ ਮਾਂਧਾਤਾ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਸੰਧਿ, ਉਸ ਦਾ ਧ੍ਰੁਵਸੰਧਿ, ਉਸ ਦਾ ਭਰਤ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਿਤ, ਉਸ ਦਾ ਸਗਰ, ਉਸ ਦਾ ਅਸਮੰਜਸ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ, ਉਸ ਦਾ ਦਿਲੀਪ, ਉਸ ਦਾ ਭਗੀਰਥ, ਉਸ ਦਾ ਕਕੁਤਸ੍‍ਥ, ਉਸ ਦਾ ਰਘੁ (ਜਿਸ ਤੋਂ ਰਘੁਵੰਸ਼ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੋਇਆ), ਰਘੁ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ (ਜਿਸ ਦੇ ਪੁਰਸਾਦ ਅਤੇ ਕਲਾਮਾਸਪਾਦ ਨਾਮ ਭੀ ਹੋਏ), ਪ੍ਰਵ੍ਰਿੱਧ ਦਾ ਸ਼ੰਖਣ, ਉਸ ਦਾ ਸੁਦਰਸ਼ਨ, ਉਸ ਦਾ ਅਗਨਿਵਰਣ, ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੀਘ੍ਰਗ, ਉਸ ਦਾ ਮਰੁ, ਉਸ ਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ੁਸ਼੍ਰੁਕ, ਉਸ ਦਾ ਅੰਥਰੀਸ, ਉਸ ਦਾ ਨਹੁਸ, ਉਸ ਦਾ ਯਯਾਤਿ, ਉਸ ਦਾ ਨਾਭਾਗ, ਉਸ ਦਾ ਅਜ, ਉਸ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ ਦਸ਼ਰਥ, ਦਸ਼ਰਥ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਰਾਮ, ਭਰਤ, ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣ ਅਤੇ ਸਤ੍ਰੁਘਨ.#ਟਾਡ ਰਾਜਸ੍‍ਥਾਨ ਦਾ ਹਿੰਦੀ ਅਨੁਵਾਦਕ ਪੰਡਿਤ ਬਲਦੇਵਪ੍ਰਸਾਦ ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਨਿਵਾਸੀ, ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੀ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀ ਇਉਂ ਲਿਖਦਾ ਹੈ:-:#੧. ਸ਼੍ਰੀ ਨਾਰਾਯਣ#।#੨. ਬ੍ਰਹਮਾ#।#੩. ਮਰੀਚਿ#।#੪. ਕਸ਼੍ਯਪ#।#੫. ਵਿਵਸ੍ਟਤ੍ਰ (ਸੂਰ੍‍ਯ)#।#੬. ਵੈਲਸ੍ਵਤ ਮਨੁ#।#੭. ਇਕ੍ਸ਼੍‌ਵਾਕੁ#।#੮. ਕੁਕ੍ਸ਼ਿ#।#੯. ਵਿਕੁਕ੍ਸ਼ਿ (ਸ਼ਸ਼ਾਦ)#।#੧੦. ਪੁਰੰਜਯ (ਕਕੁਤਸ੍‍ਥ)#।#੧੧. ਅਨੇਨਾ#।#੧੨. ਪ੍ਰਿਥੁ#।#੧੩. ਵਿਸ਼੍ਵਗੰਧਿ#।#੧੪. ਆਰ੍‍ਦ੍ਰ (ਚੰਦ੍ਰਭਾਗ)#।#੧੫. ਯਵਨ (ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ)#।#੧੬ ਸ਼੍ਰਾਵਸ਼੍ਤ#।#੧੭. ਵ੍ਰਿਹਦਸ਼੍ਵ#।#੧੮. ਕੁਵਲਯਾਸ਼੍ਵ (ਧੁੰਧੁਮਾਰ)#।#੧੯. ਦ੍ਰਿਢਾਸ਼੍ਵ#।#੨੦. ਹਰ੍‍ਯਸ਼੍ਵ#।#੨੧. ਨਿਕੁੰਭ#।#੨੨. ਵਰ੍‍ਹਣਾਸ਼੍ਵ (ਬਹੁਲਾਸ਼੍ਵ)#।#੨੩. ਕ੍ਰਿਸ਼ਾਸ਼੍ਵ#।#੨੪. ਸੇਨਜਿਤ#।#੨੫. ਯੁਵਨਾਸ਼੍ਵ (੨)#।#੨੬. ਮਾਂਧਾਤਾ#।#੨੭. ਪੁਰੁਕੁਤ੍‌ਸ#।#੨੮. ਤ੍ਰਿਸਦਸ੍ਯੁ#।#੨੯. ਅਨਰਣ੍ਯ#।#੩੦. ਹਰ੍‍ਯਸ਼੍ਵ (੨)#।#੩੧. ਤ੍ਰਿਬੰਧਨ (ਅਤ੍ਰਾਰੁਣ)#।#੩੨. ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ#।#੩੩. ਤ੍ਰਿਸ਼ੰਕੁ#।#੩੪. ਹਰਿਸ਼੍ਚੰਦ੍ਰ#।#੩੫. ਰੋਹਿਤ#।#੩੬. ਹਰਿਤ#।#੩੭. ਚੰਪ#।#੩੮. ਵਸੁਦੇਵ#।#੩੯. ਵਿਜਯ#।#੪੦. ਭਰੁਕ#।#੪੧. ਵ੍ਰਿਕ#।#੪੨. ਵਾਹੁਕ (ਅਸਿਤ)#।#੪੩. ਸਗਰ#।#੪੪. ਅਸਮੰਜਸ#।#੪੫. ਅੰਸ਼ੁਮਾਨ#।#੪੬. ਦਿਲੀਪ#।#੪੭. ਭਗੀਰਥ#।#੪੮. ਸ਼੍ਰੂਤਸੇਨ#।#੪੯. ਨਾਭਾਗ (ਨਾਭ)#।#੫੦. ਸਿੰਧੁਦ੍ਵੀਪ#।#੫੧. ਅੰਬਰੀਸ#।#੫੨. ਅਯੁਤਾਯੁ#।#੫੩. ਰਿਤੁਪਰ੍‍ਣ#।#੫੪. ਸਰ੍‍ਵਕਾਮ#।#੫੫. ਸੁਦਾਸ#।#੫੬. ਸੌਦਾਸ#।#੫੭. ਅਸ਼ਮ੍‍ਕ#।#੫੮. ਮੂਲਕ (ਵਲਿਕ)#।#੫੯. ਸਤ੍ਯਵ੍ਰਤ (੨)#।#੬੦. ਐਡਵਿਡ#।#੬੧. ਵਿਸ਼੍ਵਸਹ#।#੬੨. ਖਟ੍ਵੰਗ#।#੬੩. ਦੀਰ੍‍ਘਬਾਹੁ#।#੬੪. ਦਿਲੀਪ (੨)#।#੬੫. ਰਘੁ#।#੬੬. ਅਜ#।#੬੭. ਦਸ਼ਰਥ#।#੬੮. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ#।#।"},{"id":60267,"word":"rwmeIAwrs","wordUni":"ਰਾਮਈਆਰਸ","definition":"AwqmwnMd. \"swDsMig rwmeIAwrs pwieE.\" (mlw pVqwl mÚ 5)","definitionUni":"ਆਤਮਾਨੰਦ. \"ਸਾਧਸੰਗਿ ਰਾਮਈਆਰਸ ਪਾਇਓ.\" (ਮਲਾ ਪੜਤਾਲ ਮਃ ੫)"},{"id":60269,"word":"rwmsnyhI","wordUni":"ਰਾਮਸਨੇਹੀ","definition":"krqwr nwl pRym r`Kx vwlw. \"rwmsnyhI bwhrw aUjru myrY Bwie.\" (s. kbIr) 2. jYpUr rwj dy sUrsyn ipMf dw vsnIk rwmcrx sI. jo dwqVw gRwm (ielwkw joDpur) iv`c ie`k vYsnv (vYrwgI) dw cylw hoieAw. ieh dyvI dyvqw dI aupwsnw dw KMfn krdw sI. ies kwrx bRwhmx ivroDI ho gey, ijs qoN ies ƒ Swhpur dy rwjw BImisMG dy Awsry l`gky inrbwh krnw ipAw. rwmcrx dI BgqI Aqy krxI vyKky bhuq cyly bxgey, ijnHW dI sMgÎw \"rwmsnyhI\" hoeI. ies sMpRdwX dw mu`K AsQwn Swhpur iv`c hY. rwmcrx dw jnm sMmq 1776 Aqy dyhWq 1855 iv`c hoieAw hY. ies ny bhuq ivsnupd Aqy dohry rcy hn, ijnHW iv`c nwm dI mihmw hY, XQw- \"ijin ijin ismirAw nwm ƒ so Bv auqrw pwr[ rwmcrx jo ivsirAw soeI jmky dÍwr.\"#rwmsnyhI swDU igRhsQI nhIN huMdy. swry niSAW qoN prhyj krdy hn Ar gihxy Awid SrIr dy isMgwrW ƒ cMgw nhIN smJdy. jl leI kwT dw kmMfl rKdy hn. jYnIAW vW| cOmwsy iv`c sPr krnw pwp mMndy hn. gurU dw sIq pRswd Kwxw BwrI puMn krm jwxdy hn.#rwmsnyhIAW dy rwmdÍwry (pUjÎmMidr) Swhpur, jYpur, myrqw, ngOr, audXpur, tWk, bUMdI, kotw Awidk ngrW iv`c hn.","definitionUni":"ਕਰਤਾਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਮ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾ. \"ਰਾਮਸਨੇਹੀ ਬਾਹਰਾ ਊਜਰੁ ਮੇਰੈ ਭਾਇ.\" (ਸ. ਕਬੀਰ) ੨. ਜੈਪੂਰ ਰਾਜ ਦੇ ਸੂਰਸੇਨ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਰਾਮਚਰਣ ਸੀ. ਜੋ ਦਾਤੜਾ ਗ੍ਰਾਮ (ਇਲਾਕਾ ਜੋਧਪੁਰ) ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੈਸਨਵ (ਵੈਰਾਗੀ) ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋਇਆ. ਇਹ ਦੇਵੀ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਦਾ ਖੰਡਨ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਇਸ ਕਾਰਣ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਰੋਧੀ ਹੋ ਗਏ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਦੇ ਰਾਜਾ ਭੀਮਸਿੰਘ ਦੇ ਆਸਰੇ ਲੱਗਕੇ ਨਿਰਬਾਹ ਕਰਨਾ ਪਿਆ. ਰਾਮਚਰਣ ਦੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਕਰਣੀ ਵੇਖਕੇ ਬਹੁਤ ਚੇਲੇ ਬਣਗਏ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ \"ਰਾਮਸਨੇਹੀ\" ਹੋਈ. ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਸਥਾਨ ਸ਼ਾਹਪੁਰ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਰਾਮਚਰਣ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੭੭੬ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ੧੮੫੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਇਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਵਿਸਨੁਪਦ ਅਤੇ ਦੋਹਰੇ ਰਚੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨਾਮ ਦੀ ਮਹਿਮਾ ਹੈ, ਯਥਾ- \"ਜਿਨਿ ਜਿਨਿ ਸਿਮਰਿਆ ਨਾਮ ਨੂੰ ਸੋ ਭਵ ਉਤਰਾ ਪਾਰ। ਰਾਮਚਰਣ ਜੋ ਵਿਸਰਿਆ ਸੋਈ ਜਮਕੇ ਦ੍ਵਾਰ.\"#ਰਾਮਸਨੇਹੀ ਸਾਧੂ ਗ੍ਰਿਹਸਥੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ. ਸਾਰੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਰ ਗਹਿਣੇ ਆਦਿ ਸ਼ਰੀਰ ਦੇ ਸਿੰਗਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ. ਜਲ ਲਈ ਕਾਠ ਦਾ ਕਮੰਡਲ ਰਖਦੇ ਹਨ. ਜੈਨੀਆਂ ਵਾਂਙ ਚੌਮਾਸੇ ਵਿੱਚ ਸਫਰ ਕਰਨਾ ਪਾਪ ਮੰਨਦੇ ਹਨ. ਗੁਰੂ ਦਾ ਸੀਤ ਪ੍ਰਸਾਦ ਖਾਣਾ ਭਾਰੀ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ.#ਰਾਮਸਨੇਹੀਆਂ ਦੇ ਰਾਮਦ੍ਵਾਰੇ (ਪੂਜ੍ਯਮੰਦਿਰ) ਸ਼ਾਹਪੁਰ, ਜੈਪੁਰ, ਮੇਰਤਾ, ਨਗੌਰ, ਉਦਯਪੁਰ, ਟਾਂਕ, ਬੂੰਦੀ, ਕੋਟਾ ਆਦਿਕ ਨਗਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਨ."},{"id":60270,"word":"rwmsr","wordUni":"ਰਾਮਸਰ","definition":"dyKo, AimRqsr[ 2. swDu smwgm. sqsMg.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ। ੨. ਸਾਧੁ ਸਮਾਗਮ. ਸਤਸੰਗ."},{"id":60272,"word":"rwmisMG","wordUni":"ਰਾਮਸਿੰਘ","definition":"BweI BgqUvMSI rwmisMG, jo mwlvy iv`c klgIDr dI syvw krdw irhw[ 2. cODrI PUl dw puqR, ijs dI AOlwd mhwrwjw pitAwlw hY. dyKo, iqlokisMG Aqy PUlvMS[ 3. gVH icrolI (ijlw cWdw C. P. ) dy rihx vwlw ie`k dSmyS dw rwjpUq is`K, ijs ny BMgwxI dy jMg smyN lohy nwl mVHky l`kV dI qop iqAwr kIqI sI[ 4. dSmyS dy islhKwny dw isklIgr is`K, jo prm pRym nwl syvw krdw sI. sB qoN pihlW mwrvwVIAW iv¤coN ies ny AimRq CikAw sI[ 5. jYpur dw rwjw, ijs ƒ AOrMgzyb ny Awswm dI muihMm pur ByijAw sI. ieh gurU qygbhwdur swihb dw syvk sI. dyKo, DUbrI[ 6. AjIq dw poqw joDpur dw rwjw, jo sMmq 1806 iv`c g`dI bYTw[ 7. nwdOn dy jMg iv`c rwjw BImcMd dw shweI jsvwlIAw srdwr. dyKo, ivicqR nwtk AÚ 9[#8. kUkw pMQ dy bwnI bwbw rwmisMG, ijnHW dI sMKyp kQw ieauN hY-#luidAwny dy ijly rweIAW ipMf iv`c j`swisMG qKwx dy Gr mweI sdwkOr dy audr qoN mwG sudI 5. sMmq 1872 ƒ bwbw rwmisMG jI dw jnm hoieAw. ienHW ƒ CotI aumr qoN hI vwhgurU nwm dy ABÎws dw pRym sI pihlW ienHW ny lhOr drbwr dI is`KsYnw iv`c BrqI hoky kuJ kwl POjI syvw kIqI, Pyr sn 1841 (sMmq 1899) iv`c nOkrI C`fky BoeI ipMf (ijlw Atk) dy vsnIk bwbw bwlkisMG jI dy, (ijnHW ny hzro iv`c BgqI dw bhuq pRcwr kIqw), cwtVy hoky nwm aupdyS lIqw Ar BYxI iv`c invws krky is`KI dw bhuq pRcwr kIqw. ies mq dy is`K sPyd vsqR Aqy ic`tI auNn dI mwlw rKdy hn. \"vwhgru\" mMqR dw aupdyS kMn iv`c id`qw jWdw hY. AimRq ie`k pwqR iv`c iek`Tw nhIN CkwauNdy, judw judw CkwauNdy hn. hvn dy vfy pRymI hn. AwnMd ivAwh smyN gurU gRMQ swihb jI dI pirkRmw dI QW vyid g`fky Agin iv`c hom krky lWvW pVHdy hn. bhuq pRymI, hwl iv`c msq hoky cIkW. (kUkHW) mwr auTdy hn Ar dsqwr auqwrky n`cx t`px lg jWdy hn, ijs qoN \"kUkw\" sMgÎw ho geI hY, vwsqv iv`c pMQ dI sMgÎw \"nwmDwrIAw\" hY.#sMmq 1929 (sn 1872) iv`c kUky is`KW ny mlOd Aqy mlyrkotly kuJ bu`cV v`F id¤qy, ijs pur luidAwny dy ifptI kimSnr (Mr. Cowan) ny bwkwiedw pUrI qihkIkwq kIqy ibnw hI 49 is`K qopW nwl aufvw id¤qy Ar kimSnr (Mr. Forsyth) ny qIh PWsI ltkw id¤qy Ar S`k dI hwlq iv`c bwbw rwmisMG jI ƒ rMgUn Byj id`qw, ij¤Qy aunHW dw dyhWq sn 1885 iv`c hoieAw.¹#bwbw rwmisMG jI dI SwdI ipMf DrOV ijlw luidAwnw iv`c mweI j`sW nwl hoeI sI, ijs qoN do puqRIAW jnmIAW, ies leI aunHW dI g`dI Coty BweI BweI buDisMG² jI ny sWBI. hux BYxI dI g`dI pur BweI buDisMG jI dy supuqR BweI pRqwpisMG jI ivrwjdy hn. Ar hr vyly Awey gey ABÎwgqW ƒ lMgroN Bojn imldw Aqy gurbwxI dw AKMf kIrqn huMdw hY[#9. kotlI PkIrcMd (ijlw isAwlkot) dw vsnIk bwbw rwmisMG (bydI PkIrcMd dw supuqR) mhwn XoDw sI. ijs vyly SwhcI^wn (mIr AhmdKwn) is`KW dw srvnwS krn leI gSqI POj lYky dys iv`c iPr irhw sI, aus vyly ieh DrmvIr pVopI gRwm pws vYrIAW dw mukwblw krdw hoieAw sn 1719 iv`c ShId hoieAw, ijs QW ShIdgMj ivdÎmwn hY.#bwbw rwmisMG dw sIs k`tky qurk lhOr lY gey sn, au¤Qy ie`k pRymI ny msqI drvwjy sskwr kIqw[ 10. dyKo, KuswlisMG[ 11. dyKo, bwjisMG.","definitionUni":"ਭਾਈ ਭਗਤੂਵੰਸ਼ੀ ਰਾਮਸਿੰਘ, ਜੋ ਮਾਲਵੇ ਵਿੱਚ ਕਲਗੀਧਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਰਿਹਾ। ੨. ਚੌਧਰੀ ਫੂਲ ਦਾ ਪੁਤ੍ਰ, ਜਿਸ ਦੀ ਔਲਾਦ ਮਹਾਰਾਜਾ ਪਟਿਆਲਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਤਿਲੋਕਸਿੰਘ ਅਤੇ ਫੂਲਵੰਸ਼। ੩. ਗੜ੍ਹ ਚਿਰੋਲੀ (ਜਿਲਾ ਚਾਂਦਾ C. P. ) ਦੇ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦਾ ਰਾਜਪੂਤ ਸਿੱਖ, ਜਿਸ ਨੇ ਭੰਗਾਣੀ ਦੇ ਜੰਗ ਸਮੇਂ ਲੋਹੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹਕੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਤੋਪ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਸੀ। ੪. ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਦੇ ਸਿਲਹਖਾਨੇ ਦਾ ਸਿਕਲੀਗਰ ਸਿੱਖ, ਜੋ ਪਰਮ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮਾਰਵਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇਸ ਨੇ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਸੀ। ੫. ਜੈਪੁਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਆਸਾਮ ਦੀ ਮੁਹਿੰਮ ਪੁਰ ਭੇਜਿਆ ਸੀ. ਇਹ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਸੇਵਕ ਸੀ. ਦੇਖੋ, ਧੂਬਰੀ। ੬. ਅਜੀਤ ਦਾ ਪੋਤਾ ਜੋਧਪੁਰ ਦਾ ਰਾਜਾ, ਜੋ ਸੰਮਤ ੧੮੦੬ ਵਿੱਚ ਗੱਦੀ ਬੈਠਾ। ੭. ਨਾਦੌਨ ਦੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਰਾਜਾ ਭੀਮਚੰਦ ਦਾ ਸਹਾਈ ਜਸਵਾਲੀਆ ਸਰਦਾਰ. ਦੇਖੋ, ਵਿਚਿਤ੍ਰ ਨਾਟਕ ਅਃ ੯।#੮. ਕੂਕਾ ਪੰਥ ਦੇ ਬਾਨੀ ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਇਉਂ ਹੈ-#ਲੁਦਿਆਨੇ ਦੇ ਜਿਲੇ ਰਾਈਆਂ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਜੱਸਾਸਿੰਘ ਤਖਾਣ ਦੇ ਘਰ ਮਾਈ ਸਦਾਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਮਾਘ ਸੁਦੀ ੫. ਸੰਮਤ ੧੮੭੨ ਨੂੰ ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਹੋਇਆ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਵਾਹਗੁਰੂ ਨਾਮ ਦੇ ਅਭ੍ਯਾਸ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਹੌਰ ਦਰਬਾਰ ਦੀ ਸਿੱਖਸੈਨਾ ਵਿੱਚ ਭਰਤੀ ਹੋਕੇ ਕੁਝ ਕਾਲ ਫੌਜੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ, ਫੇਰ ਸਨ ੧੮੪੧ (ਸੰਮਤ ੧੮੯੯) ਵਿੱਚ ਨੌਕਰੀ ਛੱਡਕੇ ਭੋਈ ਪਿੰਡ (ਜਿਲਾ ਅਟਕ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਬਾਬਾ ਬਾਲਕਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ, (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਜ਼ਰੋ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ), ਚਾਟੜੇ ਹੋਕੇ ਨਾਮ ਉਪਦੇਸ਼ ਲੀਤਾ ਅਰ ਭੈਣੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵਾਸ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ. ਇਸ ਮਤ ਦੇ ਸਿੱਖ ਸਫੇਦ ਵਸਤ੍ਰ ਅਤੇ ਚਿੱਟੀ ਉਂਨ ਦੀ ਮਾਲਾ ਰਖਦੇ ਹਨ. \"ਵਾਹਗਰੁ\" ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਅਮ੍ਰਿਤ ਇੱਕ ਪਾਤ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਨਹੀਂ ਛਕਾਉਂਦੇ, ਜੁਦਾ ਜੁਦਾ ਛਕਾਉਂਦੇ ਹਨ. ਹਵਨ ਦੇ ਵਡੇ ਪ੍ਰੇਮੀ ਹਨ. ਆਨੰਦ ਵਿਆਹ ਸਮੇਂ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਪਰਿਕ੍ਰਮਾ ਦੀ ਥਾਂ ਵੇਦਿ ਗੱਡਕੇ ਅਗਨਿ ਵਿੱਚ ਹੋਮ ਕਰਕੇ ਲਾਂਵਾਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਨ. ਬਹੁਤ ਪ੍ਰੇਮੀ, ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋਕੇ ਚੀਕਾਂ. (ਕੂਕ੍ਹਾਂ) ਮਾਰ ਉਠਦੇ ਹਨ ਅਰ ਦਸਤਾਰ ਉਤਾਰਕੇ ਨੱਚਣ ਟੱਪਣ ਲਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਤੋਂ \"ਕੂਕਾ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਵਾਸਤਵ ਵਿੱਚ ਪੰਥ ਦੀ ਸੰਗ੍ਯਾ \"ਨਾਮਧਾਰੀਆ\" ਹੈ.#ਸੰਮਤ ੧੯੨੯ (ਸਨ ੧੮੭੨) ਵਿੱਚ ਕੂਕੇ ਸਿੱਖਾਂ ਨੇ ਮਲੌਦ ਅਤੇ ਮਲੇਰਕੋਟਲੇ ਕੁਝ ਬੁੱਚੜ ਵੱਢ ਦਿੱਤੇ, ਜਿਸ ਪੁਰ ਲੁਦਿਆਨੇ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (Mr. Cowan) ਨੇ ਬਾਕਾਇਦਾ ਪੂਰੀ ਤਹਿਕੀਕਾਤ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾ ਹੀ ੪੯ ਸਿੱਖ ਤੋਪਾਂ ਨਾਲ ਉਡਵਾ ਦਿੱਤੇ ਅਰ ਕਮਿਸ਼ਨਰ (Mr. Forsyth) ਨੇ ਤੀਹ ਫਾਂਸੀ ਲਟਕਾ ਦਿੱਤੇ ਅਰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਰੰਗੂਨ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਨ ੧੮੮੫ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ.¹#ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਪਿੰਡ ਧਰੌੜ ਜਿਲਾ ਲੁਦਿਆਨਾ ਵਿੱਚ ਮਾਈ ਜੱਸਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਦੋ ਪੁਤ੍ਰੀਆਂ ਜਨਮੀਆਂ, ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਛੋਟੇ ਭਾਈ ਭਾਈ ਬੁਧਸਿੰਘ² ਜੀ ਨੇ ਸਾਂਭੀ. ਹੁਣ ਭੈਣੀ ਦੀ ਗੱਦੀ ਪੁਰ ਭਾਈ ਬੁਧਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਭਾਈ ਪ੍ਰਤਾਪਸਿੰਘ ਜੀ ਵਿਰਾਜਦੇ ਹਨ. ਅਰ ਹਰ ਵੇਲੇ ਆਏ ਗਏ ਅਭ੍ਯਾਗਤਾਂ ਨੂੰ ਲੰਗਰੋਂ ਭੋਜਨ ਮਿਲਦਾ ਅਤੇ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦਾ ਅਖੰਡ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।#੯. ਕੋਟਲੀ ਫਕੀਰਚੰਦ (ਜਿਲਾ ਸਿਆਲਕੋਟ) ਦਾ ਵਸਨੀਕ ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ (ਬੇਦੀ ਫਕੀਰਚੰਦ ਦਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ) ਮਹਾਨ ਯੋਧਾ ਸੀ. ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਸ਼ਾਹਚੀਖ਼ਾਨ (ਮੀਰ ਅਹਮਦਖਾਨ) ਸਿੱਖਾਂ ਦਾ ਸਰਵਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਗਸ਼ਤੀ ਫੌਜ ਲੈਕੇ ਦੇਸ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਉਸ ਵੇਲੇ ਇਹ ਧਰਮਵੀਰ ਪੜੋਪੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪਾਸ ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਨ ੧੭੧੯ ਵਿੱਚ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਇਆ, ਜਿਸ ਥਾਂ ਸ਼ਹੀਦਗੰਜ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨ ਹੈ.#ਬਾਬਾ ਰਾਮਸਿੰਘ ਦਾ ਸੀਸ ਕੱਟਕੇ ਤੁਰਕ ਲਹੌਰ ਲੈ ਗਏ ਸਨ, ਉੱਥੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੇਮੀ ਨੇ ਮਸਤੀ ਦਰਵਾਜੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ੧੦. ਦੇਖੋ, ਖੁਸਾਲਸਿੰਘ। ੧੧. ਦੇਖੋ, ਬਾਜਸਿੰਘ."},{"id":60281,"word":"rwmkOr","wordUni":"ਰਾਮਕੌਰ","definition":"dyvIcMd bihl KqRI dI supuqRI, ijs dw ivAwh SRI gurU Amrdyv jI nwl hoieAw. ies dw dyhWq sMmq 1626 iv`c goieMdvwl hoieAw hY[ 2. dyKo, rwmku`vr Aqy bu`Fw bwbw[ 3. rwjw swihbisMG pitAwlwpiq dI supuqRI. ies dI SwdI klsIAw dy reIs srdwr hrIisMG nwl hoeI sI.","definitionUni":"ਦੇਵੀਚੰਦ ਬਹਿਲ ਖਤ੍ਰੀ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੬੨੬ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ੨. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਕੁੱਵਰ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਬਾਬਾ। ੩. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਲਸੀਆ ਦੇ ਰਈਸ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ."},{"id":60282,"word":"rwmkOir","wordUni":"ਰਾਮਕੌਰਿ","definition":"dyvIcMd bihl KqRI dI supuqRI, ijs dw ivAwh SRI gurU Amrdyv jI nwl hoieAw. ies dw dyhWq sMmq 1626 iv`c goieMdvwl hoieAw hY[ 2. dyKo, rwmku`vr Aqy bu`Fw bwbw[ 3. rwjw swihbisMG pitAwlwpiq dI supuqRI. ies dI SwdI klsIAw dy reIs srdwr hrIisMG nwl hoeI sI.","definitionUni":"ਦੇਵੀਚੰਦ ਬਹਿਲ ਖਤ੍ਰੀ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਆਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦੇਵ ਜੀ ਨਾਲ ਹੋਇਆ. ਇਸ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੬੨੬ ਵਿੱਚ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਹੋਇਆ ਹੈ। ੨. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਕੁੱਵਰ ਅਤੇ ਬੁੱਢਾ ਬਾਬਾ। ੩. ਰਾਜਾ ਸਾਹਿਬਸਿੰਘ ਪਟਿਆਲਾਪਤਿ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ. ਇਸ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਕਲਸੀਆ ਦੇ ਰਈਸ ਸਰਦਾਰ ਹਰੀਸਿੰਘ ਨਾਲ ਹੋਈ ਸੀ."},{"id":60290,"word":"rwmcOk","wordUni":"ਰਾਮਚੌਕ","definition":"ieh ie`k Kyf hY, ijs iv`c 81 twhxIAW (gotIAW AQvw TIkrIAW Awid) r`Kx dI QW huMdI hY, qy hryk twhxI dI gqI ie`k Gr huMdI hY. twhxI SqrMj dy vzIr vwkr 8. pwisAW v`l mwr kr skdI hY[ jykr twhxI dy Aws pws, koeI twhxI dUjy PrIk dI peI hovy, qy aus qoN Aglw Gr KwlI hovy, qd ieh twhxI aus dy au`proN t`pky aus KwlI Gr iv`c jw bYTdI hY, qy ijs dy au`proN lMG jwvy, auh ij`qI hoeI smJky ipV iv¤coN au`Tw leI jWdI hY.#ies dy Kyfx dw FMg ieh hY ik do iKfwrI Awmo swhmxy 40- 40 twhxIAW (v`K- v`K rMg dIAW) r`Kky bYT jWdy hn qy 81vW (ivckwrlw) QW pihlI cwl vwsqy KwlI r`K ilAw jWdw hY. bwjy vyly ie¤ko vkq iv`c cwr cwr Cy Cy mwrW BI ie¤ko cwl nwl mwrIAW jw skdIAW hn. jd qk ie`k twhxI ƒ t`pky A¤gy KwlI QW imldI jwey, qd qk cwl jwrI rihNdI hY. ijs vyly ie`k dIAW twhxW muk jwx qW aus dI hwr ho jWdI hY. bwz vkq dohW pwisAW dI ie`k ie`k do do XW iqMn iqMn twhxW rih jWdIAW hn, qW bwjI brwbr smJI jWdI hY. Eh nw iksy dI hwr hoeI qy nw iksy dI ij`q hoeI smJI jWdI hY.#Kyf bVI swDwrx hY Ar Awm krky ipMfW iv`c KyfI jWdI hY. cOpt. SqrMj Awidk nwloN suKYn qy sulB hY. ij¤Qy jI cwhy, lkIrW pwky roVW TIkrIAW nwl SurU ho skdI hY. \"jÎoN cOpV SqrMj gMjPw rwmcOk.\" (gupRsU) dyKo, A¤gy id`qw rwmcOk dw icqR.#(fig.)","definitionUni":"ਇਹ ਇੱਕ ਖੇਡ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ੮੧ ਟਾਹਣੀਆਂ (ਗੋਟੀਆਂ ਅਥਵਾ ਠੀਕਰੀਆਂ ਆਦਿ) ਰੱਖਣ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਹਰੇਕ ਟਾਹਣੀ ਦੀ ਗਤੀ ਇੱਕ ਘਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਟਾਹਣੀ ਸ਼ਤਰੰਜ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਵਾਕਰ ੮. ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਟਾਹਣੀ ਦੇ ਆਸ ਪਾਸ, ਕੋਈ ਟਾਹਣੀ ਦੂਜੇ ਫਰੀਕ ਦੀ ਪਈ ਹੋਵੇ, ਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਅਗਲਾ ਘਰ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਤਦ ਇਹ ਟਾਹਣੀ ਉਸ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਟੱਪਕੇ ਉਸ ਖਾਲੀ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬੈਠਦੀ ਹੈ, ਤੇ ਜਿਸ ਦੇ ਉੱਪਰੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇ, ਉਹ ਜਿੱਤੀ ਹੋਈ ਸਮਝਕੇ ਪਿੜ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਠਾ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਇਸ ਦੇ ਖੇਡਣ ਦਾ ਢੰਗ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਦੋ ਖਿਡਾਰੀ ਆਮੋ ਸਾਹਮਣੇ ੪੦- ੪੦ ਟਾਹਣੀਆਂ (ਵੱਖ- ਵੱਖ ਰੰਗ ਦੀਆਂ) ਰੱਖਕੇ ਬੈਠ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ੮੧ਵਾਂ (ਵਿਚਕਾਰਲਾ) ਥਾਂ ਪਹਿਲੀ ਚਾਲ ਵਾਸਤੇ ਖਾਲੀ ਰੱਖ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਬਾਜੇ ਵੇਲੇ ਇੱਕੋ ਵਕਤ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਚਾਰ ਛੇ ਛੇ ਮਾਰਾਂ ਭੀ ਇੱਕੋ ਚਾਲ ਨਾਲ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ. ਜਦ ਤਕ ਇੱਕ ਟਾਹਣੀ ਨੂੰ ਟੱਪਕੇ ਅੱਗੇ ਖਾਲੀ ਥਾਂ ਮਿਲਦੀ ਜਾਏ, ਤਦ ਤਕ ਚਾਲ ਜਾਰੀ ਰਹਿਂਦੀ ਹੈ. ਜਿਸ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਦੀਆਂ ਟਾਹਣਾਂ ਮੁਕ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਬਾਜ਼ ਵਕਤ ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਇੱਕ ਦੋ ਦੋ ਯਾਂ ਤਿੰਨ ਤਿੰਨ ਟਾਹਣਾਂ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਬਾਜੀ ਬਰਾਬਰ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਓਹ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਹਾਰ ਹੋਈ ਤੇ ਨਾ ਕਿਸੇ ਦੀ ਜਿੱਤ ਹੋਈ ਸਮਝੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ.#ਖੇਡ ਬੜੀ ਸਾਧਾਰਣ ਹੈ ਅਰ ਆਮ ਕਰਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਖੇਡੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ. ਚੌਪਟ. ਸ਼ਤਰੰਜ ਆਦਿਕ ਨਾਲੋਂ ਸੁਖੈਨ ਤੇ ਸੁਲਭ ਹੈ. ਜਿੱਥੇ ਜੀ ਚਾਹੇ, ਲਕੀਰਾਂ ਪਾਕੇ ਰੋੜਾਂ ਠੀਕਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ. \"ਜ੍ਯੋਂ ਚੌਪੜ ਸ਼ਤਰੰਜ ਗੰਜਫਾ ਰਾਮਚੌਕ.\" (ਗੁਪ੍ਰਸੂ) ਦੇਖੋ, ਅੱਗੇ ਦਿੱਤਾ ਰਾਮਚੌਕ ਦਾ ਚਿਤ੍ਰ.#(fig.)"},{"id":60305,"word":"rwmQMmn","wordUni":"ਰਾਮਥੰਮਨ","definition":"SRI gurU nwnkdyv jI dI mwsI dw supuqR pRqwpI swDU. ies dw AsQwn kusUr pws bhuq pRis`D hY.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਮਾਸੀ ਦਾ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਾਪੀ ਸਾਧੂ. ਇਸ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਕੁਸੂਰ ਪਾਸ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ."},{"id":60307,"word":"rwmdws","wordUni":"ਰਾਮਦਾਸ","definition":"BMfwrI goqR dw SRI gurU Arjndyv jI dw AwqmgÎwnI is`K[ 2. dyKo, rwmdws siqgurU[ 3. SRI gurU rwmdws jI qoN lY ky SRI gurU qygbhwdur swihb qIk SRI gurU nwnkdyv dy g`dInSInW leI mugl bwdSwhW dw QwipAw hoieAw Sbd. \"rwmdws id`lI mih Awie.\" (guiv 10) 4. rwm dw dws. krqwr dw syvk[ 5. dyvmMidrW iv`c kIrqn krn vwlw BgqIAw. \"GUMGr bWiD Bey rwmdwsw.\" (mwrU mÚ 5) 6. rwmcMdR jI dw aupwsk. bYrwgI swDu. \"jogI jqI bYsno rwmdws.\" (gONf mÚ 5) 7. dibsqwny mjwhb Anuswr gurU dy msMdW dI pdvI BI rwmdws sI[ 8. CqRpiq iSvw jI dw gurU mhwqmw rwmdws, ijs dw ivSysx \"smrQ\" sI.","definitionUni":"ਭੰਡਾਰੀ ਗੋਤ੍ਰ ਦਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ ਦਾ ਆਤਮਗ੍ਯਾਨੀ ਸਿੱਖ। ੨. ਦੇਖੋ, ਰਾਮਦਾਸ ਸਤਿਗੁਰੂ। ੩. ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਤੀਕ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕਦੇਵ ਦੇ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨਾਂ ਲਈ ਮੁਗਲ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਦਾ ਥਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਬਦ. \"ਰਾਮਦਾਸ ਦਿੱਲੀ ਮਹਿ ਆਇ.\" (ਗੁਵਿ ੧੦) ੪. ਰਾਮ ਦਾ ਦਾਸ. ਕਰਤਾਰ ਦਾ ਸੇਵਕ। ੫. ਦੇਵਮੰਦਿਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਭਗਤੀਆ. \"ਘੂੰਘਰ ਬਾਂਧਿ ਭਏ ਰਾਮਦਾਸਾ.\" (ਮਾਰੂ ਮਃ ੫) ੬. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਉਪਾਸਕ. ਬੈਰਾਗੀ ਸਾਧੁ. \"ਜੋਗੀ ਜਤੀ ਬੈਸਨੋ ਰਾਮਦਾਸ.\" (ਗੌਂਡ ਮਃ ੫) ੭. ਦਬਿਸਤਾਨੇ ਮਜਾਹਬ ਅਨੁਸਾਰ ਗੁਰੂ ਦੇ ਮਸੰਦਾਂ ਦੀ ਪਦਵੀ ਭੀ ਰਾਮਦਾਸ ਸੀ। ੮. ਛਤ੍ਰਪਤਿ ਸ਼ਿਵਾ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਮਦਾਸ, ਜਿਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸਣ \"ਸਮਰ੍‍ਥ\" ਸੀ."},{"id":60308,"word":"rwmdws siqgurU","wordUni":"ਰਾਮਦਾਸ ਸਤਿਗੁਰੂ","definition":"is`K kOm dy cOQy pwqSwh, ijnHW dw jnm soFI hirdws jI dy Gr mwqw dXwkOr dy audr qoN 26 A`sU (k`qk vdI 2) sMmq 1591 (sn 1534) ƒ lhOr cUMnImMfI iv`c hoieAw. guris`K hox qoN pihlW ienHW dw nwm jyTw sI. 22 P`gux sMmq 1610 ƒ SRI gurU Amrdws jI dI supuqRI bIbI BwnI jI nwl ienHW dI SwdI hoeI. Awp ny SRI gurU Amrdws jI dI AwgÎw nwl gumtwlw sulqwnivMf Awid ipMfW pws sMmq 1631 iv`c ie`k ipMf bMinHAw, ijs dw nwauN gurU kw c`k r`iKAw Ar aus dy pUrv v`l ie`k k`cw qwl KudvwieAw. ies ipMf dw nwauN SRI gurU Arjndyv dy smyN \"rwmdwspur\" Aqy qwl dw \"AimRqsr\" hoieAw.#SRI gurU Amrdws jI ny jd SRI rwmdws jI dI Gwl prx hoeI dyKI, qd pRsMn hoky 2. A`sU sMmq 1631 (sn 1574) ƒ guruqw bKSI.#gurU rwmdws jI dy iqMn puqR, SRImqI BwnI jI qoN aupjy, ipRQIcMd, mhwdyv Aqy SRI gurU Arjndyv jI. 2. A`sU (BwdoN sudI 3) sMmq 1638 (sn 1581) ƒ goieMdvwl joqI joiq smwey. Awp ny 7. vrHy guirAweI kIqI. Ar swrI AvsQw 46 vrHy 11. mhIny 7. idn BogI. \"iek Ardwis Bwt kIriq kI, gur rwmdws rwKhu srxweI.\" (svYXy mÚ 4. ky)","definitionUni":"ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਸੋਢੀ ਹਰਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ਮਾਤਾ ਦਯਾਕੌਰ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ੨੬ ਅੱਸੂ (ਕੱਤਕ ਵਦੀ ੨) ਸੰਮਤ ੧੫੯੧ (ਸਨ ੧੫੩੪) ਨੂੰ ਲਹੌਰ ਚੂੰਨੀਮੰਡੀ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ. ਗੁਰਸਿੱਖ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਾਮ ਜੇਠਾ ਸੀ. ੨੨ ਫੱਗੁਣ ਸੰਮਤ ੧੬੧੦ ਨੂੰ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਸੁਪੁਤ੍ਰੀ ਬੀਬੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਨਾਲ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਦੀ ਹੋਈ. ਆਪ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ਗੁਮਟਾਲਾ ਸੁਲਤਾਨਵਿੰਡ ਆਦਿ ਪਿੰਡਾਂ ਪਾਸ ਸੰਮਤ ੧੬੩੧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਬੰਨ੍ਹਿਆ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਾਉਂ ਗੁਰੂ ਕਾ ਚੱਕ ਰੱਖਿਆ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਪੂਰਵ ਵੱਲ ਇੱਕ ਕੱਚਾ ਤਾਲ ਖੁਦਵਾਇਆ. ਇਸ ਪਿੰਡ ਦਾ ਨਾਉਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਦੇ ਸਮੇਂ \"ਰਾਮਦਾਸਪੁਰ\" ਅਤੇ ਤਾਲ ਦਾ \"ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ\" ਹੋਇਆ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਜਦ ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਘਾਲ ਪਰਣ ਹੋਈ ਦੇਖੀ, ਤਦ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ੨. ਅੱਸੂ ਸੰਮਤ ੧੬੩੧ (ਸਨ ੧੫੭੪) ਨੂੰ ਗੁਰੁਤਾ ਬਖਸ਼ੀ.#ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਤਿੰਨ ਪੁਤ੍ਰ, ਸ਼੍ਰੀਮਤੀ ਭਾਨੀ ਜੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ, ਪ੍ਰਿਥੀਚੰਦ, ਮਹਾਦੇਵ ਅਤੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨਦੇਵ ਜੀ. ੨. ਅੱਸੂ (ਭਾਦੋਂ ਸੁਦੀ ੩) ਸੰਮਤ ੧੬੩੮ (ਸਨ ੧੫੮੧) ਨੂੰ ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਜੋਤੀ ਜੋਤਿ ਸਮਾਏ. ਆਪ ਨੇ ੭. ਵਰ੍ਹੇ ਗੁਰਿਆਈ ਕੀਤੀ. ਅਰ ਸਾਰੀ ਅਵਸਥਾ ੪੬ ਵਰ੍ਹੇ ੧੧. ਮਹੀਨੇ ੭. ਦਿਨ ਭੋਗੀ. \"ਇਕ ਅਰਦਾਸਿ ਭਾਟ ਕੀਰਤਿ ਕੀ, ਗੁਰ ਰਾਮਦਾਸ ਰਾਖਹੁ ਸਰਣਾਈ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ)"},{"id":60309,"word":"rwmdwssr","wordUni":"ਰਾਮਦਾਸਸਰ","definition":"SRI AimRqsr. \"ksml jwih nwieAY rwmdws sr.\" (Punhy mÚ 5) 2. krqwr dy syvk (swDujn), jo srovrrUp hn.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ. \"ਕਸਮਲ ਜਾਹਿ ਨਾਇਐ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰ.\" (ਫੁਨਹੇ ਮਃ ੫) ੨. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸੇਵਕ (ਸਾਧੁਜਨ), ਜੋ ਸਰੋਵਰਰੂਪ ਹਨ."},{"id":60310,"word":"rwmdwssrovr","wordUni":"ਰਾਮਦਾਸਸਰੋਵਰ","definition":"SRI AimRqsr. \"ksml jwih nwieAY rwmdws sr.\" (Punhy mÚ 5) 2. krqwr dy syvk (swDujn), jo srovrrUp hn.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ. \"ਕਸਮਲ ਜਾਹਿ ਨਾਇਐ ਰਾਮਦਾਸ ਸਰ.\" (ਫੁਨਹੇ ਮਃ ੫) ੨. ਕਰਤਾਰ ਦੇ ਸੇਵਕ (ਸਾਧੁਜਨ), ਜੋ ਸਰੋਵਰਰੂਪ ਹਨ."},{"id":60312,"word":"rwmdwsky","wordUni":"ਰਾਮਦਾਸਕੇ","definition":"SRI gurU rwmdws jI dy jwnSIn siqgurU[ 2. dyKo, rmdws ky[ 3. rwmsnyhI bYrwgIAW dI ie`k SwKw, ijs dw mu`K ArQwn ipMf KyVwpw (mwrvwV) iv`c hY. ies sMpRdwX dw muKIAw rwmdws FyF jwiq dw sI, jo rwmdyv nwmk rwmsnyhI swDU dw cylw hoigAw, ijs qoN ieh pMQ c`ilAw. rwmdws ky BUKx Aqy suMdr vsqR pihrny AXog nhIN smJdy. im`tI dy BWifAW iv`c Kwxw pIxw ApivqR nhIN mMndy. ienHW iv¤coN keI KyqI dw kMm krdy hn.","definitionUni":"ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਜਾਨਸ਼ੀਨ ਸਤਿਗੁਰੂ। ੨. ਦੇਖੋ, ਰਮਦਾਸ ਕੇ। ੩. ਰਾਮਸਨੇਹੀ ਬੈਰਾਗੀਆਂ ਦੀ ਇੱਕ ਸ਼ਾਖਾ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਅਰਥਾਨ ਪਿੰਡ ਖੇੜਾਪਾ (ਮਾਰਵਾੜ) ਵਿੱਚ ਹੈ. ਇਸ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦਾ ਮੁਖੀਆ ਰਾਮਦਾਸ ਢੇਢ ਜਾਤਿ ਦਾ ਸੀ, ਜੋ ਰਾਮਦੇਵ ਨਾਮਕ ਰਾਮਸਨੇਹੀ ਸਾਧੂ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋਗਿਆ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਪੰਥ ਚੱਲਿਆ. ਰਾਮਦਾਸ ਕੇ ਭੂਖਣ ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਰਨੇ ਅਯੋਗ ਨਹੀਂ ਸਮਝਦੇ. ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾ ਪੀਣਾ ਅਪਵਿਤ੍ਰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦੇ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕਈ ਖੇਤੀ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":60321,"word":"rwmdÍwrw","wordUni":"ਰਾਮਦ੍ਵਾਰਾ","definition":"TwkurdÍwrw. dyvmMidr. dyvwlX[ 2. rwmsnyhI swDW dw fyrw.","definitionUni":"ਠਾਕੁਰਦ੍ਵਾਰਾ. ਦੇਵਮੰਦਿਰ. ਦੇਵਾਲਯ। ੨. ਰਾਮਸਨੇਹੀ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ."},{"id":60322,"word":"rwmdvwrw","wordUni":"ਰਾਮਦਵਾਰਾ","definition":"TwkurdÍwrw. dyvmMidr. dyvwlX[ 2. rwmsnyhI swDW dw fyrw.","definitionUni":"ਠਾਕੁਰਦ੍ਵਾਰਾ. ਦੇਵਮੰਦਿਰ. ਦੇਵਾਲਯ। ੨. ਰਾਮਸਨੇਹੀ ਸਾਧਾਂ ਦਾ ਡੇਰਾ."},{"id":60338,"word":"rwmBikœ","wordUni":"ਰਾਮਭਕ੍ਤਿ","definition":"krqwr dI aupwsnw. \"ijh nr rwmBgiq nih swDI[ jnmq ks n muE AprwDI?\" (gau kbIr)","definitionUni":"ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ. \"ਜਿਹ ਨਰ ਰਾਮਭਗਤਿ ਨਹਿ ਸਾਧੀ। ਜਨਮਤ ਕਸ ਨ ਮੁਓ ਅਪਰਾਧੀ?\" (ਗਉ ਕਬੀਰ)"},{"id":60339,"word":"rwmBgiq","wordUni":"ਰਾਮਭਗਤਿ","definition":"krqwr dI aupwsnw. \"ijh nr rwmBgiq nih swDI[ jnmq ks n muE AprwDI?\" (gau kbIr)","definitionUni":"ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ. \"ਜਿਹ ਨਰ ਰਾਮਭਗਤਿ ਨਹਿ ਸਾਧੀ। ਜਨਮਤ ਕਸ ਨ ਮੁਓ ਅਪਰਾਧੀ?\" (ਗਉ ਕਬੀਰ)"},{"id":60340,"word":"rwmBkiq","wordUni":"ਰਾਮਭਕਤਿ","definition":"krqwr dI aupwsnw. \"ijh nr rwmBgiq nih swDI[ jnmq ks n muE AprwDI?\" (gau kbIr)","definitionUni":"ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ. \"ਜਿਹ ਨਰ ਰਾਮਭਗਤਿ ਨਹਿ ਸਾਧੀ। ਜਨਮਤ ਕਸ ਨ ਮੁਓ ਅਪਰਾਧੀ?\" (ਗਉ ਕਬੀਰ)"},{"id":60341,"word":"rwmBgiq","wordUni":"ਰਾਮਭਗਤਿ","definition":"krqwr dI aupwsnw. \"ijh nr rwmBgiq nih swDI[ jnmq ks n muE AprwDI?\" (gau kbIr)","definitionUni":"ਕਰਤਾਰ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ. \"ਜਿਹ ਨਰ ਰਾਮਭਗਤਿ ਨਹਿ ਸਾਧੀ। ਜਨਮਤ ਕਸ ਨ ਮੁਓ ਅਪਰਾਧੀ?\" (ਗਉ ਕਬੀਰ)"},{"id":60368,"word":"rwmwnMd","wordUni":"ਰਾਮਾਨੰਦ","definition":"rwm- AwnMd. Awqm AwnMd[ 2. vYrwgIAW dw AwcwrX, ijs dI sMKyp kQw ieh hY-#kwnÎkubj bRwhmx BUirkrmw dy Gr suSIlw dy audr qoN ies dw jnm sMmq 1423 iv`c pRXwg hoieAw. mwqw ipqw ny ies dw nwm rwmd`q r`iKAw. rwmwnuj dI sMpRdwX dy pRis`D pRcwrk rwGvwnMd dw cylw hoky rwmwnMd nwm qoN mShUr hoieAw. kwSI iv`c gMgw dy pjWg Gwt qy rihky ies ivdÍwn mhwqmw ny bhuq DrmpRcwr kIqw Aqy ies dy cyly kbIr Awidk Bwrq dy Amolk rqn hoey hn.#guruprMprw ieauN hY:-:#SRI rwmwnuj#[#dyvwnMd#[#hirAwnMd#[#rwGvwnMd#[#rwmwnMd#rwmwnMd qoN hI vYrwgI swDUAW dw iPrkw \"rwmwvq\" c`ilAw hY, jo rwmwnuj dI d`sI lkmI nwrwXx aupwsnw dI QW, sIqw rwm dI aupwsnw krdw hY. Aqy jwiq Ar Kwx dI pwbMdI SRIvYsnvW jyhI nhIN rKdw. rwmwnMd pihlW mUriqpUjk sI, pr AMqlI AvsQw iv`c swry BRm iqAwgky pUrxgÎwnI hoieAw hY. dyKo, bsMq rwg dw Sbd-#\"kq jweIAY ry Gr lwgo rMgu?#myrw icqu n clY mnu BieE pMgu[#eyk idvs mn BeI aumMg[#Gis cMdn coAw bhu sugMD[#pUjn cwlI bRhmTwie[#so bRhmu bqwieE gur mn hI mwih[#jhw jweIAY qh jl pKwn[#qU pUir rihE hY sB smwn[#byd purwn sB dyKy joie[#aUhW qau jweIAY, jau eIhW n hoie[#siqguru mY bilhwrI qor[#ijin skl ibkl BRm kwty mor[#rwmwnMd suAwmI rmq bRhm[#gur kw sbdu kwtY koit krm ]\"#rwmwnMd dw dyhWq sMmq 1524 iv`c kwSI hoieAw.#keIAW ny jnm sMmq 1356 Aqy dyhWq 1467 iliKAw hY, jo BwrI Bu`l hY.¹ rwmwnMd jI dy muKI cyly 12. hoey hn- AnMqwnMd, sursurwnMd, sKwnMd, nrhrXwnMd, XogwnMd, pIpw jI, kbIr jI, BwvwnMd, syn (sYx) DnySÍr, gwlvwnMd Aqy rmwdws[ 2. AimRqsr dw ie`k SwhUkwr, jo mhwrwjw rxjIqisMG dy Kjwny dw ihswb rKdw sI. irAwsq dw ku`l jmw Krc iesy dI mwrPq hoieAw krdw sI. sn 1805 iv`c jd jsvMqrwau hulkr dI mhwrwjw nwl mulwkwq hoeI, qW aus ny bwkwXdw srkwrI ^zwnw r`Kx dI slwh id`qI, pr mhwrwjw jMgW dy aulJyivAW iv`c ru`Jx krky Awpxw mwlI pRbMD keI vrHy qk TIk nhIN kr sky. sn 1809 iv`c mhwrwjw ny dIvwn BvwnIdws ƒ ies kMm qy lwieAw, aus ny ihswb dy dPqr bwkwiedw bxwky srkwrI ^jwnw lhOr kwiem kIqw.","definitionUni":"ਰਾਮ- ਆਨੰਦ. ਆਤਮ ਆਨੰਦ। ੨. ਵੈਰਾਗੀਆਂ ਦਾ ਆਚਾਰਯ, ਜਿਸ ਦੀ ਸੰਖੇਪ ਕਥਾ ਇਹ ਹੈ-#ਕਾਨ੍ਯਕੁਬਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਭੂਰਿਕਰਮਾ ਦੇ ਘਰ ਸੁਸ਼ੀਲਾ ਦੇ ਉਦਰ ਤੋਂ ਇਸ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੪੨੩ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਹੋਇਆ. ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਨੇ ਇਸ ਦਾ ਨਾਮ ਰਾਮਦੱਤ ਰੱਖਿਆ. ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਰਾਘਵਾਨੰਦ ਦਾ ਚੇਲਾ ਹੋਕੇ ਰਾਮਾਨੰਦ ਨਾਮ ਤੋਂ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋਇਆ. ਕਾਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਗੰਗਾ ਦੇ ਪਜਾਂਗ ਘਾਟ ਤੇ ਰਹਿਕੇ ਇਸ ਵਿਦ੍ਵਾਨ ਮਹਾਤਮਾ ਨੇ ਬਹੁਤ ਧਰਮਪ੍ਰਚਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਚੇਲੇ ਕਬੀਰ ਆਦਿਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਅਮੋਲਕ ਰਤਨ ਹੋਏ ਹਨ.#ਗੁਰੁਪਰੰਪਰਾ ਇਉਂ ਹੈ:-:#ਸ਼੍ਰੀ ਰਾਮਾਨੁਜ#।#ਦੇਵਾਨੰਦ#।#ਹਰਿਆਨੰਦ#।#ਰਾਘਵਾਨੰਦ#।#ਰਾਮਾਨੰਦ#ਰਾਮਾਨੰਦ ਤੋਂ ਹੀ ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਫਿਰਕਾ \"ਰਾਮਾਵਤ\" ਚੱਲਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਰਾਮਾਨੁਜ ਦੀ ਦੱਸੀ ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮੀ ਨਾਰਾਯਣ ਉਪਾਸਨਾ ਦੀ ਥਾਂ, ਸੀਤਾ ਰਾਮ ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ. ਅਤੇ ਜਾਤਿ ਅਰ ਖਾਣ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਸ਼੍ਰੀਵੈਸਨਵਾਂ ਜੇਹੀ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ. ਰਾਮਾਨੰਦ ਪਹਿਲਾਂ ਮੂਰਤਿਪੂਜਕ ਸੀ, ਪਰ ਅੰਤਲੀ ਅਵਸ੍‍ਥਾ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਭ੍ਰਮ ਤਿਆਗਕੇ ਪੂਰਣਗ੍ਯਾਨੀ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਬਸੰਤ ਰਾਗ ਦਾ ਸ਼ਬਦ-#\"ਕਤ ਜਾਈਐ ਰੇ ਘਰ ਲਾਗੋ ਰੰਗੁ?#ਮੇਰਾ ਚਿਤੁ ਨ ਚਲੈ ਮਨੁ ਭਇਓ ਪੰਗੁ।#ਏਕ ਦਿਵਸ ਮਨ ਭਈ ਉਮੰਗ।#ਘਸਿ ਚੰਦਨ ਚੋਆ ਬਹੁ ਸੁਗੰਧ।#ਪੂਜਨ ਚਾਲੀ ਬ੍ਰਹਮਠਾਇ।#ਸੋ ਬ੍ਰਹਮੁ ਬਤਾਇਓ ਗੁਰ ਮਨ ਹੀ ਮਾਹਿ।#ਜਹਾ ਜਾਈਐ ਤਹ ਜਲ ਪਖਾਨ।#ਤੂ ਪੂਰਿ ਰਹਿਓ ਹੈ ਸਭ ਸਮਾਨ।#ਬੇਦ ਪੁਰਾਨ ਸਭ ਦੇਖੇ ਜੋਇ।#ਊਹਾਂ ਤਉ ਜਾਈਐ, ਜਉ ਈਹਾਂ ਨ ਹੋਇ।#ਸਤਿਗੁਰੁ ਮੈ ਬਲਿਹਾਰੀ ਤੋਰ।#ਜਿਨਿ ਸਕਲ ਬਿਕਲ ਭ੍ਰਮ ਕਾਟੇ ਮੋਰ।#ਰਾਮਾਨੰਦ ਸੁਆਮੀ ਰਮਤ ਬ੍ਰਹਮ।#ਗੁਰ ਕਾ ਸਬਦੁ ਕਾਟੈ ਕੋਟਿ ਕਰਮ ॥\"#ਰਾਮਾਨੰਦ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸੰਮਤ ੧੫੨੪ ਵਿੱਚ ਕਾਸ਼ੀ ਹੋਇਆ.#ਕਈਆਂ ਨੇ ਜਨਮ ਸੰਮਤ ੧੩੫੬ ਅਤੇ ਦੇਹਾਂਤ ੧੪੬੭ ਲਿਖਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਭਾਰੀ ਭੁੱਲ ਹੈ.¹ ਰਾਮਾਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਮੁਖੀ ਚੇਲੇ ੧੨. ਹੋਏ ਹਨ- ਅਨੰਤਾਨੰਦ, ਸੁਰਸੁਰਾਨੰਦ, ਸਖਾਨੰਦ, ਨਰਹਰ੍‍ਯਾਨੰਦ, ਯੋਗਾਨੰਦ, ਪੀਪਾ ਜੀ, ਕਬੀਰ ਜੀ, ਭਾਵਾਨੰਦ, ਸੇਨ (ਸੈਣ) ਧਨੇਸ਼੍ਵਰ, ਗਾਲਵਾਨੰਦ ਅਤੇ ਰਮਾਦਾਸ। ੨. ਅਮ੍ਰਿਤਸਰ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ, ਜੋ ਮਹਾਰਾਜਾ ਰਣਜੀਤਸਿੰਘ ਦੇ ਖਜਾਨੇ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਰਖਦਾ ਸੀ. ਰਿਆਸਤ ਦਾ ਕੁੱਲ ਜਮਾ ਖਰਚ ਇਸੇ ਦੀ ਮਾਰਫਤ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ. ਸਨ ੧੮੦੫ ਵਿੱਚ ਜਦ ਜਸਵੰਤਰਾਉ ਹੁਲਕਰ ਦੀ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਬਾਕਾਯਦਾ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਰੱਖਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਮਹਾਰਾਜਾ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਉਲਝੇਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣਾ ਮਾਲੀ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਈ ਵਰ੍ਹੇ ਤਕ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕੇ. ਸਨ ੧੮੦੯ ਵਿੱਚ ਮਹਾਰਾਜਾ ਨੇ ਦੀਵਾਨ ਭਵਾਨੀਦਾਸ ਨੂੰ ਇਸ ਕੰਮ ਤੇ ਲਾਇਆ, ਉਸ ਨੇ ਹਿਸਾਬ ਦੇ ਦਫਤਰ ਬਾਕਾਇਦਾ ਬਣਾਕੇ ਸਰਕਾਰੀ ਖ਼ਜਾਨਾ ਲਹੌਰ ਕਾਇਮ ਕੀਤਾ."},{"id":60369,"word":"rwmwnMdI","wordUni":"ਰਾਮਾਨੰਦੀ","definition":"iv- AwqmwnMdI. Awqmrs lYx vwlw[ 2. sMgÎw- rwmwnMd dy mq pur clx vwlw \"rwmwvq\" vYrwgI swDU.","definitionUni":"ਵਿ- ਆਤਮਾਨੰਦੀ. ਆਤਮਰਸ ਲੈਣ ਵਾਲਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਾਮਾਨੰਦ ਦੇ ਮਤ ਪੁਰ ਚਲਣ ਵਾਲਾ \"ਰਾਮਾਵਤ\" ਵੈਰਾਗੀ ਸਾਧੂ."},{"id":60380,"word":"rwmysur","wordUni":"ਰਾਮੇਸੁਰ","definition":"rwm- eISÍr. pwrbRhm[ 2. rwmcMdR jI[ 3. prSurwm. \"prs rwmysur kr kuTwru rGu qyju hirE.\" (svYXy mÚ 1. ky) 4. rwmcMdR jI dw d`Kx iv`c pwmbn dÍIp iv`c rwmnwd ijmIdwrI dy AMdr smuMdr dy iknwry AsQwpn kIqw iSvilMg, ijs pur 100 Put au`cw suMdr mMidr hY. mMidr dy kwrx pws dI vsqI dw nwm BI rwmySÍr ho igAw hY[ 5. sMnÎwsI swDUAW dw ie`k iPrkw, jo pwry dy syvn nwl Ajr Amr hoxw mMndw hY. ieh lok pwry ƒ iSv dw vIrX smJky drSn krnw puMn krm jwxdy hn Ar pwry qoN bixAw iSvilMg, Dwqu p`Qr dy sB ilMgW nwloN pUjw krn leI au`qm iKAwl krdy hn.","definitionUni":"ਰਾਮ- ਈਸ਼੍ਵਰ. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ। ੨. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ। ੩. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ. \"ਪਰਸ ਰਾਮੇਸੁਰ ਕਰ ਕੁਠਾਰੁ ਰਘੁ ਤੇਜੁ ਹਰਿਓ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੧. ਕੇ) ੪. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਮਬਨ ਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਾਦ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਜਿਸ ਪੁਰ ੧੦੦ ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਿਰ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਪਾਸ ਦੀ ਵਸਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ੫. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ, ਜੋ ਪਾਰੇ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਅਜਰ ਅਮਰ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਲੋਕ ਪਾਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵੀਰਯ ਸਮਝਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਰ ਪਾਰੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਧਾਤੁ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਮ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":60381,"word":"rwmySÍr","wordUni":"ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ","definition":"rwm- eISÍr. pwrbRhm[ 2. rwmcMdR jI[ 3. prSurwm. \"prs rwmysur kr kuTwru rGu qyju hirE.\" (svYXy mÚ 1. ky) 4. rwmcMdR jI dw d`Kx iv`c pwmbn dÍIp iv`c rwmnwd ijmIdwrI dy AMdr smuMdr dy iknwry AsQwpn kIqw iSvilMg, ijs pur 100 Put au`cw suMdr mMidr hY. mMidr dy kwrx pws dI vsqI dw nwm BI rwmySÍr ho igAw hY[ 5. sMnÎwsI swDUAW dw ie`k iPrkw, jo pwry dy syvn nwl Ajr Amr hoxw mMndw hY. ieh lok pwry ƒ iSv dw vIrX smJky drSn krnw puMn krm jwxdy hn Ar pwry qoN bixAw iSvilMg, Dwqu p`Qr dy sB ilMgW nwloN pUjw krn leI au`qm iKAwl krdy hn.","definitionUni":"ਰਾਮ- ਈਸ਼੍ਵਰ. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ। ੨. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ। ੩. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ. \"ਪਰਸ ਰਾਮੇਸੁਰ ਕਰ ਕੁਠਾਰੁ ਰਘੁ ਤੇਜੁ ਹਰਿਓ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੧. ਕੇ) ੪. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਮਬਨ ਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਾਦ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਜਿਸ ਪੁਰ ੧੦੦ ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਿਰ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਪਾਸ ਦੀ ਵਸਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ੫. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ, ਜੋ ਪਾਰੇ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਅਜਰ ਅਮਰ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਲੋਕ ਪਾਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵੀਰਯ ਸਮਝਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਰ ਪਾਰੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਧਾਤੁ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਮ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":60382,"word":"rwmySvr","wordUni":"ਰਾਮੇਸ਼ਵਰ","definition":"rwm- eISÍr. pwrbRhm[ 2. rwmcMdR jI[ 3. prSurwm. \"prs rwmysur kr kuTwru rGu qyju hirE.\" (svYXy mÚ 1. ky) 4. rwmcMdR jI dw d`Kx iv`c pwmbn dÍIp iv`c rwmnwd ijmIdwrI dy AMdr smuMdr dy iknwry AsQwpn kIqw iSvilMg, ijs pur 100 Put au`cw suMdr mMidr hY. mMidr dy kwrx pws dI vsqI dw nwm BI rwmySÍr ho igAw hY[ 5. sMnÎwsI swDUAW dw ie`k iPrkw, jo pwry dy syvn nwl Ajr Amr hoxw mMndw hY. ieh lok pwry ƒ iSv dw vIrX smJky drSn krnw puMn krm jwxdy hn Ar pwry qoN bixAw iSvilMg, Dwqu p`Qr dy sB ilMgW nwloN pUjw krn leI au`qm iKAwl krdy hn.","definitionUni":"ਰਾਮ- ਈਸ਼੍ਵਰ. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ। ੨. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ। ੩. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ. \"ਪਰਸ ਰਾਮੇਸੁਰ ਕਰ ਕੁਠਾਰੁ ਰਘੁ ਤੇਜੁ ਹਰਿਓ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੧. ਕੇ) ੪. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦਾ ਦੱਖਣ ਵਿੱਚ ਪਾਮਬਨ ਦ੍ਵੀਪ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨਾਦ ਜਿਮੀਦਾਰੀ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਅਸਥਾਪਨ ਕੀਤਾ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਜਿਸ ਪੁਰ ੧੦੦ ਫੁਟ ਉੱਚਾ ਸੁੰਦਰ ਮੰਦਿਰ ਹੈ. ਮੰਦਿਰ ਦੇ ਕਾਰਣ ਪਾਸ ਦੀ ਵਸਤੀ ਦਾ ਨਾਮ ਭੀ ਰਾਮੇਸ਼੍ਵਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ੫. ਸੰਨ੍ਯਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਫਿਰਕਾ, ਜੋ ਪਾਰੇ ਦੇ ਸੇਵਨ ਨਾਲ ਅਜਰ ਅਮਰ ਹੋਣਾ ਮੰਨਦਾ ਹੈ. ਇਹ ਲੋਕ ਪਾਰੇ ਨੂੰ ਸ਼ਿਵ ਦਾ ਵੀਰਯ ਸਮਝਕੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨਾ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਅਰ ਪਾਰੇ ਤੋਂ ਬਣਿਆ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗ, ਧਾਤੁ ਪੱਥਰ ਦੇ ਸਭ ਲਿੰਗਾਂ ਨਾਲੋਂ ਪੂਜਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉੱਤਮ ਖਿਆਲ ਕਰਦੇ ਹਨ."},{"id":60397,"word":"rwr","wordUni":"ਰਾਰ","definition":"rwjw. rwv. \"khUM rMk rwry.\" (cMfI 2) 2. sM. rwit. jMg. klh. iPswd. JgVw. dyKo, rwir.","definitionUni":"ਰਾਜਾ. ਰਾਵ. \"ਕਹੂੰ ਰੰਕ ਰਾਰੇ.\" (ਚੰਡੀ ੨) ੨. ਸੰ. ਰਾਟਿ. ਜੰਗ. ਕਲਹ. ਫਿਸਾਦ. ਝਗੜਾ. ਦੇਖੋ, ਰਾਰਿ."},{"id":60400,"word":"rwrI","wordUni":"ਰਾਰੀ","definition":"iv- rwr (JgVw) krn vwlw. iPswdI[ 2. XoDw. idlyr. \"jtM DUir JwrI[ pgM rwm rwrI.\" (rwmwv) SqRüGn XoDw ny AwpxI jtw nwl rwm dy pYrW dI grd JwVI.","definitionUni":"ਵਿ- ਰਾਰ (ਝਗੜਾ) ਕਰਨ ਵਾਲਾ. ਫਿਸਾਦੀ। ੨. ਯੋਧਾ. ਦਿਲੇਰ. \"ਜਟੰ ਧੂਰਿ ਝਾਰੀ। ਪਗੰ ਰਾਮ ਰਾਰੀ.\" (ਰਾਮਾਵ) ਸ਼ਤ੍ਰੁਘਨ ਯੋਧਾ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਟਾ ਨਾਲ ਰਾਮ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਦੀ ਗਰਦ ਝਾੜੀ."},{"id":60404,"word":"rwlI","wordUni":"ਰਾਲੀ","definition":"sMgÎw- rj. rvwl. DUil. \"hm swD- jnw pg rwlI.\" (Dnw mÚ 4) 2. iv- rj qu`l. qu`C. \"mohn, qUM mwnih eyku jI, Avr sB rwlI.\" (gau CMq mÚ 5) 3. rwl dw bixAw hoieAw.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰਜ. ਰਵਾਲ. ਧੂਲਿ. \"ਹਮ ਸਾਧ- ਜਨਾ ਪਗ ਰਾਲੀ.\" (ਧਨਾ ਮਃ ੪) ੨. ਵਿ- ਰਜ ਤੁੱਲ. ਤੁੱਛ. \"ਮੋਹਨ, ਤੂੰ ਮਾਨਹਿ ਏਕੁ ਜੀ, ਅਵਰ ਸਭ ਰਾਲੀ.\" (ਗਉ ਛੰਤ ਮਃ ੫) ੩. ਰਾਲ ਦਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ."},{"id":60440,"word":"rwVw","wordUni":"ਰਾੜਾ","definition":"rwj pitAwlw, njwmq sunwm, qsIl Qwxw pwiel dw ipMf, jo rylvy stySn dorwhy qoN 10. mIl p`Cm hY. ie¤Qy SRI gurU hirgoibMd swihb ivrwjy hn. gurdÍwrw bixAw hoieAw hY. pws rihx dy mkwn hn. 80 iv¤Gy zmIn ipMf Aqy mhwrwnI pitAwlw v¤loN hY. mhwrwnI swihbw in`q svw rupXy dw kVwh pRswd BI Arpdy hn. pujwrI AkwlI isMG hY. holy mh¤ly dw mylw huMdw hY.","definitionUni":"ਰਾਜ ਪਟਿਆਲਾ, ਨਜਾਮਤ ਸੁਨਾਮ, ਤਸੀਲ ਥਾਣਾ ਪਾਇਲ ਦਾ ਪਿੰਡ, ਜੋ ਰੇਲਵੇ ਸਟੇਸ਼ਨ ਦੋਰਾਹੇ ਤੋਂ ੧੦. ਮੀਲ ਪੱਛਮ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਵਿਰਾਜੇ ਹਨ. ਗੁਰਦ੍ਵਾਰਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ. ਪਾਸ ਰਹਿਣ ਦੇ ਮਕਾਨ ਹਨ. ੮੦ ਵਿੱਘੇ ਜ਼ਮੀਨ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਮਹਾਰਾਨੀ ਪਟਿਆਲਾ ਵੱਲੋਂ ਹੈ. ਮਹਾਰਾਨੀ ਸਾਹਿਬਾ ਨਿੱਤ ਸਵਾ ਰੁਪਯੇ ਦਾ ਕੜਾਹ ਪ੍ਰਸਾਦ ਭੀ ਅਰਪਦੇ ਹਨ. ਪੁਜਾਰੀ ਅਕਾਲੀ ਸਿੰਘ ਹੈ. ਹੋਲੇ ਮਹੱਲੇ ਦਾ ਮੇਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ."},{"id":60513,"word":"iriK","wordUni":"ਰਿਖਿ","definition":"sM. ऋषि. sMgÎw- prmpd ƒ phuicAw hoieAw purK. krnI vwlw swDU. muin. sMsikRq dy ivdÍwnW ny irKIAW dy s`q Byd Qwpy hn.#(a) SRüiqr. vydmMqRW dw krqw iriK.#(A) kWifr. jo vyd dw koeI ^ws kWf isKwauNdw hY.#(e) primr. jo ivrkœdSw iv`c rihky QW QW iPr ky vyd dw aupdyS krdw hY.#(s) rwijr. jo rwj kwj krdw hoieAw BI ieMdRIAW ƒ kwbU rKdw hY.#(h) bRhmr. AwqmqqÍvyqw. bRhmgÎwnI.#(k) dyivr. dyvXoin iv¤coN ijs ny irispd pwieAw hY.#(K) mihr. jo vyd dw pUrx pRcwrk Aqy DrmSwsqR dy bxwaux vwlw qQw krmkWf dI iviD dsdw hY 2. dyKo, spqirKI[ 3. sM. ऋक्ष. irk. nCqR. \"sis iriK inis sUr.\" (svYXy mÚ 4. ky) cMd qwry rwq sUrj.","definitionUni":"ਸੰ. ऋषि. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਪਰਮਪਦ ਨੂੰ ਪਹੁਚਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਰਖ. ਕਰਨੀ ਵਾਲਾ ਸਾਧੂ. ਮੁਨਿ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਦੇ ਵਿਦ੍ਵਾਨਾਂ ਨੇ ਰਿਖੀਆਂ ਦੇ ਸੱਤ ਭੇਦ ਥਾਪੇ ਹਨ.#(ੳ) ਸ਼੍ਰੁਤਿਰ੍ਸ. ਵੇਦਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦਾ ਕਰਤਾ ਰਿਖਿ.#(ਅ) ਕਾਂਡਿਰ੍ਸ. ਜੋ ਵੇਦ ਦਾ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਕਾਂਡ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ.#(ੲ) ਪਰਮਿਰ੍ਸ. ਜੋ ਵਿਰਕ੍ਤਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਕੇ ਥਾਂ ਥਾਂ ਫਿਰ ਕੇ ਵੇਦ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ.#(ਸ) ਰਾਜਿਰ੍ਸ. ਜੋ ਰਾਜ ਕਾਜ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਭੀ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਾਬੂ ਰਖਦਾ ਹੈ.#(ਹ) ਬ੍ਰਹਮ੍‍ਰ੍ਸ. ਆਤਮਤਤ੍ਵਵੇਤਾ. ਬ੍ਰਹਮਗ੍ਯਾਨੀ.#(ਕ) ਦੇਵਿਰ੍ਸ. ਦੇਵਯੋਨਿ ਵਿੱਚੋਂ ਜਿਸ ਨੇ ਰਿਸਿਪਦ ਪਾਇਆ ਹੈ.#(ਖ) ਮਹਿਰ੍ਸ. ਜੋ ਵੇਦ ਦਾ ਪੂਰਣ ਪ੍ਰਚਾਰਕ ਅਤੇ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਦੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਾ ਤਥਾ ਕਰਮਕਾਂਡ ਦੀ ਵਿਧਿ ਦਸਦਾ ਹੈ ੨. ਦੇਖੋ, ਸਪਤਰਿਖੀ। ੩. ਸੰ. ऋक्ष. ਰਿਕ੍ਸ਼੍‍. ਨਛਤ੍ਰ. \"ਸਸਿ ਰਿਖਿ ਨਿਸਿ ਸੂਰ.\" (ਸਵੈਯੇ ਮਃ ੪. ਕੇ) ਚੰਦ ਤਾਰੇ ਰਾਤ ਸੂਰਜ."},{"id":60831,"word":"rulnw","wordUni":"ਰੁਲਨਾ","definition":"ikR- Koey jwxw[ 2. roNdn (lqwVy) jwxw[ 3. DUV (DUil) iv`c imlxw. rvwl iv`c ilptxw. \"myrw mUMfu swDpgw hyiT rulsI ry.\" (dyv mÚ 5) \"hm rulqy iPrqy koeI bwq n puCqw.\" (gau mÚ 4)","definitionUni":"ਕ੍ਰਿ- ਖੋਏ ਜਾਣਾ। ੨. ਰੋਂਦਨ (ਲਤਾੜੇ) ਜਾਣਾ। ੩. ਧੂੜ (ਧੂਲਿ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਣਾ. ਰਵਾਲ ਵਿੱਚ ਲਿਪਟਣਾ. \"ਮੇਰਾ ਮੂੰਡੁ ਸਾਧਪਗਾ ਹੇਠਿ ਰੁਲਸੀ ਰੇ.\" (ਦੇਵ ਮਃ ੫) \"ਹਮ ਰੁਲਤੇ ਫਿਰਤੇ ਕੋਈ ਬਾਤ ਨ ਪੁਛਤਾ.\" (ਗਉ ਮਃ ੪)"},{"id":60883,"word":"rUpk","wordUni":"ਰੂਪਕ","definition":"sM. sMgÎw- idRSÎ kwvÎ. nwtk[ 2. nkl[ 3. iqMn r`qI Br qol[ 4. cWdI[ 5. sMgIq Anuswr s`q mwqRw dw qwl[ 6. ie`k ArQwlMkwr. sÍrUp AQvw gux krky iksy jyhw rUp Dwrn vwlw \"rUpk\" AlMkwr hY. ArQwq ibnw insyD dy aupmwn Aqy aupmyX ƒ ie`k rUp Tihrwauxw.#aupmyXih aupmwnih joaU,#eykrUp kr vrxY doaU,#iqh ko rUpk krih aucwr,#jOn lKYN BydwlMkwr.#(gurbgMjnI)#ies AlMkwr dy mu`K do Byd hn, ie`k qdrUp, dUjw AByd, qdrUp dw ArQ hY qyho jyhw rUp, XQw- kml jyhy nyqR, cMdRmw jyhw muK Awid. AByd dw ArQ hY AiBMn. ArQwq aupmyX Aqy aupmwn iv`c Byd nhIN, XQw- nyqRkml, cMdRmuK Awid ies iv`c jyhw qyhw Awid pd nhIN vrqIdy, ikauNik AByd rUpk is`D krdw hY ik nyqR kmlrUp hI hn Aqy muK cMdRmwrUp hI hn Aqy muK cMdRmwrUp hY. muK qoN iBMn cMdRmw nhIN, Ar nyqRW qoN iBMn kml nhIN. qdrUp dw audwhrx-#ggnmY Qwl riv cMd dIpk bny.#(Dnw mÚ 1)#AByd dw audwhrx-#\"hir crnkml mkrMd loiBq mno.\"#(Dnw mÚ 1)#kvIAW ny ienHW do BydW dy A¤gy iqMn Byd hor klpy hn. ArQwq, sm, AiDk Aqy nΨn.#(a) aupmyX Aqy aupmwn ƒ qu`l kihxw \"smrUpk\" hY.#audwhrx-#muMdw sMqoKu srmu, pqu JolI,#iDAwn kI krih ibBUiq,#iKMbw kwlu kuAwrI kwieAw,#jugiq fMfw prqIiq.#(jpu)#jqu phwrw DIrju suinAwru,#Ahrix miq vydu hiQAwru,#Bau Klw Agin qp qwau,#BWfw Bwau AimRqu iqqu Fwil,#GVIAY sbdu scI tkswl.#(jpu)#pvx gurU pwxI ipqw mwqw Driq mhqu,#idvs rwiq duie dweI dwieAw KylY sgl jgqu.#(jpu)#kWiq kl qwl my pRPu`ilq ivswl dl#imRdul imRdul qu`l lwl lwl mwinXy,#rwjq mrwlrwj sMqn smwj pws#pWSu hY prwg idn rYn my suhwinXy,#islImuK is`K mn sOrB AwnMd dyq#Corq n Aws pws dws so BRmwinXy,#audk krm Cuie skY n Brm ml#AYsy SRI goibMdisMG pdkMj jwinXy.#(nwpR)#rwmkuਁvr igirvr ky smsr,#kQw ju aupjI silqw suKkr,#guruXS au`jl jl BrpUrw,#pRym pRvwh ivml bih rUrw,#BRm vymuKqw dÍY idRF kUlw,#ijn pr Avgux qru gn PUlw,#pTn sunn bl byg ibswlw,#jr smyq Bgnq qqkwlw,#sdgux kml ibRMd ivkswvq,#mn sMqn jljMqu AinMidq,#krq kyl guru, rihq AnMidq,#ds guru dshu Gwt ijs kyry,#duKI iqRKwqur jn hnAY nyry,#guruXS jl qy sB suK pwvih\",#ivsXn iqRKw qurq ibnswvih\",#AMqk Gwm pIr nih dyeI,#inq pRiq inkt hoie jo syeI.#AOr-#rwmkuਁvr prbIn ju mwlI,#kIriq gurun skyl ivswlI,#gRMQ bnwvn bwg lgwXhu,#qruvr gn ADÎwX suhwXhu,#CMd Anyk pRkwrn swKw,#quk bhu pqR sGn suB BwKw,#gux gx iqn mih sumns PUly,#ArQ suPl Xuq BUKn JUly,#SWiq rswidk rs ijn mwhIN,#ks† Gwm hq CwXw qwhIN,#pRymvwir qy sycn krqw,#iFg nih hoX moh pSu hrqw,#As aupbn my jo nr bwsy,#moK sugMD sdw iqn pwsy. (nwpR)#bIqgeI mmqw rjnI#md moh mhW qm puMj judY BXy,#kwmru koh aulUk dury#suic sMq ibbyk sroj mudY BXy,#Sy^r qwrw Alok AQYgXy#puMn ky pMQ pRkwS nudY BXy,#SRI hirrwie gurU jb qYN#kilkwl my sUrXrUp audY BXy. (gurupMcwiSkw)#soiFvMS swgr qoN auidq AKMf Aiq#krq pRkwS inis vwsr AmMd hY,#skl klwn pirpUrn rihq AMk#kuvlY pRmodk pRq`C suKkMd hY,#SyKr ASys qmgun ko hrq hT#krq pRdos dUr dl duK duMd hY,#vMdnIX ivSÍ ko ivrwjq AnMd BrÎo#SRI gurU goibMdisMG jI ko muK cMd hY. (gurupMcwiSkw)#(A) aupmyX Aqy aupmwn dI smqw krdy hoey, ie`k dI ivSysqw pRgt krnI \"ivSyS\" rUpk hY.#audwhrx-#AYsw hirDnu sMcIAY, BweI!#Bwih n jwlY jil nhI fUbY,#sMgu Coif kir kqhu n jweI,#qoit n AwvY inKuit n jwie,#Kwie Kric mnu rihAw AGwie. (Awsw mÚ 5)#pWSu prwg sI sohq suMdr#gMiD sI kIriq m`D bswrw,#koml komlqw iek sI#inrlypqw sI inrlyp smwn,#jo Bv BUir Brw srsI#iqs qy inq aUrD so ibgSwnw,#hYN ArivMd sy AMgd ky pd#sOKd eyk ivSysqw jwnw. (nwpR)#br kIriq jOn AmI riq BOn#su sIqlqw suK qOn suBweI,#giq swDn kYrv ko ibgswvq#dws irdw nB bIc suhweI,#qpqM duK qIr n Awvq hY#icq cwru ckOr rhY ilv lweI,#guru qygbhwdur sohq cMd sy,#hIn klMk iehI AiDkweI. (nwpR)#(e) jy aupmyX AQvw aupmwn dI smqw iv`c kuJ nΨnqw (kæ mI) vrxn kIqI jwvy, qd \"nΨnrUpk\" hY.#audwhrx-#pMKn ibnw ibhMg hYN SRI dSmyS qurMg.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਦ੍ਰਿਸ਼੍ਯ ਕਾਵ੍ਯ. ਨਾਟਕ। ੨. ਨਕਲ। ੩. ਤਿੰਨ ਰੱਤੀ ਭਰ ਤੋਲ। ੪. ਚਾਂਦੀ। ੫. ਸੰਗੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਸੱਤ ਮਾਤ੍ਰਾ ਦਾ ਤਾਲ। ੬. ਇੱਕ ਅਰਥਾਲੰਕਾਰ. ਸ੍ਵਰੂਪ ਅਥਵਾ ਗੁਣ ਕਰਕੇ ਕਿਸੇ ਜੇਹਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਵਾਲਾ \"ਰੂਪਕ\" ਅਲੰਕਾਰ ਹੈ. ਅਰਥਾਤ ਬਿਨਾ ਨਿਸੇਧ ਦੇ ਉਪਮਾਨ ਅਤੇ ਉਪਮੇਯ ਨੂੰ ਇੱਕ ਰੂਪ ਠਹਿਰਾਉਣਾ.#ਉਪਮੇਯਹਿ ਉਪਮਾਨਹਿ ਜੋਊ,#ਏਕਰੂਪ ਕਰ ਵਰਣੈ ਦੋਊ,#ਤਿਹ ਕੋ ਰੂਪਕ ਕਰਹਿ ਉਚਾਰ,#ਜੌਨ ਲਖੈਂ ਭੇਦਾਲੰਕਾਰ.#(ਗੁਰਬਗੰਜਨੀ)#ਇਸ ਅਲੰਕਾਰ ਦੇ ਮੁੱਖ ਦੋ ਭੇਦ ਹਨ, ਇੱਕ ਤਦਰੂਪ, ਦੂਜਾ ਅਭੇਦ, ਤਦਰੂਪ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਤੇਹੋ ਜੇਹਾ ਰੂਪ, ਯਥਾ- ਕਮਲ ਜੇਹੇ ਨੇਤ੍ਰ, ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਜੇਹਾ ਮੁਖ ਆਦਿ. ਅਭੇਦ ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਅਭਿੰਨ. ਅਰਥਾਤ ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਭੇਦ ਨਹੀਂ, ਯਥਾ- ਨੇਤ੍ਰਕਮਲ, ਚੰਦ੍ਰਮੁਖ ਆਦਿ ਇਸ ਵਿੱਚ ਜੇਹਾ ਤੇਹਾ ਆਦਿ ਪਦ ਨਹੀਂ ਵਰਤੀਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਅਭੇਦ ਰੂਪਕ ਸਿੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਨੇਤ੍ਰ ਕਮਲਰੂਪ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾਰੂਪ ਹੀ ਹਨ ਅਤੇ ਮੁਖ ਚੰਦ੍ਰਮਾਰੂਪ ਹੈ. ਮੁਖ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਨਹੀਂ, ਅਰ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਤੋਂ ਭਿੰਨ ਕਮਲ ਨਹੀਂ. ਤਦਰੂਪ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ-#ਗਗਨਮੈ ਥਾਲ ਰਵਿ ਚੰਦ ਦੀਪਕ ਬਨੇ.#(ਧਨਾ ਮਃ ੧)#ਅਭੇਦ ਦਾ ਉਦਾਹਰਣ-#\"ਹਰਿ ਚਰਨਕਮਲ ਮਕਰੰਦ ਲੋਭਿਤ ਮਨੋ.\"#(ਧਨਾ ਮਃ ੧)#ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋ ਭੇਦਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਤਿੰਨ ਭੇਦ ਹੋਰ ਕਲਪੇ ਹਨ. ਅਰਥਾਤ, ਸਮ, ਅਧਿਕ ਅਤੇ ਨ੍ਯੂਨ.#(ੳ) ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਨੂੰ ਤੁੱਲ ਕਹਿਣਾ \"ਸਮਰੂਪਕ\" ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਮੁੰਦਾ ਸੰਤੋਖੁ ਸਰਮੁ, ਪਤੁ ਝੋਲੀ,#ਧਿਆਨ ਕੀ ਕਰਹਿ ਬਿਭੂਤਿ,#ਖਿੰਬਾ ਕਾਲੁ ਕੁਆਰੀ ਕਾਇਆ,#ਜੁਗਤਿ ਡੰਡਾ ਪਰਤੀਤਿ.#(ਜਪੁ)#ਜਤੁ ਪਹਾਰਾ ਧੀਰਜੁ ਸੁਨਿਆਰੁ,#ਅਹਰਣਿ ਮਤਿ ਵੇਦੁ ਹਥਿਆਰੁ,#ਭਉ ਖਲਾ ਅਗਨਿ ਤਪ ਤਾਉ,#ਭਾਂਡਾ ਭਾਉ ਅਮ੍ਰਿਤੁ ਤਿਤੁ ਢਾਲਿ,#ਘੜੀਐ ਸਬਦੁ ਸਚੀ ਟਕਸਾਲ.#(ਜਪੁ)#ਪਵਣ ਗੁਰੂ ਪਾਣੀ ਪਿਤਾ ਮਾਤਾ ਧਰਤਿ ਮਹਤੁ,#ਦਿਵਸ ਰਾਤਿ ਦੁਇ ਦਾਈ ਦਾਇਆ ਖੇਲੈ ਸਗਲ ਜਗਤੁ.#(ਜਪੁ)#ਕਾਂਤਿ ਕਲ ਤਾਲ ਮੇ ਪ੍ਰਫੁੱਲਿਤ ਵਿਸਾਲ ਦਲ#ਮ੍ਰਿਦੁਲ ਮ੍ਰਿਦੁਲ ਤੁੱਲ ਲਾਲ ਲਾਲ ਮਾਨਿਯੇ,#ਰਾਜਤ ਮਰਾਲਰਾਜ ਸੰਤਨ ਸਮਾਜ ਪਾਸ#ਪਾਂਸ਼ੁ ਹੈ ਪਰਾਗ ਦਿਨ ਰੈਨ ਮੇ ਸੁਹਾਨਿਯੇ,#ਸਿਲੀਮੁਖ ਸਿੱਖ ਮਨ ਸੌਰਭ ਆਨੰਦ ਦੇਤ#ਛੋਰਤ ਨ ਆਸ ਪਾਸ ਦਾਸ ਸੋ ਭ੍ਰਮਾਨਿਯੇ,#ਉਦਕ ਕਰਮ ਛੁਇ ਸਕੈ ਨ ਭਰਮ ਮਲ#ਐਸੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਪਦਕੰਜ ਜਾਨਿਯੇ.#(ਨਾਪ੍ਰ)#ਰਾਮਕੁਁਵਰ ਗਿਰਿਵਰ ਕੇ ਸਮਸਰ,#ਕਥਾ ਜੁ ਉਪਜੀ ਸਲਿਤਾ ਸੁਖਕਰ,#ਗੁਰੁਯਸ਼ ਉੱਜਲ ਜਲ ਭਰਪੂਰਾ,#ਪ੍ਰੇਮ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਿਮਲ ਬਹਿ ਰੂਰਾ,#ਭ੍ਰਮ ਵੇਮੁਖਤਾ ਦ੍ਵੈ ਦ੍ਰਿਢ ਕੂਲਾ,#ਜਿਨ ਪਰ ਅਵਗੁਣ ਤਰੁ ਗਨ ਫੂਲਾ,#ਪਠਨ ਸੁਨਨ ਬਲ ਬੇਗ ਬਿਸਾਲਾ,#ਜਰ ਸਮੇਤ ਭਗਨਤ ਤਤਕਾਲਾ,#ਸਦਗੁਣ ਕਮਲ ਬ੍ਰਿੰਦ ਵਿਕਸਾਵਤ,#ਮਨ ਸੰਤਨ ਜਲਜੰਤੁ ਅਨਿੰਦਿਤ,#ਕਰਤ ਕੇਲ ਗੁਰੁ, ਰਹਿਤ ਅਨੰਦਿਤ,#ਦਸ ਗੁਰੁ ਦਸਹੁ ਘਾਟ ਜਿਸ ਕੇਰੇ,#ਦੁਖੀ ਤ੍ਰਿਖਾਤੁਰ ਜਨ ਹਨਐ ਨੇਰੇ,#ਗੁਰੁਯਸ਼ ਜਲ ਤੇ ਸਭ ਸੁਖ ਪਾਵਹਿ\",#ਵਿਸਯਨ ਤ੍ਰਿਖਾ ਤੁਰਤ ਬਿਨਸਾਵਹਿ\",#ਅੰਤਕ ਘਾਮ ਪੀਰ ਨਹਿ ਦੇਈ,#ਨਿਤ ਪ੍ਰਤਿ ਨਿਕਟ ਹੋਇ ਜੋ ਸੇਈ.#ਔਰ-#ਰਾਮਕੁਁਵਰ ਪਰਬੀਨ ਜੁ ਮਾਲੀ,#ਕੀਰਤਿ ਗੁਰੁਨ ਸਕੇਲ ਵਿਸਾਲੀ,#ਗ੍ਰੰਥ ਬਨਾਵਨ ਬਾਗ ਲਗਾਯਹੁ,#ਤਰੁਵਰ ਗਨ ਅਧ੍ਯਾਯ ਸੁਹਾਯਹੁ,#ਛੰਦ ਅਨੇਕ ਪ੍ਰਕਾਰਨ ਸਾਖਾ,#ਤੁਕ ਬਹੁ ਪਤ੍ਰ ਸਘਨ ਸੁਭ ਭਾਖਾ,#ਗੁਣ ਗਣ ਤਿਨ ਮਹਿ ਸੁਮਨਸ ਫੂਲੇ,#ਅਰਥ ਸੁਫਲ ਯੁਤ ਭੂਖਨ ਝੂਲੇ,#ਸ਼ਾਂਤਿ ਰਸਾਦਿਕ ਰਸ ਜਿਨ ਮਾਹੀਂ,#ਕਸ੍ਟ ਘਾਮ ਹਤ ਛਾਯਾ ਤਾਹੀਂ,#ਪ੍ਰੇਮਵਾਰਿ ਤੇ ਸੇਚਨ ਕਰਤਾ,#ਢਿਗ ਨਹਿ ਹੋਯ ਮੋਹ ਪਸ਼ੁ ਹਰਤਾ,#ਅਸ ਉਪਬਨ ਮੇ ਜੋ ਨਰ ਬਾਸੇ,#ਮੋਖ ਸੁਗੰਧ ਸਦਾ ਤਿਨ ਪਾਸੇ. (ਨਾਪ੍ਰ)#ਬੀਤਗਈ ਮਮਤਾ ਰਜਨੀ#ਮਦ ਮੋਹ ਮਹਾਂ ਤਮ ਪੁੰਜ ਜੁਦੈ ਭਯੇ,#ਕਾਮਰੁ ਕੋਹ ਉਲੂਕ ਦੁਰੇ#ਸੁਚਿ ਸੰਤ ਬਿਬੇਕ ਸਰੋਜ ਮੁਦੈ ਭਯੇ,#ਸ਼ੇਖ਼ਰ ਤਾਰਾ ਅਲੋਕ ਅਥੈਗਯੇ#ਪੁੰਨ ਕੇ ਪੰਥ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨੁਦੈ ਭਯੇ,#ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਰਾਇ ਗੁਰੂ ਜਬ ਤੈਂ#ਕਲਿਕਾਲ ਮੇ ਸੂਰਯਰੂਪ ਉਦੈ ਭਯੇ. (ਗੁਰੁਪੰਚਾਸ਼ਿਕਾ)#ਸੋਢਿਵੰਸ਼ ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਉਦਿਤ ਅਖੰਡ ਅਤਿ#ਕਰਤ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਿਸਿ ਵਾਸਰ ਅਮੰਦ ਹੈ,#ਸਕਲ ਕਲਾਨ ਪਰਿਪੂਰਨ ਰਹਿਤ ਅੰਕ#ਕੁਵਲੈ ਪ੍ਰਮੋਦਕ ਪ੍ਰਤੱਛ ਸੁਖਕੰਦ ਹੈ,#ਸ਼ੇਖਰ ਅਸ਼ੇਸ ਤਮਗੁਨ ਕੋ ਹਰਤ ਹਠ#ਕਰਤ ਪ੍ਰਦੋਸ ਦੂਰ ਦਲ ਦੁਖ ਦੁੰਦ ਹੈ,#ਵੰਦਨੀਯ ਵਿਸ਼੍ਵ ਕੋ ਵਿਰਾਜਤ ਅਨੰਦ ਭਰ੍ਯੋ#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਜੀ ਕੋ ਮੁਖ ਚੰਦ ਹੈ. (ਗੁਰੁਪੰਚਾਸ਼ਿਕਾ)#(ਅ) ਉਪਮੇਯ ਅਤੇ ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਇੱਕ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਨੀ \"ਵਿਸ਼ੇਸ਼\" ਰੂਪਕ ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਐਸਾ ਹਰਿਧਨੁ ਸੰਚੀਐ, ਭਾਈ!#ਭਾਹਿ ਨ ਜਾਲੈ ਜਲਿ ਨਹੀ ਡੂਬੈ,#ਸੰਗੁ ਛੋਡਿ ਕਰਿ ਕਤਹੁ ਨ ਜਾਈ,#ਤੋਟਿ ਨ ਆਵੈ ਨਿਖੁਟਿ ਨ ਜਾਇ,#ਖਾਇ ਖਰਚਿ ਮਨੁ ਰਹਿਆ ਅਘਾਇ. (ਆਸਾ ਮਃ ੫)#ਪਾਂਸ਼ੁ ਪਰਾਗ ਸੀ ਸੋਹਤ ਸੁੰਦਰ#ਗੰਧਿ ਸੀ ਕੀਰਤਿ ਮੱਧ ਬਸਾਰਾ,#ਕੋਮਲ ਕੋਮਲਤਾ ਇਕ ਸੀ#ਨਿਰਲੇਪਤਾ ਸੀ ਨਿਰਲੇਪ ਸਮਾਨ,#ਜੋ ਭਵ ਭੂਰਿ ਭਰਾ ਸਰਸੀ#ਤਿਸ ਤੇ ਨਿਤ ਊਰਧ ਸੋ ਬਿਗਸ਼ਾਨਾ,#ਹੈਂ ਅਰਵਿੰਦ ਸੇ ਅੰਗਦ ਕੇ ਪਦ#ਸੌਖਦ ਏਕ ਵਿਸ਼ੇਸਤਾ ਜਾਨਾ. (ਨਾਪ੍ਰ)#ਬਰ ਕੀਰਤਿ ਜੌਨ ਅਮੀ ਰਤਿ ਭੌਨ#ਸੁ ਸੀਤਲਤਾ ਸੁਖ ਤੌਨ ਸੁਭਾਈ,#ਗਤਿ ਸਾਧਨ ਕੈਰਵ ਕੋ ਬਿਗਸਾਵਤ#ਦਾਸ ਰਿਦਾ ਨਭ ਬੀਚ ਸੁਹਾਈ,#ਤਪਤੰ ਦੁਖ ਤੀਰ ਨ ਆਵਤ ਹੈ#ਚਿਤ ਚਾਰੁ ਚਕੌਰ ਰਹੈ ਲਿਵ ਲਾਈ,#ਗੁਰੁ ਤੇਗਬਹਾਦੁਰ ਸੋਹਤ ਚੰਦ ਸੇ,#ਹੀਨ ਕਲੰਕ ਇਹੀ ਅਧਿਕਾਈ. (ਨਾਪ੍ਰ)#(ੲ) ਜੇ ਉਪਮੇਯ ਅਥਵਾ ਉਪਮਾਨ ਦੀ ਸਮਤਾ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਨ੍ਯੂਨਤਾ (ਕ਼ ਮੀ) ਵਰਣਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਤਦ \"ਨ੍ਯੂਨਰੂਪਕ\" ਹੈ.#ਉਦਾਹਰਣ-#ਪੰਖਨ ਬਿਨਾ ਬਿਹੰਗ ਹੈਂ ਸ਼੍ਰੀ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੁਰੰਗ."},{"id":60895,"word":"rUpcMd BweI","wordUni":"ਰੂਪਚੰਦ ਭਾਈ","definition":"ipMf vfwGr (ielwkw qrnqwrn) dy vsnIk Awkl is`K ny Anjwxpuxy iv`c quklwxI dy vsnIk sulqwnIey swdy dy poqRy swDU (s`DU) ƒ AwpxI puqRI sUrqI ivAwh id`qI. is`K puqRI Awpxy piq ƒ lYky SRI gurU hirgoibMd jI pws frolI AweI, gurU swihb ny swDU ƒ is`K bxwieAw Ar gurmuK pdvI b^SI. swDU dy Gr sMmq 1671 iv`c ie`k puqR jnimAw, ijs ƒ siqgurU dy hjUr lYky mwqw ipqw pu¤jy. CIvyN siqgurU ny crxwimRq dyky bwlk dw nwm rUpcMd r`iKAw. ieh mhwqmw vfw krxI vwlw hoieAw. siqgurU ny ies ƒ \"BweI\" pd b^iSAw Ar aus dy nwm pur \"BweIrUpw\" ipMf sMmq 1688 (sn 1631) iv`c Awbwd krvwieAw, jo hux rwj nwBy iv`c hY. aus vyly gurU hirgoibMd swihb ny ie`k KMfw Aqy lMgr vrqwaux leI ie`k kVCw BweI rUpcMd ƒ pRdwn kIqw. ieh dovyN hux bwgVIAW snmwn nwl r¤Ky hoey hn. rUpcMd jI dy supuqR prmisMG Aqy DrmisMG ny dSmyS qoN AimRq CikAw Aqy siqgurU dI syvw iv`c hwijr rhy. prmisMG dy dyhWq Aibclngr hoieAw, Ar DrmisMG gurU swihb dI AwgÎw nwl Gr vwips AwieAw.#SRI gurU goibMdisMG swihb ny BweI Drm isMG ƒ ivdw krn vyly ie`k pwT dw pusqk ie`k qlvwr ie`k CotI krd Ar ie`k Cotw KMfw b^Sy.¹#BweI rUpcMd jI dw dyhWq swvn vdI 1. sMmq 1766 ƒ hoieAw, ij¤Qy aunHW dI smwiD hY au¤Qy \"BweI kI smwD\" nwm dw ipMf ijlw iProzpur iv`c vs igAw hY.#BweI rUpcMd jI dy- BweI sdwnMd jI, mhwnMd jI, BweI prmisMG jI, BweI sUrqIAw jI, BweI DrmisMG jI, BweI suKwnMd jI Aqy BweI krmcMd jI s`q puqR hoey, mhwnMd krmcMd Awid dI sMqwn BweIrUpw, BweI kI smwD, nyhIAWvwlw, T`tI Awidk ipMfW iv`c vsdI hY, pr sB qoN mu`K g`dI lMgr BweIrUpw Aqy bwgVIAW hY.#bwgVIAW dI g`dI dw islislw ieauN hY:-:#BweI rUpcMd jI dyÚ 1766#[#BweI DrmisMG dyÚ 1771#[#BweI dXwlisMG#[#BweI gudVisMG dyÚ 1823#×#BweI bIrisMG#[#BweI hrdwsisMG#[#BweI mohrisMG dyÚ 1873#×#BweI bhwdurisMG dyÚ 1904#[#BweI sMpUrnisMG dyÚ 1919#[#BweI nrwXnisMG dyÚ sMmq 1946#×#jÚ sn 1874 BweI ArjnisMG jI (ies vyly g`dInSIn hn)#[#jÚ sn 1899 BweI AirdmnisMG²#[#jÚ sn 1920 BweI hirDnisMG# g`dI BweI rUpw:-:#BweI rUpcMd#[#BwÚ suKwnMd#[#BwÚ dwncMd#[#BwÚ gurb^S#[#BwÚ hrsw#[#BwÚ nODisMG#[#BwÚ sujwnisMG#[#BwÚ jIvnisMG#[#BwÚ pRymisMG#[#BwÚdrgwhwisMG#[#BwÚ ArjnisMG#","definitionUni":"ਪਿੰਡ ਵਡਾਘਰ (ਇਲਾਕਾ ਤਰਨਤਾਰਨ) ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਆਕਲ ਸਿੱਖ ਨੇ ਅਨਜਾਣਪੁਣੇ ਵਿੱਚ ਤੁਕਲਾਣੀ ਦੇ ਵਸਨੀਕ ਸੁਲਤਾਨੀਏ ਸਾਦੇ ਦੇ ਪੋਤ੍ਰੇ ਸਾਧੂ (ਸੱਧੂ) ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਪੁਤ੍ਰੀ ਸੂਰਤੀ ਵਿਆਹ ਦਿੱਤੀ. ਸਿੱਖ ਪੁਤ੍ਰੀ ਆਪਣੇ ਪਤਿ ਨੂੰ ਲੈਕੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਪਾਸ ਡਰੋਲੀ ਆਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਾਧੂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਬਣਾਇਆ ਅਰ ਗੁਰਮੁਖ ਪਦਵੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ. ਸਾਧੂ ਦੇ ਘਰ ਸੰਮਤ ੧੬੭੧ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਤ੍ਰ ਜਨਮਿਆ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੇ ਹਜੂਰ ਲੈਕੇ ਮਾਤਾ ਪਿਤਾ ਪੁੱਜੇ. ਛੀਵੇਂ ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਚਰਣਾਮ੍ਰਿਤ ਦੇਕੇ ਬਾਲਕ ਦਾ ਨਾਮ ਰੂਪਚੰਦ ਰੱਖਿਆ. ਇਹ ਮਹਾਤਮਾ ਵਡਾ ਕਰਣੀ ਵਾਲਾ ਹੋਇਆ. ਸਤਿਗੁਰੂ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ \"ਭਾਈ\" ਪਦ ਬਖ਼ਸ਼ਿਆ ਅਰ ਉਸ ਦੇ ਨਾਮ ਪੁਰ \"ਭਾਈਰੂਪਾ\" ਪਿੰਡ ਸੰਮਤ ੧੬੮੮ (ਸਨ ੧੬੩੧) ਵਿੱਚ ਆਬਾਦ ਕਰਵਾਇਆ, ਜੋ ਹੁਣ ਰਾਜ ਨਾਭੇ ਵਿੱਚ ਹੈ. ਉਸ ਵੇਲੇ ਗੁਰੂ ਹਰਿਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਇੱਕ ਖੰਡਾ ਅਤੇ ਲੰਗਰ ਵਰਤਾਉਣ ਲਈ ਇੱਕ ਕੜਛਾ ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤਾ. ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਹੁਣ ਬਾਗੜੀਆਂ ਸਨਮਾਨ ਨਾਲ ਰੱਖੇ ਹੋਏ ਹਨ. ਰੂਪਚੰਦ ਜੀ ਦੇ ਸੁਪੁਤ੍ਰ ਪਰਮਸਿੰਘ ਅਤੇ ਧਰਮਸਿੰਘ ਨੇ ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਹਾਜਿਰ ਰਹੇ. ਪਰਮਸਿੰਘ ਦੇ ਦੇਹਾਂਤ ਅਬਿਚਲਨਗਰ ਹੋਇਆ, ਅਰ ਧਰਮਸਿੰਘ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਆਗ੍ਯਾ ਨਾਲ ਘਰ ਵਾਪਿਸ ਆਇਆ.#ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਵਿਦਾ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਇੱਕ ਪਾਠ ਦਾ ਪੁਸਤਕ ਇੱਕ ਤਲਵਾਰ ਇੱਕ ਛੋਟੀ ਕਰਦ ਅਰ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਖੰਡਾ ਬਖ਼ਸ਼ੇ.¹#ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਜੀ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਸਾਵਨ ਵਦੀ ੧. ਸੰਮਤ ੧੭੬੬ ਨੂੰ ਹੋਇਆ, ਜਿੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮਾਧਿ ਹੈ ਉੱਥੇ \"ਭਾਈ ਕੀ ਸਮਾਧ\" ਨਾਮ ਦਾ ਪਿੰਡ ਜਿਲਾ ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ ਵਿੱਚ ਵਸ ਗਿਆ ਹੈ.#ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਜੀ ਦੇ- ਭਾਈ ਸਦਾਨੰਦ ਜੀ, ਮਹਾਨੰਦ ਜੀ, ਭਾਈ ਪਰਮਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਸੂਰਤੀਆ ਜੀ, ਭਾਈ ਧਰਮਸਿੰਘ ਜੀ, ਭਾਈ ਸੁਖਾਨੰਦ ਜੀ ਅਤੇ ਭਾਈ ਕਰਮਚੰਦ ਜੀ ਸੱਤ ਪੁਤ੍ਰ ਹੋਏ, ਮਹਾਨੰਦ ਕਰਮਚੰਦ ਆਦਿ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਭਾਈਰੂਪਾ, ਭਾਈ ਕੀ ਸਮਾਧ, ਨੇਹੀਆਂਵਾਲਾ, ਠੱਟੀ ਆਦਿਕ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਵਸਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਸਭ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਗੱਦੀ ਲੰਗਰ ਭਾਈਰੂਪਾ ਅਤੇ ਬਾਗੜੀਆਂ ਹੈ.#ਬਾਗੜੀਆਂ ਦੀ ਗੱਦੀ ਦਾ ਸਿਲਸਿਲਾ ਇਉਂ ਹੈ:-:#ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ ਜੀ ਦੇਃ ੧੭੬੬#।#ਭਾਈ ਧਰਮਸਿੰਘ ਦੇਃ ੧੭੭੧#।#ਭਾਈ ਦਯਾਲਸਿੰਘ#।#ਭਾਈ ਗੁਦੜਸਿੰਘ ਦੇਃ ੧੮੨੩#×#ਭਾਈ ਬੀਰਸਿੰਘ#।#ਭਾਈ ਹਰਦਾਸਸਿੰਘ#।#ਭਾਈ ਮੋਹਰਸਿੰਘ ਦੇਃ ੧੮੭੩#×#ਭਾਈ ਬਹਾਦੁਰਸਿੰਘ ਦੇਃ ੧੯੦੪#।#ਭਾਈ ਸੰਪੂਰਨਸਿੰਘ ਦੇਃ ੧੯੧੯#।#ਭਾਈ ਨਰਾਯਨਸਿੰਘ ਦੇਃ ਸੰਮਤ ੧੯੪੬#×#ਜਃ ਸਨ ੧੮੭੪ ਭਾਈ ਅਰਜਨਸਿੰਘ ਜੀ (ਇਸ ਵੇਲੇ ਗੱਦੀਨਸ਼ੀਨ ਹਨ)#।#ਜਃ ਸਨ ੧੮੯੯ ਭਾਈ ਅਰਿਦਮਨਸਿੰਘ²#।#ਜਃ ਸਨ ੧੯੨੦ ਭਾਈ ਹਰਿਧਨਸਿੰਘ# ਗੱਦੀ ਭਾਈ ਰੂਪਾ:-:#ਭਾਈ ਰੂਪਚੰਦ#।#ਭਾਃ ਸੁਖਾਨੰਦ#।#ਭਾਃ ਦਾਨਚੰਦ#।#ਭਾਃ ਗੁਰਬਖ਼ਸ਼#।#ਭਾਃ ਹਰਸਾ#।#ਭਾਃ ਨੌਧਸਿੰਘ#।#ਭਾਃ ਸੁਜਾਨਸਿੰਘ#।#ਭਾਃ ਜੀਵਨਸਿੰਘ#।#ਭਾਃ ਪ੍ਰੇਮਸਿੰਘ#।#ਭਾਃਦਰਗਾਹਾਸਿੰਘ#।#ਭਾਃ ਅਰਜਨਸਿੰਘ#"},{"id":60985,"word":"ryxukw","wordUni":"ਰੇਣੁਕਾ","definition":"sM. sMgÎw- ryxu. DUil. \"swDU kI hohu ryxukw.\" (sRI mÚ 5) \"sMq jnw kI ryxukw, lY mwQy lwvau.\" (iblw mÚ 5) 2. ipRiQvI[ 3. ryxÍ (pRsynijq) dI puqRI. jmdgin dI vhutI Aqy prSurwm dI mwqw. ie`k vwr rwjw icqRrQ dw ndI iknwry Bog ivlws dyKky ryxukw dw mn ivkwrI hoigAw, ies pur jmdgin ny Awpxy puqRW ƒ hukm id`qw ik ryxukw dw isr v`F idE. hor puqRW ny qwmIl krn qoN nWh kIqI, pr prSurwm ny mW dw isr v`F id`qw. ies pur ipqw ny puqR ƒ pRsMn hoky AwiKAw ik vr mMg. prSurwm ny mwqw ryxukw leI Pyr jIvn dw vr mMigAw, jo jmdgin ny id`qw. \"BXo ryxukw qy kvwcI kuTwrI.\" (prsrwmwv) dyKo, jmdgin Aqy prsurwm[#4. nwhn (srmOr) rwj dI ie`k qsIl, jo rwjDwnI nwhn qoN solW mIl au`qr hY. ie¤Qy ryxukw dy nwm dI ie`k JIl hY, ijs dy pws hI prSurwm Aqy jmdgin irKI dw AsQwn d`isAw jWdw hY. ies QW k`qk sudI 11. (dovyQw`n) ƒ BwrI mylw juVdw hY, dUr dUr qoN XwqRI ryxukw qIrQ qy AwauNdy hn. mMidr Aqy myly dw pRbMD irAwsq dy h`Q hY.#BwvyN jmdgin iriK dw AwSRm XU. pI. dy ZwzIpur izly iv`c \"zmwnIAw\" hY, jo \"jmdgnIX\" qoN ivgVky bx igAw hY. invws au¤Qy hI Awpxy pqI pws swrI AvsQw irhw hY, pr pdmpurwx iv`c ryxukw dy nwm qoN s`q pivqR qIrQ ilKy hn, ijnHW AMdr nwhn rwj vwly ryxukwqIrQ dw BI izkr hY[ 5. ip`qpwpVw[ 6. sMBwlU.","definitionUni":"ਸੰ. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੇਣੁ. ਧੂਲਿ. \"ਸਾਧੂ ਕੀ ਹੋਹੁ ਰੇਣੁਕਾ.\" (ਸ੍ਰੀ ਮਃ ੫) \"ਸੰਤ ਜਨਾ ਕੀ ਰੇਣੁਕਾ, ਲੈ ਮਾਥੇ ਲਾਵਉ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੨. ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ। ੩. ਰੇਣ੍ਵ (ਪ੍ਰਸੇਨਜਿਤ) ਦੀ ਪੁਤ੍ਰੀ. ਜਮਦਗਨਿ ਦੀ ਵਹੁਟੀ ਅਤੇ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਦੀ ਮਾਤਾ. ਇੱਕ ਵਾਰ ਰਾਜਾ ਚਿਤ੍ਰਰਥ ਦਾ ਨਦੀ ਕਿਨਾਰੇ ਭੋਗ ਵਿਲਾਸ ਦੇਖਕੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਮਨ ਵਿਕਾਰੀ ਹੋਗਿਆ, ਇਸ ਪੁਰ ਜਮਦਗਨਿ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਰੇਣੁਕਾ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿਓ. ਹੋਰ ਪੁਤ੍ਰਾਂ ਨੇ ਤਾਮੀਲ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ, ਪਰ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਮਾਂ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਦਿੱਤਾ. ਇਸ ਪੁਰ ਪਿਤਾ ਨੇ ਪੁਤ੍ਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਕੇ ਆਖਿਆ ਕਿ ਵਰ ਮੰਗ. ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਨੇ ਮਾਤਾ ਰੇਣੁਕਾ ਲਈ ਫੇਰ ਜੀਵਨ ਦਾ ਵਰ ਮੰਗਿਆ, ਜੋ ਜਮਦਗਨਿ ਨੇ ਦਿੱਤਾ. \"ਭਯੋ ਰੇਣੁਕਾ ਤੇ ਕਵਾਚੀ ਕੁਠਾਰੀ.\" (ਪਰਸਰਾਮਾਵ) ਦੇਖੋ, ਜਮਦਗਨਿ ਅਤੇ ਪਰਸੁਰਾਮ।#੪. ਨਾਹਨ (ਸਰਮੌਰ) ਰਾਜ ਦੀ ਇੱਕ ਤਸੀਲ, ਜੋ ਰਾਜਧਾਨੀ ਨਾਹਨ ਤੋਂ ਸੋਲਾਂ ਮੀਲ ਉੱਤਰ ਹੈ. ਇੱਥੇ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਇੱਕ ਝੀਲ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਪਾਸ ਹੀ ਪਰਸ਼ੁਰਾਮ ਅਤੇ ਜਮਦਗਨਿ ਰਿਖੀ ਦਾ ਅਸਥਾਨ ਦੱਸਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਇਸ ਥਾਂ ਕੱਤਕ ਸੁਦੀ ੧੧. (ਦੋਵੇਥਾੱਨ) ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਮੇਲਾ ਜੁੜਦਾ ਹੈ, ਦੂਰ ਦੂਰ ਤੋਂ ਯਾਤ੍ਰੀ ਰੇਣੁਕਾ ਤੀਰਥ ਤੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ. ਮੰਦਿਰ ਅਤੇ ਮੇਲੇ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਰਿਆਸਤ ਦੇ ਹੱਥ ਹੈ.#ਭਾਵੇਂ ਜਮਦਗਨਿ ਰਿਖਿ ਦਾ ਆਸ਼੍ਰਮ ਯੂ. ਪੀ. ਦੇ ਗ਼ਾਜ਼ੀਪੁਰ ਜ਼ਿਲੇ ਵਿੱਚ \"ਜ਼ਮਾਨੀਆ\" ਹੈ, ਜੋ \"ਜਮਦਗਨੀਯ\" ਤੋਂ ਵਿਗੜਕੇ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ. ਨਿਵਾਸ ਉੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਪਾਸ ਸਾਰੀ ਅਵਸਥਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਪਦਮਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਰੇਣੁਕਾ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਸੱਤ ਪਵਿਤ੍ਰ ਤੀਰਥ ਲਿਖੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਅੰਦਰ ਨਾਹਨ ਰਾਜ ਵਾਲੇ ਰੇਣੁਕਾਤੀਰਥ ਦਾ ਭੀ ਜ਼ਿਕਰ ਹੈ। ੫. ਪਿੱਤਪਾਪੜਾ। ੬. ਸੰਭਾਲੂ."},{"id":61139,"word":"rot pRswd","wordUni":"ਰੋਟ ਪ੍ਰਸਾਦ","definition":"dyKo, cUrmw 2.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਚੂਰਮਾ ੨."},{"id":61239,"word":"rMk","wordUni":"ਰੰਕ","definition":"sM. रङ्क. iv- ikRpx. kMjUs[ 2. mUrK. \"swDsMg rMk qwrn.\" (iblw mÚ 5) 3. kMgwl. mMgqw. \"rMk qy rwau krq iKn BIqir. (iblw mÚ 5)","definitionUni":"ਸੰ. रङ्क. ਵਿ- ਕ੍ਰਿਪਣ. ਕੰਜੂਸ। ੨. ਮੂਰਖ. \"ਸਾਧਸੰਗ ਰੰਕ ਤਾਰਨ.\" (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫) ੩. ਕੰਗਾਲ. ਮੰਗਤਾ. \"ਰੰਕ ਤੇ ਰਾਉ ਕਰਤ ਖਿਨ ਭੀਤਰਿ. (ਬਿਲਾ ਮਃ ੫)"},{"id":61258,"word":"rMgnu","wordUni":"ਰੰਗਨੁ","definition":"sMgÎw- rMgx (rMjn) dw swDn, rMg[ 2. rMgx dI ikRXw. \"lwlu hY rMgnu mnu rMgn kau gur dIjo.\" (kil AÚ mÚ 4)","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਰੰਗਣ (ਰੰਜਨ) ਦਾ ਸਾਧਨ, ਰੰਗ। ੨. ਰੰਗਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. \"ਲਾਲੁ ਹੈ ਰੰਗਨੁ ਮਨੁ ਰੰਗਨ ਕਉ ਗੁਰ ਦੀਜੋ.\" (ਕਲਿ ਅਃ ਮਃ ੪)"},{"id":61334,"word":"rMfw","wordUni":"ਰੰਡਾ","definition":"dyKo, rMf 1[ 2. ijs dI iesqRI mr geI hY Aqy aus ny Pyr SwdI nhIN kIqI, aus ƒ pMjwbI iv`c rMfw AwKdy hn.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਰੰਡ ੧। ੨. ਜਿਸ ਦੀ ਇਸਤ੍ਰੀ ਮਰ ਗਈ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਫੇਰ ਸ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਰੰਡਾ ਆਖਦੇ ਹਨ."},{"id":61518,"word":"lkxw","wordUni":"ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਣਾ","definition":"Sbd dI auh Skiq, ijs dÍwrw swDwrx ArQ qoN iBMn. Sbd dw vwsqv ArQ Aqy Bwv pRgt huMdw hY. dyKo, Ajhiq l`Cxw, jhqwjhiq Aqy jhiq.","definitionUni":"ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤਿ, ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਅਰਥ ਤੋਂ ਭਿੰਨ. ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਾਸਤਵ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਜਹਤਿ ਲੱਛਣਾ, ਜਹਤਾਜਹਤਿ ਅਤੇ ਜਹਤਿ."},{"id":61519,"word":"lkxw","wordUni":"ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਣਾ","definition":"Sbd dI auh Skiq, ijs dÍwrw swDwrx ArQ qoN iBMn. Sbd dw vwsqv ArQ Aqy Bwv pRgt huMdw hY. dyKo, Ajhiq l`Cxw, jhqwjhiq Aqy jhiq.","definitionUni":"ਸ਼ਬਦ ਦੀ ਉਹ ਸ਼ਕਤਿ, ਜਿਸ ਦ੍ਵਾਰਾ ਸਾਧਾਰਣ ਅਰਥ ਤੋਂ ਭਿੰਨ. ਸ਼ਬਦ ਦਾ ਵਾਸਤਵ ਅਰਥ ਅਤੇ ਭਾਵ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ. ਦੇਖੋ, ਅਜਹਤਿ ਲੱਛਣਾ, ਜਹਤਾਜਹਤਿ ਅਤੇ ਜਹਤਿ."},{"id":61549,"word":"lKnaU","wordUni":"ਲਖਨਊ","definition":"Lucknow XU. pI. iv`c AvD dw pRDwn ngr, jo gomqI ndI dy iknwry vsdw hY. sMsikRq iv`c ies dw nwauN \"lkmxvqI\" hY. rwmcMdR jI dy BweI lkmx ny ieh pUrI Awbwd kIqI sI. lKnaU AvD ruhylKMf rylvy dw BwrI j`kSn hY. ryl dy rsqy klk¤qy qoN 666 Aqy bMbeI qoN 885 mIl hY. XU. pI. iv`c ieh sB qoN vfw Sihr hY. lKnaU dI jnsMKÎw 243, 533 hY.#sn 1857 dy gdr iv`c lKnaU bwgIAW dw BwrI A`fw sI Aqy ie¤Qy keI AMgRyj iesqRIAW Aqy b¤cy vfI byrhmI nwl mwry gey.#21 mwrc sn 1858 ƒ ieh Sihr pUrI qrW AMgRyjI ielwky iv`c iml igAw.#lKnaU iv`c goibMd jI dy DUMey iv¤coN mIhWswihb dI sMpRdwX dy audwsI swDUAW dI pRis`D g`dI hY, jo mh`lw invwjgMj iv`c \"bwbw hjwrw dw AsQwn\" nwauN qoN pRgt hY. ies nwl l`KW rupXW dI jwXdwd hY.","definitionUni":"Lucknow ਯੂ. ਪੀ. ਵਿੱਚ ਅਵਧ ਦਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਨਗਰ, ਜੋ ਗੋਮਤੀ ਨਦੀ ਦੇ ਕਿਨਾਰੇ ਵਸਦਾ ਹੈ. ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਨਾਉਂ \"ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣਵਤੀ\" ਹੈ. ਰਾਮਚੰਦ੍ਰ ਜੀ ਦੇ ਭਾਈ ਲਕ੍ਸ਼੍‍ਮਣ ਨੇ ਇਹ ਪੂਰੀ ਆਬਾਦ ਕੀਤੀ ਸੀ. ਲਖਨਊ ਅਵਧ ਰੁਹੇਲਖੰਡ ਰੇਲਵੇ ਦਾ ਭਾਰੀ ਜੱਕਸ਼ਨ ਹੈ. ਰੇਲ ਦੇ ਰਸਤੇ ਕਲਕੱਤੇ ਤੋਂ ੬੬੬ ਅਤੇ ਬੰਬਈ ਤੋਂ ੮੮੫ ਮੀਲ ਹੈ. ਯੂ. ਪੀ. ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਤੋਂ ਵਡਾ ਸ਼ਹਿਰ ਹੈ. ਲਖਨਊ ਦੀ ਜਨਸੰਖ੍ਯਾ ੨੪੩, ੫੩੩ ਹੈ.#ਸਨ ੧੮੫੭ ਦੇ ਗਦਰ ਵਿੱਚ ਲਖਨਊ ਬਾਗੀਆਂ ਦਾ ਭਾਰੀ ਅੱਡਾ ਸੀ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਕਈ ਅੰਗ੍ਰੇਜ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਅਤੇ ਬੱਚੇ ਵਡੀ ਬੇਰਹਮੀ ਨਾਲ ਮਾਰੇ ਗਏ.#੨੧ ਮਾਰਚ ਸਨ ੧੮੫੮ ਨੂੰ ਇਹ ਸ਼ਹਿਰ ਪੂਰੀ ਤਰਾਂ ਅੰਗ੍ਰੇਜੀ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਗਿਆ.#ਲਖਨਊ ਵਿੱਚ ਗੋਬਿੰਦ ਜੀ ਦੇ ਧੂੰਏ ਵਿੱਚੋਂ ਮੀਹਾਂਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੰਪ੍ਰਦਾਯ ਦੇ ਉਦਾਸੀ ਸਾਧੂਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਗੱਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਮਹੱਲਾ ਨਿਵਾਜਗੰਜ ਵਿੱਚ \"ਬਾਬਾ ਹਜਾਰਾ ਦਾ ਅਸਥਾਨ\" ਨਾਉਂ ਤੋਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੈ. ਇਸ ਨਾਲ ਲੱਖਾਂ ਰੁਪਯਾਂ ਦੀ ਜਾਯਦਾਦ ਹੈ."},{"id":61798,"word":"lbwxw","wordUni":"ਲਬਾਣਾ","definition":"sMgÎw- lvx. (lUx) dw vixj krn vwlw vpwrI. ie`k Kws jwqI, ijs dI ipMfW iv`c lUx vycx kwrx ieh sMgÎw- hoeI hY. lbwxy lok bYl Awid pur sO`dw l`dky dySWqr jwieAw krdy sn. ienHW dy srdwr dI \"nwiek\" sMgÎw hY, jo SwdI Awid auqsvW pur hryk qoN ie`k rupXw Bytw lYNdw hY.","definitionUni":"ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲਵਣ. (ਲੂਣ) ਦਾ ਵਣਿਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਪਾਰੀ. ਇੱਕ ਖਾਸ ਜਾਤੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਲੂਣ ਵੇਚਣ ਕਾਰਣ ਇਹ ਸੰਗ੍ਯਾ- ਹੋਈ ਹੈ. ਲਬਾਣੇ ਲੋਕ ਬੈਲ ਆਦਿ ਪੁਰ ਸੌੱਦਾ ਲੱਦਕੇ ਦੇਸ਼ਾਂਤਰ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ. ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਰਦਾਰ ਦੀ \"ਨਾਇਕ\" ਸੰਗ੍ਯਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਾਦੀ ਆਦਿ ਉਤਸਵਾਂ ਪੁਰ ਹਰੇਕ ਤੋਂ ਇੱਕ ਰੁਪਯਾ ਭੇਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ."},{"id":61813,"word":"lBx","wordUni":"ਲਭਣ","definition":"dyKo, lBn. \"lBxM swDsMgyx.\" (gwQw)","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਲਭਨ. \"ਲਭਣੰ ਸਾਧਸੰਗੇਣ.\" (ਗਾਥਾ)"},{"id":61826,"word":"lX","wordUni":"ਲਯ","definition":"sM. लय्. Dw- jwxw, imlxw[ 2. sMgÎw- lIn hoxw. iml jwxw[ 3. swry sMswr dy lIn hox dI ikRXw pRlX[ 4. ivnwS[ 5. sMgIq Anuswr qylDwrw vW| qwr gIq dI AKMfqw. dyKo, lY[ 6. pwrbRhm. krqwr[ 7. Xgmq Anuswr iDAwn dI swDnw krdy hoey ivisAW dw cyqw imtjwxw, \"lX\" hY.","definitionUni":"ਸੰ. लय्. ਧਾ- ਜਾਣਾ, ਮਿਲਣਾ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਲੀਨ ਹੋਣਾ. ਮਿਲ ਜਾਣਾ। ੩. ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਲੀਨ ਹੋਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਲਯ। ੪. ਵਿਨਾਸ਼। ੫. ਸੰਗੀਤ ਅਨੁਸਾਰ ਤੇਲਧਾਰਾ ਵਾਂਙ ਤਾਰ ਗੀਤ ਦੀ ਅਖੰਡਤਾ. ਦੇਖੋ, ਲੈ। ੬. ਪਾਰਬ੍ਰਹਮ. ਕਰਤਾਰ। ੭. ਯਗਮਤ ਅਨੁਸਾਰ ਧਿਆਨ ਦੀ ਸਾਧਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸਿਆਂ ਦਾ ਚੇਤਾ ਮਿਟਜਾਣਾ, \"ਲਯ\" ਹੈ."},{"id":61974,"word":"lwhU lwih","wordUni":"ਲਾਹੂ ਲਾਹਿ","definition":"lwB hI lwB hY. AqÎMq lwB hY. \"kbIr DrqI swD kI qskr bYsih gwih[ DrqI Bwir n ibAwpeI, aun kau lwhU lwih\" (s. kbIr) jy swD dI DrqI (sqsMgiq) iv`c cor Tg Awid Aw bYTx, qd swDU smwj ƒ koeI Bwr nhIN, Aqy pwmrW ƒ lwB hI lwB hY.","definitionUni":"ਲਾਭ ਹੀ ਲਾਭ ਹੈ. ਅਤ੍ਯੰਤ ਲਾਭ ਹੈ. \"ਕਬੀਰ ਧਰਤੀ ਸਾਧ ਕੀ ਤਸਕਰ ਬੈਸਹਿ ਗਾਹਿ। ਧਰਤੀ ਭਾਰਿ ਨ ਬਿਆਪਈ, ਉਨ ਕਉ ਲਾਹੂ ਲਾਹਿ\" (ਸ. ਕਬੀਰ) ਜੇ ਸਾਧ ਦੀ ਧਰਤੀ (ਸਤਸੰਗਤਿ) ਵਿੱਚ ਚੋਰ ਠਗ ਆਦਿ ਆ ਬੈਠਣ, ਤਦ ਸਾਧੂ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਕੋਈ ਭਾਰ ਨਹੀਂ, ਅਤੇ ਪਾਮਰਾਂ ਨੂੰ ਲਾਭ ਹੀ ਲਾਭ ਹੈ."},{"id":62201,"word":"lwVIcwVI","wordUni":"ਲਾੜੀਚਾੜੀ","definition":"lVweI Aqy ^uSwmd. dyKo, cwVI[ 2. isMDI. lweI cweI. JgVw auTwaux dI ikRXw. nukswn phucwaux dw krm. \"lwVIcwVI lwieqbwru.\" (EAMkwr) lVweI ^uSwmd Aqy cuglI AQvw- iPswd auTwaux dw krm Aqy cuglI.","definitionUni":"ਲੜਾਈ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ. ਦੇਖੋ, ਚਾੜੀ। ੨. ਸਿੰਧੀ. ਲਾਈ ਚਾਈ. ਝਗੜਾ ਉਠਾਉਣ ਦੀ ਕ੍ਰਿਯਾ. ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁਚਾਉਣ ਦਾ ਕਰਮ. \"ਲਾੜੀਚਾੜੀ ਲਾਇਤਬਾਰੁ.\" (ਓਅੰਕਾਰ) ਲੜਾਈ ਖ਼ੁਸ਼ਾਮਦ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ ਅਥਵਾ- ਫਿਸਾਦ ਉਠਾਉਣ ਦਾ ਕਰਮ ਅਤੇ ਚੁਗਲੀ."},{"id":62282,"word":"il`P","wordUni":"ਲਿੱਫ","definition":"qiæhæwl. [طِحال] iq`lI. sM. प्लीहा. plIhw. Spleen plIhw swfy SrIr dw ie`k AMg hY, jo pyt dy K¤by pwsy pslIAW dy hyT, ijgr dy mukwibl hY. ArogdSw iv`c ies dw qyl FweI CtWk dy krIb, lMbweI pMj ieMc Aqy cOVweI iqMn ieMc huMdI hY. ies qoN lhU dy ibMdU bxky SrIr ƒ shwrw idMdy hn. Bojn dy pcx iv`c shwieqw imldI hY.#jd BwrI lyslIAW byhIAW sVIAW cIjW KwDIAW jWdIAW hn Aqy niSAW dw bhuqw vrqwau huMdw hY, AQvw qwp rog iv`c sMjm nhIN r`iKAw jWdw, qd iq`lI iv`c ivgwV hoky ieh vDx lgdI hY. ijauN ijauN iq`lI vDdI hY, iqauN iqauN hwjmw ivgVdw hY, SrIr dw rMg pIly f`fU jyhw ho jWdw hY. ipAws vDyrI Aqy Bu`K mwrI jWdI hY, kdy kdy m`Tw qwp rihNdw hY, mUqR mYly rMg dw, Aqy mYlw kwly rMg dw huMdw hY.#il`P dw swDwrx ielwj hY-#(1) hIrw ksIs, nswdr, ryNvd cInI, mus`br, CI CI mwSy lYky, isrky jW kvwr dy gu¤dy iv`c pIhky 41 golIAW bxwky CwvyN sukw lYxIAW. ie`k golI inrny kwljy pwxI nwl KwxI.#(2) ie`k boql isrkw, do qoly nswdr, do qoly kSmIrI jIrw, do qoly sONcr lUx, sB iek¤Ty krky. iv`c 21. AMjIr iBauNky s`q idn r`K C`fxy. ie`k AMjIr svyr vyly Kwxw bhuq lwBdwiek hY.","definitionUni":"ਤ਼ਿਹ਼ਾਲ. [طِحال] ਤਿੱਲੀ. ਸੰ. प्लीहा. ਪ੍‌ਲੀਹਾ. Spleen ਪਲੀਹਾ ਸਾਡੇ ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਇੱਕ ਅੰਗ ਹੈ, ਜੋ ਪੇਟ ਦੇ ਖੱਬੇ ਪਾਸੇ ਪਸਲੀਆਂ ਦੇ ਹੇਠ, ਜਿਗਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਿਲ ਹੈ. ਅਰੋਗਦਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਾ ਤੇਲ ਢਾਈ ਛਟਾਂਕ ਦੇ ਕਰੀਬ, ਲੰਬਾਈ ਪੰਜ ਇੰਚ ਅਤੇ ਚੌੜਾਈ ਤਿੰਨ ਇੰਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ. ਇਸ ਤੋਂ ਲਹੂ ਦੇ ਬਿੰਦੂ ਬਣਕੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਸਹਾਰਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ. ਭੋਜਨ ਦੇ ਪਚਣ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਮਿਲਦੀ ਹੈ.#ਜਦ ਭਾਰੀ ਲੇਸਲੀਆਂ ਬੇਹੀਆਂ ਸੜੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਖਾਧੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਨਸ਼ਿਆਂ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਵਰਤਾਉ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਥਵਾ ਤਾਪ ਰੋਗ ਵਿੱਚ ਸੰਜਮ ਨਹੀਂ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ, ਤਦ ਤਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਵਿਗਾੜ ਹੋਕੇ ਇਹ ਵਧਣ ਲਗਦੀ ਹੈ. ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਤਿੱਲੀ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਿਉਂ ਤਿਉਂ ਹਾਜਮਾ ਵਿਗੜਦਾ ਹੈ, ਸ਼ਰੀਰ ਦਾ ਰੰਗ ਪੀਲੇ ਡੱਡੂ ਜੇਹਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ. ਪਿਆਸ ਵਧੇਰੀ ਅਤੇ ਭੁੱਖ ਮਾਰੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਕਦੇ ਕਦੇ ਮੱਠਾ ਤਾਪ ਰਹਿਂਦਾ ਹੈ, ਮੂਤ੍ਰ ਮੈਲੇ ਰੰਗ ਦਾ, ਅਤੇ ਮੈਲਾ ਕਾਲੇ ਰੰਗ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ.#ਲਿੱਫ ਦਾ ਸਾਧਾਰਣ ਇਲਾਜ ਹੈ-#(੧) ਹੀਰਾ ਕਸੀਸ, ਨਸਾਦਰ, ਰੇਂਵਦ ਚੀਨੀ, ਮੁਸੱਬਰ, ਛੀ ਛੀ ਮਾਸ਼ੇ ਲੈਕੇ, ਸਿਰਕੇ ਜਾਂ ਕਵਾਰ ਦੇ ਗੁੱਦੇ ਵਿੱਚ ਪੀਹਕੇ ੪੧ ਗੋਲੀਆਂ ਬਣਾਕੇ ਛਾਵੇਂ ਸੁਕਾ ਲੈਣੀਆਂ. ਇੱਕ ਗੋਲੀ ਨਿਰਨੇ ਕਾਲਜੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਖਾਣੀ.#(੨) ਇੱਕ ਬੋਤਲ ਸਿਰਕਾ, ਦੋ ਤੋਲੇ ਨਸਾਦਰ, ਦੋ ਤੋਲੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਜੀਰਾ, ਦੋ ਤੋਲੇ ਸੌਂਚਰ ਲੂਣ, ਸਭ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ. ਵਿੱਚ ੨੧. ਅੰਜੀਰ ਭਿਉਂਕੇ ਸੱਤ ਦਿਨ ਰੱਖ ਛੱਡਣੇ. ਇੱਕ ਅੰਜੀਰ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਖਾਣਾ ਬਹੁਤ ਲਾਭਦਾਇਕ ਹੈ."},{"id":62396,"word":"luMijq","wordUni":"ਲੁੰਜਿਤ","definition":"dyKo, luMicq[ 2. sMgÎw- ijs dy isr dy vwl nocy gey hn. jYn mq dw swDU, FUMfIAw. \"luMijq muMijq moin jtwDr.\" (Awsw kbIr) luMicq (FUMfIAw), muMijq (mONjI sihq bRhmcwrI) Aqy jtwDwrI.","definitionUni":"ਦੇਖੋ, ਲੁੰਚਿਤ। ੨. ਸੰਗ੍ਯਾ- ਜਿਸ ਦੇ ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਨੋਚੇ ਗਏ ਹਨ. ਜੈਨ ਮਤ ਦਾ ਸਾਧੂ, ਢੂੰਡੀਆ. \"ਲੁੰਜਿਤ ਮੁੰਜਿਤ ਮੋਨਿ ਜਟਾਧਰ.\" (ਆਸਾ ਕਬੀਰ) ਲੁੰਚਿਤ (ਢੂੰਡੀਆ), ਮੁੰਜਿਤ (ਮੌਂਜੀ ਸਹਿਤ ਬ੍ਰਹਮ੍‍ਚਾਰੀ) ਅਤੇ ਜਟਾਧਾਰੀ."}]